Ngay cả khi Iran tuyên bố sẽ mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải, cuộc khủng hoảng Trung Đông cho thấy giới hạn về tổn thất kinh tế trong nước mà Tổng thống Trump sẵn sàng chấp nhận.

Tổng thống Trump quyết định cùng Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, dựa trên những gì ông gọi là mối đe dọa an ninh cận kề, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Nhưng hiện tại, khi giá xăng tại Mỹ tăng cao, lạm phát leo thang và tỷ lệ ủng hộ sụt giảm, ông Trump đang gấp rút tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực trong nước.

Theo giới phân tích, Iran chịu tổn thất nặng nề về quân sự, nhưng cũng cho thấy họ có thể gây ra những tổn thất kinh tế mà ông Trump và các cố vấn đã đánh giá thấp, kích hoạt cú sốc năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất từ trước đến nay.

Tổng thống Trump thường công khai tỏ ra không bận tâm đến những lo ngại kinh tế trong nước do chiến tranh gây ra. Tuy nhiên, ông khó có thể phớt lờ thực tế rằng, dù Mỹ không phụ thuộc trực tiếp vào 1/5 lượng dầu toàn cầu bị Iran chặn tại eo biển Hormuz, giá năng lượng tăng vọt vẫn ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ. Cảnh báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế về nguy cơ suy thoái toàn cầu càng khiến bức tranh thêm u ám.

Áp lực tìm lối thoát khỏi cuộc chiến không được lòng dân ngày càng gia tăng, khi các nghị sĩ Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

Giới lãnh đạo Iran hiểu rõ điều này, vì thế đang tận dụng việc kiểm soát eo biển Hormuz để buộc nhóm của ông Trump phải ngồi vào bàn đàm phán.

Các nhà phân tích cho rằng những đối thủ của Mỹ trên thế giới có thể rút ra bài học: Dù Tổng thống Trump thể hiện xu hướng sử dụng sức mạnh quân sự trong nhiệm kỳ 2, ông vẫn sẽ tìm kiếm lối thoát ngoại giao khi áp lực kinh tế trong nước tăng đến mức khó chịu.

“Ông Trump đang cảm nhận rõ sức ép kinh tế. Đây chính là gót chân Achilles của ông trong cuộc chiến do chính ông lựa chọn”, ông Brett Bruen - cựu cố vấn chính sách đối ngoại dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, nhận định.

Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai cho biết, trong khi theo đuổi thỏa thuận với Iran để giải quyết những vấn đề “tạm thời” của thị trường năng lượng, chính quyền “chưa bao giờ mất tập trung vào chương trình tăng trưởng và giảm chi phí sinh hoạt mà tổng thống đề ra. Tổng thống Trump có thể làm nhiều việc cùng lúc”.

Sự chuyển hướng đột ngột của Tổng thống Mỹ Trump vào ngày 8/4, từ không kích sang ngoại giao, diễn ra giữa áp lực từ thị trường tài chính và một bộ phận cử tri trung thành của phong trào MAGA.

Một phần tổn thất kinh tế đang đè lên vai nông dân Mỹ – nhóm cử tri quan trọng của ông Trump – do nguồn cung phân bón bị gián đoạn, giá vé máy bay tăng vì chi phí nhiên liệu tăng.

Khi thời hạn của lệnh ngừng bắn 2 tuần sắp đến, vẫn chưa rõ liệu vị tổng thống nổi tiếng khó đoán sẽ kéo dài thời hạn đình chiến sau ngày 21/4 hay nối lại chiến dịch ném bom.

Tuy nhiên, giá dầu toàn cầu đã giảm mạnh và thị trường tài chính – thước đo thành công mà ông Trump thường nhắc đến – đã khởi sắc hôm 17/4, sau khi Iran tuyên bố sẽ mở eo biển trong suốt thời gian thực hiện lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Li-băng mà Mỹ làm trung gian.

Ông Trump nhanh chóng tuyên bố eo biển đã an toàn, đồng thời quảng bá một thỏa thuận với Iran mà ông nói sẽ sớm hoàn tất và phần lớn theo các điều khoản của Mỹ. Tuy nhiên, các nguồn tin Iran nói với Reuters rằng vẫn còn nhiều khác biệt cần giải quyết.

Các chuyên gia cảnh báo cho dù chiến tranh sớm kết thúc, thiệt hại kinh tế có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để khắc phục.

Một câu hỏi then chốt là thoả thuận mà hai bên có thể đạt được có đáp ứng mục tiêu mà ông Trump đề ra hay không, bao gồm vấn đề dừng phát triển vũ khí hạt nhân.

Một quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Trump cho biết, Mỹ vẫn duy trì “một số lằn ranh đỏ” trong đàm phán với Iran.

Đồng minh bất an

Các đồng minh từ châu Âu đến châu Á ban đầu bị sốc vì Mỹ phát động chiến tranh với Iran mà không tham vấn họ, và có vẻ không tính đến rủi ro khi Iran đóng eo biển.

“Đối với các đồng minh của Mỹ, cuộc chiến cho thấy Washington hiện nay có thể hành động thất thường, ít quan tâm đến hậu quả”, ông Gregory Poling, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế ở Washington nhận xét.

Giống như việc đánh giá sai phản ứng của Trung Quốc khi phát động chiến tranh thương mại lần hai, ông Trump lần này dường như đã tính sai cách Iran có thể trả đũa về mặt kinh tế, bằng cách tấn công hạ tầng năng lượng tại các nước vùng Vịnh và phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược.

Theo các quan chức Mỹ, ông Trump từng tin rằng đây sẽ là một chiến dịch quân sự hạn chế, tương tự cuộc đột kích chớp nhoáng vào Venezuela ngày 3/1 hay chiến dịch không kích các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025.

Nhưng lần này, hệ lụy lan rộng hơn nhiều.

Từ cuộc chiến này, các đồng minh của Mỹ ở châu Á, châu Âu và vùng Vịnh có thể hiểu rằng ông Trump sẵn sàng theo đuổi mục tiêu riêng mà ít quan tâm đến an ninh địa - chính trị và kinh tế của họ. Từ đó, họ sẽ phải tính cách điều chỉnh để chuẩn bị cho những kịch bản bất trắc trong tương lai.

Phần lớn những người ủng hộ MAGA vẫn đứng về phía ông Trump, dù có một số tiếng nói phản đối đáng chú ý. Tuy nhiên, ngày càng xuất hiện nghi ngờ rằng liệu ông có thể giúp đảng của mình giành lại vị thế, đặc biệt với các cử tri độc lập, trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới hay không.

“Ông ấy hiểu rằng một bộ phận đáng kể trong cả nước, ngoài nhóm MAGA, và thậm chí cả trong nhóm này, phản đối mạnh mẽ những gì ông đã làm. Và tôi nghĩ cái giá sẽ sớm phải trả”, chiến lược gia chính trị Chuck Coughlin tại Arizona nhận định.

Tờ Wall Street Journal dẫn lời một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ cho biết, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran có thể được tổ chức tại Islamabad vào thứ Hai (ngày 20/4), dù thời điểm chính thức vẫn chưa được công bố.

Nguồn tin cho biết nhóm đàm phán của Tổng thống Donald Trump đã trong trạng thái sẵn sàng, chờ khởi động vòng đàm phán mới.

Trong khi đó, CNN dẫn nguồn từ phía Iran cho biết các phái đoàn hai nước dự kiến sẽ đến Islamabad vào Chủ nhật (19/4), với vòng đàm phán có thể diễn ra ngay sau đó.

Theo Al Jazeera , mọi sự chú ý đổ dồn về Islamabad khi Pakistan chuẩn bị cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Công tác chuẩn bị đang được tiến hành khẩn trương. Nhiều tuyến đường được dọn dẹp, trang trí, trong khi giao thông công cộng tạm thời bị hạn chế để phục vụ an ninh.

Khoảng 20.000 nhân viên an ninh, bao gồm cảnh sát, quân đội và lực lượng bán quân sự, dự kiến được huy động nhằm đảm bảo an toàn cho các cuộc đàm phán.

Vai trò trung gian của Pakistan tiếp tục được củng cố sau chuyến thăm Tehran kéo dài 3 ngày của Tư lệnh quân đội Asim Munir. Trong chuyến đi, ông Asim Munir đã gặp Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cùng nhiều quan chức cấp cao, tập trung vào các giải pháp đảm bảo hòa bình và an ninh khu vực.

Tuyên bố của quân đội Pakistan cho biết thêm, chuyến thăm này phản ánh mong muốn của Islamabad trong việc tăng cường mối quan hệ với Tehran cũng như quyết tâm thúc đẩy một giải pháp hòa bình cho xung đột Trung Đông.

Mỹ có thể không gia hạn lệnh ngừng bắn nếu không đạt được thỏa thuận với Iran

Tổng thống Donald Trump cảnh báo có thể sẽ không gia hạn thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran nếu các cuộc đàm phán không đạt được thỏa thuận nào trước thứ Tư (22/4), làm dấy lên nguy cơ tái diễn hành động quân sự.

"Có lẽ tôi sẽ không gia hạn… Khi đó sẽ có phong tỏa, và thật không may, chúng ta có thể phải nối lại các cuộc tấn công", ông phát biểu trên chuyên cơ Không lực Một.

Trước đó, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn bày tỏ lạc quan rằng một thỏa thuận có thể sớm đạt được. Tuy nhiên, với các lập trường còn nhiều khác biệt, giới quan sát cho rằng vòng đàm phán tại Islamabad sẽ mang tính quyết định đối với cục diện sắp tới.

Đó là đội tàu gồm các xuồng nhỏ, nhanh, linh hoạt, được thiết kế để quấy rối tàu thuyền, và là nòng cốt của lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), tách biệt với hải quân chính quy Iran.

Hải quân Vệ binh có thể phóng tên lửa và máy bay không người lái từ những chiếc xuồng này hoặc từ các vị trí ngụy trang trên bờ, gây ra mối đe dọa chính cản trở hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Iran tuyên bố sẽ giữ eo biển này đóng cửa cho đến khi đạt được lệnh ngừng bắn tại Lebanon.

Ngày 17/4, các quan chức cấp cao Iran đưa ra những tuyên bố trái ngược về việc liệu thỏa thuận ngừng bắn đó có khiến Iran mở lại eo biển hay không. Một số người cho rằng lệnh phong tỏa liên tục của Mỹ khiến điều này là không thể, trong khi chỉ huy hải quân Vệ binh tuyên bố quân đội của họ vẫn sẽ giám sát mọi chuyến tàu qua lại nếu mở lại eo biển.

Hoan nghênh thông báo ban đầu của Iran về việc mở lại eo biển, Tổng thống Donald Trump tuyên bố tình hình Hormuz “coi như đã kết thúc”, đồng thời nhấn mạnh trên mạng xã hội rằng lệnh phong tỏa các cảng Iran của Mỹ vẫn sẽ tiếp tục cho đến khi đạt được một thỏa thuận hòa bình.

Nhiệm vụ duy trì việc đóng cửa eo biển sẽ thuộc về hải quân Vệ binh.

“Hải quân Vệ binh hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển. Họ dùng phương pháp chiến tranh bất đối xứng, đặc biệt là ở vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Vì vậy, thay vì dựa vào tàu chiến lớn và các trận hải chiến kiểu truyền thống, họ dùng cách tấn công kiểu đánh nhanh rút gọn”, ông Saeid Golkar, chuyên gia nghiên cứu về Iran và là giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee ở Chattanooga, nhận định.

Theo Cơ quan Hàng hải quốc tế thuộc Liên Hợp Quốc, ít nhất 20 tàu đã bị tấn công trong thời gian chiến sự. Hải quân Vệ binh hiếm khi nhận trách nhiệm, và giới phân tích cho rằng những vụ tấn công đó nhiều khả năng được thực hiện bằng máy bay không người lái phóng từ bệ di động trên đất liền, nên chỉ để lại dấu vết rất mờ và khó truy vết.

Ngày 8/4, sau khi lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần được công bố, tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ, cho biết hơn 90% lực lượng hải quân chính quy của Iran, bao gồm các tàu chiến chủ lực, đã nằm dưới đáy biển.

Ông Caine cũng cho biết khoảng một nửa số xuồng tấn công nhanh của hải quân Vệ binh đã bị đánh chìm, nhưng không nêu con số cụ thể. Các ước tính về tổng số phương tiện này dao động từ hàng trăm đến hàng nghìn chiếc, rất khó xác định.

Những chiếc xuồng này thường quá nhỏ để xuất hiện trên ảnh vệ tinh, được neo đậu trong cầu cảng nằm sâu trong các hang động bên bờ biển, sẵn sàng làm nhiệm vụ chỉ sau vài phút. Năng lực tấn công của chúng gây ra mối đe dọa lớn đối với tàu thương mại trong vịnh và eo biển.

“Nó vẫn là một lực lượng gây rối. Bạn không bao giờ biết chính xác họ đang làm gì và ý định của họ là gì”, Đô đốc Gary Roughead, cựu Tư lệnh Hải quân Mỹ, cho biết.

Nhiệm vụ 'tàng hình'

Lực lượng trên bộ của Vệ binh được thành lập ngay sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, khi lãnh tụ Ayatollah Ruhollah Khomeini không tin tưởng quân đội chính quy sẽ bảo vệ chính quyền mới.

Hải quân Vệ binh được bổ sung khoảng năm 1986. Trong chiến tranh Iran - Iraq, hải quân chính quy miễn cưỡng với việc tấn công các tàu chở dầu của những nước hậu thuẫn tài chính cho Iraq như Kuwait và Ả-rập Xê-út, ông Farzin Nadimi, chuyên gia về lực lượng này tại Viện Washington cho biết.

Sau đó, các cuộc tấn công leo thang, và Mỹ triển khai tàu chiến hộ tống tàu chở dầu. Một trong số đó, tàu USS Samuel B. Roberts, suýt bị đánh chìm sau khi trúng thủy lôi Iran. Trong trận chiến sau đó, Hải quân Mỹ đã đánh chìm 2 tàu khu trục Iran và nhiều tàu khác.

Ba năm sau, Iran chứng kiến Mỹ tàn phá quân đội Iraq trong Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất.

Chuỗi sự kiện này khiến Iran nhận ra họ không thể thắng nếu đối đầu trực diện với quân đội Mỹ, nên đã phát triển một lực lượng “tàng hình” để quấy rối tàu thuyền trong vịnh, ông Nadimi cho biết.

Hải quân Vệ binh có khoảng 50.000 quân, chia lực lượng thành 5 khu vực dọc theo vịnh, hiện diện trên nhiều trong số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát.

Họ đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố, được ngụy trang kỹ lưỡng cho các xuồng tấn công. Căn cứ Farur là trung tâm hoạt động của lực lượng đặc nhiệm hải quân, với trang bị – kể cả kính râm – được mô phỏng theo Mỹ.

“Hải quân IRGC luôn tin rằng họ ở tuyến đầu trong cuộc đối đầu với Mỹ, và liên tục va chạm với người Mỹ trong vịnh”,ông Nadimi nói.

UKMTO đã nhận được thông tin trực tiếp từ thuyền trưởng con tàu, báo cáo đã “bị 2 tàu pháo của IRGC tiếp cận” ở vị trí cách bờ biển Oman khoảng 20 hải lý.

Thuyền trưởng cho biết không có bất kỳ cảnh báo qua vô tuyến nào trước khi con tàu bị tấn công. Danh tính con tàu không được UKMTO tiết lộ.

“Con tàu và thủy thủ đoàn được báo cáo là an toàn”, UKMTO thông báo.

Vụ việc xảy ra trong bối cảnh Iran tái áp đặt hạn chế nghiêm ngặt đối với tàu đi qua eo biển Hormuz, sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục phong tỏa cảng của Iran.

“Chừng nào việc di chuyển của các tàu từ Iran đến điểm đến Iran còn bị đe dọa, tình trạng của eo biển Hormuz sẽ vẫn duy trì như trước”, lực lượng hải quân của IRGC viết trong đăng trên mạng xã hội X ngày 18/4.

Hôm nay, các tàu đang hướng tới eo biển Hormuz đã quay đầu sau khi Iran đưa ra tuyên bố mới.

Trong khoảng thời gian ngắn khi Iran nới lỏng hạn chế, CNN ước tính có ít nhất 9 tàu đã đi qua eo biển.

Thông điệp mới từ Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei cảnh báo rằng hải quân Iran “sẵn sàng khiến kẻ thù nếm trải vị đắng của những thất bại mới”.

Ông Khamenei không đề cập đến những diễn biến phức tạp gần đây liên quan đến tình trạng của eo biển Hormuz trong thông điệp bằng văn bản.

Thay vào đó, thông điệp ca ngợi quân đội Iran đã “dũng cảm bảo vệ lãnh thổ, vùng biển và lá cờ của mình”.

Thông điệp được đưa ra nhân Ngày Quân đội, trùng với ngày sinh của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích phối hợp của Mỹ và Israel ngày 28/2.

Trước việc cơ sở hạ tầng quân sự được Belarus xây dựng sát biên giới, Tổng thống Ukraine Zelensky nhận xét: "Chúng tôi tin rằng Nga sẽ một lần nữa cố gắng lôi kéo Belarus vào cuộc chiến của mình. Tôi đã chỉ thị các kênh liên quan cảnh báo giới lãnh đạo Minsk về sự sẵn sàng bảo vệ lãnh thổ và nền độc lập của Ukraine".

"Bản chất và hậu quả của những sự kiện gần đây ở Venezuela sẽ là bài học răn đe giới lãnh đạo Belarus không được phép phạm sai lầm", ông Zelensky nói rõ.

Nhà lãnh đạo cho biết, tình báo Ukraine (GUR) cũng ghi nhận những nỗ lực tập hợp lại lực lượng của đơn vị Nga, rất có thể là để bù đắp cho sự thiếu hụt nhân lực.

"Xét về khía cạnh này, lý do tại sao hoạt động của lực lượng vũ trang trên lãnh thổ Belarus đang được tăng cường càng trở nên rõ ràng hơn", ông Zelensky nhấn mạnh.

Cuộc tập trận chung giữa Quân đội Nga và Belarus.

Cần nói thêm, mặc dù vào ngày 17/4, Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko đã ký sắc lệnh về việc gọi nhập ngũ các sĩ quan dự bị trong năm 2026, nhưng các sự kiện như vậy vẫn được tổ chức hàng năm theo kế hoạch.

Cuối tháng 3, có thông tin cho biết Nga muốn triển khai các trạm điều khiển mới cho máy bay không người lái tấn công kiểu Shahed ở Belarus. Theo GUR, tổng cộng 4 trạm như vậy đã được ghi nhận trên lãnh thổ Belarus.

Liên bang Nga vẫn đang tích cực sử dụng cơ sở hạ tầng trên đất Belarus, đặc biệt là các trạm thu phát sóng di động để thiết lập đường truyền điều khiển UAV Shahed của mình.

Bằng cách này, người Nga đã có được tín hiệu ổn định để tấn công các mục tiêu nằm gần biên giới phía Bắc và phía Tây của Ukraine, cũng như bay vào lãnh thổ các quốc gia NATO.

Theo Militarnyi

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã né tránh khi trả lời câu hỏi của báo giới về khả năng tiến hành hành động quân sự nhằm vào Cuba.

Phát biểu trên chuyên cơ khi đang trên đường tới Washington ngày 18/4, ông Trump nói: “Điều đó còn tùy vào việc bạn định nghĩa hành động quân sự là gì”.

Trước đó, ngày 13/4, ông Trump cho biết Mỹ “có thể xem xét” Cuba sau khi giải quyết vấn đề với Iran, đồng thời gọi quốc đảo này là một “quốc gia thất bại”.

Theo USA Today, ngày 15/4, Mỹ đã bí mật bắt đầu các bước chuẩn bị quân sự cho một chiến dịch tiềm tàng nhằm vào Cuba dưới sự chỉ đạo của Lầu Năm Góc, trong trường hợp Tổng thống đưa ra lệnh tương ứng.

Bài báo nhận định các động thái này phản ánh sự leo thang căng thẳng giữa 2 nước, trong bối cảnh quan hệ song phương xấu đi đáng kể từ tháng 1 sau khi Mỹ áp đặt các biện pháp hạn chế nguồn cung dầu tới Cuba.

Trong khi đó, ngày 12/4, Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel cho biết nước này không mong muốn xảy ra xung đột với Mỹ. Ông cảnh báo rằng một cuộc tấn công nhằm vào Cuba sẽ kéo theo chi phí lớn và ảnh hưởng đến an ninh không chỉ của Cuba mà cả Mỹ.

Theo IZ

Theo AP, Iran lý giải nguyên nhân quyết định mới nhất này là do Mỹ tuyên bố không chấm dứt lệnh phong tỏa của họ tại eo biển Hormuz.

Bộ Chỉ huy quân sự chung của Iran cho biết: "Việc kiểm soát eo biển Hormuz đã trở lại trạng thái trước đó..., dưới sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang".

Họ cảnh báo sẽ tiếp tục phong tỏa việc đi lại qua eo biển này chừng nào lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran vẫn còn hiệu lực.

Thông báo được đưa ra vào sáng 18-4 (giờ địa phương), sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố lệnh phong tỏa của Mỹ "sẽ tiếp tục được duy trì đầy đủ" cho đến khi Tehran đạt được một thỏa thuận với Mỹ, bao gồm cả vấn đề chương trình hạt nhân của nước này.

Văn phòng Kiểm soát Tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ vừa công bố cơ chế miễn trừ mới, cho phép các bên liên quan tiếp tục bán, vận chuyển hoặc dỡ hàng đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ xuất xứ từ Nga đến ngày 16-5.

Tuy nhiên, cơ chế này chỉ áp dụng với các lô hàng đã được chuyển lên tàu trước ngày 17-4. Điều đó đồng nghĩa Washington chỉ nới trong phạm vi 1 tháng đối với lượng dầu Nga đã ở trên biển, thay vì mở rộng cho các lô hàng mới.

Giấy phép mới thay thế giấy phép tương tự được ban hành ngày 19-3, vốn đã hết hiệu lực hôm 11-4. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh giữa xung đột liên quan Mỹ, Israel và Iran.

Quyết định trên được chính quyền Tổng thống Donald Trump đưa ra chỉ 2 ngày sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố Washington sẽ không gia hạn cơ chế miễn trừ, vốn cho phép các nước mua dầu Nga mà không phải đối mặt ngay với lệnh trừng phạt của Mỹ.

Ông Kirill Dmitriev, đặc phái viên của tổng thống Nga, cho biết cơ chế miễn trừ đầu tiên của Mỹ có thể giải phóng 100 triệu thùng dầu thô Nga, tương đương gần 1 ngày sản lượng dầu toàn cầu.

Việc tạm nới lỏng lệnh trừng phạt có thể giúp tăng nguồn cung dầu thế giới trong ngắn hạn. Dù vậy, giá dầu vẫn chịu sức ép khi eo biển Hormuz từng bị đóng cửa một phần.

Các cơ chế miễn trừ này khiến bài toán trừng phạt của phương Tây với Moscow trở nên phức tạp hơn, tăng nguy cơ làm sâu sắc thêm bất đồng giữa các đồng minh với Mỹ.

Thực tế, phản ứng trước các quyết định của Mỹ, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây không phải thời điểm để nới lỏng lệnh trừng phạt dầu Nga, đặc biệt khi cuộc xung đột tại Ukraine vẫn tiếp diễn.

Iran ngày 17-4 thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải đặc biệt quan trọng với vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, dữ liệu từ Marine Traffic cho thấy nhiều tàu hàng vẫn chưa sẵn sàng đi qua khu vực này do lo ngại thủy lôi và thiếu hướng dẫn an toàn.

Trong năm qua, hàng loạt cuộc không kích của Mỹ đã làm tê liệt chương trình hạt nhân của Iran. Nhiều cơ sở hạt nhân của nước này bị phá hủy. Kho dự trữ uranium làm giàu cao - thứ mà Tổng thống Donald Trump gọi là “bụi hạt nhân”, được cho là đang nằm sâu dưới đống đổ nát.

Tuy nhiên, ngay cả sau đợt không kích của Mỹ hồi tháng 6/2025 và hơn 5 tuần tấn công kể từ tháng 2 năm nay, vẫn còn một địa điểm hạt nhân nghi vấn chưa bị động tới. Theo các chuyên gia, cơ sở ngầm này - được gọi là Núi Pickaxe, nằm sâu đến mức có thể kể cả những loại bom xuyên boong-ke mạnh nhất của Mỹ cũng chịu thua.

Dù tin rằng cơ sở này chưa hoàn thiện, các chuyên gia lo ngại trong tương lai nó có thể trở thành nơi giúp Iran sản xuất vũ khí hạt nhân mà không thể bị tấn công từ trên không.

Trong những tuần gần đây, khi Tổng thống Trump ra lệnh không kích Iran, một số nhân vật cứng rắn đã thúc giục ông cho triển khai lực lượng đặc nhiệm thực hiện chiến dịch trên bộ đầy rủi ro nhằm phá hủy cơ sở bằng thuốc nổ đặt sẵn. Thậm chí có người đề xuất bơm các chất hóa học vào bên trong công trình.

Ngược lại, các chuyên gia ủng hộ đối thoại cho rằng những ý tưởng này thiếu thực tế và nhấn mạnh Núi Pickaxe cho thấy không thể chỉ dựa vào vũ lực để ngăn Iran phát triển bom hạt nhân.

Trong bối cảnh Tổng thống Trump đang theo đuổi đàm phán với Iran, cả hai phe đều đồng ý rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm điều khoản bảo đảm cơ sở này bị đóng cửa vĩnh viễn.

Núi Pickaxe, tên địa phương là Kuh-e Kolang Gaz La, vẫn là một ẩn số lớn. Tuy nhiên, ảnh vệ tinh chụp từ mùa thu năm ngoái cho thấy Iran đã đẩy nhanh xây dựng tại đó, sau khi Mỹ ném bom 3 cơ sở hạt nhân chính của nước này.

Ông Trump đã nói đến vấn đề này để biện minh cho việc phát động chiến dịch ném bom Iran, cho rằng Iran đang tìm cách tái thiết chương trình hạt nhân tại một địa điểm mới, chứng tỏ họ không từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân.

Một trong những mục tiêu bị tấn công trong Chiến dịch Búa đêm là cơ sở làm giàu uranium tại Fordo, nơi Mỹ sử dụng bom xuyên phá hạng nặng khoảng 13,6 tấn.

Tuy nhiên, ngay cả loại bom này cũng có thể không xuyên tới được các buồng bên trong Núi Pickaxe, vì cơ sở này được cho là nằm sâu hơn khoảng 600m dưới lớp đá granite so với cơ sở Fordo.

“Núi Pickaxe Mountain sâu hơn, lớn hơn và kiên cố hơn Fordo. Đó có thể là nơi Iran dự tính tăng tốc làm giàu uranium cấp độ vũ khí”, ông Blaise Misztal - Phó chủ tịch chính sách Viện Do Thái về an ninh quốc gia Mỹ, nhận định.

Bài toán đau đầu

Khi bắt đầu xây dựng vào năm 2020, Iran tuyên bố đây là nhà máy sản xuất máy ly tâm, với thiết bị quay uranium ở tốc độ cao để tăng độ tinh khiết. Nhưng Iran chưa cho phép Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế tiếp cận cơ sở, làm dấy lên nghi ngờ rằng nơi này có thể được dùng để làm giàu uranium đến cấp độ chế tạo bom.

Một số chuyên gia lo ngại Iran có thể đã cất giấu một phần trong khoảng 440 kg uranium làm giàu cao tại đây. Theo người đứng đầu IAEA Rafael Grossi, khoảng một nửa số uranium này có thể đang bị chôn tại cơ sở Isfahan, nhưng phần còn lại chưa rõ ở đâu.

Ông Trump tuyên bố Iran đã đồng ý bàn giao “bụi hạt nhân” trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào, dù phía Iran chưa xác nhận.

Điều này phần nào lý giải vì sao cả Mỹ lẫn Israel chưa tấn công Núi Pickaxe: không kích gây đổ nát có thể khiến việc thu hồi uranium hoặc phá hủy cơ sở trở nên khó khăn hơn.

Một số chuyên gia cho rằng việc vô hiệu hóa cơ sở có thể đòi hỏi lực lượng công binh phá hủy từ bên trong bằng thuốc nổ mạnh. Tuy nhiên, ngay cả những người phản đối chính sách của ông Trump cũng thừa nhận đây là thách thức lớn.

“Lo ngại là có thật. Vấn đề là phải làm gì với nó”, chuyên gia kiểm soát vũ khí Joseph Cirincione nói với New York Times .

Ông cho rằng cách khả thi nhất để chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm việc vô hiệu hóa Pickaxe Mountain, là thông qua ngoại giao và sự hợp tác của Tehran: “Chúng ta không thể tự mình làm điều đó”, ông nói.

Cơ sở này nằm sâu trong lãnh thổ Iran, gần Natanz và cách thủ đô Tehran khoảng 320km. Bất kỳ chiến dịch trên bộ nào của Mỹ cũng sẽ khiến máy bay và lực lượng tham gia đối mặt với hỏa lực phòng không, tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Trong quá khứ, Iran từng tự nguyện vô hiệu hóa một cơ sở hạt nhân theo thỏa thuận năm 2015 với chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama và các nước khác, khi tháo lõi lò phản ứng Arak và đổ bê tông vào bên trong.

Tuy vậy, một số chuyên gia hoài nghi rằng ngay cả việc đặt thuốc nổ hay sử dụng hóa chất cũng khó có thể phá hủy hoàn toàn Núi Pickaxe. Họ cho rằng nhiệm vụ này có thể đòi hỏi các biện pháp cực đoan để khiến cơ sở “không thể sử dụng trong hàng trăm năm”.

Pickaxe không phải là cơ sở ngầm duy nhất khiến Mỹ lo ngại. Năm 2025, Iran thông báo xây dựng thêm một cơ sở làm giàu uranium mới tại Isfahan, nhưng cơ quan giám sát quốc tế chưa thể tiếp cận. Phân tích gần đây cho thấy địa điểm này cũng có thể nằm quá sâu đối với bom xuyên boong-ke.

Trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép quân sự, bao gồm siết chặt hiện diện hải quân quanh các cảng và đường bờ biển của Iran tại eo biển Hormuz , chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc một nỗ lực ngoại giao mới, có thể đưa các quan chức cấp cao trở lại Pakistan trong vài ngày tới.

Theo các nguồn thạo tin, mục tiêu của động thái này là khôi phục đàm phán với Iran, hướng tới một thỏa thuận hòa bình dài hạn với Tehran. Dù chưa có lịch trình chính thức, các cuộc tiếp xúc có thể được nối lại sớm nhất vào đầu tuần tới, theo CBS News.

Trung tâm của nỗ lực tiếp cận lần này là Phó Tổng thống JD Vance, người đang được xem xét quay lại thủ đô Islamabad. Nhiều khả năng, ông sẽ đi cùng đặc phái viên Trung Đông của Nhà Trắng Steve Witkoff, người ngày càng đóng vai trò nổi bật trong nỗ lực trung gian thỏa thuận tại khu vực.

Ngày 17/4, Tổng thống Trump cho biết ông chưa quyết định ai sẽ dẫn dắt vòng đàm phán trực tiếp tiếp theo, song để ngỏ khả năng một phái đoàn gồm ông Vance, Witkoff và con rể ông, ông Jared Kushner, sẽ tham gia.

Nỗ lực nối lại đối thoại diễn ra sau vòng đàm phán kéo dài tại Islamabad tuần trước do Phó Tổng thống Vance dẫn đầu. Tuy nhiên, các cuộc thương lượng kết thúc mà chưa đạt đột phá, khi những bất đồng cốt lõi vẫn tồn tại, bao gồm phạm vi chương trình hạt nhân của Iran và các điều kiện chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ tháng 2.

Dù vậy, giới chức hai bên vẫn duy trì giọng điệu thận trọng trước công chúng, cho thấy kênh ngoại giao chưa bị đóng lại.

Phía Mỹ phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục đối thoại ngay cả khi các hoạt động quân sự vẫn diễn ra, trong khi Iran tỏ ra cởi mở một cách dè dặt, đồng thời nhấn mạnh rằng tiến triển thực chất sẽ đòi hỏi những nhượng bộ mà Washington đến nay vẫn chưa sẵn sàng đưa ra.