Việc giải tán Hội đồng Khoa học quốc gia (NSB) được đánh giá có thể định hình lại chính sách khoa học liên bang của Mỹ.


Quỹ khoa học quốc gia là tổ chức tài trợ nghiên cứu khoa học lớn nhất của Mỹ - Ảnh: AP

Quyết định của Tổng thống Donald Trump sa thải toàn bộ 22 thành viên Hội đồng Khoa học quốc gia Mỹ (NSB) gây chấn động giới khoa học và chính trị tại Mỹ.

Đầu tuần này, Nhà Trắng đột ngột gửi email thông báo cho từng thành viên NSB, hội đồng giám sát Quỹ Khoa học quốc gia (NSF), họ đã bị "chấm dứt hợp đồng, có hiệu lực ngay lập tức".

Việc này diễn ra sau nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm cắt giảm mạnh ngân sách của NSF và làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng khoa học rằng nó có thể làm suy yếu cơ chế kiểm soát độc lập vốn là nền tảng của hệ thống nghiên cứu Mỹ.

Theo giới phân tích, đây là một phần trong nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm tái định hình vai trò của khoa học trong hệ thống quyền lực liên bang.

Thể chế độc lập bị "xóa sổ"
NSB là cơ quan giám sát và định hướng cho NSF, tổ chức tài trợ nghiên cứu khoa học lớn nhất của Mỹ.

Các cơ quan như NSB gia được thiết kế để đảm bảo tính liên tục, đánh giá chuyên môn và tầm nhìn dài hạn trong các lĩnh vực giao thoa giữa nghiên cứu, đổi mới và chính sách quốc gia.

Vì vậy các thành viên NSB thường được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ chồng lấn (thời hạn 6 năm) giữa các đời tổng thống nhằm bảo đảm tính ổn định và tránh bị chi phối bởi chính trị ngắn hạn.

Chính vì vậy việc sa thải toàn bộ hội đồng cùng lúc được các chuyên gia mô tả là "chưa từng có tiền lệ".

Theo Hãng tin Reuters, việc sa thải diễn ra đột ngột khiến nhiều chương trình và quyết định khoa học đang trong quá trình triển khai rơi vào trạng thái bất định.

Về dài hạn, các nhà khoa học lo ngại những động thái này sẽ làm sụp đổ sự đầu tư vào nghiên cứu cơ bản và phát triển nhân tài, thay thế bằng sự tập trung vào những lĩnh vực mà chính quyền quan tâm như năng lượng hạt nhân, máy lượng tử, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu lớn...

Ông Willie May, một trong những thành viên hội đồng bị sa thải và là phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu và phát triển kinh tế tại Đại học Morgan, cho biết ông "vô cùng thất vọng" nhưng không ngạc nhiên.

"Tôi đã theo dõi việc phá bỏ có hệ thống cơ sở hạ tầng tư vấn khoa học của chính phủ này với sự lo ngại ngày càng tăng, và NSB chỉ đơn giản là nạn nhân mới nhất", ông nhận định.

Chính quyền ông Trump cũng đang tìm cách cắt một nửa ngân sách của NSF cho năm 2026.

"Tôi nghĩ đây là một dấu hiệu nữa cho thấy những thay đổi sâu rộng mà chính quyền đang lên kế hoạch cho NSF", nhà nghiên cứu Yolanda Gil nói với tờ Los Angeles Times.

Theo Đài NPR, chính quyền ông Trump thời gian qua làm suy yếu hoặc gạt bỏ vai trò của các cơ quan tư vấn khoa học trong toàn chính phủ, bao gồm việc giải tán các hội đồng tư vấn tại Cơ quan Bảo vệ môi trường và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh.

Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ nhân sinh Robert F. Kennedy Jr., một người hoài nghi vắc xin, đã loại bỏ các thành viên của Ủy ban cố vấn về thực hành tiêm chủng.

"Những hành động tương tự của chính quyền trên khắp các lĩnh vực của chính phủ liên bang và đặc biệt là liên quan đến nghiên cứu khoa học, dường như chỉ là vấn đề thời gian", ông Keivan Stassun, một thành viên của NSB đang làm việc tại Đại học Vanderbilt, cảnh báo.

Thay máu chính trị
Nhà Trắng giải thích việc sa thải hội đồng NSB phù hợp với phán quyết của Tòa án tối cao năm 2021, trong đó "đặt ra các câu hỏi hiến pháp về việc liệu những người được bổ nhiệm không được Thượng viện phê chuẩn có thể thực hiện các quyền hạn mà Quốc hội đã trao cho Hội đồng Khoa học quốc gia hay không".

Tuy nhiên ông Roger Beachy, một thành viên NSB cũng bị sa thải, cho rằng việc này có thể mở đường cho giám đốc mới của NSB Jim O'Neill, nhà đầu tư công nghệ sinh học và không có chuyên môn khoa học, đưa người của mình vào.

Nó cũng tương tự như khi Bộ trưởng Y tế Kenedy đưa những người cùng quan điểm vào ủy ban cố vấn vắc xin. Điều này dẫn đến lo ngại rằng, theo ông Beachy, NSB có thể trở thành một hội đồng mang tính đảng phái, thiên vị và "nhận mệnh lệnh từ chính quyền thay vì hoạt động độc lập".

Nữ nghị sĩ Đảng Dân chủ California Zoe Lofgren, thành viên cấp cao của Ủy ban Khoa học, Không gian và Công nghệ Hạ viện, cơ quan giám sát NSF, gọi động thái này là một "cuộc tấn công vào khoa học".

"Trước đây các khoản tài trợ (của NSF) dựa trên thành tích. Giờ đây, chúng dường như có ảnh hưởng chính trị nhiều hơn", bà nói.

VietBF@sưu tập

Tờ “The Arab Weekly” ngày 29/4 có bài viết cho rằng, quyết định của Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) rời khỏi Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) hôm 28/4 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cấu trúc thị trường năng lượng toàn cầu.


Hình ảnh 3D minh hoạ biểu tượng Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Ảnh: Shutterstock.com/TTXVN

Theo giới chuyên gia, động thái này không chỉ phản ánh sự điều chỉnh chính sách của Abu Dhabi, mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về vai trò và tương lai của OPEC trong bối cảnh địa chính trị và nhu cầu năng lượng đang thay đổi nhanh chóng.

Từ “tuân thủ hạn ngạch” đến “tự chủ sản lượng”

Trong nhiều năm, UAE là một trong những thành viên chủ chốt của OPEC và các đối tác (OPEC+), cơ chế điều phối sản lượng nhằm ổn định giá dầu. Tuy nhiên, việc bị ràng buộc bởi hạn ngạch sản xuất ngày càng trở nên không phù hợp với chiến lược dài hạn của quốc gia vùng Vịnh này.

Theo Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei, quyết định này “được đưa ra sau khi xem xét cẩn trọng các chính sách hiện tại và tương lai liên quan đến mức sản lượng”. Ông cũng nhấn mạnh đây là một “quyết định mang tính chính sách”, phản ánh định hướng dài hạn của UAE trong việc chủ động hơn về năng lượng.

Ở góc độ thị trường, chuyên gia Ole Hansen của Saxo Bank nhận định nguồn cung bổ sung từ UAE trong ngắn hạn “có thể được thị trường hấp thụ”, trong bối cảnh tồn kho toàn cầu đang ở mức thấp và nhu cầu tái tích trữ gia tăng. Nhận định này cho thấy dư địa để UAE gia tăng sản lượng mà không gây cú sốc ngay lập tức.

Bối cảnh địa chính trị và áp lực thị trường

Quyết định của UAE diễn ra trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang đối mặt với nhiều bất ổn, đặc biệt là căng thẳng tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển chiến lược của dầu mỏ toàn cầu. Những gián đoạn tại đây đã ảnh hưởng đáng kể đến khả năng xuất khẩu của các nước vùng Vịnh.

Chính Bộ trưởng Mazrouei cũng thừa nhận tác động thị trường trước mắt sẽ hạn chế, một phần do các ràng buộc hiện tại trong vận chuyển dầu. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng nhu cầu năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục tăng, hàm ý UAE đang chuẩn bị để đáp ứng nhu cầu đó khi điều kiện cho phép.

Thách thức đối với vai trò của OPEC

Việc một nhà sản xuất lớn rời khỏi tổ chức đặt ra thách thức không nhỏ đối với OPEC. Theo chuyên gia Ole Hansen, về dài hạn, động thái này đặt ra câu hỏi chiến lược: Nếu các nước sản xuất bắt đầu ưu tiên thị phần thay vì tuân thủ hạn ngạch, khả năng của OPEC trong việc điều tiết thị trường thông qua phối hợp nguồn cung sẽ bị suy giảm.

Cùng quan điểm, nhà phân tích Jorge Leon của Rystad cho rằng, đứng bên ngoài OPEC, UAE “vừa có động lực, vừa có khả năng” để tăng sản lượng. Điều này nhấn mạnh vai trò đặc biệt của UAE – một trong số ít quốc gia có công suất dự phòng đáng kể.

Cơ hội cho UAE và tác động tới thị trường

Ở góc độ kinh tế, quyết định của UAE được một số chuyên gia đánh giá là tích cực đối với thị trường. Monica Malik, nhà kinh tế trưởng tại Ngân hàng Thương mại Abu Dhabi (ADCB), cho rằng động thái này “mở ra cơ hội để UAE gia tăng thị phần toàn cầu khi tình hình địa chính trị ổn định trở lại”. Việc không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch cho phép UAE linh hoạt hơn trong chiến lược sản xuất, đồng thời củng cố vị thế như một nhà cung cấp năng lượng chủ động và đáng tin cậy.

Theo các nhà phân tích, việc UAE rời OPEC không đơn thuần là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là bước đi chiến lược nhằm gia tăng tính tự chủ trong chính sách năng lượng. Dù tác động ngắn hạn còn hạn chế, nhưng về dài hạn, quyết định này có thể làm thay đổi cách vận hành của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, tương lai của OPEC sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với một môi trường mà các quốc gia thành viên ngày càng ưu tiên lợi ích riêng, trong khi UAE đang nổi lên như một nhân tố chủ động định hình lại cán cân năng lượng thế giới.

VietBF@sưu tập

Mỹ đã dẫn đầu một nhóm các quốc gia trong khu vực đưa ra tuyên bố chung ủng hộ Panama trong tranh chấp với Trung Quốc về kênh đào Panama. Bắc Kinh sau đó đã phản ứng.

Mỹ cùng Bolivia, Costa Rica, Guyana, Paraguay, Trinidad và Tobago ngày 28.4 đã ra tuyên bố chung phản đối Trung Quốc liên quan vấn đề Panama.


Ảnh chụp từ trên không cho thấy tàu của Lực lượng Tuần duyên Mỹ đi qua cầu ở kênh đào Panama ngày 21.4

Ảnh: AFP

Tuyên bố chung do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố viết: "Panama là trụ cột trong hệ thống thương mại hàng hải của chúng ta, nên phải được giữ vững độc lập khỏi bất kỳ áp lực bên ngoài không đáng có nào. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm làm suy yếu chủ quyền của Panama đều là mối đe dọa đối với tất cả chúng ta".

Đáp lại, Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm nay 29.4 gọi tuyên bố chung nói trên là "hoàn toàn vô căn cứ và gây hiểu nhầm", cáo buộc Mỹ chính trị hóa các cảng, và tuyên bố Bắc Kinh sẽ có những bước đi để bảo vệ lợi ích của Trung Quốc tại Panama, theo Reuters.

"Trung Quốc cũng kêu gọi các quốc gia liên quan không bị những thế lực xấu lừa dối hoặc lợi dụng", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nói thêm.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Panama hồi tháng 1, chính phủ Panama đã giành lại quyền kiểm soát hai cảng ở hai bên của kênh đào Panama từ một tập đoàn có trụ sở tại Hồng Kông.

Trong tháng trước, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã cáo buộc Bắc Kinh bắt giữ hai tàu mang cờ Panama để trả đũa việc Panama tiếp quản hai cảng, theo AFP.

Trung Quốc đã đe dọa sẽ trả đũa Panama về vụ tiếp quản hai cảng, nhưng phủ nhận việc bắt giữ tàu mang cờ Panama, cáo buộc Mỹ bịa đặt, theo AFP.

VietBF@sưu tập

Phó tổng thống Mỹ dường như đã bày tỏ lo ngại về kho dự trữ một số tên lửa và nghi vấn báo cáo từ Lầu Năm Góc, theo Atlantic.

Tạp chí Atlantic ngày 27/4 dẫn lời hai quan chức Mỹ cấp cao giấu tên cho biết trong các cuộc họp kín, Phó tổng thống JD Vance đã nhiều lần đặt câu hỏi về tính chính xác của thông tin do Lầu Năm Góc cung cấp về xung đột với Iran. Ông cũng bày tỏ lo ngại về mức độ dự trữ của một số loại tên lửa khi thảo luận với Tổng thống Donald Trump.

Các cố vấn dưới quyền Phó tổng thống Mỹ nói rằng những lo ngại này phản ánh "quan điểm cá nhân của ông Vance", chứ không nhằm cáo buộc Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine đang khiến Tổng thống Trump hiểu sai tình hình.

Phó tổng thống Vance dường như đang cố gắng ngăn vấn đề này trở thành công kích cá nhân hay gây ra chia rẽ trong nội bộ chính quyền. Dù vậy, một số quan chức thân tín của Phó tổng thống Vance tin rằng Bộ trưởng Hegseth đã mô tả tình hình "quá tích cực, đến mức gây hiểu lầm".


Phó tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu ở Nhà Trắng hôm 23/4. Ảnh: AP

Bộ trưởng Hegseth và tướng Caine nhiều lần khẳng định kho dự trữ vũ khí của quân đội Mỹ rất dồi dào, trong khi Iran đã hứng thiệt hại rất lớn sau hơn 6 tuần xung đột.

Tổng thống Trump đã lặp lại những tuyên bố tích cực của các lãnh đạo Lầu Năm Góc về xung đột, khi tuyên bố rằng tổn thất mà Mỹ gây ra cho Iran đã đủ để coi là chiến thắng. Ông cũng tuyên bố kho dự trữ vũ khí chủ chốt của Mỹ là "gần như vô hạn".

Theo Atlantic, một số cố vấn cho rằng Bộ trưởng Hegseth mô tả tình hình một cách lạc quan, đôi khi có thái độ đối đầu với báo chí, nhằm mục đích giúp Tổng thống Trump "nghe được những gì mà ông ấy muốn nghe". Các cuộc họp báo của Lầu Năm Góc thường diễn ra lúc 8h, trùng thời điểm ông Trump xem kênh Fox News.

"Kinh nghiệm trên lĩnh vực truyền hình giúp Bộ trưởng Hegseth rất giỏi nhận biết cách nói chuyện với ông Trump, cũng như cách Tổng thống Mỹ suy nghĩ", một cựu quan chức nói. Các nguồn tin am hiểu tình hình thêm rằng thông tin do Lầu Năm Góc đưa ra, trong trường hợp tốt nhất, cũng chỉ mang tới "bức tranh không đầy đủ" cho Tổng thống Trump.

Những đánh giá nội bộ của tình báo Mỹ cho thấy Iran vẫn duy trì được 2/3 lực lượng không quân, phần lớn năng lực phóng tên lửa, cùng hầu hết đội xuồng tấn công nhanh có thể dùng để rải thủy lôi và tuần tra eo biển Hormuz. Một nguồn tin nhận định đây là "mối đe dọa thật sự", ít nhất là đối với nỗ lực khôi phục hoạt động thương mại hàng hải đang bị đình trệ ở khu vực.

Các quan chức Mỹ và cố vấn ngoài chính quyền thừa nhận tần suất khai hỏa một số loại vũ khí chủ chốt, trong đó có đạn phòng không, tên lửa hành trình Tomahawk và JASSM, đã gây ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng và làm suy giảm năng lực chiến đấu của quân đội Mỹ trong tương lai.

Trong báo cáo công bố hôm 21/4, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính quân đội Mỹ đã tiêu hao khoảng một nửa kho tên lửa Patriot, THAAD và nhiều vũ khí tối tân trong xung đột với Iran.

Khi phản hồi thông tin của Atlantic, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết Bộ trưởng Hesegth và các lãnh đạo quốc phòng "luôn cung cấp cho Tổng thống Mỹ bức tranh đầy đủ, thẳng thắn". Một quan chức cấp cao cũng nói rằng tướng Caine đã đánh giá hiệu quả hoạt động quân sự "một cách chính xác, tỉ mỉ và toàn diện".

Một quan chức Nhà Trắng nói rằng Phó tổng thống Vance "đặt ra rất nhiều câu hỏi thăm dò về quá trình lên kế hoạch chiến lược, giống như tất cả thành viên trong đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Mỹ". Theo Atlantic, Phó tổng thống Vance cũng nhấn mạnh Bộ trưởng Hegseth "đang làm việc rất tốt".

VietBF@sưu tập

Bị siết chặt bởi lệnh phong tỏa của Mỹ, ngành dầu mỏ Iran rơi vào thế khó khi các kho chứa sắp cạn chỗ và đối mặt nguy cơ phải đóng cửa giếng dầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 tuyên bố lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài của Mỹ đã khiến Iran không thể xuất khẩu lượng lớn dầu thô được khai thác mỗi ngày. "Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ", ông Trump nói.

Iran chưa bình luận về tuyên bố này, nhưng ảnh vệ tinh và dữ liệu được công ty phân tích năng lượng Kpler công bố ngày 27/4 cho thấy ngành dầu mỏ Iran đang đối mặt với thách thức chưa từng có, khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ từ ngày 13/4 tiếp tục bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu, khiến dầu thô tích trữ trong kho chứa ngày một đầy hơn.

Hệ thống lưu trữ dầu của Iran được chia thành các bể chứa trên đất liền và kho nổi trên biển. Trên đất liền, tổng công suất ước tính khoảng 90-95 triệu thùng. Tính đến cuối tháng 4, lượng dầu tồn kho của Iran là khoảng 49 triệu thùng, có nghĩa nước này chỉ còn không gian để chứa thêm khoảng 41 triệu thùng.

Kpler cho rằng con số này nhiều khả năng cũng đã phóng đại đáng kể năng lực thực sự mà Iran có thể lưu trữ dầu, bởi một số cơ sở chỉ được dùng cho các loại dầu khí nhất định hoặc không thể tiếp cận.

Các kho chứa ở Sirri và Lavan không thể dùng để chứa dầu thô trên đất liền, còn cơ sở ở Assaluyeh chuyên dùng để lưu trữ dầu ngưng từ mỏ South Pars. Các khu vực thuộc khu phức hợp Bandar Abbas cũng bị hạn chế tương tự.


Một đơn vị thuộc mỏ khí đốt South Pars tại cảng biển Assaluyeh của Iran ở phía bắc vịnh Ba Tư năm 2015. Ảnh: Reuters

Khi tính đến những hạn chế này, năng lực lưu trữ tương đương 14,9 triệu thùng trên thực tế không thể sử dụng được. Điều này làm giảm khả năng lưu trữ trên đất liền của Iran xuống còn khoảng 26 triệu thùng, tương đương 14 ngày sản xuất và xuất khẩu ở mức độ hiện tại.

Theo Firstpost, Iran còn có khả năng lưu trữ ngắn hạn dầu mỏ trên các tàu chở dầu hiện có ở vịnh Ba Tư, gồm tàu chở dầu cỡ lớn VLCC hoặc Aframax, với ước tính khoảng 15,4 triệu thùng.

Kết hợp với công suất trên đất liền, nó có thể giúp Iran kéo dài thời gian lưu trữ lên khoảng 22 ngày, theo các nhà phân tích của Kpler. Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh chỉ ra rằng lượng dầu lưu trữ trên các tàu của Iran đã đạt mức kỷ lục, với tổng ước tính 185-195 triệu thùng.

Trong số này, khoảng 60 triệu thùng đang bị kẹt trên các tàu trong vùng phong tỏa ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, trong khi hơn 120 triệu thùng đang ở trên các phương tiện gần những thị trường châu Á trọng điểm như Singapore và Trung Quốc.

Trước khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4, xuất khẩu dầu của Iran phần lớn không bị ảnh hưởng bởi xung đột. Nhờ kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng, tàu chở dầu thô của nước này vẫn có thể đi lại tự do. Kết quả là xuất khẩu dầu của Iran đạt trung bình khoảng 1,85 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3, vượt mức 1,7 triệu thùng của những tháng trước đó.

Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thực thi lệnh phong tỏa, lượng dầu xuất khẩu của Iran giảm xuống còn khoảng 567.000 thùng mỗi ngày. Trong giai đoạn ngày 14-23/4, chỉ có 5 chuyến hàng được vận chuyển, gồm 3 chuyến tại đảo Kharg và 2 chuyến tại Assaluyeh.

Kpler ước tính sản lượng dầu thô của Iran có thể giảm hơn một nửa so với mức hiện tại, xuống còn 1,2-1,3 triệu thùng mỗi ngày vào giữa tháng 5 nếu lệnh phong tỏa tiếp tục. Nhưng ngay cả khi đó, xuất khẩu cũng khó có thể đáp ứng khi chỉ đạt mức dưới mức 600.000 thùng mỗi ngày.

Khi không thể xuất khẩu, dầu được bơm lên từ các mỏ đều cần phải có chỗ chứa, gồm trong bồn chứa, trên tàu, trong một điểm lưu trữ dã chiến. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại tổ chức Chatham House, cho hay Tehran đang hy vọng có thể tránh được rủi ro phải "khóa vòi dầu" và làm sụt giảm doanh thu nghiêm trọng.

"Việc đóng cửa sản xuất sẽ làm gia tăng áp lực, có thể buộc Iran phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán", Vakil nhận định.

Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran đã kết thúc vào đầu tháng này với rất ít tiến triển, triển vọng về vòng đàm phán thứ hai cũng tan vỡ vào tuần trước khi Iran từ chối gặp trực tiếp phái đoàn Mỹ. Tehran được cho là đã đưa ra đề nghị mới với các bên trung gian về việc ngừng tấn công tại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt hoàn toàn chiến tranh và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.

Tổng thống Trump ngày 27/4 đã thảo luận về đề xuất của Iran với đội ngũ an ninh quốc gia. Thư ký báo chí Nhà Trắng Leavitt cho biết các "lằn ranh đỏ" của ông Trump đối với Iran vẫn rất rõ ràng.

Iran đang tìm đến các giải pháp tình thế để đối phó với tình trạng dòng dầu xuất khẩu bị tắc nghẽn. Họ bắt đầu sử dụng các container và bể chứa bỏ hoang tại những trung tâm dầu mỏ phía nam như Ahvaz và Asaluyeh. Iran cũng được cho là đang sử dụng các tàu vốn đã ngừng hoạt động để lưu trữ dầu thừa. Tàu chở dầu Nasha đã được kích hoạt lại vào giữa tháng 4 và neo đậu gần đảo Kharg để chứa dầu thô.

Hamid Hosseini, phát ngôn viên liên minh các nhà xuất khẩu dầu mỏ Iran, cho biết nước này cũng đang chuyển dầu bằng tàu hỏa sang Trung Quốc, nhờ các tuyến đường sắt nối Tehran với các thành phố Nghĩa Ô và Tây An.

Hành trình bằng đường sắt nhìn chung ngắn hơn so với đi bằng đường biển, nhưng vẫn có thể mất đến vài tuần. Ngoài ra, vận tải bằng đường sắt không mang lại hiệu quả chi phí tốt như tàu chở dầu trên biển, đặc biệt là đối với các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ ở khu vực đông bắc Trung Quốc, những khách hàng chính tiêu thụ dầu thô của Iran.

Điều đó khiến nỗ lực chuyển hướng sang đường sắt không hẳn là một giải pháp, mà giống như một tín hiệu cho thấy hệ thống xuất khẩu của Iran đang gặp bế tắc. "Thời điểm tuyệt vọng đòi hỏi những biện pháp quyết liệt", Erica Downs, chuyên gia chính sách năng lượng Trung Quốc tại Đại học Columbia, nhận định.

Nhiều mỏ dầu của Iran, đặc biệt là các mỏ đã khai thác lâu năm ở những khu vực như Khuzestan, cần phải duy trì áp suất liên tục thì mới giữ được sản lượng.

Nếu Iran buộc phải đóng cửa các giếng dầu do thiếu kho chứa, sự thay đổi áp suất có thể dẫn đến hư hỏng bể chứa và giảm vĩnh viễn năng suất của các mỏ dầu, theo Anmol Singla, nhà phân tích của Firstpost.

"Trong những trường hợp cực đoan, điều này có thể dẫn đến việc mất đi hàng trăm nghìn thùng sản lượng mỗi ngày trong tương lai", Singla viết.

Tác động của việc giảm doanh thu dầu mỏ có khả năng lan rộng ra ngoài ngành năng lượng. Iran phải nhập khẩu nhiều hàng hóa thiết yếu, trong đó các nông sản như ngũ cốc, ngô và gạo. Chi phí nhập khẩu hàng ngày cho các sản phẩm này ước tính khoảng 200-250 triệu USD.

Khi doanh thu dầu mỏ sụt giảm, khả năng chi trả cho các mặt hàng nhập khẩu cũng thu hẹp, góp phần gây áp lực lạm phát và căng thẳng kinh tế trên diện rộng.

Việc không thể vận chuyển dầu tự do đã trở thành đòn bẩy quan trọng đối với cả hai bên xung đột. "Tuy nhiên, những rào cản lớn vẫn còn đó. Cả hai bên dường như đều không muốn nhượng bộ và triển vọng đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ", Singla cho hay.

VietBF@sưu tập