Đối với Iran, eo biển Hormuz không phải là quân bài mặc cả hay mối đe dọa, mà là lợi thế địa lý bất biến: một nguồn đòn bẩy vĩnh viễn bắt nguồn từ 1.600 km bờ biển phía Bắc, các đảo có vị trí chiến lược đóng vai trò như những nền tảng không thể bị đánh chìm, và một học thuyết quân sự bất đối xứng khiến ưu thế hải quân thông thường trở nên không còn ý nghĩa.

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 9/4, nhân dịp tròn 40 ngày từ khi người tiền nhiệm của ông tử vì đạo, tuyên bố Iran sẽ đưa việc quản lý eo biển Hormuz sang một giai đoạn hoàn toàn mới - một giai đoạn biến định mệnh địa lý thành sức mạnh kinh tế và chiến lược lâu dài.

“Chúng tôi chưa sử dụng hết mọi khả năng, và nếu chiến tranh tiếp diễn, chúng tôi sẽ phô diễn những năng lực mà đối thủ không có khả năng đối phó”, hãng tin Iran Fars ngày 14/4 dẫn lời người phát ngôn IRGC - Chuẩn tướng Hossein Mohebbi.

Iran đã và đang biến eo biển Hormuz, điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới, thành một công cụ mang tính chiến lược lâu dài. Minh họa: Discovery Alerts.

Kho vũ khí bất đối xứng

Những thành tựu quân sự-công nghệ của Iran trong cuộc chiến gần đây cho thấy một logic kinh tế thông minh, có lợi cho bên phòng thủ so với bên tấn công.

Vũ khí lảng vảng, máy bay không người lái (UAV) Shahed-136 có chi phí sản xuất khoảng 20.000 USD, trong khi tên lửa đánh chặn SM-6 của Mỹ có giá khoảng 4 triệu USD mỗi quả. Iran có thể phóng 200 UAV với chi phí tương đương một tên lửa đánh chặn của Mỹ.

Trong các cuộc tấn công bão hòa thuộc các chiến dịch Lời hứa đích thực 1, 2 và 3, Iran đã làm quá tải các hệ thống phòng thủ Aegis tiên tiến không phải bằng công nghệ vượt trội mà bằng số lượng áp đảo, PressTV nhận định.

Ngay cả khi 95% số UAV bị đánh chặn, 5% còn lại vẫn có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho một tàu khu trục trị giá hàng tỷ USD hoặc một tàu chở dầu quan trọng.

Tỷ lệ chi phí này đảm bảo rằng bất kỳ cuộc đối đầu hải quân kéo dài nào trong vùng nước chật hẹp của eo biển Hormuz đều trở nên không bền vững về mặt kinh tế đối với bất cứ đối thủ nào.

Các UAV có thể được phóng từ gần như bất kỳ điểm nào trên lãnh thổ Iran, khiến ưu thế hải quân hoặc các chiến dịch đổ bộ ven biển của đối phương trở nên vô nghĩa, bên cạnh đó còn có hàng chục nghìn UAV tầm ngắn và các loại tên lửa luôn trong trạng thái sẵn sàng.

Thủy lôi: Công cụ rẻ, hiệu quả cao

Bên cạnh UAV và tên lửa, Iran còn sở hữu một năng lực khiến eo biển Hormuz luôn ở trạng thái dễ bị gián đoạn: chiến tranh thủy lôi.

Sử dụng rocket Fajr-5 với tầm bắn 70 km, Iran có thể triển khai các loại thủy lôi từ tính, thông minh và hiện đại dọc theo toàn bộ chiều dài eo biển mà không cần sử dụng tàu mặt nước. Mỗi quả mìn chỉ có giá vài nghìn USD.

Việc rà phá một bãi mìn như vậy sẽ đòi hỏi lực lượng hải quân liên minh ít nhất sáu tháng hoạt động chậm và nguy hiểm. Trong thời gian đó, nền kinh tế toàn cầu sẽ phải đối mặt tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng và gián đoạn nguồn cung lương thực.

Chi phí phụ trợ đối với Iran là rất nhỏ, trong khi đối phương phải gánh chịu tổn thất hàng tỷ USD mỗi ngày. Đây không phải là kịch bản giả định mà là một năng lực đã được chứng minh, tạo nền tảng cho khả năng răn đe lâu dài của Iran, theo các chuyên gia.

Iranh có thể đã rải nhiều thủy lôi ở eo biển Hormuz. Minh họa: The Chosun Daily.

Iran được xem là một trong những quốc gia có năng lực chiến tranh thủy lôi đáng chú ý, với kho dự trữ ước tính từ 2.000-6.000 quả đủ loại, từ đơn giản đến hiện đại, theo Trung tâm Stimson (Mỹ).

Trong số đó, phổ biến nhất là thủy lôi tiếp xúc - loại cổ điển được neo bằng dây dưới nước, nổi gần mặt biển và phát nổ khi tàu va chạm trực tiếp, với các mẫu như Maham-1 hay Sadaf-02.

Bên cạnh đó, Iran còn sở hữu thủy lôi neo có cảm biến, có thể kích nổ bằng âm thanh hoặc từ trường mà không cần va chạm, tiêu biểu là Maham-3.

Nguy hiểm hơn là các loại thủy lôi đáy, nằm im dưới đáy biển, gần như không thể quan sát từ trên mặt nước và kích nổ bằng áp suất, âm thanh hoặc từ trường, như Maham-2, Maham-6 hay MD-11/MD-12, theo GlobalSecurity.org . Những loại này thậm chí có thể được lập trình thông minh để đếm số tàu đi qua hoặc trì hoãn kích nổ, khiến việc rà phá trở nên cực kỳ khó khăn.

Ở cấp độ cao hơn, Iran phát triển các thủy lôi thông minh có khả năng nhận diện đặc điểm nhận dạng của tàu, bỏ qua mục tiêu nhỏ và chỉ tấn công tàu lớn, tăng hiệu quả trong chiến tranh bất đối xứng, theo Forces News .

Đặc biệt nguy hiểm là thủy lôi “bắn lên” như EM-52, có thể phóng đầu đạn từ đáy biển lên đánh vào phần đáy tàu - điểm yếu chí mạng của các tàu lớn.

Ngoài ra, Iran còn sở hữu thủy lôi tự hành, có khả năng di chuyển như ngư lôi để chủ động tiếp cận mục tiêu, cũng như thủy lôi gắn trực tiếp do thợ lặn triển khai trong các chiến dịch bí mật.

Việc kết hợp đa dạng các loại thủy lôi từ đơn giản đến hiện đại cho phép Iran tạo ra một hệ thống phòng thủ-tấn công nhiều lớp trên biển. Chính chiến lược này khiến các tuyến hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn tiềm tàng, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh hàng hải và thương mại toàn cầu.

Vũ khí an ninh lương thực

Ảnh hưởng của eo biển Hormuz không chỉ dừng lại ở lĩnh vực năng lượng. Iran là nguồn cung urê lớn nhất thế giới - một loại phân đạm thiết yếu cho nông nghiệp toàn cầu.

Khu vực Vịnh Ba Tư rộng lớn chi phối thương mại này, và bất kỳ sự gián đoạn nào trong vận chuyển đều tự động đẩy giá urê quốc tế tăng từ 25-30%.

Sự gia tăng này trực tiếp làm gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón cho các quốc gia nhập khẩu lớn như Ấn Độ, Brazil, Pakistan, Bangladesh và phần lớn các nước châu Phi.

Hệ quả là một cuộc khủng hoảng lương thực lan rộng: giá lúa mì và gạo tăng vọt, lạm phát thực phẩm toàn cầu leo thang, và mối đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực của hàng tỷ người.

Do đó, eo biển Hormuz hoạt động như một điểm nghẽn kép, đối với cả năng lượng và lương thực, trao cho Iran khả năng tác động đến nền kinh tế toàn cầu mà không cần phóng thêm một tên lửa nào.

Cuộc cách mạng “trạm thu phí”: Thương mại hóa điểm nghẽn

Trong suốt cuộc chiến kéo dài hơn 40 ngày, Iran đã nhanh chóng kích hoạt một giai đoạn mới trong quản lý eo biển Hormuz. Nước này được cho là đã đề xuất mức phí quá cảnh 1 USD cho mỗi thùng dầu, tương đương khoảng 2 triệu USD cho mỗi siêu tàu chở dầu (VLCC).

Doanh thu tiềm năng hằng năm từ hệ thống này là rất lớn: từ 70-100 tỷ USD. Để so sánh, tổng doanh thu xuất khẩu dầu của Iran năm 2024 chỉ khoảng 46,7 tỷ USD.

Một hệ thống thu phí có thể tạo ra gần gấp đôi số tiền đó mà không cần bán thêm một thùng dầu nào - một bước đi mang tính đột phá từ phía Iran.

Đáng chú ý, các tàu “thân thiện”, đặc biệt là từ Trung Quốc, Nga và Pakistan, có thể thanh toán phí bằng nhân dân tệ, ruble hoặc tiền điện tử như USDT và Bitcoin, đảm bảo hành trình an toàn và liên tục, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào đồng USD.

Chính sách này biến eo biển Hormuz từ một tuyến trung chuyển thụ động thành một tài sản kinh tế chủ động, có thể sánh ngang với doanh thu hằng tháng khoảng 8 tỷ USD của kênh đào Suez đối với Ai Cập.

Iran được cho là đã đề xuất mức phí quá cảnh 1 USD cho mỗi thùng dầu, tương đương khoảng 2 triệu USD cho mỗi siêu tàu chở dầu (VLCC). Minh họa: Discovery Alert.

“Tàu sân bay không thể bị đánh chìm”

Eo biển Hormuz không phải là một con kênh có thể đi vòng hay một tuyến đường có thể tái tạo. Tại điểm hẹp nhất có thể lưu thông, tuyến đường chiến lược này chỉ rộng 39 km, với các làn tàu bị thu hẹp xuống chỉ còn 3,6 km cho mỗi chiều.

Đường bờ biển của Iran kéo dài hơn 1.600 km dọc theo vòng cung phía bắc của Vịnh Ba Tư và Biển Oman, mang lại cho Cộng hòa Hồi giáo một tuyến kiểm soát lãnh thổ liên tục.

Các đảo có vị trí chiến lược , Qeshm, Hormuz, Larak, Abu Musa và quần đảo Tunb, đóng vai trò là các nền tảng tác chiến tiền phương, được các nhà phân tích quân sự gọi là “tàu sân bay không thể bị đánh chìm”.

Từ các tiền đồn có chủ quyền này, Hải quân của IRGC triển khai UAV giám sát liên tục, lưới tên lửa ven biển và tàu tấn công nhanh.

Theo PressTV, do toàn bộ tuyến đường thủy nằm trong phạm vi 24 hải lý (hơn 44 km) tính từ lãnh thổ Iran, chế độ pháp lý điều chỉnh theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển không phải là quyền quá cảnh tự do mà là quyền đi qua vô hại - một sự khác biệt cho phép Iran có thẩm quyền hợp pháp trong việc điều tiết hoạt động của tàu thuyền.

Những con số định nghĩa sự phụ thuộc toàn cầu

Trong điều kiện bình thường trước cuộc chiến, eo biển Hormuz chứng kiến một dòng chảy thương mại toàn cầu dày đặc và ổn định.

Dữ liệu theo dõi hàng hải chi tiết cho thấy khoảng 130-140 tàu đi qua eo biển mỗi ngày, tương đương khoảng 4.000 tàu mỗi tháng, 48.000-50.000 tàu mỗi năm.

Trong số này, tàu chở dầu và khí đốt luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 37-60% tổng lưu lượng tùy theo yếu tố mùa vụ và thị trường.

Các VLCC mỗi chiếc có khả năng chở tới 2 triệu thùng dầu thô, chiếm khoảng 35% lưu lượng tàu chở dầu, tiếp theo là các tàu Suezmax và Aframax. Suezmax là loại tàu lớn nhất có thể đi qua kênh đào Suez mà không cần nạo vét hay hỗ trợ đặc biệt, có trọng tải khoảng 120.000-200.000 tấn, còn Aframax là tàu chở dầu cỡ trung bình, có trọng tải khoảng 80.000-120.000 tấn.

Ngoài dầu mỏ, các tàu chở hàng rời vận chuyển quặng sắt, ngũ cốc và than chiếm khoảng 30-40% số lượt qua lại hàng ngày, trong khi các tàu LNG (khí tự nhiên hóa lỏng) và LPG (khí dầu mỏ hóa lỏng), dù chiếm tỷ trọng nhỏ hơn về số lượng, khoảng 100 lượt mỗi tháng hoặc 1.200 lượt mỗi năm, lại đại diện cho một tầng quan trọng về mặt chiến lược, khi khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu đi qua Hormuz.

Eo biển vận chuyển khoảng 20,9 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 20% tổng lượng tiêu thụ dầu toàn cầu và 25-27% thương mại dầu đường biển.

Về mặt kinh tế, giá trị năng lượng, chỉ tính riêng dầu mỏ, đi qua Hormuz vượt quá 1 tỷ USD mỗi ngày. Những con số này không phải là sự trừu tượng; chúng là nền tảng cấu trúc mà trên đó đòn bẩy chiến lược của Iran được xây dựng.

Theo báo cáo thị trường dầu mỏ hằng tháng của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu dầu mỏ toàn cầu dự kiến sẽ giảm 1,5 triệu thùng mỗi ngày trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6, Fars đưa tin ngày 14/4. IEA lưu ý: “Ban đầu, sự sụt giảm mạnh nhất về sử dụng dầu mỏ diễn ra ở Trung Đông và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, sự sụt giảm nhu cầu sẽ lan rộng khi tình trạng khan hiếm và giá cả tiếp tục tăng cao”.

Với cả năm 2026, IEA hiện dự báo nhu cầu dầu mỏ toàn cầu sẽ giảm 80.000 thùng mỗi ngày. Về phía nguồn cung, cơ quan này cho biết đã có sự sụt giảm toàn cầu 10,1 triệu thùng mỗi ngày trong tháng trước, nhắc lại tuyên bố trước đó rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở Tây Á và các hạn chế đang diễn ra đối với việc di chuyển của tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đã dẫn đến sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử.

Sụp đổ giao thông hàng hải: Từ dày đặc xuống gần như bằng không

Hiệu quả của học thuyết chiến lược của Iran đã được chứng minh chỉ trong vài ngày sau khi cuộc chiến với Mỹ và Israel bắt đầu ngày 28/2.

Đến đầu tháng 3, một bức tranh quan sát chi tiết dựa trên dữ liệu AIS (hệ thống nhận dạng tự động) ghi nhận 978 tàu hiện diện trong khu vực điểm nghẽn, bao gồm 342 tàu thuộc nhóm tàu chở dầu, nhiều chiếc trong số đó bị mắc kẹt hoặc neo đậu khi hoạt động thương mại gần như đình trệ.

Từ mức 130 chuyến đi qua mỗi ngày, con số này giảm xuống gần như bằng không.

Dữ liệu theo dõi tình báo hàng hải xác nhận rằng, tính đến ngày 19/3, có 1.290 tàu hàng và tàu chở dầu mang cờ nước ngoài vẫn còn nằm trong Vịnh Ba Tư, không thể rời đi.

Cơ cấu của đội tàu bị mắc kẹt này cho thấy rõ trọng lượng kinh tế thực sự của eo biển Hormuz: tàu chở hàng rời chiếm phân khúc lớn nhất với 415 chiếc phải nằm bất động, tiếp theo là 341 tàu hàng tổng hợp.

Quan trọng hơn, 283 tàu chở dầu thô và 226 tàu chở sản phẩm dầu cũng bị mắc kẹt, đại diện cho một phần đáng kể năng lực vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Ngay cả đội tàu chở khí chuyên dụng cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, với 51 tàu LNG bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư vào thời điểm thế giới vốn đã phải đối mặt áp lực nguồn cung khí đốt.

Vận tải container, vốn vận hành theo mô hình logistics “đúng thời điểm”, cũng chịu cú sốc nghiêm trọng; 119 tàu container, bao gồm 17 tàu siêu lớn với trọng tải trên 100.000 tấn, bị “đóng băng”, mang theo hơn 270.000 TEU hàng hóa trị giá khoảng 10 tỷ USD.

Đây không chỉ là một sự gián đoạn mà gần như là một cuộc “sơ tán” toàn bộ vận tải thương mại khỏi động mạch năng lượng quan trọng nhất thế giới. Hơn 1.000 tàu bị ùn ứ trên khắp Vịnh Ba Tư, bao gồm 187 tàu chở đầy với tổng cộng 172 triệu thùng dầu.

Phí bảo hiểm vận tải tăng vọt, các hãng vận tải tuyên bố bất khả kháng, và thị trường năng lượng toàn cầu trải qua những cú sốc giá chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ.

Iran không cần phải đánh chìm một tàu chiến nào để khẳng định quyền kiểm soát. Chỉ cần chứng minh rằng vùng nước không an toàn đối với vận tải thương mại và thị trường sẽ tự điều chỉnh, PressTV nhận định.

Kinh tế tàu chở dầu: Thu nhập kỷ lục và cái giá của chiến tranh

Tác động tài chính từ việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz thể hiện rõ nhất trên thị trường tàu chở dầu , nơi mức thu nhập đã phá vỡ mọi kỷ lục lịch sử.

Theo dữ liệu ngành, thu nhập trung bình có trọng số của tàu chở dầu đạt 133.735 USD mỗi ngày trong tháng 3/2026, cao gấp hơn bốn lần mức trung bình năm 2025 và là mức cao nhất từng được ghi nhận.

Các tàu VLCC, mỗi chiếc có khả năng chở tới 2 triệu thùng dầu, đạt mức thu nhập khoảng 200.000 USD mỗi ngày vào cuối tháng 3, trong khi tàu Suezmax tăng lên 330.000 USD mỗi ngày và Aframax lên 280.000 USD mỗi ngày - đều là những mức chưa từng có.

Những con số ấn tượng hơn xuất hiện trên thị trường giao ngay, nơi một số VLCC đạt mức cước từ 400.000-420.000 USD mỗi ngày, không phải do quy luật cung-cầu thông thường mà hoàn toàn do bù đắp rủi ro chiến tranh.

Cuộc khủng hoảng đã làm thay đổi căn bản các tuyến thương mại dầu toàn cầu.

Khi eo biển Hormuz chỉ hoạt động ở mức 1-5% công suất bình thường, các nhà máy lọc dầu châu Á và châu Âu buộc phải tìm nguồn cung thay thế từ Vịnh Mỹ và Tây Phi, khiến số lượng VLCC sẵn có tại Vịnh Mexico giảm 41% chỉ trong một tháng.

Việc chuyển hướng này buộc các tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, làm giảm thêm năng lực đội tàu trên thị trường và khiến chi phí vận tải, và do đó là giá năng lượng, sẽ duy trì ở mức cao trong tương lai gần.

Cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất của ngành hàng không trong nhiều năm đã trở nên nghiêm trọng hơn vào hôm 14/4, khi Qantas Airways cảnh báo chi phí tăng vọt, Lufthansa cho biết có thể phải cho dừng khai thác một số máy bay, và Virgin Atlantic cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, trong bối cảnh xung đột Iran đang siết chặt nguồn cung nhiên liệu, Fars đưa tin.

3 nền tảng không thể thay đổi

Sự thống trị lâu dài của Iran đối với eo biển Hormuz dựa trên ba nền tảng không thể thay đổi.

Thứ nhất, địa lý không thể di dời: eo biển là một điểm nghẽn cố định không có giải pháp thay thế khả thi ở quy mô lớn, và đường bờ biển 1.600 km của Iran là một “bức tường tự nhiên” mà không lực lượng xâm lược nào có thể chiếm giữ nếu không huy động hơn một triệu quân cùng hậu cần vượt quá khả năng của bất kỳ hải quân nào.

Thứ hai, công nghệ bất đối xứng đảm bảo đòn bẩy lâu dài: UAV chi phí thấp, lưới tên lửa ven biển và thủy lôi mang lại khả năng gây gián đoạn lớn với chi phí tối thiểu.

Thứ ba, sự phụ thuộc toàn cầu mang tính cấu trúc: châu Á nhận khoảng 75% nhập khẩu năng lượng qua hành lang này, và không có năng lực thay thế trong ngắn hạn.

Ba yếu tố này, địa lý, bất đối xứng và phụ thuộc, tạo thành một “tam giác đòn bẩy” vĩnh viễn mà không sức ép quân sự hay cưỡng ép ngoại giao nào có thể phá vỡ, PressTV nhận định.

Phép toán của đòn bẩy vĩnh viễn

Iran tìm kiếm ba mục tiêu từ eo biển Hormuz: doanh thu, an ninh và đòn bẩy chiến lược.

Về kinh tế, nước này đang biến tuyến đường thủy chiến lược tại Vịnh Ba Tư thành một “trạm thu phí”, tạo ra từ 70-100 tỷ USD mỗi năm.

Về quân sự, Iran tận dụng địa lý chật hẹp và các UAV giá rẻ sản xuất hàng loạt để vô hiệu hóa mọi lợi thế công nghệ của đối thủ.

Về chiến lược, nước này có thể tác động nền kinh tế toàn cầu, cả chuỗi cung ứng năng lượng và lương thực, coi đây là một sự bảo đảm rằng bất kỳ mối đe dọa mang tính sinh tồn nào đối với Tehran sẽ kéo theo một cuộc khủng hoảng kinh tế mang tính sinh tồn đối với phần còn lại của thế giới.

Với khoảng 50.000 tàu đi qua mỗi năm, hơn 7 tỷ thùng dầu được vận chuyển qua vùng biển này, và tiềm năng thu phí lên tới 100 tỷ USD, phép toán quyền lực là điều không thể phủ nhận.

Ngôn ngữ của những lời đe dọa nhằm vào Tehran sẽ luôn phải đối mặt với thực tế lặng lẽ nhưng không thể chối cãi của bản đồ: eo biển Hormuz luôn là lãnh thổ chiến lược vĩnh viễn của Iran, PressTV nhận định.

Trong một số đoạn trích thuộc chương trình "Mornings with Maria" của Fox Business Network, dự kiến phát sóng đầy đủ ngày 15-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói về cuộc xung đột với Iran: “Tôi nghĩ nó sắp kết thúc rồi".

"Nếu tôi rút lui ngay bây giờ, họ sẽ mất 20 năm để xây dựng lại đất nước. Chúng ta vẫn chưa xong việc. Hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra. Tôi nghĩ họ rất muốn đạt được một thỏa thuận" - hãng tin AP dẫn lời nhà lãnh đạo Mỹ cho biết.

Phát biểu tại một sự kiện ở bang Georgia hôm 14-4, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết ông Donald Trump “không muốn đạt được thỏa thuận nhỏ mà muốn đạt được một thỏa thuận lớn”, khi nói đến cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ với Iran hồi cuối tuần trước.

Ông Vance nhấn mạnh ông Donald Trump gửi thông điệp đến Iran rằng, "nếu nước này cam kết không sở hữu vũ khí hạt nhân, chúng tôi sẽ giúp họ phát triển mạnh”.

“Chúng tôi sẽ làm cho nền kinh tế Iran thịnh vượng. Chúng tôi sẽ mời người dân Iran tham gia nền kinh tế thế giới theo một cách mà họ chưa từng được tham gia trong suốt cuộc đời” - ông Vance hứa hẹn.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump ám chỉ rằng một vòng đàm phán mới giữa nước này và Iran sẽ sớm diễn ra, có thể trong 2 ngày tới và vẫn do Pakistan làm trung gian.

Trong bối cảnh gia tăng lo ngại về lập trường của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với NATO và căng thẳng liên quan đến xung đột với Iran, châu Âu đang xây dựng một kế hoạch dự phòng nhằm bảo vệ lục địa nếu Mỹ giảm vai trò, theo một báo cáo của Wall Street Journal (WSJ).

Các quan chức đang thảo luận những đề xuất được một số người gọi là “NATO châu Âu”, với mục tiêu tăng vai trò của các nước châu Âu trong hệ thống chỉ huy - kiểm soát của liên minh, đồng thời bổ sung các năng lực quân sự thay thế cho Mỹ, theo WSJ.

Các cuộc thảo luận này đang được thúc đẩy không chính thức trong nội bộ NATO. Những người tham gia cho biết kế hoạch không nhằm thay thế liên minh, mà hướng tới duy trì khả năng răn đe đối với Nga, bảo đảm tính liên tục trong hoạt động và duy trì năng lực răn đe hạt nhân trong trường hợp Mỹ cắt giảm hiện diện hoặc hỗ trợ.

Kế hoạch này nhận được động lực sau khi Đức - quốc gia từng hoài nghi về mô hình phòng thủ do châu Âu dẫn dắt - bày tỏ ủng hộ. Sự thay đổi lập trường của Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn về độ tin cậy của Mỹ.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh những phát biểu của ông Trump về NATO gây tranh cãi. Ông từng chỉ trích các đồng minh châu Âu là “hèn nhát” và gọi NATO là “con hổ giấy”, đồng thời cảnh báo có thể rút hỗ trợ nếu các đồng minh không phù hợp với ưu tiên của Mỹ, trong đó có vấn đề Iran.

Các lãnh đạo châu Âu cho rằng bất kỳ quá trình chuyển đổi nào cũng cần diễn ra dần dần. Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nhận định việc “chuyển gánh nặng từ Mỹ sang châu Âu đang diễn ra và sẽ tiếp tục”, nhưng cần được thực hiện một cách “có kiểm soát” thay vì đột ngột.

“Thông điệp cơ bản gửi tới các đối tác Mỹ là sau nhiều thập kỷ, đã đến lúc châu Âu phải đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn về an ninh và quốc phòng của mình”, ông nói.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng NATO vẫn “không thể thay thế đối với cả châu Âu và Mỹ”, song nhấn mạnh “chúng ta - người châu Âu - phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong quốc phòng”.

Thách thức lớn cho châu Âu

Tuy nhiên, quy mô của thách thức vẫn rất lớn. Cấu trúc NATO hiện được xây dựng xoay quanh vai trò dẫn dắt của Mỹ, từ hậu cần, tình báo đến chỉ huy quân sự cấp cao. Dù ngày càng nhiều sĩ quan châu Âu đảm nhiệm vị trí quan trọng và chỉ huy các cuộc tập trận, những khoảng trống then chốt vẫn tồn tại.

Các quan chức cho biết châu Âu vẫn thiếu năng lực về tình báo, hệ thống cảnh báo tên lửa và răn đe hạt nhân. Hiện chưa có quốc gia châu Âu nào có thể thay thế “ô hạt nhân” của Mỹ trong hệ thống phòng thủ NATO.

Để khắc phục, các nước châu Âu đang tăng tốc sản xuất quốc phòng và phối hợp sâu hơn. Những nỗ lực gần đây gồm hợp tác phát triển vũ khí tiên tiến và thảo luận mở rộng năng lực răn đe hạt nhân của Pháp để bao phủ các quốc gia khác.

Xu hướng này cũng làm sống lại tranh luận về nghĩa vụ quân sự bắt buộc. Một số lãnh đạo cho rằng việc này có thể tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu, trong đó Phần Lan - quốc gia vẫn duy trì chế độ nghĩa vụ quân sự - thường được nhắc đến như một ví dụ.

Dù vậy, các quan chức thừa nhận châu Âu không thể nhanh chóng thay thế Mỹ với vai trò trung tâm quân sự của NATO. Nhiều năm đầu tư hạn chế đã tạo ra khoảng cách năng lực cần thời gian để khắc phục.

Sự cấp bách càng gia tăng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị rộng hơn, gồm bất đồng liên quan đến Iran và những câu hỏi về tương lai quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

NATO, được thành lập năm 1949, từ lâu dựa vào sức mạnh quân sự của Mỹ làm trụ cột cho hệ thống phòng thủ tập thể. Những lời kêu gọi tăng cường tự chủ chiến lược của châu Âu đã gia tăng trong những năm gần đây, nhưng vẫn chưa được hiện thực hóa đầy đủ.

Theo Ommcomnews

Tờ Wall Street Journal ngày 15-4 dẫn lời 2 quan chức Mỹ cho biết hơn 20 tàu thương mại đã đi qua eo biển Hormuz trong 24 giờ qua.

Các tàu đi qua eo biển bao gồm tàu chở hàng, tàu container và tàu chở dầu, trong đó cũng ghi nhận một số hoạt động di chuyển hai chiều ra - vào vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, một số tàu được cho là đã phải tắt thiết bị nhận dạng để tránh nguy cơ bị Iran tấn công.

Mặc dù con số này vẫn còn rất hạn chế so với mức trung bình khoảng 140 tàu mỗi ngày trước khi chiến sự ở Iran nổ ra, diễn biến nêu trên được đánh giá là tín hiệu cho thấy ngành logistics hàng hải đang dần phục hồi.

Mỹ đang thực thi lệnh "phong tỏa đáp trả" đối với tàu thuyền có điểm khởi hành hoặc điểm đến là các cảng của Iran, song vẫn cho phép các tàu không liên quan trực tiếp đến Iran đi qua eo biển này. Sự nới lỏng hạn chế ấy dường như đã giúp dòng chảy logistics phục hồi một phần.

Theo báo Wall Street Journal ngày 15-4, từ khi chiến dịch của Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz bắt đầu hôm 13-4, 8 tàu chở dầu đã bị buộc quay đầu. Các tàu này đã đến và đi từ các cảng của Iran.

Sự cải thiện một phần về điều kiện hàng hải cũng được cho là nhờ Hải quân Mỹ triển khai tàu chiến rà phá thủy lôi.

Mỹ cũng chuẩn bị để lệnh miễn trừ tạm thời đối với dầu mỏ Iran hết hạn. Bộ Tài chính Mỹ cho biết giấy phép kéo dài 30 ngày cho phép bán lượng dầu Iran mắc kẹt trên biển sẽ hết hạn vào ngày 19-4 và sẽ không được gia hạn.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh tế" sẽ triển khai toàn bộ các công cụ tài chính hiện có nhắm vào Iran.

Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo các tổ chức tài chính rằng họ đã sẵn sàng sử dụng mọi công cụ và thẩm quyền có thể, bao gồm cả các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với ngân hàng nước ngoài nào tiếp tục hỗ trợ những hoạt động của Iran.

Trong khi đó, các lệnh trừng phạt của Mỹ lên dầu mỏ Nga đã chính thức có hiệu lực trở lại sau khi chính quyền ông Donald Trump để cho lệnh miễn trừ tạm thời (ban hành ngày 12-3) hết hạn vào cuối tuần qua và quyết định không gia hạn.

Các nhà lập pháp Mỹ lập luận rằng Nga và các bên hỗ trợ nước này ước tính đã thu thêm 150 triệu USD mỗi ngày, tương đương hơn 4 tỉ USD cho đến nay, nhờ vào sự gián đoạn nguồn cung liên quan chiến sự ở Iran.

Trong bức ảnh chụp ngày 10/4, có thể thấy những vệt đen lớn, giống với tàn tích cháy rụi của máy bay, ở phía đông của đường băng dài 1.200 m. Một số ô tô cũng có thể được nhìn thấy gần cuối đường băng.

Các video của truyền thông nhà nước Iran được quay ngay sau chiến dịch giải cứu và được CNN định vị tại cùng một địa điểm cho thấy máy bay Mỹ đang bốc khói trên đường băng.

Sân bay này nằm ở trung tâm tỉnh Esfahan, cách thành phố Esfahan khoảng 50 km về phía nam.

Trước đó, CNN đưa tin hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J của Mỹ đã chờ sẵn tại sân bay nói trên để đưa các binh sĩ đặc nhiệm và sĩ quan F-15 được giải cứu ra khỏi Iran. Tuy nhiên, các máy bay đã bị hư hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, buộc Mỹ phải cho nổ tung để tránh nguy cơ rơi vào tay lực lượng Iran.

Theo nguồn tin thân cận với cuộc đàm phán, Phó Tổng thống JD Vance dự kiến dẫn đầu vòng đàm phán thứ hai với các quan chức Iran tại Pakistan cùng đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner - con rể ông Trump.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Post, Tổng thống Trump thông tin cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột với Iran có thể sớm được nối lại tại Islamabad, chỉ vài ngày sau khi vòng thương lượng cuối tuần qua không đạt kết quả. "Quý vị nên ở đó, thật đấy, vì điều gì đó có thể xảy ra trong 2 ngày tới và chúng tôi có xu hướng quay lại đó", ông Trump nói với phóng viên tờ New York Post.

Các quan chức vùng Vịnh, Pakistan và Iran cũng xác nhận nhóm đàm phán từ Mỹ và Iran có thể quay lại Pakistan vào cuối tuần này. Tuy nhiên, phía Tehran chưa ấn định ngày cụ thể.

Ngày 11/4, Iran và Mỹ tổ chức vòng đàm phán đầu tiên tại Islamabad nhưng không thành công. Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu, còn phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu. Sau đó, Tehran và Washington thông báo các bên không đạt được thỏa thuận về giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột do một số bất đồng.

Theo Phó Tổng thống Vance, ông sẽ tiếp tục đấu tranh cho "thỏa thuận lớn" mà Tổng thống Trump muốn đạt được với Iran.

"Ông ấy không muốn đạt được một thỏa thuận nhỏ. Ông ấy muốn đạt được một thỏa thuận lớn. Lý do thỏa thuận chưa được hoàn tất là vì tổng thống thực sự muốn một thỏa thuận trong đó Iran không có vũ khí hạt nhân, Iran không tài trợ khủng bố, đồng thời người dân Iran có thể phát triển thịnh vượng và hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Đó là điều ông ấy đang đề nghị”, ông Vance nói.

Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội X rằng chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran hiện có sự tham gia của hơn 10.000 binh sĩ cùng với 12 tàu chiến và hàng trăm máy bay quân sự.

Theo CENTCOM, lực lượng gồm nhiều phương tiện quân sự hiện đại như tàu sân bay, tàu đổ bộ, tàu khu trục tên lửa dẫn đường, tàu tác chiến ven bờ, cùng máy bay chiến đấu, máy bay không người lái, máy bay tiếp dầu và các hệ thống trinh sát, giám sát.

Theo dữ liệu của MarineTraffic, tàu chở dầu mang tên Argo Maris đã rời cảng Iran trước khi đi qua eo biển Hormuz, bất chấp tuyên bố về lệnh phong tỏa của Mỹ và tạm thời biến mất khỏi bảng theo dõi công khai khi di chuyển qua eo biển, rồi xuất hiện trở lại lúc 13h54 (giờ địa phương).

Bầu không khí ngờ vực

Vài giờ trước khi tối hậu thư hết hạn, sau đó Tổng thống Donald Trump đe dọa sẽ phá hủy nền văn minh Iran, cùng với đó vẫn tuyên bố ngừng bắn và đàm phán tại thủ đô của Pakistan.

Kế hoạch 10 điểm của Iran ban đầu được chấp nhận làm cơ sở. Tuy nhiên, sau đó Mỹ đã bác bỏ nó.

Cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ. Ban đầu, các bên liên lạc thông qua trung gian, sau đó liên lạc trực tiếp với sự tham gia của các nhóm chuyên gia. Tuy nhiên, không có tiến triển nào đạt được.

"Chúng tôi đã nói rõ các giới hạn đỏ của mình, những điều chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ và những điều chúng tôi không thể", Phó Tổng thống J.D. Vance, người dẫn đầu phái đoàn Mỹ, cho biết.

Phía Iran chỉ ra bầu không khí ngờ vực bởi những nỗ lực trước đây nhằm tìm kiếm tiếng nói chung đã thất bại trong việc ngăn chặn cả Israel lẫn Mỹ tấn công Cộng hòa Hồi giáo. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao không kỳ vọng có kết quả nhanh chóng.

"Các cuộc đàm phán này diễn ra sau 40 ngày chiến tranh áp đặt. Tất nhiên, chúng tôi không mong đợi đạt được thỏa thuận chỉ trong một cuộc họp", Ngoại trưởng Iran Esmail Baghaei giải thích.
Những bất đồng chính

Iran cho biết thêm rằng đã có tiến triển trong một số vấn đề, nhưng về 2 hoặc 3 vấn đề khác, hai bên vẫn còn quá khác biệt.

Như tờ New York Times cho biết, vấn đề liên quan đến việc mở cửa eo biển Hormuz, số phận của 400kg uranium được làm giàu cao của Iran, cũng như việc giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran trị giá khoảng 27 tỷ USD, bồi thường thiệt hại do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel gây ra.

Mỹ yêu cầu mở cửa eo biển Hormuz ngay lập tức, trong khi Iran đưa ra một điều kiện tiên quyết: Việc ký kết một thỏa thuận hòa bình.

Tổng thống Trump cũng muốn mua uranium được làm giàu cao từ Iran. Mỹ cũng phản đối việc giải tỏa tài sản bị đóng băng của Iran và bồi thường thiệt hại.
Hậu quả tai hại

Sau khi các cuộc đàm phán thất bại, ông Trump đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ kiểm tra và bắt giữ tất cả các tàu đã trả tiền cho Iran để đi qua eo biển Hormuz.

"Không ai đã trả phí đường thủy bất hợp pháp lại được đảm bảo an toàn trên biển cả", Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ông ấy vẫn còn những lựa chọn khác. Theo báo cáo của tờ Wall Street Journal, việc nối lại các cuộc tấn công ở mức độ hạn chế là điều có thể xảy ra. Trong khi việc quay trở lại một chiến dịch tấn công toàn diện ít có khả năng hơn xảy ra.

Theo nhà báo David Ignatius của tờ Washington Post, Nhà Trắng đang xem xét các kịch bản: Lật đổ chính phủ Iran hiện tại, tìm nhà lãnh đạo Iran đồng ý cải thiện quan hệ với Mỹ...

Đồng thời, nhà báo này cho biết thêm, trích dẫn các nguồn tin đáng tin cậy, việc quay trở lại chiến sự được coi là điều không mong muốn.

"Ông Trump nhận ra một cuộc tấn công trên bộ hoặc một cuộc leo thang quân sự khác có thể đẩy Mỹ vào vũng lầy. Nhà Trắng, như họ đã được cảnh báo nhận ra rằng chiến tranh ở Trung Đông rất dễ bắt đầu nhưng rất khó để chấm dứt", ông nhấn mạnh.

Cuộc chiến này không được lòng người dân Mỹ - 2/3 dân số Mỹ ủng hộ việc chấm dứt nó càng sớm càng tốt. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Quốc hội dự kiến diễn ra vào mùa Thu này, và việc tiếp tục cuộc xung đột có thể gây hậu quả tai hại cho cả Đảng Cộng hòa và chính ông Trump.
Hậu quả với nền kinh tế

Tuy nhiên, ngay cả khi không có hành động quân sự, việc phong tỏa eo biển Hormuz cũng sẽ đặt ra một thách thức nghiêm trọng đối với nền kinh tế toàn cầu.

"Lối ra sẽ bị bịt kín bằng bê tông. Trong vài ngày hoặc vài tuần nữa, giá dầu sẽ vượt mốc 150 USD/thùng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến EU, Trung Quốc, Ấn Độ và cả thế giới", Alexey Bobrovsky, Giám đốc Viện Nghiên cứu Thị trường Thế giới, cho biết.

Theo ông, Tổng thống Mỹ có thể đang theo đuổi những mục tiêu khác.

"Ông ấy có lẽ không tìm cách giải tỏa eo biển Hormuz, mà là kiểm soát nó. Tổng thống Trump không phản đối việc Iran thu phí tàu thuyền. Nhưng rõ ràng ông ấy cũng muốn thu được lợi ích gì đó cho bản thân.

Ví dụ, Mỹ có thể giúp Oman trong công tác định vị hoặc bán bảo hiểm, nhưng dù bằng cách nào đi nữa, họ cũng sẽ thu lợi từ tuyến đường này", Giám đốc Bobrovsky, nói.

Học giả này nói thêm: Trong trường hợp ngừng hoạt động hoàn toàn, nguồn xuất khẩu từ Nga chỉ có thể bù đắp một phần cho khối lượng bị mất.

"Chúng tôi có thể tăng doanh số thêm 1,5 triệu thùng nữa, nhưng như vậy vẫn không đáp ứng được nhu cầu thị trường. Nguồn cung chủ yếu sẽ đi qua Viễn Đông đến Trung Quốc. Tình hình sẽ phần nào dễ chịu hơn đối với Trung Quốc. Nhưng Đông Nam Á và châu Âu sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn", ông Bobrovsky giải thích.

Các nước nhập khẩu năng lượng sẽ phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng. Với giá dầu trên 120 USD/thùng, nguy cơ suy thoái kinh tế gia tăng. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến người châu Âu.

Tuy nhiên, họ sẽ không nới lỏng các lệnh trừng phạt chống Nga.

"Thật không may, các quyết định ở EU không do đại diện doanh nghiệp đưa ra, mà do các quan chức châu Âu. Tuy nhiên, các công ty sẽ tìm cách đảm bảo nhiên liệu vượt qua mọi rào cản. Các nhà giao dịch sẽ giúp giảm bớt tác động tiêu cực," chuyên gia kết luận.

Giai đoạn đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran đã thất bại trong việc mang lại hòa bình. Tuy nhiên, cả hai bên dường như đều đang theo đuổi con đường ngoại giao. Hiện tại, họ đang tìm kiếm các chiến lược để đạt được kết quả mong muốn.

Lúc này, cả Mỹ và Iran đều đang cố gắng thận trọng: Leo thang không có lợi cho cả hai bên. Nhưng những vấn đề đối với nền kinh tế toàn cầu là điều chắc chắn sẽ xảy ra. Và cuộc phong tỏa càng kéo dài, hậu quả càng nghiêm trọng.

Theo báo The Wall Street Journal, Riyadh lo ngại các hành động của Washington sẽ làm leo thang căng thẳng tại Trung Đông, khiến lực lượng Houthi ở Yemen trả đũa bằng cách phong tỏa eo biển Bab-el-Mandeb.

Sự lo ngại này không phải là không có cơ sở. Từ khi Houthi tham chiến vào cuối tháng 3, lực lượng này - vốn nổi tiếng với các cuộc tấn công tàu bè trên biển Đỏ - đã trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với Bab-el-Mandeb.

Cũng như Hormuz, eo biển Bab-el-Mandeb (còn được gọi là "Cổng nước mắt") là "yết hầu" không thể thay thế trong khu vực. Đây là nơi một lượng khổng lồ dầu mỏ, khí đốt hóa lỏng và hàng hóa đi qua, đóng vai trò mắt xích chiến lược nối liền Địa Trung Hải với Ấn Độ Dương thông qua biển Đỏ và kênh đào Suez.

Đối với Ả Rập Saudi, Bab-el-Mandeb không chỉ là một tuyến hàng hải quốc tế mà còn là lộ trình xuất khẩu dầu mỏ sống còn.

Việc Mỹ đe dọa phong tỏa Hormuz đang làm dấy lên nỗi lo sợ rằng Iran sẽ phản công bằng cách thúc giục Houthi chặn đứng hành lang huyết mạch Bab-el-Mandeb, gây ra sự hỗn loạn kinh tế toàn cầu nghiêm trọng hơn bao giờ hết.

Tờ The Wall Street Journal lưu ý Houthi cam kết với Ả Rập Saudi sẽ không tấn công lãnh thổ hay tàu bè của nước này. Dẫu vậy, các quan chức Ả Rập Saudi vẫn tin rằng tình hình rất bất ổn. Họ không loại trừ khả năng Houthi có thể thu phí tàu bè đi qua eo biển Bab-el-Mandeb.

Tờ báo này cũng cho rằng các quốc gia vùng Vịnh không hề muốn eo biển Hormuz rơi vào tay Iran. Nhiều nước trong khu vực đã yêu cầu Mỹ phải giải quyết vấn đề này thông qua con đường đối thoại.

Bà Mona Yacoubian, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) của Mỹ, nhận định với Fox News rằng nếu Mỹ quyết phong tỏa eo biển Hormuz, Iran có thể đáp trả bằng cách triệt đường xuất khẩu của các nước vùng Vịnh.

Điều này đồng nghĩa với việc Iran có thể tấn công thẳng vào hạ tầng năng lượng của khu vực, hoặc sử dụng lực lượng Houthi để phong tỏa luôn eo biển Bab al-Mandeb.

Eo biển Bab al-Mandeb từng đạt đỉnh 9,3 triệu thùng dầu/ngày nhưng đến năm 2024, lưu lượng đã giảm mạnh xuống còn 4,1 triệu thùng do các cuộc tấn công của Houthi.

Nếu Bab al-Mandeb bị tê liệt cùng lúc với Hormuz, đó sẽ là thảm họa cho thương mại toàn cầu, khi nguồn cung năng lượng từ Trung Đông bị cắt đứt hoàn toàn.

Hiện tại, Ả Rập Saudi dùng eo biển này làm lối thoát, giúp một lượng dầu nhỏ từ Trung Đông lách qua vòng vây thông qua cảng Yanbu. Cảng Yanbu nằm ở phía Tây, đóng vai trò là điểm tiếp nhận dầu cuối cùng từ hệ thống đường ống dẫn xuyên suốt từ Đông sang Tây của Ả Rập Saudi.

Ông Matthew Wright, nhà phân tích tại công ty dữ liệu Kpler, nhận định rằng hệ thống đường ống này đang phải hoạt động hết công suất.

Ông Wright nhấn mạnh: "Trong khi mọi sự chú ý đang dồn vào eo biển Hormuz, Yanbu lại có ý nghĩa cực kỳ quan trọng vì đây là cảng hoạt động năng nổ nhất khu vực vào lúc này. Nếu có bất kỳ chuyện gì xảy ra tại đây, đó sẽ là một đòn giáng chí tử vào nỗ lực duy trì xuất khẩu dầu thô của Trung Đông".

Tính đến tháng 4-2026, Ả Rập Saudi xuất khẩu khoảng 4,6 - 5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua cảng Yanbu, trong đó 80% hướng tới thị trường châu Á.

Theo như có động thái chỉ trích trực diện của Phó Tổng thống JD Vance mới đây đối với vị giáo chủ Giáo hoàng Leo XIV sau những lời phê phán của ngài nhắm vào chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, khiến ông JD Vance cảnh báo Giáo hoàng nên ‘thận trọng’ khi bàn về thần học. Ông Vance, một người theo đạo Công giáo và từng có cuộc hội kiến với Giáo hoàng vào tháng 5 năm ngoái, cho biết ông hoan nghênh việc Giáo hoàng đưa ra quan điểm về các vấn đề như nạo phá thai, nhập cư hay “chuyện chiến tranh và hòa bình”, nhưng thừa nhận đôi khi ông không đồng tình với ngài.

Ông Vance, một tín đồ Công giáo, cho rằng Giáo hoàng đã sai khi khẳng định Chúa Jesus không đứng về phía những người cầm kiếm, đồng thời dẫn chứng việc Mỹ giúp đánh bại phát xít Đức trong Thế chiến II.

Vào thứ Ba, Phó Tổng thống JD Vance tuyên bố Giáo hoàng Leo XIV nên “thận trọng” khi bàn luận về thần học. Đây là động thái chỉ trích trực diện của ông Vance đối với vị giáo chủ sau những lời phê phán của ngài nhắm vào chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.

Phó Tổng thống Vance tranh luận rằng Giáo hoàng — người từng phát biểu Chúa Jesus “không bao giờ đứng về phía những kẻ từng cầm kiếm và ngày nay là thả bom” — đã không tính đến các cuộc xung đột như Thế chiến II.

“Liệu Chúa có đứng về phía những người Mỹ đã giải phóng nước Pháp khỏi phát xít Đức? Liệu Chúa có đứng về phía những người Mỹ đã giải phóng các trại tập trung Holocaust và cứu sống những người vô tội sống sót sau thảm họa đó? Tôi chắc chắn câu trả lời là có,” ông phát biểu tại sự kiện của tổ chức Turning Point USA ở Athens, Georgia.

Ông Vance, một người theo đạo Công giáo và từng có cuộc hội kiến với Giáo hoàng vào tháng 5 năm ngoái, cho biết ông hoan nghênh việc Giáo hoàng đưa ra quan điểm về các vấn đề như nạo phá thai, nhập cư hay “chuyện chiến tranh và hòa bình”, nhưng thừa nhận đôi khi ông không đồng tình với ngài.

“Tất nhiên, chúng ta có thể có những bất đồng về việc liệu cuộc xung đột này hay cuộc xung đột kia có chính nghĩa hay không. Tuy nhiên, tôi nghĩ cũng giống như việc Phó Tổng thống Hoa Kỳ phải thận trọng khi nói về các vấn đề chính sách công, thì điều rất, rất quan trọng là Giáo hoàng cũng phải thận trọng khi bàn về các vấn đề thần học,” ông Vance nhấn mạnh.

Ông nói thêm: “Nếu bạn định đưa ra ý kiến về các vấn đề thần học, bạn phải cẩn trọng. Bạn phải đảm bảo rằng nó bám sát vào sự thật. Đó là điều tôi luôn cố gắng thực hiện, và chắc chắn là điều tôi kỳ vọng ở giới giáo sĩ, dù họ là người Công giáo hay Tin lành.”

Căng thẳng leo thang giữa Vatican và Tòa Bạch Ốc

Trong những ngày qua, Giáo hoàng và Tổng thống Donald Trump đã liên tục có những lời lẽ gay gắt nhắm vào nhau. Trong khi Giáo hoàng lên án cuộc chiến tại Iran, Tổng thống Trump đáp trả bằng cách nhận định Giáo hoàng Leo “YẾU KÉM về tội phạm” và “tệ hại trong chính sách đối ngoại.”

Khi được NBC News hỏi về những lời lẽ của ông Trump, Giáo hoàng Leo khẳng định ngài “không sợ hãi” chính quyền Trump. Ngài cũng cam kết sẽ tiếp tục các nỗ lực kêu gọi hòa bình, khẳng định rằng những lời kêu gọi này bắt nguồn từ Phúc âm.

Sự chỉ trích của ông Trump đối với Giáo hoàng đã gây ra làn sóng phản ứng mạnh mẽ trong cộng đồng Công giáo tại Mỹ. Nhiều giáo sĩ đã đứng ra bảo vệ Đức Giáo hoàng và cho rằng các cuộc tấn công của ông Trump là không phù hợp.

Vụ việc xảy ra ngay sau khi ông Trump đăng tải một bức ảnh do AI tạo ra, mô tả bản thân trong hình tượng giống như Chúa Jesus. Ông đã xóa bài đăng này sau khi vấp phải sự phản đối từ chính những người ủng hộ và đồng minh. Ngày hôm sau, ông Trump giải thích rằng ông nghĩ hình ảnh đó ám chỉ Hội Chữ thập đỏ và mô tả ông như một bác sĩ đang chữa trị cho bệnh nhân.

Một bệnh nhân nam 49 tuổi đến bệnh viện vì đau bụng trên. Sau khi khám, ông nhanh chóng được chẩn đoán mắc ung thư dạ dày. Bệnh nhân vô cùng ngạc nhiên và hỏi bác sĩ: "Tại sao tôi lại bị chẩn đoán mắc ung thư dạ dày, ở giai đoạn muộn, chỉ sau hai tháng đau bụng?".

Trên thực tế, bệnh nhân đã từng bị đầy hơi và khó chịu bất thường ở bụng một năm trước đó, nhưng ông không coi trọng điều đó, lầm tưởng đó chỉ là chứng khó tiêu thông thường. Ông trì hoãn việc tìm kiếm sự chăm sóc y tế cho đến khi bị đau bụng dữ dội, lúc đó bệnh đã ở giai đoạn ung thư dạ dày tiến triển.

Các bác sĩ cảnh báo rằng không bao giờ được bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo của khối u ác tính. Sự xuất hiện của khối u ác tính không phải là hiện tượng đột ngột. Trong vòng một năm trước khi khối u ác tính phát triển, cơ thể sẽ phát ra 5 dấu hiệu cảnh báo này, nhưng thật không may, 90% người bệnh lại bỏ qua chúng.

Thứ nhất, một năm trước khi ung thư phổi phát triển, thường xuất hiện triệu chứng ho khan bất thường , gây khó chịu, rất dễ bị bỏ qua.

Theo số liệu Globocan 2022 và Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hằng năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca ung thư phổi mới (đứng thứ 3 trong các loại ung thư) và gần 22.600 ca tử vong vì bệnh này (đứng thứ 2 về số ca tử vong do ung thư).

Nhiều bệnh nhân ung thư phổi chỉ nghĩ đến việc đi khám khi gặp các triệu chứng rõ ràng như ho ra máu, đau ngực, khó thở và sốt. Họ không biết rằng đây không phải là dấu hiệu cảnh báo sớm của ung thư phổi. Ung thư phổi giai đoạn đầu có thể chỉ biểu hiện bằng ho khan khó chịu, rất dễ bị chẩn đoán nhầm là viêm họng hoặc viêm phế quản.

Thứ hai, trong năm đầu tiên trước khi ung thư đại trực tràng phát triển, thường xảy ra hiện tượng phân hẹp bất thường hoặc thay đổi thói quen đi đại tiện , những triệu chứng này rất dễ bị bỏ qua.

Với 16.835 ca mắc mới và 8.454 ca tử vong theo số liệu của Globocan 2022, ung thư đại trực tràng xếp thứ 4 về tỉ lệ mắc và thứ 5 về tỉ lệ tử vong trong các loại ung thư phổ biến. Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa.

Nhiều người chỉ đến bệnh viện khi gặp các triệu chứng rõ ràng như chảy máu trực tràng, táo bón, tiêu chảy, đau bụng và sụt cân, và chỉ khi đó họ mới được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng. Bệnh giai đoạn đầu có thể chỉ biểu hiện qua phân mỏng bất thường hoặc thay đổi thói quen đi tiêu, những triệu chứng này rất dễ bị bỏ qua nếu bạn không chú ý.

Thứ ba, trong năm đầu tiên trước khi ung thư dạ dày phát triển, chứng khó tiêu bất thường thường xảy ra và dễ bị bỏ qua.

Theo số liệu từ Globocan 2022, ung thư dạ dày đứng thứ 5 về số ca mắc mới (968.784 ca) và tử vong (660.175 ca) trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, căn bệnh này cũng nằm trong top 5 ung thư phổ biến, với 16.277 ca mắc mới và 13.264 ca tử vong mỗi năm. Đáng chú ý, hơn 50% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khi khối u đã di căn hoặc xâm lấn sâu, làm giảm cơ hội điều trị triệt căn.

Nhiều người chỉ đến bệnh viện khi gặp các triệu chứng rõ ràng như đau bụng, chán ăn, sụt cân, phân đen và nôn ra máu. Họ không hề biết rằng đây thực chất là các triệu chứng của ung thư dạ dày giai đoạn cuối.

Ung thư dạ dày giai đoạn đầu thường không gây đau và không có triệu chứng, đôi khi chỉ biểu hiện bằng chứng khó tiêu. Nhiều bệnh nhân chỉ bị đầy hơi, ợ hơi, trào ngược axit và khó chịu ở vùng thượng vị. Hầu hết đều không muốn đến bệnh viện để nội soi dạ dày và thay vào đó mua một số thuốc hỗ trợ tiêu hóa từ hiệu thuốc, mà không biết rằng điều này có thể dễ dàng dẫn đến chậm trễ trong chẩn đoán.

Thứ tư, các khối u vú không gây đau thường xuất hiện một năm trước khi ung thư vú phát triển và rất dễ bị bỏ qua.

Trong năm 2022 có tới hơn 2,2 triệu phụ nữ được phát hiện ung thư vú và có hơn 666.000 trường hợp tử vong. Tại Việt Nam ghi nhận khoảng 24.563 ca mắc mới ung thư vú, chiếm 25.8% tổng số các bệnh ung thư ở nữ giới; tỷ lệ mắc được ghi nhân là 49,6/100.000 chị em.

Ung thư vú là một loại khối u ác tính phổ biến ở phụ nữ, nhưng nó cũng là một loại khối u ác tính dễ bị bỏ sót.

Nhiều phụ nữ chỉ tìm đến sự trợ giúp y tế khi họ cảm thấy đau rõ rệt, có những thay đổi trên da vú hoặc tiết dịch ở núm vú, mà không biết rằng đây đều là những dấu hiệu của ung thư vú giai đoạn tiến triển.

Ung thư vú giai đoạn đầu thường chỉ biểu hiện dưới dạng một khối u ở vú không đau, một khối u đơn độc, cứng, không rõ ràng với hình dạng bất thường và bề mặt gồ ghề.

Thứ năm, trong năm đầu tiên trước khi ung thư gan phát triển, tình trạng mệt mỏi không rõ nguyên nhân thường xảy ra và dễ bị bỏ qua.

Ung thư gan là loại ung thư phổ biến nhất tại Việt Nam, với khoảng 24.500 - 26.400 ca mắc mới mỗi năm, theo dữ liệu từ Globocan 2020 và 2022. Bệnh chiếm hơn 14% tổng số ca ung thư, đứng đầu về tỷ lệ tử vong và có xu hướng trẻ hóa. Nam giới chiếm hơn 77% số ca mắc.

Nhiều bệnh nhân chỉ tìm đến sự trợ giúp y tế khi họ gặp phải các triệu chứng rõ ràng như đau vùng gan, sụt cân, chán ăn đồ ăn nhiều dầu mỡ, vàng da và chướng bụng. Họ không biết rằng ung thư gan giai đoạn đầu có thể chỉ biểu hiện bằng triệu chứng mệt mỏi.

Nguyên nhân chính gây ung thư gan là viêm gan B và nghiện rượu, vì vậy nếu bạn có bất kỳ yếu tố nguy cơ cao nào trong số này, bạn nên đi khám sức khỏe định kỳ tại bệnh viện.