Bất chấp thời tiết nắng nóng, khoảng 130.000 người đã đổ về khu vực Kilamba, cách thủ đô Luanda của Angola 30 km, để tham dự thánh lễ ngoài trời do Giáo hoàng Leo XIV chủ trì ngày 19/4. Sự kiện là một trong những điểm nhấn quan trọng trong chuyến công du của Giáo hoàng đến 4 quốc gia châu Phi, diễn ra từ ngày 13 - 23/4. Đây cũng là chuyến thăm đầu tiên của ông tới châu lục này kể từ khi nhậm chức năm 2025.Tại sự kiện, Giáo hoàng Leo XIV kêu gọi người dân Angola vượt qua những rạn nứt sau nhiều thập kỷ chiến tranh, đồng thời lên án nạn tham nhũng. Giáo hoàng nhấn mạnh: "Chúng ta cũng có thể và muốn xây dựng một đất nước nơi những chia rẽ cũ sẽ được xóa bỏ hoàn toàn, nơi hận thù và bạo lực sẽ biến mất, nơi nạn tham nhũng sẽ được chữa lành bằng một nền văn hóa mới của công lý và chia sẻ".

Kết thúc thánh lễ, Giáo hoàng lên án xung đột leo thang gần đây tại Ukraine, đồng thời kêu gọi "chấm dứt vũ khí và theo đuổi con đường đối thoại". Ông hoan nghênh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Liban nhằm chấm dứt giao tranh giữa lực lượng Israel và Hezbollah.

Trước đó, khi vừa đặt chân đến Angola, Giáo hoàng đã có cuộc gặp với Tổng thống nước chủ nhà Joao Lourenco, trong đó ông đề cập đến những khổ đau do nghèo đói và nạn khai thác tài nguyên thiên nhiên bừa bãi gây ra.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, Giáo hoàng Leo XIV đến thủ đô Luanda của Angola ngày 18/4, mở đầu chặng dừng chân thứ ba trong chuyến công du châu Phi đầu tiên của ông trên cương vị người đứng đầu Giáo hội Công giáo. Trước đó, ông đã lưu lại Cameroon 4 ngày và rời Yaounde để bay tới Angola sau thánh lễ với sự tham dự của khoảng 200.000 tín hữu.Tại Angola, Giáo hoàng Leo XIV sẽ lưu lại đến ngày 21/4 trước khi lên đường tới Guinea Xích Đạo, điểm dừng chân cuối cùng của chuyến đi. Trong thời gian ở Angola, ông sẽ gặp các lãnh đạo chính trị, tôn giáo, doanh nhân và đại diện các tổ chức, đồng thời hành hương tới đền thánh Muxima. Thông điệp xuyên suốt của chuyến thăm Angola là hy vọng, hòa giải và hòa bình với khẩu hiệu “Đức Giáo hoàng Leo XIV, người hành hương của hy vọng, hòa giải và hòa bình, chúc lành cho Angola”, phản ánh định hướng mục vụ và xã hội mà Vatican muốn chuyển tải trong chuyến đi này.

Theo chương trình công bố trước đó, chuyến công du châu Phi của Giáo hoàng Leo XIV qua 4 nước gồm Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích Đạo. Đây là hành trình kéo dài khoảng 10-11 ngày, đi qua nhiều thành phố và được xem là một trong những chuyến thăm châu Phi qua nhiều điểm nhất của một giáo hoàng trong những năm gần đây. Chuyến thăm được đánh giá có ý nghĩa không chỉ về tôn giáo mà còn về chính trị - xã hội trong bối cảnh Giáo hoàng Leo XIV tìm cách nhấn mạnh vai trò của châu Phi như một lục địa giàu sức sống, nhưng cũng đang đối mặt nhiều thách thức về phát triển, hòa bình và công bằng. Việc chọn Angola là chặng dừng thứ ba cho thấy Vatican muốn dành sự chú ý đặc biệt cho một quốc gia có vị trí quan trọng tại miền Nam châu Phi và đang tìm kiếm động lực mới cho hòa giải xã hội và phát triển bao trùm.

Trên chiến trường Ukraine, pháo binh từ lâu vẫn là xương sống trong cách đánh của Nga, với hàng nghìn khẩu pháo trải dài trên toàn bộ mặt trận dài hàng trăm km.Từ những hệ thống cũ được đưa ra khỏi kho dự trữ cho tới các tổ hợp hiện đại, tất cả đều phục vụ một chiến thuật quen thuộc: dùng hỏa lực áp đảo để nghiền nát mục tiêu, rồi bộ binh và xe cơ giới tiến lên chiếm giữ.Trong mô hình này, máy bay không người lái (UAV) chủ yếu đóng vai trò "mắt thần", giúp phát hiện mục tiêu và điều chỉnh hỏa lực. Các UAV trinh sát bay phía trước chiến tuyến, xác định vị trí phòng thủ của Ukraine, truyền dữ liệu về cho pháo binh, sau đó tiếp tục theo dõi để đánh giá thiệt hại sau mỗi đợt bắn. Nhờ đó, pháo binh Nga có thể duy trì nhịp tấn công liên tục và chính xác hơn.

Tuy nhiên, Ukraine đã chọn một cách tiếp cận khác. Thay vì cố gắng săn lùng từng khẩu pháo được ngụy trang kỹ, phân tán rộng và liên tục thay đổi vị trí, họ chuyển sang đánh vào điểm yếu chí mạng hơn: nguồn tiếp tế đạn dược.

Thực tế, để duy trì cường độ bắn từ 10.000 đến 15.000 quả đạn mỗi ngày, pháo binh Nga phụ thuộc rất lớn vào các đoàn xe hậu cần. Những chiếc xe tải như KamAZ-5350 hay Ural-4320 liên tục vận chuyển đạn dược từ hậu phương ra tiền tuyến. Khác với pháo binh có thể ẩn nấp và cơ động, các phương tiện này buộc phải di chuyển trên đường bộ, theo những tuyến đường tương đối dễ đoán.

Đây chính là "tử huyệt" mà Ukraine khai thác. Thay vì phải tìm kiếm mục tiêu nhỏ trong không gian rộng lớn, UAV Ukraine chỉ cần tuần tra các tuyến đường tiếp tế. Khi phát hiện mục tiêu, chúng có thể tấn công ngay, thậm chí phục kích sẵn bên lề đường để tiết kiệm pin trước khi lao vào đánh trúng xe chở đạn. Chỉ một cú đánh chính xác cũng có thể gây nổ toàn bộ số đạn trên xe, phá hủy phương tiện và làm gián đoạn nguồn cung cho nhiều khẩu pháo cùng lúc.


Không chỉ dễ bị phát hiện hơn, các xe tải hậu cần còn khó né tránh. Do trọng tải lớn và thiết kế bánh lốp, chúng không thể rời khỏi đường nhựa để cơ động như các hệ thống pháo kéo hoặc tự hành. Đồng thời, chúng cũng ít được trang bị các biện pháp phòng vệ chống UAV, khiến việc trở thành mục tiêu càng dễ dàng hơn.

Chiến thuật này đang dần mở rộng cái gọi là "vùng tiêu diệt" của Ukraine. Trước đây, khu vực nguy hiểm chủ yếu nằm ngay phía trước các tuyến phòng thủ. Nhưng giờ đây, bằng cách đánh vào hậu cần, Ukraine đẩy ranh giới nguy hiểm sâu hơn vào lãnh thổ do Nga kiểm soát. Kết quả là nhiều khu vực vẫn có thể triển khai pháo binh về mặt lý thuyết, nhưng lại không thể duy trì hỏa lực do nguồn tiếp tế bị cắt đứt.

Đây cũng là cách Ukraine tối ưu nguồn lực trong một cuộc xung đột tiêu hao kéo dài. So với việc dùng nhiều UAV để săn từng khẩu pháo, việc đánh vào xe tiếp tế hiệu quả hơn nhiều: ít tốn kém hơn nhưng gây thiệt hại lớn hơn. Một đòn đánh thành công có thể làm gián đoạn hoạt động của cả một cụm pháo binh, thay vì chỉ loại bỏ một mục tiêu đơn lẻ.

Trong ngắn hạn, chiến lược này đang mang lại lợi thế rõ rệt cho Ukraine, khiến pháo binh Nga gặp khó khăn trong việc duy trì nhịp độ tấn công. Tuy nhiên, về lâu dài, Nga có thể sẽ thích nghi, tăng cường bảo vệ hậu cần hoặc chuyển sang sử dụng nhiều UAV tấn công hơn để bù đắp.

Theo phóng viên TTXVN tại Berlin, Mỹ đã phê duyệt thương vụ bán vũ khí trị giá khoảng 10 tỷ euro (tương đương 12 tỷ USD) cho Chính phủ Đức.Thương vụ này được kỳ vọng sẽ giúp Berlin nâng cao đáng kể năng lực tác chiến hải quân và tăng cường khả năng phối hợp trong khuôn khổ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Thông báo từ Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết mục tiêu của thỏa thuận nhằm hỗ trợ các chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia của nước này thông qua việc củng cố năng lực phòng thủ cho đồng minh trong NATO. Mỹ đánh giá Đức là nhân tố quan trọng đối với sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế tại khu vực châu Âu.Danh mục vũ khí Đức dự kiến mua của Mỹ bao gồm 8 hệ thống điều khiển chiến đấu tích hợp, các hệ thống radar thế hệ mới và hệ thống phóng tên lửa có điều hướng. Đây là những công nghệ cho phép tàu chiến phát hiện sớm và phản công hiệu quả trước các mối đe dọa, đồng thời duy trì kết nối thông tin thông suốt với các đơn vị tác chiến khác của NATO.

Thỏa thuận trên đã được trình lên Quốc hội Mỹ xem xét trước khi chính thức có hiệu lực. Nếu không có phản đối từ các nghị sĩ, 2 tập đoàn quốc phòng hàng đầu của Mỹ là Lockheed Martin và RTX Corporation sẽ đóng vai trò nhà thầu chính cho dự án này.

Hơn 80% thương mại toàn cầu phụ thuộc vào hàng hải và vận tải biển, nhưng dòng chảy này lại tập trung qua một số “điểm nghẽn” chiến lược. Diễn biến tại Trung Đông hiện nay cho thấy chỉ một gián đoạn cục bộ cũng có thể gây chấn động toàn cầu, làm đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy chi phí vận tải tăng vọt. Những “nút thắt” này không chỉ là yếu tố địa lý, mà là tâm điểm hội tụ quyền lực, rủi ro và cạnh tranh chiến lược trong thế giới hiện nay.

Tám nút thắt hàng hải toàn cầu

Eo biển Hormuz: Nằm giữa Vịnh Ba Tư và Ấn Độ Dương, Hormuz là cửa ngõ xuất khẩu dầu mỏ quan trọng nhất của Trung Đông. Tuyến hàng hải này có chiều dài khoảng 160km, điểm hẹp nhất khoảng 33km, luồng tàu mỗi chiều xấp xỉ 3km, tạo nên một “cổ chai” điển hình của hệ thống truyền tải năng lượng toàn cầu.

Vai trò của Hormuz nằm ở việc duy trì dòng chảy năng lượng ổn định cho các nền kinh tế lớn. Tuy nhiên, chính sự tập trung này khiến khu vực trở nên dễ tổn thương. Rủi ro không chỉ đến từ gián đoạn vật lý mà còn từ khả năng bị “vũ khí hóa” trong cạnh tranh chiến lược, các bên liên quan có thể sử dụng việc kiểm soát tuyến này như một công cụ gây sức ép địa chính trị.

Kênh đào Suez: Đây là tuyến hàng hải nhân tạo dài khoảng 193km, nối Địa Trung Hải với Biển Đỏ, rút ngắn đáng kể thời gian hành trình Á - Âu. Chiều rộng mặt nước trung bình khoảng 300 - 365m, thiết kế đáy kênh hẹp hơn, tạo ra giới hạn về khả năng lưu thông. Với vai trò là hạ tầng then chốt của chuỗi cung ứng toàn cầu, Suez giúp giảm chi phí và thời gian vận tải. Tuy nhiên, do đặc điểm tuyến hẹp và phụ thuộc vào một hành lang duy nhất khiến kênh này dễ bị tắc nghẽn. Các sự cố như tai nạn hàng hải hoặc bất ổn tại khu vực Biển Đỏ có thể nhanh chóng làm gián đoạn lưu thông. Rủi ro tại đây vì vậy mang tính “điểm đơn nhưng ảnh hưởng toàn hệ thống”, một sự cố nhỏ có thể gây hậu quả lớn.

Eo biển Bab el-Mandeb: Nằm ở cửa ngõ phía nam Biển Đỏ, tuyến này kết nối Ấn Độ Dương với kênh đào Suez, dài khoảng 100km, điểm hẹp nhất 26 - 30km và được chia thành hai luồng bởi đảo Perim. Với vị trí chiến lược, đây là mắt xích quan trọng duy trì dòng chảy thương mại giữa châu Á, châu Âu và châu Phi. Tuy nhiên, khu vực đang trở thành điểm nóng an ninh khi các tác nhân phi nhà nước gia tăng hoạt động, từ tấn công phi đối xứng bằng UAV đến tên lửa, làm gia tăng rủi ro, buộc tàu thuyền chuyển hướng và trực tiếp gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Eo biển Malacca: Đây là một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới, dài khoảng 800 - 900km giữa bán đảo Mã Lai và đảo Sumatra (Indonesia). Điểm hẹp nhất chỉ khoảng 2,8 - 3km, khiến đây trở thành một trong những “cổ chai” rõ nhất của thương mại toàn cầu. Malacca là tuyến vận chuyển chính của năng lượng từ Trung Đông tới Đông Á, đóng vai trò huyết mạch đối với các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng nhập khẩu. Tuy nhiên, mật độ tàu cao kết hợp với không gian hạn chế khiến tuyến này dễ bị tắc nghẽn. Bên cạnh đó, các nguy cơ như cướp biển, buôn lậu và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc khiến Malacca trở thành một điểm nghẽn cả về kinh tế và an ninh.

Kênh đào Panama: Đây là kênh nhân tạo, dài khoảng 82km, nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương, giúp tàu thuyền tránh hành trình dài vòng qua Nam Mỹ. Chiều rộng kênh dao động 150 - 300m, trong khi các âu tàu có kích thước giới hạn, tạo ra “điểm nghẽn” về công suất. Panama đóng vai trò tối ưu hóa chuỗi logistics toàn cầu, đặc biệt trong thương mại giữa châu Mỹ và châu Á. Tuy nhiên, khác với nhiều điểm nghẽn khác, Panama phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên, nhất là nguồn nước ngọt. Hạn hán và biến đổi khí hậu có thể làm giảm mực nước, hạn chế số lượt tàu qua kênh và gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Eo biển Bosphorus: Có chiều dài khoảng 30km, điểm hẹp nhất khoảng 700m, là một trong những tuyến hàng hải hẹp và khó điều hướng nhất thế giới. Đây là tuyến kết nối duy nhất giữa Biển Đen và Địa Trung Hải, giữ vai trò cửa ngõ xuất khẩu năng lượng và lương thực từ Đông Âu. Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine, tuyến này càng trở nên nhạy cảm khi ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung toàn cầu. Rủi ro tại Bosphorus không chỉ đến từ mật độ tàu cao mà còn từ yếu tố chính trị và pháp lý, khi quyền kiểm soát tuyến đường gắn liền với lợi ích chiến lược của các quốc gia liên quan.

Eo biển Gibraltar: Dài khoảng 60km, điểm hẹp nhất khoảng 14km, nối Đại Tây Dương với Địa Trung Hải, ngăn cách châu Âu (Tây Ban Nha) và châu Phi (Morocco). Đây là cửa ngõ quan trọng giữa hai không gian hàng hải lớn và đóng vai trò kiểm soát luồng giao thương Tây - Đông. Ngoài ý nghĩa kinh tế, Gibraltar còn có giá trị quân sự rõ nét khi các cường quốc duy trì hiện diện để giám sát và bảo đảm tự do hàng hải. Rủi ro tại đây không mang tính đột biến như các điểm nóng khác, nhưng thể hiện qua áp lực quân sự và cạnh tranh kiểm soát kéo dài, khiến khu vực trở thành một mắt xích quan trọng trong cấu trúc an ninh hàng hải.

Mũi Hảo Vọng: Nằm ở cực nam châu Phi, Mũi Hảo Vọng không phải “cổ chai” như các eo biển hay kênh đào, nhưng giữ vai trò đặc biệt trong hệ thống hàng hải toàn cầu. Đây là tuyến vòng chiến lược kết nối Đại Tây Dương với Ấn Độ Dương khi các điểm nghẽn như Suez bị gián đoạn. Với tính chất “tuyến thay thế”, khu vực này giúp duy trì dòng chảy thương mại trong khủng hoảng. Tuy nhiên, hành trình dài hơn làm tăng chi phí, trong khi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt với sóng lớn và dòng hải lưu mạnh cũng gia tăng rủi ro. Vì vậy, dù không phải điểm nghẽn không gian, Mũi Hảo Vọng vẫn là nút thắt dự phòng chiến lược của hệ thống hàng hải toàn cầu.

Một điểm nghẽn làm chao đảo toàn hệ thống

Kinh tế - chuỗi cung ứng: Trong mạng lưới hàng hải toàn cầu liên kết chặt chẽ, gián đoạn tại một “nút thắt” hiếm khi chỉ mang tính cục bộ mà nhanh chóng lan rộng thành hiệu ứng dây chuyền. Khi tuyến vận tải bị tắc hoặc mất an toàn, tàu thuyền buộc phải chuyển hướng, kéo dài hành trình và làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm, logistics. Những chi phí này lan sang toàn bộ nền kinh tế, đẩy giá năng lượng và chi phí sản xuất tăng, làm đứt gãy chuỗi cung ứng và cuối cùng phản ánh vào lạm phát.

Quốc phòng - an ninh: Các điểm nghẽn hàng hải ngày càng trở thành “vùng xám”, làm mờ ranh giới giữa hòa bình và xung đột. Các quốc gia, lực lượng phi nhà nước như cướp biển, nhóm vũ trang gia tăng hiện diện, tiến hành các hình thức tấn công phi đối xứng bằng UAV, tên lửa hoặc phá hoại. Những hành động này chưa đủ kích hoạt chiến tranh toàn diện nhưng gây mất ổn định kéo dài, làm gia tăng rủi ro hàng hải. Hệ quả là các cơ chế kiểm soát truyền thống dựa vào răn đe quân sự và luật pháp quốc tế bị suy yếu, buộc các quốc gia phải thích ứng với môi trường an ninh phân mảnh và khó dự đoán.

Địa chính trị: Sự tập trung dòng chảy thương mại vào một số “điểm nghẽn” đã hình thành logic cạnh tranh mới, trong đó kiểm soát điểm nghẽn đồng nghĩa với kiểm soát dòng chảy quyền lực. Xu hướng “vũ khí hóa phụ thuộc lẫn nhau” ngày càng rõ khi các quốc gia tận dụng vị trí địa lý và năng lực kiểm soát để gây sức ép chiến lược. Trước thực tế đó, các cường quốc tăng cường hiện diện quân sự, đồng thời đa dạng hóa và tái cấu trúc tuyến vận tải. Không gian hàng hải toàn cầu vì thế đang chuyển từ hệ thống thương mại thuần túy sang cấu trúc cạnh tranh quyền lực.

Không phải tuyến hàng hải nào cũng có giá trị như nhau. Một vị trí chỉ trở thành “nút thắt” khi hội tụ các yếu tố cấu trúc, trước hết là sự tập trung dòng chảy, khi lượng lớn tàu thuyền buộc phải đi qua hành lang hẹp, ít lựa chọn thay thế. Đi liền với đó là tính khó thay thế trong ngắn hạn, bởi các phương án khác thường dài hơn, tốn kém và kém hiệu quả; như khi kênh đào Suez bị gián đoạn, tàu buộc phải vòng qua Mũi Hảo Vọng, làm tăng đáng kể thời gian và chi phí vận tải.

Không kém phần quan trọng là tính dễ tổn thương của các “điểm nghẽn”, khi chúng đồng thời chịu tác động của điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, rủi ro tai nạn và các yếu tố an ninh như xung đột hay tấn công phi đối xứng. Chính sự mong manh này biến chúng thành “điểm yếu hệ thống”. Trên hết, khi dòng chảy thương mại bị dồn nén, việc kiểm soát hoặc gây gián đoạn tại đây đồng nghĩa với khả năng tạo sức ép lên toàn bộ mạng lưới. Vì vậy, các “nút thắt hàng hải” không chỉ mang ý nghĩa địa lý, mà là điểm hội tụ quyền lực trong không gian biển.

Thủ tướng Tây Ban Nha thúc giục Liên minh châu Âu (EU) chấm dứt Hiệp định liên kết với Israel.

Thủ tướng Pedro Sanchez cho biết Tây Ban Nha sẽ yêu cầu Liên minh châu Âu chấm dứt thỏa thuận liên kết với Israel vì cáo buộc nước này vi phạm luật quốc tế.“Vào ngày 21-4, Chính phủ Tây Ban Nha sẽ trình lên EU một đề xuất về việc Liên minh châu Âu chấm dứt thỏa thuận liên kết với Israel” - ông Sanchez phát biểu. Thủ tướng Tây Ban Nha cáo buộc rằng Israel “vi phạm luật quốc tế” và do đó “không thể là đối tác của Liên minh châu Âu… đơn giản là như vậy”.

Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares cho biết trước thềm cuộc họp ngoại trưởng EU tại Brussels, Tây Ban Nha sẽ đề xuất Liên minh châu Âu xem xét chấm dứt Hiệp định liên kết với Israel để gây sức ép buộc Tel Aviv dừng chiến dịch quân sự tại Dải Gaza.Ông Albares cho biết, Madrid sẽ vận động các biện pháp mạnh hơn trong nội khối EU nhằm chấm dứt chiến dịch quân sự của Israel ở Gaza. Ông thừa nhận những thỏa thuận viện trợ nhân đạo gần đây giữa EU và Israel nhưng cho rằng chúng “không đủ so với quy mô khủng hoảng”.

"Chúng tôi làm vậy không phải vì có ác cảm với người dân Israel, ngược lại, chúng tôi là những người bạn của người dân Israel, mà vì chúng tôi không đồng ý với những hành động mà chính phủ của họ đang thực hiện" - ông Albares nói. Ông cũng nhắc lại lập trường phản đối của Tây Ban Nha đối với cuộc xung đột đang diễn ra giữa Mỹ và Israel với Iran, gọi đó là một sai lầm lớn.

Ông Albares kêu gọi 27 nước thành viên xem xét các bước trừng phạt, gồm đình chỉ tạm thời Hiệp định liên kết EU - Israel và áp lệnh cấm vận vũ khí đối với Israel trong thời gian chiến sự. Ông nhấn mạnh các biện pháp này là cần thiết để đảm bảo trách nhiệm giải trình và thúc đẩy một giải pháp có ý nghĩa cho xung đột đã tàn phá dân thường Gaza.

Hiệp định liên kết EU - Israel, có hiệu lực từ năm 2000, là khuôn khổ pháp lý chính điều chỉnh quan hệ chính trị, kinh tế và thương mại giữa hai bên. Đình chỉ hiệp định sẽ ảnh hưởng đến ưu đãi thương mại và hợp tác trong nhiều lĩnh vực.Động thái này nối tiếp loạt lập trường cứng rắn của chính phủ Thủ tướng Pedro Sanchez với Israel. Trước đó, ông Sanchez tuyên bố Tây Ban Nha sẽ không tham gia “Hội đồng Hòa bình” về Gaza do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất, với lý do cơ chế này không có sự tham gia của chính quyền Palestine.

Trong những tháng gần đây, Tây Ban Nha đã có lập trường quyết đoán hơn về các vấn đề Trung Đông, kêu gọi tuân thủ nghiêm ngặt hơn luật pháp quốc tế và các nguyên tắc đa phương trong quan hệ đối ngoại của EU.

Đề xuất đình chỉ Hiệp định liên kết cần sự đồng thuận của các nước thành viên EU. Trong khi Ireland, Bỉ và một số nước khác ủng hộ gây sức ép mạnh hơn với Israel, Đức, Hungary và Áo vẫn duy trì quan điểm ủng hộ quyền tự vệ của Tel Aviv.

Thương em tới già – tha em tới giường
Sinh và khó tán – sang và khó tính
Sinh và nhiều tiền – siêng mà nhiều tình
Đình trên đường tàu – đau trên đường tình
Chờ em ra mở cổng – chồng em ra mở cửa
Hẳn phải nhớ – hở phải nhắn
Cười là phải thế – thế là phải cưới
Phạt em một chút – chụt em một phát
Người lì hợp tính – người tình hợp lý

VietBF@sưu tập

Nga đang đẩy mạnh hiện đại hóa và mở rộng vai trò của các hệ thống pháo phản lực nhiệt áp TOS, loại vũ khí thường được gọi là súng phun lửa hạng nặng.Trọng tâm của quá trình nâng cấp là TOS-2 Tosochka, phiên bản mới được phát triển để vượt xa vai trò truyền thống của một vũ khí công phá. Theo tập đoàn quốc phòng Rostec (Nga), hệ thống này không chỉ giữ nguyên sức mạnh công phá của dòng TOS mà còn được nâng cấp để trở thành một nền tảng hỗ trợ hỏa lực linh hoạt và hiện đại hơn.Khác với phiên bản tiền nhiệm TOS-1A Solntsepyok sử dụng khung gầm bánh xích nặng, TOS-2 được đặt trên xe bánh lốp cơ động cao, cho phép triển khai nhanh tới các vị trí chưa chuẩn bị sẵn. Hệ thống còn được cải tiến đáng kể về nạp đạn tự động và điều khiển hỏa lực, giúp kíp chiến đấu có thể nhanh chóng nhận dữ liệu mục tiêu, khai hỏa rồi rút khỏi vị trí chỉ trong thời gian ngắn.

Được giới thiệu lần đầu vào năm 2020 và đưa vào biên chế từ năm 2021, TOS-2 hiện đã được nâng tầm hoạt động lên khoảng 20 km, giúp mở rộng đáng kể phạm vi tác chiến. Dù không mạnh bằng TOS-1 về hỏa lực thuần túy hay khả năng vượt địa hình phức tạp, nhưng bù lại, TOS-2 có chi phí vận hành thấp hơn, dễ bảo trì hơn và linh hoạt hơn trong triển khai, thậm chí có thể vận chuyển bằng đường không hoặc đường biển.

Các hệ thống TOS của Nga thu hút nhiều chú ý do hiệu quả chiến đấu mạnh mẽ. Đạn nhiệt áp hoạt động bằng cách phát tán một đám mây nhiên liệu trong không khí rồi kích nổ, tạo ra sóng xung kích áp suất cực lớn. Hiệu ứng này đặc biệt đáng gờm trong không gian kín hoặc công sự, nơi áp lực có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho con người và phá hủy mục tiêu ẩn nấp. Trên thực tế, các hệ thống như TOS-1A đã nhiều lần được ghi nhận sử dụng để tấn công các vị trí phòng thủ kiên cố trên chiến trường Ukraine, cũng như từng được triển khai trong các chiến dịch trước đây tại Trung Đông.Cùng với việc phát triển TOS-2, Nga cũng nâng cấp đáng kể các hệ thống hiện có. Theo các nguồn tin trong nước, phiên bản TOS-1 đã được tích hợp hệ thống định vị mới, giúp tăng độ chính xác xuống chỉ còn sai số vài mét và rút ngắn đáng kể thời gian khai hỏa tại trận địa. Điều này cho phép kíp chiến đấu giảm thiểu rủi ro bị phản pháo, một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với pháo binh trên chiến trường hiện đại.

Không dừng lại ở đó, Nga còn đang hướng tới thế hệ tiếp theo với dự án TOS-3, được công bố vào năm 2024. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao tầm bắn, độ chính xác và mức độ tự động hóa, củng cố vai trò của vũ khí nhiệt áp trong học thuyết tác chiến của Nga.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) trong vài năm gần đây đã làm thay đổi diện mạo của nhiều lĩnh vực then chốt, từ y tế, giáo dục đến tài chính.... Tuy nhiên, khi công nghệ này bắt đầu “gõ cửa” phòng xử án, một làn sóng lo ngại sâu sắc về tính công bằng và nền tảng đạo đức của tư pháp đã trỗi dậy.

Không phải lúc nào cũng tốt

Việc sử dụng AI trong các bản án của tòa án tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng. Những kết quả sai lệch bắt nguồn từ thông tin “ảo giác”, các quyết định mang tính phân biệt đối xử và sự thiếu minh bạch đều là những mối lo ngại. Dù AI có thể giúp giải quyết hàng triệu hồ sơ tồn đọng, nhưng những rủi ro làm xói mòn quyền xét xử của con người đang đặt các hệ thống pháp luật trước một bài toán nan giải.

Ban đầu, động lực lớn nhất dẫn tới sự hiện diện của AI trong tư pháp chính là áp lực khủng khiếp từ hệ thống tòa án quá tải. Tại Ấn Độ, tính đến năm 2026, nước này có hơn 55 triệu vụ án tồn đọng ở cấp tòa án, tăng gần gấp đôi so với khoảng 29 triệu vụ năm 2018. Trong số đó, hơn 17 triệu vụ đã kéo dài trên 5 năm. Uớc tính, hệ thống tư pháp nước này có thể mất tới hơn 300 năm để giải quyết hết hồ sơ tồn đọng. AI xuất hiện như một “phao cứu sinh” kỹ thuật số.

Trên thế giới, đã có nhiều nơi thử nghiệm AI để xử lý các vụ việc ít rủi ro hoặc mang tính cơ học. Estonia triển khai hệ thống bán tự động cho các vụ kiện dân sự nhỏ. Tại Đức, tòa án Frankfurt thử nghiệm hệ thống Frauke hỗ trợ soạn thảo phán quyết. Thẩm phán cấp cao Anh Geoffrey Vos từng gợi mở khả năng để AI xử lý các quyết định như tính toán trợ cấp hay bồi thường thiệt hại nhằm tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, việc nhờ AI thực hiện đã xảy ra nhiều trường hợp sai lầm nghiêm trọng. Một vụ tranh chấp đất đai tại bang Andhra Pradesh (Ấn Độ) đã trở thành hồi chuông cảnh báo khi thẩm phán giải quyết vụ việc dựa trên 4 án lệ hoàn toàn không tồn tại. Những bản án này nghe rất hợp lý, đầy đủ tên gọi và lập luận sắc sảo, nhưng thực tế chỉ là... sản phẩm tưởng tượng do AI tạo ra. Sự việc chỉ được phát hiện khi bị cáo kháng cáo lên Tòa án tối cao, nơi các thẩm phán đã gọi hành vi này là “sai trái” chứ không đơn thuần là sai sót chuyên môn. Hay như tại Colombia, một thẩm phán thừa nhận dùng ChatGPT để hỗ trợ lập luận trong vụ án điều trị y tế cho trẻ tự kỷ. Tại New York, 2 luật sư đã bị kỷ luật vì nộp bản tóm tắt pháp lý trích dẫn 6 vụ án do chatbot GPT tự “vẽ” ra... Những sự cố này chứng minh khi AI tham gia vào quá trình tư pháp, ranh giới giữa hỗ trợ và thay thế đang trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.

Thiếu tính nhân văn

Mối lo ngại sâu sắc nhất khi sử dụng AI trong xét xử, kể cả với các vụ án được coi là đơn giản, chính là nguy cơ thiên vị mang tính hệ thống. AI không tự tạo ra định kiến, nó chỉ phản ánh và khuếch đại những gì có sẵn trong dữ liệu.

Theo truyền hình Đức DW, bà Mimansa Ambastha, chuyên gia chiến lược về AI tại tổ chức tư vấn pháp lý Starlex Consultants (Ấn Độ), khẳng định AI không thể thay thế lương tâm con người trong việc thực thi công lý. Nếu quá lạm dụng AI, nó có thể làm sai lệch bản án.

Bên cạnh đó, luật sư và nhà nghiên cứu người Brazil Matheus Puppe, chuyên nghiên cứu về giao điểm giữa AI và luật pháp, cũng cảnh báo về sự nguy hiểm của “vẻ ngoài khoa học” mà AI mang lại. Ông cho rằng các thẩm phán nên cảnh giác khi xem các phân tích của AI là trung lập, vì AI có thể dựa vào các bản án sai lầm trong quá khứ.

Hơn thế nữa, theo các chuyên gia pháp lý, xét xử không chỉ đơn thuần là việc áp dụng các công thức toán học vào bộ luật. Đó là một quá trình toàn diện, cần có các lập luận trực tiếp giữa người với người và cả việc thấu cảm tâm lý. AI, dù tiên tiến đến đâu, cũng không thể “hiểu” được tâm trạng của một nhân chứng qua ánh mắt hay giọng nói. Đây chính là những yếu tố tạo nên sự công bằng mà AI không có.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho rằng, các nước phương Tây chưa từ bỏ ý định kiểm soát các nguồn tài nguyên chiến lược, bao gồm đất nông nghiệp màu mỡ của Ukraine và nguồn năng lượng của Nga, trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị toàn cầu tiếp tục gia tăng.Phát biểu trong cuộc phỏng vấn với TASS nhân dịp ngày tưởng niệm các nạn nhân của Liên Xô, bà Zakharova nhận định rằng phương Tây tìm cách mở rộng ảnh hưởng đối với các nguồn tài nguyên không chỉ ở Ukraine và Nga mà còn tại các khu vực như Trung Á và Nam Kavkaz. Theo bà, những động thái này phản ánh một xu hướng mà bà gọi là “chủ nghĩa phục thù”, với mục tiêu tái định hình sự phân bổ tài nguyên toàn cầu theo hướng có lợi cho các nước phương Tây.

Tuyên bố của phía Nga được đưa ra trong bối cảnh quan hệ giữa Moscow và các nước phương Tây tiếp tục căng thẳng, đặc biệt kể từ sau xung đột tại Ukraine và các lệnh trừng phạt kinh tế quy mô lớn nhằm vào Nga. Các nước phương Tây trước đó khẳng định các biện pháp của họ nhằm gây sức ép buộc Nga thay đổi chính sách, đồng thời bác bỏ cáo buộc về việc tìm cách kiểm soát tài nguyên của các quốc gia khác.

Giới quan sát nhận định rằng, những phát biểu như của bà Zakharova phản ánh sự khác biệt sâu sắc trong cách nhìn nhận về trật tự quốc tế và cạnh tranh tài nguyên giữa Nga và phương Tây. Trong khi đó, các vấn đề liên quan đến an ninh năng lượng, nguồn cung lương thực và ảnh hưởng địa chính trị tiếp tục là những yếu tố then chốt định hình quan hệ quốc tế hiện nay.

Hiện chưa có phản hồi chính thức từ các nước phương Tây đối với những nhận định mới nhất của phía Nga.Trong khi đó trên thực địa, Quân đội Ukraine tuyên bố những đơn vị điều khiển máy bay không người lái (UAV) của Kiev vừa tấn công nhà máy chế tạo UAV được đặt ở thành phố Taganrog, Nga. Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Ukraine tuyên bố lực lượng điều khiển UAV của Kiev rạng sáng 19/4 đã tấn công vào nhà máy Atlant-Aero, nơi “được sử dụng để phát triển và chế tạo các UAV tấn công và trinh sát dành cho quân đội Nga”.

Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Ukraine cho hay “Hỏa hoạn đã bốc lên từ nhà máy sau khi vụ tấn công xảy ra. Cơ sở trên được dùng làm nơi sản xuất các máy bay không người lái loại Molniya cùng thành phần của UAV Orion, khí tài có khả năng mang lượng hàng hóa nặng 250kg như các quả bom dẫn đường hoặc tên lửa”.

Chỉ rộng từ 21 đến 33km ở điểm hẹp nhất, nhưng mỗi ngày Hormuz “gánh” khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu, không chỉ là tuyến hàng hải mà là “van điều tiết” của kinh tế thế giới. Và lúc này, “van” ấy đang bị siết bởi hai “tròng”, một từ Iran, một từ Mỹ, khiến toàn bộ khu vực có nguy cơ tái bùng phát xung đột rất cao.

Diễn biến trong chưa đầy 72 giờ qua cho thấy mức độ mong manh của bất kỳ tín hiệu hạ nhiệt nào. Khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thông báo “mở hoàn toàn” eo biển Hormuz để hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày tại Lebanon, thị trường lập tức phản ứng: Giá dầu giảm tới 10%, các hãng vận tải chuẩn bị nối lại hành trình, hàng trăm con tàu mắc kẹt kỳ vọng được giải tỏa. Nhưng chỉ vài giờ sau, mọi thứ đảo chiều khi Iran tuyên bố gia tăng kiểm soát trở lại đối với tàu thuyền đi qua eo biển này.“Tròng” thứ nhất chính là sự kiểm soát quân sự trực tiếp của Iran. IRGC không chỉ bác bỏ thông tin “mở cửa hoàn toàn”, mà còn thiết lập cơ chế cấp phép: Tàu thuyền muốn đi qua phải được hải quân Iran chấp thuận, phải đi theo lộ trình chỉ định, và đặc biệt không được “liên hệ với các quốc gia thù địch”.

Trên thực địa, điều này đồng nghĩa với một lệnh phong tỏa có điều kiện, thứ mà giới phân tích gọi thẳng là “đóng cửa trên thực tế”. Những con tàu quay đầu giữa hành trình, những cảnh báo qua sóng vô tuyến, hay thậm chí các vụ nổ súng vào tàu chở dầu là minh chứng rằng quyền kiểm soát tuyến hàng hải qua Hormuz vẫn nằm trong tay Tehran, và được thực thi bằng sức mạnh quân sự.

Tình hình trở nên phức tạp hơn với “tròng” thứ hai đến từ phía Mỹ. Dù hoan nghênh tuyên bố “mở cửa”, Washington vẫn duy trì lệnh phong tỏa các cảng biển Iran ở mức tối đa, coi đó là đòn bẩy trong đàm phán. Điều này tạo ra một nghịch lý: Mỹ kêu gọi tự do hàng hải qua Hormuz, nhưng lại siết chặt đầu ra của chính Iran.

Với Tehran, đây không chỉ là áp lực kinh tế mà còn là vấn đề chủ quyền, khiến họ có lý do để duy trì hoặc tái áp đặt kiểm soát Hormuz như một công cụ đáp trả.

Kết quả là tuyến hàng hải này đang ở thế “một cổ hai tròng”: Tàu thuyền quốc tế bị kẹt giữa hai hệ thống kiểm soát đối nghịch. Nếu tuân theo quy định của Iran, họ có thể đối mặt với rủi ro từ phía Mỹ. Nhưng nếu phớt lờ Iran, nguy cơ bị tấn công ngay trên eo biển là hiện hữu. Trong bối cảnh đó, khái niệm “tự do hàng hải” trở nên mơ hồ hơn bao giờ hết, khi mỗi bên đều nhân danh nó nhưng lại áp đặt những điều kiện riêng.

Trong bối cảnh đó, Hormuz không chỉ là vấn đề quân sự hay năng lượng, mà còn là bài kiểm tra về niềm tin - thứ đang thiếu nghiêm trọng. Lệnh ngừng bắn trong hai tuần đáng lẽ là cơ hội để xây dựng lòng tin, nhưng lại bị phủ bóng bởi các điều kiện kèm theo, các tuyên bố nước đôi và những hành động thực địa trái ngược. Khi mỗi bên đều nghi ngờ ý đồ của đối phương, mọi nhượng bộ đều bị xem là rủi ro, và mọi tín hiệu tích cực đều dễ dàng bị đảo ngược.

Hệ quả không dừng ở Trung Đông. Với chuỗi cung ứng toàn cầu, mỗi ngày Hormuz bất ổn là mỗi ngày chi phí vận tải tăng, bảo hiểm leo thang và giá năng lượng biến động. Nhận định của Công ty dữ liệu hàng hóa Kpler cho rằng, chỉ khoảng 25% giá trị xuất khẩu vùng Vịnh có thể phục hồi trong 1-2 tháng, ngay cả khi eo biển mở lại, cho thấy độ trễ và tổn thất không dễ bù đắp. Nói cách khác, “hai tròng cổ” không chỉ siết Hormuz, mà còn siết cả nền kinh tế thế giới.

Triển vọng phía trước vì thế vẫn rất mong manh. Các kênh trung gian đang thúc đẩy vòng đàm phán mới tại Islamabad, Tổng thống Donald Trump ngày 19-4 khẳng định, các nhà đàm phán Mỹ sẽ tới Pakistan trong ngày 20-4 để tham gia vòng đối thoại mới với Iran. Nhưng khoảng cách lập trường giữa 2 bên vẫn lớn, thỏa thuận ngừng bắn đang trôi về những ngày cuối cùng, do đó rất khó đoán định được diễn biến tiếp theo.

Hormuz cần được “mở cửa”, nhưng quan trọng hơn là phải được các bên “mở lòng”. Khi chưa có niềm tin, mọi cam kết đều mong manh, và mọi thỏa thuận đều có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào. Ngược lại, chỉ cần một mức độ tin cậy tối thiểu, ngay cả những khác biệt sâu sắc cũng có thể được kiểm soát tránh dẫn đến tái bùng phát xung đột.