Ngày 1/5 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo sẽ tăng thuế quan đối với các loại ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên mức 25% vào tuần tới, với cáo buộc rằng khối này đang không tuân thủ thỏa thuận thương mại song phương với Washington.


Một bãi đỗ xe ở thành phố Atlanta (Mỹ). Ảnh: Ngọc Quang/PV TTXVN tại Mỹ

Tổng thống Trump cũng nhắc lại rằng các quốc gia sản xuất ô tô tại Mỹ sẽ không phải chịu thuế quan.
Thông báo trên được đưa ra một ngày sau khi ông Trump tiếp tục chỉ trích Thủ tướng Đức Friedrich Merz, cho rằng nhà lãnh đạo này nên tập trung vào việc chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine thay vì can thiệp vào tình hình Iran.

Đức có thể sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề bởi mức thuế cao đối với ô tô và phụ tùng, do đóng góp lớn vào lượng ô tô xuất khẩu của EU. Theo thỏa thuận thương mại vào năm 2025, chính quyền Mỹ đã giảm thuế đối với ô tô của EU xuống còn 15%. Trước đó, ô tô từ EU từng phải chịu tổng mức thuế lên tới 27,5%.

VietBF@sưu tập

Lầu Năm Góc tuyên bố sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức, chỉ vài ngày sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng Washington đang bị Iran “làm bẽ mặt”. Điều này có ảnh hưởng gì khi Đức đóng vai trò then chốt trong chiến lược quân sự của Mỹ ở châu Âu?


Tổng thống Trump đã quyết định rút bớt binh sĩ tại Đức, vài ngày sau khi Thủ tướng Friedrich Merz nói rằng Iran đang "làm bẽ mặt" Mỹ trong các cuộc đàm phán về việc chấm dứt chiến tranh. Ảnh: Getty Images

Nằm ở trung tâm châu Âu và sở hữu mạng lưới căn cứ quy mô lớn, Đức từ lâu đã trở thành điểm trung chuyển chiến lược giúp Mỹ triển khai lực lượng, hậu cần và các chiến dịch quân sự toàn cầu, từ thời Chiến tranh Lạnh đến các cuộc xung đột hiện đại.

Nhưng ngày 1/5, Bộ Chiến tranh Mỹ cho biết họ sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức trong bối cảnh căng thẳng leo thang với đồng minh chủ chốt của châu Âu liên quan đến cuộc chiến của Mỹ chống lại Iran.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump cho biết một “quyết định” về sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Đức – vốn được coi là một phần quan trọng trong hệ thống phòng thủ của NATO nhưng cũng rất thiết yếu cho việc triển khai sức mạnh của Mỹ trên toàn cầu – sẽ được đưa ra “trong thời gian ngắn tới”.

Dưới đây là tổng hợp của tờ The Guardian (Anh) về lý do Mỹ duy trì hệ thống căn cứ quân sự tại Đức, vai trò của chúng, và vì sao việc ông Trump đe dọa thu hẹp quy mô có thể không mang lại lợi ích cho Mỹ.

Vì sao Mỹ có các căn cứ quân sự tại Đức?

Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Đức bắt nguồn từ sau Thế chiến II năm 1945. Khi chế độ phát xít đầu hàng, có tới 1,6 triệu binh sĩ Mỹ ở Đức, con số này giảm xuống dưới 300.000 trong vòng một năm, chủ yếu quản lý khu vực chiếm đóng của Mỹ.

Lực lượng Mỹ tiếp tục giảm cho đến thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khi nhiệm vụ chuyển từ phi phát xít hóa sang tái thiết Đức như một lá chắn lại Liên Xô. Các căn cứ trở thành hiện diện lâu dài với sự ra đời của NATO và Tây Đức vào năm 1949.

Ở đỉnh cao Chiến tranh Lạnh, Mỹ vận hành khoảng 50 căn cứ lớn và hơn 800 địa điểm tại Đức, từ các sân bay quân sự khổng lồ và doanh trại cho tới các trạm nghe lén. Nhiều cơ sở đã đóng cửa kể từ khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1989 và Liên Xô tan rã hai năm sau đó.

Trong các thập niên 1960, 1970 và 1980, quân số Mỹ tại Đức thường vượt quá 250.000 người, với hàng trăm nghìn thân nhân sống trong và xung quanh các căn cứ, hình thành những “thị trấn Mỹ” khép kín với trường học, cửa hàng và rạp chiếu phim riêng.

Quy mô và hoạt động của hệ thống căn cứ Mỹ

Theo Trung tâm Dữ liệu Nhân lực Quốc phòng Mỹ, vào cuối năm ngoái, quân đội Mỹ có 68.000 binh sĩ thường trực được phân công tại các căn cứ ở nước ngoài tại châu Âu, trong đó hơn một nửa – khoảng 36.400 người – đóng tại Đức.

Họ được phân bố tại 20 đến 40 căn cứ, bao gồm các trụ sở tại Stuttgart của Bộ Tư lệnh châu Âu và Bộ Tư lệnh châu Phi, nơi điều phối hoạt động của toàn bộ lực lượng quân sự Mỹ trên hai châu lục này.

Năm trong số bảy cơ sở đồn trú của lục quân Mỹ tại châu Âu nằm ở Đức (các đồn còn lại ở Bỉ và Italy). Ngoài Stuttgart, các cơ sở lớn nhất bao gồm căn cứ không quân Ramstein – trụ sở của lực lượng không quân Mỹ tại châu Âu – nơi có 8.500 quân nhân không quân.

Grafenwöhr, Vilseck và Hohenfels, do đồn trú Bavaria quản lý, là một phần của khu huấn luyện quân sự lớn nhất của Mỹ tại châu Âu, trong khi đồn trú Wiesbaden là tổng hành dinh của lục quân Mỹ tại châu Âu và châu Phi. Trung tâm y tế Landstuhl là bệnh viện quân sự lớn nhất của Mỹ bên ngoài lãnh thổ nước này.

Vai trò của các căn cứ đã thay đổi mạnh mẽ kể từ Chiến tranh Lạnh: chúng trở thành các điểm trung chuyển tiền phương và trung tâm hậu cần thiết yếu cho các hoạt động quân sự của Mỹ, triển khai và hỗ trợ các cuộc chiến của Mỹ, bao gồm tại Iraq, Afghanistan và gần đây nhất là Iran.

Những đe dọa của Tổng thống Trump

Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần đe dọa về việc giảm lực lượng Mỹ tại Đức. Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tại Nhà Trắng, dường như tức giận vì chi tiêu quốc phòng thấp của Đức và sự ủng hộ đối với dự án đường ống khí đốt Nord Stream 2, ông Trump đã gọi Đức là “kẻ chây ì” và nói sẽ cắt giảm 1/3 quân số Mỹ tại đây.

Thông báo của ông Trump không đưa ra bất kỳ chi tiết nào và được cho là đã khiến cả Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ, chưa kể các đối tác tại Berlin và các quan chức cấp cao của NATO, hoàn toàn bất ngờ. Không ai được thông báo trước về quyết định này.

Kế hoạch của ông Trump là đưa một phần binh sĩ về nước và điều chuyển phần còn lại tới các quốc gia như Ba Lan và Ý. Nhưng kế hoạch này vấp phải sự phản đối từ cả hai đảng trong Quốc hội Mỹ, cùng những trở ngại hậu cần lớn. Tổng thống Joe Biden đã đóng băng kế hoạch này vào tháng 2/2021 và sau đó chính thức hủy bỏ.

Cái giá của việc rút quân đối với Mỹ

Những trở ngại đối với việc cắt giảm lớn quân số Mỹ tại Đức vẫn còn tồn tại.

Anitta Hipper, người phát ngôn về an ninh và đối ngoại của Ủy ban châu Âu, nhận định hôm 29/4, trong khi Mỹ là “một đối tác thiết yếu trong an ninh và quốc phòng của châu Âu”, thì việc triển khai quân Mỹ tại châu Âu “cũng phục vụ lợi ích của chính Mỹ trong vai trò toàn cầu của mình”.

Jeff Rathke của Viện Mỹ - Đức thuộc Đại học Johns Hopkins cũng đưa ra quan điểm tương tự, cho rằng Mỹ hưởng lợi rất lớn từ việc duy trì sự hiện diện tiền phương tại các căn cứ như Ramstein, nếu không nhiều hoạt động của họ sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

“Lực lượng Mỹ tại châu Âu không phải là một sự đóng góp từ thiện cho những người châu Âu vô ơn – đó là công cụ để Mỹ vươn tầm sức mạnh quân sự toàn cầu”, ông Rathke nói. Thỏa thuận, nói ngắn gọn, là: Mỹ giúp bảo vệ châu Âu; châu Âu cung cấp hạ tầng cho các hoạt động quân sự toàn cầu của Mỹ.

Về nguyên tắc, quân đội Mỹ có thể điều chuyển lực lượng trong châu Âu: hiện có khoảng 13.000 quân tại Italy, 10.000 tại Anh và 4.000 tại Tây Ban Nha. Tuy nhiên, theo Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm 2026, tổng số này không được giảm xuống dưới 75.000.

Nhưng các nhà phân tích quốc phòng lưu ý rằng việc cắt giảm đáng kể nhân sự tại các căn cứ như Stuttgart và Ramstein – vốn đã được phát triển qua nhiều thập kỷ thành những trung tâm chiến lược quan trọng cho hoạt động của Lầu Năm Góc – sẽ gây tổn thất lớn đối với khả năng triển khai sức mạnh quân sự toàn cầu của Mỹ.

VietBF@sưu tập

Ngày 1/5 (giờ địa phương), một quan chức Mỹ thông báo tàu sân bay USS Gerald R. Ford đã rời Trung Đông sau khi tham gia các hoạt động chống lại Iran, để lại hai tàu chiến lớn khác của Washington tại khu vực này. Trong diễn biến liên quan, cùng ngày 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi thư thông báo với các nhà lập pháp nước này rằng cuộc chiến chống lại Iran đã "chấm dứt", khi thời gian pháp lý 60 ngày tiến hành chiến dịch quân sự đã hết.



Tàu sân bay USS Gerald R. Ford của hải quân Mỹ nhận nhiên liệu từ tàu tiếp dầu trên biển USNS Laramie ở phía Đông Địa Trung Hải. Ảnh tư liệu: Reuters/TTXVN

Theo quan chức trên, tàu Ford đang nằm trong khu vực chịu trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Mỹ tại châu Âu. Số lượng tàu hải quân Mỹ còn lại ở Trung Đông là 20 chiếc, bao gồm các tàu sân bay USS Abraham Lincoln và USS George H.W. Bush.

Trong hơn 10 tháng, tàu Ford đã tham gia vào các hoạt động của Mỹ ở Caribe, nơi các lực lượng của Washington tấn công tàu bị nghi ngờ buôn lậu ma túy, chặn tàu chở dầu bị trừng phạt và bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro.

Theo quân đội Mỹ, một vụ hỏa hoạn đã bùng phát tại phòng giặt là trên tàu sân bay vào ngày 12/3, khiến hai thủy thủ bị thương và gây hư hỏng nặng cho khoảng 100 chiếc giường. Con tàu cũng được cho là đã gặp phải những vấn đề nghiêm trọng với hệ thống vệ sinh khi đang ở trên biển, khiến mọi người trên tàu phải xếp hàng dài chờ đợi để sử dụng.

* Trong diễn biến liên quan, cùng ngày 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi thư thông báo với các nhà lập pháp nước này rằng cuộc chiến chống lại Iran đã "chấm dứt", khi thời gian pháp lý 60 ngày tiến hành chiến dịch quân sự đã hết. Theo tờ Politico, động thái mới nhất này là nỗ lực nhằm xoa dịu cuộc tranh cãi về việc liệu Quốc hội Mỹ có cần phê chuẩn việc tiến hành xung đột hay không.

Tuy nhiên, ông Trump cũng chỉ rõ rằng cuộc chiến ở Trung Đông có thể còn lâu mới kết thúc, nhấn mạnh bất chấp việc chiến dịch chống lại Iran đã thành công và những nỗ lực nhằm đảm bảo một nền hòa bình lâu dài, song mối đe dọa mà Tehran gây ra cho Mỹ và lực lượng vũ trang của nước này vẫn còn "rất đáng kể".

Theo Nghị quyết về Quyền hạn Chiến tranh được thông qua năm 1973, Tổng thống Mỹ - sau khi thông báo cho Quốc hội về việc sử dụng lực lượng quân sự - phải chấm dứt chiến dịch trong vòng 60 ngày, trừ khi Quốc hội cho phép tiếp tục hành động quân sự. Chính quyền Trump đã chính thức thông báo cho Quốc hội về hành động quân sự vào ngày 2/3, đồng nghĩa thời gian pháp lý 60 ngày kết thúc vào ngày 1/5.

VietBF@sưu tập

Ngày 1/5, thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran sẽ hết hạn, nhưng tới thời điểm này chỉ có một điều chắc chắn là cả hai bên đều đã sẵn sàng cho khả năng quay trở lại xung đột nếu không thể đạt được các điều khoản hòa bình.


Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu họp báo tại Nhà Trắng. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Đài CNN của Mỹ cho biết khi thế bế tắc giữa Washington và Iran kéo dài và thế giới chờ đợi trong hy vọng vào một thỏa thuận, khả năng rất thực tế về một kịch bản khác - chiến tranh tái bùng phát - đang lơ lửng phía trên.

Thời gian đang trôi nhanh, với việc ngày 1/5 được coi là hạn chót để Pakistan nhận đề xuất hòa bình sửa đổi của Iran, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ phiên bản trước đó.

Các bên trung gian tại Islamabad tin rằng một thỏa thuận công bằng là trong tầm tay, nhưng theo các nguồn thạo tin, giờ đây phụ thuộc vào phản hồi của Tehran.

Họ đã làm việc không mệt mỏi để đạt được thỏa thuận, nhưng trong khi chờ đợi phản hồi suốt phần lớn tuần này, Mỹ và Iran lại gia tăng các lời đe dọa và công kích lẫn nhau.

Mới đây nhất vào ngày 29/4 - thời điểm sớm nhất Iran được kỳ vọng sẽ phản hồi – Tổng thống Trump đã đăng trên Truth Social một hình ảnh chế cho thấy ông cầm súng, kêu gọi lãnh đạo Iran “chỉnh đốn lại hành động”, đồng thời cảnh báo: “Sẽ không còn là một người tốt bụng nữa”.

Sau đó, từ Phòng Bầu dục, Tổng thống Trump nói thêm: “Ở thời điểm này, sẽ không bao giờ có thỏa thuận trừ khi họ đồng ý rằng sẽ không có vũ khí hạt nhân”.

Nhưng Iran đã phản đối mạnh mẽ yêu cầu cốt lõi này.

Trong thông điệp trên truyền thông nhà nước vào hôm 30/4, Lãnh tụ Tối cao Iran, ông Mojtaba Khamenei cho biết Iran sẽ “bảo vệ” năng lực hạt nhân và tên lửa của mình, đồng thời nhấn mạnh rằng các “tác nhân bên ngoài” không có chỗ ở Vịnh Ba Tư ngoại trừ “dưới đáy của nó”.

Hơn bảy tuần sau khi ông Mojtaba Khamenei được công bố là Lãnh tụ Tối cao mới sau vụ ám sát cha mình, người dân Iran vẫn chưa được thấy hoặc nghe trực tiếp vị Lãnh tụ Tối cao mới, nhưng ông đã đưa ra một số thông điệp bằng văn bản.

Những màn công kích qua lại này dường như đang khiến khoảng cách giữa hai bên ngày càng lớn, gần bốn tuần sau khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời đầu tiên.

Tối 30/4, Tổng thống Trump cho biết không ai ngoài ông và một số ít người biết rõ tình trạng đàm phán với Iran, ám chỉ rằng tiến trình vẫn đang tiến triển bất chấp bề ngoài có vẻ bế tắc.

Tuy nhiên, năng lực hạt nhân của Iran vẫn là điểm nghẽn lớn, khi ông Trump yêu cầu các đảm bảo về việc kiềm chế chương trình hạt nhân, trong khi Tehran khẳng định họ có quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình.

Đây là “lằn ranh đỏ” quan trọng đối với cả hai bên, khiến tình hình rơi vào bế tắc.

Tehran dường như đang câu giờ, kéo dài các cuộc đàm phán về đàm phán và đưa ra nhiều đề xuất với tiến triển nhỏ giọt, có thể với hy vọng ông Trump sẽ dần mất kiên nhẫn, hoặc áp lực chính trị trong nước do giá xăng tăng cao sẽ buộc ông phải nhượng bộ.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump được cho là đang cân nhắc các lựa chọn nhằm buộc Tehran quay lại bàn đàm phán, bao gồm việc được các quan chức quân sự báo cáo về khả năng tiến hành một vòng không kích mới vào Iran.

Chiến lược ưu tiên hiện tại của ông, theo các nguồn tin, là gây áp lực kinh tế tối đa. Đội ngũ của Tổng thống Trump đang chuẩn bị mở rộng phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran, bao gồm cả việc đóng cửa dài hạn eo biển Hormuz.

Kể từ khi phong tỏa bắt đầu đầu tháng này, Mỹ đã chặn hoặc chuyển hướng gần 40 tàu cố gắng ra vào các cảng Iran với việc Tổng thống Trump nói với các phóng viên đầu tuần này rằng “phong tỏa là một ý tưởng thiên tài”.

Chính quyền của Tổng thống Trump cũng đang thúc đẩy các chính phủ nước ngoài tham gia một liên minh mới nhằm bảo vệ tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, trong khi cả Mỹ và Iran đều duy trì các biện pháp phong tỏa riêng.

Tuy nhiên, hệ quả kinh tế cũng ngày càng gia tăng, với giá dầu tăng lên mức cao nhất trong bốn năm và giá xăng tại Mỹ tăng vọt trong tuần này khi thị trường lo ngại các cuộc đàm phán hòa bình có thể thất bại trong việc mở lại eo biển Hormuz.

Phong tỏa của Mỹ rõ ràng đang gây khó chịu cho một số bên tại Tehran, khi cả lãnh đạo quân đội lẫn cố vấn quân sự cấp cao của lãnh tụ tối cao, ông Moshen Rezaei, trong tuần này đã công khai đe dọa trả đũa nếu tình trạng này tiếp diễn.

Tuy nhiên, vào hôm 30/4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf - người dẫn đầu đoàn đàm phán của Tehran và nổi lên như là tiếng nói chủ chốt của chính phủ - đã chỉ trích việc phong tỏa Iran, chỉ ra rằng nước này có đường biên giới trên bộ và trên biển rất dài.

“Nếu bạn xây hai bức tường, một từ thành phố New York đến bờ Tây và một từ thành phố Los Angeles đến bờ Đông, tổng chiều dài sẽ là 7.755 km, vẫn còn thiếu khoảng 1.000 km so với tổng chiều dài biên giới của Iran”, ông Ghalibaf viết trên X.

Hiện chưa rõ điều gì sẽ xảy ra sau ngày 1/5 nếu Iran không đưa ra phản hồi tích cực với một đề xuất mới. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn: cả hai bên đều đã sẵn sàng cho khả năng quay trở lại xung đột nếu không thể đạt được các điều khoản hòa bình.

VietBF@sưu tập

Nợ công của Mỹ đã vượt tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và sắp phá vỡ kỷ lục được thiết lập cách đây 80 năm, thời hậu Thế chiến 2.

Tính đến ngày 31.3, nợ công của Mỹ là 31.265 tỉ USD trong khi GDP trong năm trước đó là 31.216 tỉ USD, tờ The Wall Street Journal dẫn số liệu được công bố ngày 30.4 cho biết.

Như vậy, nợ công của Mỹ đang ở mức 100,2% GDP, tăng lên từ mức 99,5% vào cuối năm tài khóa gần nhất (bắt đầu từ ngày 1.10.2024 và kết thúc vào ngày 30.9.2025).


Bảng hiển thị mức nợ công của Mỹ tại Washington D.C hồi tháng 1.2023

ẢNH: REUTERS

Tỷ lệ nợ so với GDP của Mỹ leo lên mức cao kỷ lục vào năm 1946 là 106,1%. Tỷ lệ này giảm dần đều trong thập niên sau đó nhờ tăng trưởng bùng nổ hậu Thế chiến 2, lạm phát và giảm chi tiêu quân sự. Năm 1957, nợ công của Mỹ chỉ bằng 50% GDP.

Năm 2008, nợ công dưới mức 40% GDP. Từ đó, Mỹ bắt đầu vay nhiều để vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính và sau này là đại dịch Covid-19.

Quốc hội Mỹ giảm thuế vào các năm 2013, 2017 và 2025, mở rộng chương trình bảo hiểm y tế và phúc lợi cho cựu binh nhưng ít có hành động để điều chỉnh các chương trình chi tiêu lớn.

Mỹ tiêu tốn 25 tỉ USD vào cuộc chiến Iran, Bộ trưởng Chiến tranh nói không 'sa lầy'

Trong thời kỳ đại dịch Covid-19 năm 2020, nợ công của Mỹ đã vượt quá 100% GDP trong một thời gian ngắn, khi GDP giảm và chính phủ vay nợ nhiều để hỗ trợ các hộ gia đình Mỹ. Tỷ lệ này sau đó đã giảm xuống khi các biện pháp kích thích kinh tế kết thúc, tăng trưởng kinh tế phục hồi và lạm phát cao đã đẩy mức GDP danh nghĩa lên.

Hiện tại, chính phủ Mỹ đang chi 1,33 USD cho mỗi USD thu được. Theo dự báo, thâm hụt ngân sách năm nay sẽ là 1.900 tỉ USD. Tình hình hầu như không thay đổi so với năm 2025 khi các khoản giảm thuế của đảng Cộng hòa có hiệu lực trước khi những khoản cắt giảm chi tiêu được thực hiện. Con số cuối cùng sẽ còn phụ thuộc vào chi phí cho xung đột Iran, hoàn trả thuế quan và sức mạnh của nền kinh tế.

Theo The Wall Street Journal, cột mốc tương quan nợ công và GDP có thể dao động trong những quý tới khi thu thuế tăng lên, tiền hoàn thuế quan được chi trả và GDP biến động theo lạm phát và các điều chỉnh.

Tuy nhiên, việc tỷ lệ này chạm mức 3 con số là một biểu tượng cho thấy những áp lực tài chính mà Mỹ đã phải đối mặt trong nhiều thập niên qua. Các nghị sĩ thuộc cả hai đảng đều bày tỏ sự lo ngại nhưng ưu tiên việc cắt giảm thuế và tăng chi tiêu vì những lợi ích chính trị ngắn hạn rõ ràng hơn.

VietBF@sưu tập