Việc khởi động rồi nhanh chóng kết thúc chiến dịch “Dự án Tự do” do Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cho thấy Washington đã đánh mất mọi mục tiêu trong xung đột với Iran...

“Những tin tức còn đáng lo ngại hơn từ Nhà Trắng: Chưa đầy 48 giờ, Tổng thống Trump đã kết thúc cái gọi là ‘Dự án Tự do’ và tuyên bố nó thành công, dù rõ ràng nhận thấy rằng không hề có thành công nào. … Việc duy trì phong tỏa đảm bảo rằng sẽ không có đàm phán với phía bên kia. Còn những tuyên bố rằng đàm phán với Iran đang diễn ra thì bị chính phía Iran trực tiếp bác bỏ''.

Theo ông, diễn biến như vậy đặt Mỹ vào tình thế rất dễ tổn thương và gây ra thiệt hại lớn.

“Đây chỉ là một bằng chứng nữa cho thấy chính quyền đang lúng túng, tuyệt vọng tìm kiếm bất kỳ giải pháp nào, nhưng không có mục tiêu rõ ràng - thậm chí không biết mình đang tìm kiếm điều gì. Chúng ta vẫn ở trong một tình huống rất nguy hiểm, bởi mỗi ngày eo biển còn bị đóng, thiệt hại kinh tế đối với đất nước chúng ta lại gia tăng”.



Trước đó, hôm Chủ nhật, Chủ nhân Nhà Trắng tuyên bố rằng các quốc gia trên thế giới được cho là đã đề nghị Mỹ giải phóng các tàu bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz, vì vậy ông tuyên bắt đầu chiến dịch “Tự do”. Theo cổng thông tin điện tử Axios, hải quân Mỹ sẽ hiện diện “ở khoảng cách rất gần” các tàu thương mại để đề phòng các “cuộc tấn công” từ phía lực lượng Iran, đồng thời cung cấp cho thủy thủ thông tin về các tuyến đường đi an toàn.

Ngay trong ngày Chủ Nhật, Tổng thống Mỹ Trump thông báo về việc tạm dừng nhiệm vụ này, đồng thời nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa eo biển vẫn được duy trì đầy đủ.
Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cảnh báo rằng bất kỳ sự can thiệp nào vào hoạt động hàng hải qua eo biển sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn.

Việc tự tách khỏi Nga đang khiến các nước châu Âu chịu tổn thất. Nhưng dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và người đứng đầu ngành ngoại giao EU Kaja Kallas, tình hình khó có thể thay đổi.

“Người châu Âu nên suy nghĩ rằng chính Mỹ đã nỗ lực không ít để tách châu Âu khỏi Nga. Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã cảnh báo cả Đức và Nga về việc xây dựng ‘Dòng chảy phương Bắc’. … Đây thực sự là hành động tự gây tổn hại! … Nhưng rồi người châu Âu sẽ tỉnh ngộ. … Tuy nhiên, với những nhà lãnh đạo như von der Leyen, Kaja Kallas, Merz hay Starmer, điều đó dĩ nhiên sẽ không xảy ra”.

Nhà phân tích Sachs cho rằng vấn đề trở nên đặc biệt nghiêm trọng do Washington không còn mặn mà với hợp tác cùng các nước châu Âu.

“Châu Âu đã tự cắt đứt với Nga. Trung Đông đang tái cấu trúc, và giờ đây châu Âu về cơ bản đặt tất cả trứng vào ‘giỏ’ Mỹ. … Nhưng ngay cả Mỹ hiện cũng đang công khai mất dần sự quan tâm đến châu Âu, vốn ngày càng trở nên kém quan trọng”, - ông Sachs nói thêm.



Như Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov từng nhấn mạnh, châu Âu đang tìm mọi cách cản trở tiến trình giải quyết ngoại giao đối với xung đột tại Ukraina. Theo ông Sachs, Brussels, cụ thể, đang thúc đẩy Vladimir Zelensky tiếp tục chiến đấu “đến người Ukraina cuối cùng”.

Những năm gần đây, Nga ghi nhận hoạt động chưa từng có của NATO gần các biên giới phía tây của mình. Liên minh này mở rộng các sáng kiến và gọi đó là “răn đe sự xâm lược”. Moskva nhiều lần bày tỏ lo ngại về việc tăng cường lực lượng của khối tại châu Âu.

Bộ Ngoại giao Nga khẳng định vẫn sẵn sàng đối thoại với NATO trên cơ sở bình đẳng, đồng thời cho rằng phương Tây cần từ bỏ đường lối quân sự hóa lục địa.

Tổng giám đốc Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga (RDIF), Đặc phái viên của Tổng thống Nga về hợp tác đầu tư - kinh tế với các nước ngoài Kirill Dmitriev, đã gọi cuộc khủng hoảng hàng không toàn cầu là dấu hiệu báo trước những biến động mạnh mẽ hơn ở các lĩnh vực khác.

"Trong tháng 5 đã có 12.000 chuyến bay bị hủy. Như đã dự báo, cú sốc hàng không toàn cầu đang lan rộng nhanh chóng và là điềm báo cho những biến động nghiêm trọng hơn ở các lĩnh vực khác", ông viết trên mạng xã hội X.

Ông Dmitriev đã đưa ra bình luận này để phản hồi một bài đăng của tờ báo phương Tây, theo đó trong hai tuần qua, các hãng hàng không trên toàn thế giới đã cắt giảm 12.000 chuyến bay dự kiến vào tháng 5, qua đó làm giảm hai triệu số ghế có sẵn cho các chuyến bay trong tháng này.



Trước đó, người đứng đầu RDIF tuyên bố rằng thế giới đang tiến gần đến cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất trong lịch sử mà thậm chí còn không nhận thức được điều đó.

Trực thăng Apache và Seahawk Mỹ đồng loạt xuất kích ở Hormuz, trong khi ông Trump bất ngờ “nhấn nút tạm dừng” giữa căng thẳng với Iran.
Theo The EurAsian Times, quân đội Mỹ đã triển khai hai dòng trực thăng tấn công được đánh giá nguy hiểm nhất hiện nay là AH-64 Apache và MH-60 Seahawk để tập kích nhiều xuồng cao tốc của Iran tại eo biển Hormuz, trong bối cảnh Washington mở chiến dịch mới nhằm tái thông tuyến hàng hải chiến lược này.


Giới chức Mỹ cho biết các trực thăng tấn công AH-64 Apache của Lục quân đã đánh chìm một số xuồng của Iran, ngay trong ngày đầu triển khai chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz bùng phát giao tranh. Ảnh: Lục quân Mỹ.
Eo biển Hormuz hiện là điểm nóng an ninh toàn cầu khi khoảng 20% lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua khu vực này. Tuy nhiên, tuyến hàng hải đã gần như bị phong tỏa trên thực tế bởi lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát.

Trong diễn biến mới nhất, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/5 tuyên bố Washington sẽ tạm dừng hoạt động hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình với Tehran. Ông cho biết đã đạt được tiến triển lớn trong tiến trình thương lượng và chiến dịch dẫn đường cho tàu thương mại sẽ tạm ngừng trong thời gian ngắn nhằm chờ khả năng hoàn tất thỏa thuận với Iran.

Tuyên bố được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Ngoại trưởng Marco Rubio xác nhận Mỹ đã hoàn tất các hoạt động tấn công nhằm vào Iran, song vẫn để ngỏ khả năng đáp trả nếu các tuyến hàng hải tiếp tục bị đe dọa.

Mỹ mở chiến dịch Dự án Tự do ở Hormuz
Trước đó, khi các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc, ông Trump đã ra lệnh triển khai chiến dịch quân sự mới mang tên “Dự án Tự do” hôm 4/5 nhằm giải cứu các tàu thương mại mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư do Iran phong tỏa eo biển Hormuz.

Theo ông Trump, chiến dịch được tiến hành với mục tiêu nhân đạo nhằm hỗ trợ các tàu hàng, doanh nghiệp và quốc gia “không làm gì sai nhưng trở thành nạn nhân của hoàn cảnh”. Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết nhiều con tàu bị mắc kẹt trong thời gian dài đang thiếu lương thực và vật tư cần thiết để duy trì điều kiện sinh hoạt cho thủy thủ đoàn.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cho biết lực lượng Mỹ đã mở được hành lang hàng hải an toàn sau khi rà phá các mối đe dọa từ Iran. Ông xác nhận trực thăng AH-64 Apache và MH-60 Seahawk đã phá hủy sáu xuồng cao tốc Iran bị cho là đe dọa tàu thương mại trong eo biển Hormuz.

“Chúng tôi tập trung hỏa lực rất mạnh trong và quanh eo biển Hormuz. Các trực thăng Apache và Seahawk đã được sử dụng sáng nay để loại bỏ sáu xuồng nhỏ của Iran”, Đô đốc Cooper nói trong cuộc họp báo.

Ông cho biết các xuồng cao tốc Iran thường hoạt động theo nhóm từ 20 đến 40 chiếc, song số lượng lần này chỉ còn sáu chiếc và đã nhanh chóng bị tiêu diệt. Theo đánh giá của phía Mỹ, năng lực tác chiến của lực lượng Iran tại khu vực đang bị suy giảm đáng kể.

Apache và Seahawk - “sát thủ” săn xuồng cao tốc
Đây không phải lần đầu tiên Apache và Seahawk được sử dụng để truy đuổi các mục tiêu tốc độ cao trên biển. Cuối năm 2023, hai loại trực thăng này từng tham gia chiến dịch chống các xuồng vũ trang bị nghi thuộc lực lượng Houthi ở Biển Đỏ.

Các nền tảng tác chiến hiện đại như Apache và Seahawk sở hữu hệ thống cảm biến tinh vi cho phép phát hiện, bám bắt và tiêu diệt các mục tiêu mặt nước nhỏ di chuyển tốc độ cao. Hai dòng trực thăng cũng được trang bị nhiều loại vũ khí như pháo tự động, súng máy cỡ lớn, rocket lửa dẫn đường laser và tên lửa chống tăng.

AH-64 Apache do Boeing sản xuất vốn được thiết kế như một “sát thủ diệt tăng” của quân đội Mỹ. Trực thăng có cấu hình hai động cơ turbine, cánh quạt bốn lá và cụm cảm biến đặt ở mũi giúp phát hiện mục tiêu bằng laser, hồng ngoại và radar.

Apache có thể mang tên lửa Hellfire dẫn đường chính xác, rocket 70 mm cùng pháo tự động 30 mm với tối đa 1.200 viên đạn nổ mạnh. Trong môi trường tác chiến hiện nay tại Hormuz, vai trò của Apache được cho là đã chuyển từ “diệt tăng” sang săn xuồng cao tốc.

Quân đội Mỹ cũng từng diễn tập các kịch bản tấn công biển sâu bằng Apache tại khu vực Thái Bình Dương và gần Biển Đông, bao gồm hoạt động đổ bộ lên tàu chiến, bay đường dài trên biển và tập trận bắn đạn thật.

Trong khi đó, MH-60 Seahawk là phiên bản trực thăng hải quân hóa từ UH-60 Black Hawk, được Hải quân Mỹ sử dụng rộng rãi trong nhiều nhiệm vụ trên biển.

Biến thể MH-60R, còn được gọi là trực thăng “thợ săn - sát thủ”, đảm nhiệm các nhiệm vụ chống tàu mặt nước và săn ngầm. Trực thăng được tích hợp radar hiện đại, sonar nhúng và hệ thống tác chiến điện tử, cho phép phát hiện cũng như tấn công các mục tiêu trên biển từ khoảng cách xa.

MH-60R thường mang theo tên lửa AGM-114 Hellfire để đối phó xuồng tuần tra và tàu tấn công tốc độ cao. Ngoài ra, trực thăng còn được trang bị súng máy cỡ nòng 12,7 mm gắn ở cửa bên nhằm áp chế mục tiêu ở cự ly gần.

Biến thể MH-60S lại thiên về nhiệm vụ đa năng như tìm kiếm cứu nạn, vận chuyển hàng hóa, hỗ trợ đặc nhiệm và rà phá thủy lôi. Dù vậy, cả hai phiên bản Seahawk đều có thể phối hợp cùng tàu chiến Mỹ trong tác chiến ven biển, truy đuổi xuồng vũ trang hoặc hỗ trợ các đòn tấn công ngoài tầm nhìn.

Giới quan sát cho rằng việc Mỹ triển khai đồng thời Apache và Seahawk tại eo biển Hormuz cho thấy Washington đang ưu tiên các nền tảng có khả năng phản ứng nhanh, linh hoạt và phù hợp với môi trường tác chiến bất đối xứng, nơi các xuồng cao tốc nhỏ nhưng cơ động của Iran từ lâu được xem là mối đe dọa lớn đối với hoạt động hàng hải quốc tế.

VietBF@ sưu tập

Ngoại trưởng Marco Rubio thông báo kết thúc chiến dịch quân sự chống Iran, trong khi Tổng thống Trump ra lệnh dừng “Kế hoạch Tự do”, đánh dấu bước ngoặt chiến lược quan trọng trong chính sách với Iran của Mỹ.

Tối 5/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm dừng chiến dịch “Project Freedom” sử dụng quân đội hỗ trợ tàu thuyền đi qua eo Hormuz.
Phát biểu tại cuộc họp báo chiều 5/5 tại Nhà Trắng, ông Rubio nói: “Chiến dịch ‘Epic Fury’ (Cơn thịnh nộ sử thi) đã kết thúc, chúng ta đã đạt được mục tiêu. Chúng ta không muốn xung đột leo thang thêm, và tổng thống mong muốn giải quyết vấn đề thông qua thỏa thuận”.

Sau khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran ngày 28/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ theo quy định của War Powers Resolution (Đạo luật Quyền lực Chiến tranh). Theo luật này, tổng thống phải chấm dứt hành động quân sự trong vòng 60 ngày hoặc xin Quốc hội gia hạn; việc tuyên bố kết thúc chiến dịch “Epic Fury” nhằm đáp ứng thời hạn pháp lý này.

Ông Rubio cho biết chiến dịch mới mang mật danh “Project Freedom” (Kế hoạch Tự do) chủ yếu nhằm hỗ trợ khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, khác với kế hoạch tác chiến trước đó. Ông mô tả đây là một nhiệm vụ mang tính phòng thủ, và quân đội Mỹ “sẽ không chủ động tấn công nếu không bị tấn công trước”.

Rubio cho biết các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đang tiếp tục tìm kiếm giải pháp ngoại giao. Giải pháp này “không chỉ liên quan đến vấn đề làm giàu uranium, mà còn bao gồm cách xử lý các vật liệu hạt nhân vẫn bị chôn sâu”. Tuy nhiên, ông từ chối tiết lộ tiến triển cụ thể của đàm phán.

Ông Rubio cũng tiết lộ hiện có khoảng 23.000 người thuộc 87 quốc gia đang mắc kẹt trên các tàu bị ách tắc tại khu vực Vùng Vịnh. Ngoài ra, ông nói đã có 10 thủy thủ dân sự thiệt mạng do tình hình căng thẳng kéo dài ở eo biển Hormuz, nhưng không nêu chi tiết.


Bài viết của ông Trump tối 5/5 trên Truth Social. Ảnh: Sohu.
Nhưng sau đó, vào tối cùng ngày Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Theo đề nghị của Pakistan và các quốc gia khác, xét đến việc Mỹ đã đạt được thành công to lớn trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cùng với những tiến triển quan trọng trong việc đạt được một thỏa thuận toàn diện và cuối cùng với Iran, hai bên hiện đã đạt được đồng thuận: mặc dù việc phong tỏa trên biển của Mỹ đối với Iran sẽ tiếp tục được thực thi đầy đủ, nhưng ‘Project Freedom (tức hoạt động quân đội Mỹ hỗ trợ tàu thuyền đi qua Strait of Hormuz) sẽ tạm dừng trong một thời gian ngắn để chờ xem liệu thỏa thuận Mỹ–Iran có thể được hoàn tất và ký kết hay không”.

Theo CCTV ngày 5/5, hai tàu thương mại Mỹ chở theo đội an ninh quân sự đã bị Iran tấn công khi đi qua eo biển Hormuz.

Quan chức Mỹ cho biết Iran đã sử dụng tên lửa, máy bay không người lái và tàu cao tốc vũ trang để tấn công các tàu này, nhưng đều bị quân đội Mỹ đánh chặn và các tàu tấn công đã bị phá hủy.

Đây là lần đầu tiên có thông tin Mỹ triển khai đội an ninh trên tàu thương mại, như một phần của “Project Freedom” do ông Trump thúc đẩy nhằm đảm bảo lưu thông hàng hải, phía Iran hiện chưa phản hồi về thông tin này.

Mỹ chưa kiểm soát được uranium của Iran
Ông Rubio cho biết Mỹ đang liên lạc với nhiều tàu để hỗ trợ họ rời khỏi eo biển một cách an toàn. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng nói rằng hiện có hàng trăm tàu đang chờ được đi qua eo biển Hormuz.

Ông Rubio cũng thừa nhận Mỹ vẫn chưa kiểm soát được hơn 900 pound (khoảng 408 kg) uranium làm giàu cao của Iran — trong khi một trong những mục tiêu chính của chiến dịch quân sự trước đó là ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Ông nhấn mạnh Mỹ vẫn tìm kiếm giải pháp ngoại giao, và các đặc phái viên Steve Witkoff cùng Jared Kushner đang tiếp tục liên lạc với phía Iran.

Rubio nói: “Tổng thống đã nói rõ rằng đàm phán không chỉ xoay quanh hoạt động làm giàu uranium, mà còn liên quan đến cách xử lý các vật liệu hạt nhân được chôn sâu mà Iran vẫn có khả năng tiếp cận lại”.

Iran tuyên bố vẫn trong tình trạng chiến tranh với Mỹ
Cố vấn đối ngoại của Lãnh tụ tối cao Iran cùng ngày 5/5 đã tuyên bố eo biển Hormuz đã bị đóng, và chỉ khi “ý chí quốc gia của Cộng hòa Hồi giáo Iran” cho phép thì mới mở lại. Ông cũng bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Mỹ Trump về việc đã hạn chế năng lực tên lửa của Iran, khẳng định Iran và Mỹ vẫn đang trong tình trạng chiến tranh và Iran sẽ tiếp tục “kháng cự”.

Theo truyền thông Iran, nước này đã triển khai cơ chế quản lý hàng hải mới đối với các tàu qua lại eo biển Hormuz. Theo đó, các tàu phải nhận quy định qua email chính thức, phải điều chỉnh hoạt động theo hướng dẫn và phải xin phép Iran trước khi đi qua eo biển

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Nasser Kanaani cho biết nước này đang đàm phán với Mỹ trong bối cảnh “thiếu niềm tin sâu sắc”, đồng thời nhấn mạnh Iran không thể quên các cuộc tấn công của Mỹ trước đây. Ông nói ưu tiên hiện nay là chấm dứt chiến tranh, vì điều này liên quan đến toàn khu vực, quốc gia và cả cộng đồng quốc tế.

VietBF@ sưu tập