Ngày 14/4, một đối tượng đã nổ súng tại một trường trung học ở tỉnh Sanliurfa, Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ, khiến ít nhất 16 người, hầu hết là học sinh, bị thương.

Thống đốc tỉnh Hasan Sildak cho biết vụ việc xảy ra ở trường Trung học Dạy nghề và Kỹ thuật Anatolian Ahmet Koyuncu ở huyện Siverek. Đối tượng là một cựu học sinh của trường, sinh năm 2007, đã mang súng săn vào trong khuôn viên trường và nổ súng bừa bãi. Sau khi nổ súng, đối tượng đã vào trong tòa nhà và bắt giữ các học sinh làm con tin. Các đội y tế, cảnh sát và các đơn vị đặc nhiệm đã được điều động đến hiện trường. Đối tượng sau đó đã tự sát.

Theo một số nguồn tin, trước khi xảy ra vụ việc, đối tượng đã có tranh cãi với một người bạn.

Xung đột Trung Đông đã mang đến một sự thay đổi lặng lẽ nhưng đầy tác động đối với người dân Đông Á: Mỹ mang hệ thống THAAD sang Tây Á đối phó Iran.

Gần đây, dư luận Hàn Quốc bất ngờ đón nhận thông tin từ các phương tiện truyền thông về việc giới chức quân sự Mỹ đã tiến hành tháo dỡ và di dời một số bộ phận thuộc hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) đồn trú tại huyện Seongju. Sự rút lui đột ngột và âm thầm này đã tạo ra một sự mâu thuẫn sâu sắc với những lời giải thích chính thức trước đây từ phía nhà chức trách, khi họ luôn khẳng định hệ thống vũ khí trị giá hàng tỷ USD này là tấm khiên vô cùng cần thiết để bảo vệ khu vực khỏi mối đe dọa.

Hệ thống THAAD đến rồi đi
THAAD vốn được thiết kế với mục đích đánh chặn các loại tên lửa bay ở tầm cao, bao gồm nhiều khẩu đội và một hệ thống radar công suất cực lớn. Hệ thống này được bố trí kiên cố phía sau hàng rào bảo vệ nghiêm ngặt của lực lượng an ninh trên một ngọn đồi thuộc Seongju, một huyện nông thôn cách thủ đô Seoul khoảng ba giờ lái xe về phía nam. Vào thời điểm hệ thống này được triển khai vào năm 2016, khi tình hình bán đảo liên tục căng thẳng với các vụ thử nghiệm vũ khí ngày càng tinh vi, chính phủ Hàn Quốc đã lên tiếng xoa dịu dư luận bằng tuyên bố đây là một biện pháp hoàn toàn mang tính chất phòng thủ.

Mặc dù vậy, trong sâu thẳm dư luận Hàn Quốc, đặc biệt là người dân địa phương, từ lâu đã luôn tồn tại sự hoài nghi về lý do thực sự đằng sau việc triển khai THAAD. Không ít ý kiến trong xã hội cho rằng động cơ cốt lõi của Mỹ là củng cố sự hiện diện quân sự tại Đông Á nhằm tạo đối trọng với Trung Quốc và định hình lại cấu trúc an ninh khu vực.

Việc giới chức trách từng tuyên bố THAAD là yêu cầu bắt buộc vì an ninh quốc gia, nhưng nay lại âm thầm di dời các bộ phận thiết yếu mà không đưa ra lời giải thích minh bạch, càng làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng niềm tin. Hồi tháng 3, tờ báo Washington Post và truyền thông địa phương đồng loạt đưa tin về sự dịch chuyển của các tổ hợp THAAD cũng như hệ thống đánh chặn Patriot ra khỏi khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Trong khi đó, Lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc (USFK) từ chối bình luận với lý do cần tuân thủ các tiêu chuẩn về an ninh hoạt động quân sự. Sự im lặng này đã khơi dậy lại những ký ức căng thẳng năm 2016, khi cộng đồng cư dân nông thôn từng phải lập rào chắn, tổ chức các cuộc biểu tình quy mô lớn và phản kháng quyết liệt vì lo sợ nhịp sống bình yên bị phá vỡ bởi sự hiện diện của khí tài quân sự hạng nặng.

Chuyển dịch lực lượng và ván cờ chiến lược của Washington
Sự biến mất lặng lẽ của các bộ phận thuộc hệ thống phòng thủ không chỉ gây hoang mang cho người dân xung quanh khu vực đồn trú mà còn thổi bùng lên ngọn lửa đồn đoán trong giới tinh hoa chính trị và toàn xã hội về việc liệu nước Mỹ có đang dần thay đổi cam kết bảo vệ các đồng minh ở khu vực Đông Á hay không. Mặc dù chính quyền Hàn Quốc đã đưa ra những phát biểu công khai nhấn mạnh sự phản đối đối với việc chuyển giao các khí tài quân sự ra khỏi lãnh thổ, giới chức Seoul cũng thừa nhận họ gặp nhiều giới hạn trong việc tác động đến các quyết định triển khai lực lượng của Washington.

Lịch sử đồn trú của quân đội Mỹ tại Hàn Quốc đã kéo dài từ những năm 1950, với việc liên tục điều chỉnh các tài sản quân sự tùy thuộc vào điều kiện an ninh toàn cầu, thậm chí từng có thời kỳ Mỹ bố trí các đầu đạn hạt nhân chiến thuật tại quốc gia này cho đến năm 1991.

Hiện tại, mạng lưới đồn trú của Mỹ bao gồm khoảng 28.000 quân nhân tại Hàn Quốc và khoảng 53.000 quân nhân tại quốc gia láng giềng Nhật Bản. Tuy nhiên, tác động từ cuộc chiến tranh tại Iran đã lan rộng đến tận Đông Á. Giống như Hàn Quốc, xã hội Nhật Bản cũng đang chứng kiến sự hao hụt lực lượng phòng thủ khi Washington tiến hành tái phân bổ nguồn lực.

Hàng ngàn binh sĩ thuộc Đơn vị Viễn chinh Thủy quân Lục chiến số 31 đồn trú tại Okinawa, cùng với tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli từ căn cứ ở Sasebo, đã được lệnh tiến thẳng đến khu vực Trung Đông để hỗ trợ cho Chiến dịch Epic Fury. Động thái này gợi nhắc lại những chính sách dưới thời Tổng thống Donald Trump, khi ông nhiều lần úp mở về mong muốn rút bớt khí tài quân sự và yêu cầu các đồng minh phải gánh vác phần lớn hơn trong chi phí quốc phòng. Quan điểm coi các đồng minh châu Á có đủ tiềm lực để tự đảm bảo an ninh đang dần trở thành một dòng chảy chiến lược rõ nét tại Lầu Năm Góc.

Michael Schiffer, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về An ninh Quốc gia tại American Progress, nhận định cuộc xung đột tại Trung Đông đã đóng vai trò như một "chất xúc tác" đẩy nhanh quá trình tái phân bổ này. Giới chức Mỹ giờ đây đứng trước bài toán phải cân nhắc xem sự dịch chuyển này là giải pháp tạm thời ứng phó với khủng hoảng, hay sẽ được sử dụng như một tiền đề để tái cấu trúc lực lượng lâu dài.

Tuy nhiên, Mitoji Yabunaka, cựu nhà ngoại giao Nhật Bản, đánh giá rằng Washington vẫn có những lợi ích cốt lõi để duy trì sự hiện diện tại châu Á, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Việc duy trì các căn cứ tiền phương tại Nhật Bản và Hàn Quốc không chỉ mang danh nghĩa bảo vệ đồng minh mà còn cung cấp cho quân đội Mỹ những cơ sở hậu cần không thể thay thế ngay sát "sân sau" của các đối thủ tiềm tàng.

Sheila Smith, chuyên gia từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cũng cho rằng vẫn còn quá sớm để kết luận về một sự xoay trục chiến lược khỏi châu Á, và tương lai của lực lượng đồn trú sẽ phụ thuộc phần lớn vào diễn biến hậu xung đột tại Trung Đông.

Khoảng trống an ninh và nỗi lo âu thường trực trong lòng xã hội
Việc nước Mỹ bị cuốn sâu vào chảo lửa Trung Đông mang đến những hệ lụy trực tiếp cho cấu trúc tâm lý và cảm giác an toàn của người dân tại Đông Á. Hầu hết các nhà phân tích đều không hình dung ra một kết thúc nhanh chóng cho cuộc xung đột ở khu vực này.

Kurt Campbell, cựu thứ trưởng ngoại giao Mỹ, từng lưu ý rằng một khi đã vướng vào vũng lầy của những cuộc xung đột phức tạp, các chiến lược gia Washington luôn gặp vô vàn khó khăn trong việc rút chân ra. Thực tế này đồng nghĩa với việc các tài sản quân sự và lực lượng tinh nhuệ có thể sẽ bị mắc kẹt tại Trung Đông trong một thời gian dài, để lại một khoảng trống an ninh khó có thể lấp đầy ngay lập tức tại châu Á.

Matake Kamiya, giáo sư quan hệ quốc tế tại Học viện Quốc phòng Nhật Bản, thẳng thắn đánh giá việc điều động các lực lượng từng đồn trú tại châu Á đi nơi khác chắc chắn sẽ làm suy giảm tạm thời năng lực phản ứng nhanh của quân đội Mỹ trong khu vực, tạo ra rủi ro lớn nếu căng thẳng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương bất ngờ leo thang.

Đối với người dân ở cả Hàn Quốc và Nhật Bản, đặc biệt là những cộng đồng đang sinh sống quanh các căn cứ quân sự, sự biến động này đang tạo ra một trạng thái tâm lý vô cùng phức tạp và nặng nề. Xuyên suốt nhiều thập kỷ, các phong trào dân sự tại Seongju hay Okinawa vẫn luôn duy trì áp lực, giăng các biểu ngữ yêu cầu tháo dỡ các hệ thống vũ khí ngoại lai vì họ không muốn quê hương mình bị biến thành căn cứ quân sự. Tuy nhiên, khi các hệ thống phòng thủ như THAAD hay Patriot thực sự bị rút đi một cách đột ngột giữa lúc tình hình thế giới đầy rẫy bất trắc, một làn sóng lo âu mới lại trỗi dậy trong lòng xã hội.

Người dân bị đẩy vào một tình thế trớ trêu: sự hiện diện của các căn cứ quân sự biến địa phương của họ thành mục tiêu tấn công hàng đầu trong mắt các thế lực đối địch, nhưng khi những tấm khiên phòng thủ tối tân nhất bị âm thầm tước bỏ để phục vụ cho một cuộc chiến cách xa hàng vạn dặm, họ cảm thấy mình đang bị bỏ rơi và phơi bày trước mọi rủi ro. Ở những vùng nông thôn đang ngày càng già hóa, nơi người cao tuổi chiếm phần lớn dân số, gánh nặng tâm lý do sống dưới cái bóng của các thiết bị quân sự và những biến động địa chính trị ngày càng trở nên đè nén.

Tâm trạng chung của xã hội hiện nay là sự kẹt cứng giữa khát vọng hòa bình, thoát khỏi sự quân sự hóa địa phương, và nỗi sợ hãi về sự chông chênh của các cam kết bảo vệ từ các đồng minh lớn. Sự bất định này khiến cộng đồng không thể tìm thấy sự bình yên thực sự, bởi họ hiểu rằng trong những toan tính chiến lược toàn cầu của các siêu cường, sinh mạng và sự an toàn của những người dân sống cạnh các mục tiêu quân sự luôn là những yếu tố mong manh nhất khi các cuộc xung đột nổ ra.

Bảng xếp hạng các sân bay bận rộn nhất thế giới năm 2025 cho thấy lưu lượng hành khách toàn cầu tăng mạnh, trong khi vị trí số 1 vẫn không thay đổi.

Theo số liệu sơ bộ được công bố hôm 14.4 của Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI), tổng số hành khách toàn cầu năm 2025 ước tính đạt 9,8 tỷ lượt.

Con số này tăng 3,6% so với năm 2024 và cao hơn 7,3% so với mức trước đại dịch năm 2019. ACI - một tổ chức đại diện cho hơn 2.200 sân bay tại 181 quốc gia - sẽ hoàn tất số liệu chính thức vào tháng 7.

Sân bay Quốc tế Hartsfield–Jackson Atlanta, trung tâm hoạt động của hãng Delta Air Lines tại thủ phủ bang Georgia, một lần nữa xếp số 1 thế giới về lưu lượng hành khách, với con số ấn tượng 106,3 triệu hành khách sử dụng sân bay trong năm 2025.

Dù đây là con số rất lớn, nhưng vẫn giảm 1,6% so với năm 2024 và giảm gần 4% so với năm 2019.

Sân bay Atlanta đã giữ danh hiệu sân bay bận rộn nhất thế giới trong 27/28 năm qua, chỉ tụt hạng một lần vào năm 2020 khi ngành hàng không sụt giảm mạnh do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

Sân bay Quốc tế Dubai tiếp tục giữ vị trí thứ 2 trong năm thứ ba liên tiếp. Trong khi đó, sân bay Haneda của Tokyo tăng một bậc để đứng thứ 3 vào năm 2025. Các vị trí còn lại trong top 5 lần lượt là Dallas Fort Worth (thứ 4) và Shanghai Pudong (thứ 5).

“Nhìn chung, chúng tôi ghi nhận sự tăng trưởng ở tất cả các khu vực, và điều này thực sự được thúc đẩy mạnh mẽ bởi lưu lượng hành khách quốc tế,” ông Justin Erbacci, Tổng giám đốc ACI World chia sẻ.

Mặc dù lưu lượng tại các sân bay trên thế giới vẫn ở mức cao, nhưng nhiều yếu tố trong năm qua, bao gồm tình hình địa chính trị và một nền kinh tế toàn cầu đang khiến triển vọng lưu lượng hàng không năm 2026 trở nên khó đoán.

Sân bay Dubai, nơi đứng số 1 trong bảng xếp hạng riêng về lượng hành khách quốc tế, đã gặp phải những gián đoạn vận hành lớn trong năm 2026 kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, cùng với nhiều sân bay khác.

Ông Erbacci cho biết, hiện vẫn còn quá sớm để xác định chính xác mức độ ảnh hưởng của chiến tranh và những bất ổn toàn cầu đối với lưu lượng hàng không. Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông càng kéo dài thì tác động có thể càng lan rộng.

Hiện tại, giá nhiên liệu tăng đang khiến giá vé máy bay trên toàn thế giới tăng theo, và hành khách đã tìm đến “các hành trình thay thế” để tránh đi qua những khu vực gặp gián đoạn hoạt động gần đây, bao gồm cả Dubai.

Theo ông Erbacci, nguồn cung nhiên liệu mới là mối lo ngại lớn hơn.

“Nếu tình hình kéo dài hơn nữa, chúng ta sẽ bắt đầu thấy áp lực lên nguồn cung nhiên liệu thực tế. Điều này có thể ảnh hưởng đến các đường bay mà các hãng hàng không lựa chọn khai thác,” ông Erbacci chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn vào đầu tuần trước, ngay trước khi lệnh ngừng bắn được công bố, dù lệnh này có thể không bền vững.

“Nếu cuộc khủng hoảng tiếp tục kéo dài thêm vài tháng, điều này sẽ tác động đến nền kinh tế toàn cầu và lạm phát, và có thể ảnh hưởng đến xu hướng đi lại của người dân, bao gồm việc họ có bay hay không, bay đến đâu, hoặc bay như thế nào,” ông nói thêm.

Hiện tại, nhu cầu đi lại vẫn duy trì ở mức cao. ACI dự báo tăng trưởng mạnh nhất trong thời gian tới sẽ đến từ các khu vực như châu Phi, Trung Đông và châu Á - Thái Bình Dương, trong khi Bắc Mỹ và châu Âu sẽ có mức tăng trưởng ổn định nhưng ít nổi bật hơn.

ACI nhận định tăng trưởng sẽ tiếp tục và ngành hàng không vẫn duy trì sự vững mạnh, bất chấp các vấn đề địa chính trị và những tác động khó lường.

Dưới đây là danh sách 10 sân bay bận rộn nhất thế giới năm 2025 (theo lượng hành khách):

1. Hartsfield-Jackson Atlanta (ATL): 106,3 triệu hành khách (giảm 1,6% so với 2024)

2. Dubai (DXB): 95,2 triệu (tăng 3,1%)

3. Tokyo Haneda (HND): 91,7 triệu (tăng 6,7%)

4. Dallas Fort Worth (DFW): 85,7 triệu (giảm 2,5%)

5. Shanghai Pudong (PVG): 85 triệu (tăng 10,7%)

6. Chicago O’Hare (ORD): 84,8 triệu (tăng 6%)

7. London Heathrow (LHR): 84,5 triệu (tăng 0,7%)

8. Istanbul (IST): 84,4 triệu (tăng 5,5%)

9. Guangzhou Baiyun (CAN): 83,6 triệu (tăng 9,5%)

10. Denver International (DEN): 82,4 triệu (tăng 0,1%)

Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) cho biết sẽ bắt đầu tiếp nhận các yêu cầu hoàn thuế từ các nhà nhập khẩu đối với những mức thuế quan được áp dụng dưới thời chính quyền của Tổng thống Donald Trump theo luật khẩn cấp liên bang.Mới đây, CBP thông báo bắt đầu nhận hồ sơ từ ngày 20-4. Cơ quan này cho biết sẽ đơn giản hóa quy trình hoàn thuế do dự kiến sẽ có số lượng lớn đơn đăng ký.Trong giai đoạn đầu, CBP chỉ xử lý một số lô hàng chưa hoàn tất quyết toán thuế và một số lô hàng được hoàn tất quyết toán trong vòng 80 ngày.

CBP cho biết tính đến ngày 4-3 đã có khoảng 166 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu được thu theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Trước đó, vào tháng 2-2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết rằng Tổng thống Trump không có thẩm quyền áp đặt thuế quan dựa trên IEEPA. Một tháng sau, Tòa án Thương mại Quốc tế của Mỹ đã yêu cầu chính quyền hoàn trả những khoản thuế này cho các nhà nhập khẩu.

Đáp lại phán quyết của Tòa án Tối cao, Chính phủ Mỹ đã áp mức thuế 10% trong 150 ngày đối với nhiều quốc gia, dựa trên một đạo luật khác.

Ba tàu chở dầu có liên quan với Iran đã đi qua eo biển Hormuz trong ngày đầu tiên Mỹ phong tỏa các cảng của Iran, hãng Reuters trích dẫn dữ liệu vận chuyển bằng tàu biển cho biết.Theo Reuters, 3 tàu này không hướng đến các cảng của Iran, do đó không nằm trong diện phong tỏa.


Ba tàu chở dầu nêu trên bao gồm tàu Peace Gulf treo cờ Panama. Đây là một tàu chở dầu tầm trung đang hướng đến cảng Hamriyah ở Các tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE). Tàu này thường vận chuyển naphtha của Iran, một sản phẩm dầu mỏ được sử dụng để sản xuất nhựa và hóa chất.

Tiếp đến là tàu Murlikishan, bị Mỹ trừng phạt, đang đi đến Iraq để bốc dỡ dầu nhiên liệu. Tàu này, trước đây tên là MKA, đã vận chuyển dầu của Nga và Iran.

Thứ ba là tàu Rich Starry, cũng bị Mỹ trừng phạt và treo cờ Trung Quốc, đã đi qua eo biển Hormuz. Nó đang chở khoảng 250.000 thùng methanol, được bốc dỡ tại cảng cuối cùng, Hamriyah của UAE. Tờ New York Times đưa tin con tàu đã nhận methanol từ một cảng không xác định ở Vịnh Ba Tư và đang trên đường đến Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13-4 xác nhận Mỹ đã bắt đầu áp đặt biện pháp phong tỏa đối với các cảng của Iran. Động thái này làm gia tăng trở lại căng thẳng giữa Mỹ và Iran, sau khi các cuộc đàm phán giữa hai bên tại Pakistan cuối tuần qua không đạt kết quả.

Phát biểu với báo giới, ông Trump nói: “Nhiều tàu chở dầu đang đi vào khu vực này. Chúng vào khi rỗng và rời đi khi đầy, và chúng tôi có đủ năng lực để xử lý vấn đề đó”.

Trước đó, trên mạng xã hội, nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo rằng nếu các “tàu tấn công nhanh” của Iran tiến gần “khu vực PHONG TỎA”, chúng sẽ “bị LOẠI BỎ ngay lập tức”.

Nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon sẽ không tuân thủ bất kỳ thỏa thuận nào có thể đạt được từ các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Lebanon và Israel tại Mỹ, những cuộc đàm phán mà nhóm này kiên quyết phản đối, một quan chức cấp cao của Hezbollah cho biết.Ông Wafiq Safa, thành viên cấp cao hội đồng chính trị Hezbollah, đã phát biểu như trên vào đêm trước cuộc đàm phán dự kiến ​​diễn ra tại Washington giữa các đại sứ Lebanon và Israel tại Mỹ.Đây sẽ là lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ các đại diện từ Lebanon và Israel, hai quốc gia không có quan hệ ngoại giao, gặp mặt trực tiếp trong các cuộc đàm phán.

“Về kết quả của cuộc đàm phán này giữa Lebanon và kẻ thù Israel, chúng tôi hoàn toàn không quan tâm hay lo ngại về chúng”, ông Safa nói với hãng thông tấn AP.

Trong một diễn biến khác, ông Naim Kassem, lãnh đạo Hezbollah đã kêu gọi Lebanon rút khỏi các cuộc đàm phán với Israel.

Đợt giao tranh mới nhất bùng phát sau khi Hezbollah nã rocket vào miền Bắc Israel hôm 2-3, giữa lúc Mỹ và Israel tấn công Iran. Bộ Y tế Lebanon cho biết, ít nhất 2.055 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel vào nước này, trong đó có 252 phụ nữ, 165 trẻ em và 87 nhân viên y tế, trong khi 6.588 người khác bị thương. Hơn 1 triệu người đã phải di tản.

Chính phủ Lebanon - vốn tuyên bố cam kết giải giáp Hezbollah - đã kêu gọi đàm phán trực tiếp ngay từ đầu cuộc xung đột. Tuần trước, Israel đã tuyên bố chấp thuận tiến hành các cuộc đàm phán.

Trong bối cảnh căng thẳng với Mỹ chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Iran đang chủ động nối lại kênh đối thoại với các nước châu Âu, qua đó gia tăng sức ép buộc Mỹ phải nhượng bộ.

Tehran tìm “đòn bẩy” châu Âu

Theo tờ The Guardian, ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cuối tuần qua đã tiến hành các cuộc trao đổi với nhiều nước châu Âu để làm rõ đề xuất của Tehran liên quan đến kho làm giàu uranium ở mức cao cũng như kế hoạch quản lý eo biển Hormuz. Động thái diễn ra ngay sau vòng đàm phán kéo dài 21 giờ tại Islamabad (Pakistan) nhưng chưa đạt kết quả rõ ràng.

Sau các cuộc đàm phán, ông Araghchi tiếp tục điện đàm với ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot và Đức Johann Wadephul, đồng thời trao đổi với các đối tác khu vực như Arab Saudi, Oman và Qatar. Tehran nhấn mạnh tiến trình đàm phán do Pakistan dẫn dắt chưa đi vào bế tắc và vẫn còn dư địa tiếp tục.

Theo đánh giá của giới quan sát, Iran đang điều chỉnh chiến lược khi nhận thấy châu Âu không còn hoàn toàn đồng thuận với Mỹ như trước. Trong hơn một năm qua, chính quyền Tổng thống Donald Trump gần như gạt châu Âu ra bên lề vấn đề Iran, ưu tiên phối hợp với Israel. Ngược lại, Tehran từng xem các nước châu Âu là “cánh tay nối dài” của Washington. Tuy nhiên, sự chia rẽ ngày càng rõ giữa hai bờ Đại Tây Dương đang mở ra cơ hội mới cho Iran.

Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm

Một trong những vấn đề then chốt là tương lai của eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 11% thương mại hàng hải toàn cầu và một phần ba lượng dầu vận chuyển bằng đường biển.

Các nước châu Âu đang cân nhắc xây dựng liên minh hải quân mang tính phòng thủ nhằm đảm bảo tự do hàng hải tại khu vực này sau khi xung đột kết thúc. Kế hoạch dự kiến dựa trên kinh nghiệm từ chiến dịch bảo vệ tàu thuyền ở Biển Đỏ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã công bố sẽ tiếp tục tổ chức hội nghị chung với Anh và các đồng minh để thảo luận sáng kiến này. Tuy nhiên, mọi phương án đều cần Iran tham gia và đồng thuận, đặc biệt liên quan đến kế hoạch áp phí lưu thông qua eo biển.

Một dự luật tại quốc hội Iran đề xuất áp phí với toàn bộ tàu thương mại đi qua Hormuz, không chỉ riêng tàu chở dầu. Thậm chí, Tehran có thể yêu cầu thanh toán bằng tiền điện tử nhằm né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Giới phân tích cho rằng Iran đang tìm cách thiết lập một cơ chế kiểm soát eo biển với mức phí thấp để thu hút nhiều quốc gia tham gia, qua đó tạo thêm đòn bẩy kinh tế và chính trị. Đồng thời, Tehran cũng kêu gọi các nước sở hữu tàu rà phá thủy lôi như Đức, Anh và Italy không tham gia dọn thủy lôi tại khu vực, vì điều này có thể bị coi là hỗ trợ chiến lược phong tỏa của Mỹ.

Việc xử lý các bãi thủy lôi chưa được lập bản đồ đầy đủ vốn đã nguy hiểm trong điều kiện bình thường và càng rủi ro hơn nếu diễn ra trong bối cảnh bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái.

Ở chiều ngược lại, châu Âu cũng đang chịu áp lực nội bộ khi phải cân bằng giữa quan hệ với Mỹ và lợi ích riêng. Tại Italy, Thủ tướng Giorgia Meloni đối mặt với những thách thức chính trị ngày càng lớn, khiến việc đáp ứng yêu cầu từ Washington trở nên nhạy cảm hơn.

Bài toán hạt nhân và niềm tin

Về chương trình hạt nhân, Iran khẳng định đã thể hiện thiện chí khi đề xuất pha loãng 450 kg uranium làm giàu thay vì chuyển giao cho bên thứ ba. Tehran từng đề xuất thành lập một liên minh gồm Iran, Mỹ và Saudi Arabia để thực hiện kế hoạch này, nhưng thỏa thuận không thành.

Tuy nhiên, các nhà ngoại giao châu Âu cho rằng vẫn còn nhiều nghi ngại về khả năng đạt được một thỏa thuận lâu dài, đặc biệt khi không có sự đảm bảo nào rằng Mỹ sẽ duy trì việc nới lỏng trừng phạt.

Một số ý kiến cho rằng việc hợp thức hóa nguồn thu từ eo biển Hormuz có thể trở thành “đòn bù đắp” nếu Washington thay đổi lập trường về lệnh trừng phạt. Song, không phải ai cũng tin cơ chế thu phí này có thể bền vững.

Diễn biến mới phản ánh xu hướng rộng hơn trong nội bộ châu Âu: mong muốn thể hiện lập trường độc lập hơn trước Mỹ, ngay cả khi điều đó có thể ảnh hưởng đến các thỏa thuận lớn như hỗ trợ Ukraine.

Giới chuyên gia cho rằng việc châu Âu tỏ ra cứng rắn hơn với Washington không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế mà còn để duy trì sự ủng hộ của cử tri đối với các chính sách quốc phòng tốn kém.

Trong bối cảnh địa chính trị biến động mạnh, động thái xích lại gần châu Âu của Iran cho thấy một sự điều chỉnh chiến lược đáng chú ý. Tuy chưa rõ liệu nỗ lực này có thể tạo ra đột phá trong quan hệ với Mỹ hay không, nhưng rõ ràng Tehran đang tìm cách khai thác mọi khe hở trong trật tự quốc tế để củng cố vị thế của mình.

Giá dầu tại thị trường châu Á trong phiên giao dịch ngày 14/4 quay đầu giảm, khi tâm lý lo ngại về gián đoạn nguồn cung phần nào lắng dịu trước những tín hiệu tích cực liên quan đến khả năng đối thoại giữa Mỹ và Iran.

Tính đến đầu giờ chiều theo giờ Việt Nam, giá dầu Brent Biển Bắc giao kỳ hạn giảm 0,8%, xuống còn 98,57 USD/thùng. Trong khi đó, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng mất 1,65%, lùi về 97,45 USD/thùng. Diễn biến này diễn ra sau phiên tăng mạnh trước đó, khi thị trường phản ứng với thông tin Mỹ siết chặt kiểm soát hàng hải tại khu vực Trung Đông.

Áp lực giảm giá xuất hiện trong bối cảnh kỳ vọng về một giải pháp ngoại giao đang gia tăng, dù các cuộc đàm phán gần đây tại Pakistan chưa đạt được kết quả cụ thể. Các nguồn tin cho biết hai bên vẫn duy trì kênh liên lạc, tạo cơ sở cho khả năng nối lại đối thoại trong thời gian tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran bày tỏ mong muốn đạt được thỏa thuận, đồng thời nhấn mạnh Washington sẽ không chấp nhận bất kỳ kịch bản nào liên quan đến việc Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, phía Pakistan tiếp tục đóng vai trò trung gian, kêu gọi các bên kiềm chế và thúc đẩy tiến trình ngoại giao.Trước đó, việc Mỹ mở rộng lệnh phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đã làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Một số tàu chở dầu buộc phải thay đổi lộ trình, trong khi Iran cảnh báo có thể đáp trả bằng các biện pháp nhằm vào hạ tầng cảng biển tại khu vực Vịnh Ba Tư.

Theo đánh giá của các tổ chức tài chính, thị trường hiện vẫn đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung đáng kể, ước tính lên tới khoảng 10 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, chỉ cần nguồn cung được cải thiện một phần, áp lực tăng giá có thể nhanh chóng được giải tỏa.

Các chuyên gia nhận định việc liên tục phát đi tín hiệu về khả năng đạt thỏa thuận đã góp phần ổn định tâm lý nhà đầu tư, qua đó kéo giá dầu hạ nhiệt trong ngắn hạn. Dù vậy, quá trình khôi phục hoàn toàn nguồn cung có thể kéo dài nhiều tháng, ngay cả khi các cơ sở hạ tầng không bị thiệt hại nghiêm trọng.

Ở góc độ quốc tế, nhiều đồng minh của Mỹ trong NATO như Anh và Pháp đã không tham gia lệnh phong tỏa, đồng thời kêu gọi sớm nối lại hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz nhằm giảm áp lực cho thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh biến động mạnh, các tổ chức như Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Cơ quan Năng lượng Quốc tế khuyến nghị các quốc gia không nên tích trữ năng lượng hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu, nhằm tránh làm trầm trọng thêm sự mất cân đối cung - cầu.

Trong khi đó, OPEC đã điều chỉnh giảm dự báo nhu cầu dầu toàn cầu trong quý II/2026, phản ánh những lo ngại về triển vọng tăng trưởng kinh tế và nhu cầu tiêu thụ năng lượng trong thời gian tới.

Nhìn chung, giá dầu đang bước vào giai đoạn điều chỉnh sau chuỗi tăng mạnh, khi tâm lý thị trường phần nào ổn định hơn trước các tín hiệu ngoại giao. Tuy nhiên, triển vọng trong thời gian tới vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến thực tế của căng thẳng địa chính trị và khả năng khôi phục nguồn cung toàn cầu.

Một quyết định hiếm hoi của Washington đang phơi bày thực tế rằng Biển Đỏ không còn là tuyến đường “an toàn” như trước.
Tàu sân bay Mỹ “đi đường vòng”

Trong một diễn biến gây chú ý, nhóm tác chiến tàu sân bay USS George H.W. Bush của Mỹ đã không đi theo tuyến đường quen thuộc qua Địa Trung Hải - Biển Đỏ để tiến vào Trung Đông, mà lựa chọn hành trình vòng qua mũi Hảo Vọng (châu Phi), kéo dài đáng kể quãng đường triển khai.

Theo các nguồn tin quân sự, tàu sân bay này hiện hoạt động ngoài khơi Namibia trước khi tiến vào Ấn Độ Dương để tham gia cùng lực lượng Mỹ tại khu vực, trong bối cảnh Washington đang gia tăng hiện diện hải quân liên quan đến xung đột với Iran.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc điều động lực lượng, mà ở chính tuyến đường được lựa chọn. Việc “né” Biển Đỏ - tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới, cho thấy mức độ rủi ro tại khu vực này đã vượt ngưỡng thông thường.Nguyên nhân chính khiến Mỹ phải thay đổi lộ trình xuất phát từ các mối đe dọa ngày càng gia tăng tại Biển Đỏ, đặc biệt là từ lực lượng Houthi tại Yemen - nhóm được cho là có liên hệ với Iran.

Trong những năm gần đây, các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa nhằm vào tàu thương mại và cả tàu chiến diễn ra liên tục. Các tuyến đường như eo biển Bab el-Mandeb - cửa ngõ phía nam Biển Đỏ đã trở thành điểm nóng, nơi bất kỳ tàu nào đi qua cũng đối mặt với nguy cơ bị tập kích.

Theo các báo cáo, chính mối đe dọa này đã buộc nhóm tàu sân bay Mỹ phải tránh khu vực, dù điều đó đồng nghĩa với việc kéo dài thời gian triển khai.

Tác động vượt ra ngoài quân sự

Thực tế, Biển Đỏ từng được xem là tuyến đường huyết mạch nối châu Âu với châu Á qua kênh đào Suez. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột lan rộng, khu vực này đang dần chuyển thành một “vùng tranh chấp” với mức độ rủi ro ngày càng cao.

Điều đáng chú ý là các mối đe dọa tại Biển Đỏ không đến từ một quốc gia có hải quân lớn, mà chủ yếu từ một lực lượng phi nhà nước. Dù vậy, Houthi đã chứng minh khả năng gây sức ép đáng kể lên tuyến hàng hải quốc tế.

Trong giai đoạn cao điểm, hàng trăm tàu thương mại đã buộc phải đổi hướng, đi vòng qua châu Phi để tránh nguy cơ bị tấn công.

Điều này tạo ra một thực tế mới: Biển Đỏ đang dần mang đặc điểm của một “vùng chống tiếp cận/chống xâm nhập” (A2/AD), nơi ngay cả những lực lượng hải quân mạnh như Mỹ cũng phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi triển khai.
Việc tàu sân bay Mỹ tránh Biển Đỏ không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà còn phản ánh tác động sâu rộng của xung đột đối với kinh tế toàn cầu.

Khi các tuyến hàng hải bị gián đoạn, chuỗi cung ứng quốc tế chịu ảnh hưởng trực tiếp. Đồng thời, nguy cơ kết hợp giữa bất ổn tại Biển Đỏ và eo biển Hormuz - hai “yết hầu” năng lượng của thế giới - có thể tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường dầu mỏ.

Trong bối cảnh đó, việc Mỹ phải điều chỉnh tuyến đường triển khai cho thấy mức độ phức tạp ngày càng gia tăng của môi trường an ninh khu vực.

Từ một tuyến hàng hải chiến lược, Biển Đỏ đang trở thành điểm giao cắt của nhiều xung đột: từ Iran, Israel, Yemen cho tới các lợi ích toàn cầu liên quan đến năng lượng và thương mại.

Các cuộc đàm phán Mỹ - Iran bước đầu đã ghi nhận những dấu hiệu nhượng bộ, song bất đồng về chương trình hạt nhân vẫn chưa được tháo gỡ. Diễn biến mới cho thấy hai bên có thể tiến gần hơn tới thỏa hiệp tạm thời, nhưng cũng phản ánh xu hướng kéo dài thời gian nhằm tránh leo thang căng thẳng.Theo tờ The New York Times, ngay trước khi rời Islamabad vào sáng sớm ngày 12/4, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance đã mô tả Iran và Mỹ cách biệt như hai thế giới, không chỉ lúc này, không chỉ hai năm tới, mà là về lâu dài.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin am hiểu về cuộc đàm phán này, khái niệm “lâu dài” của chính quyền Tổng thống Donald Trump thực chất là khoảng 20 năm. Khi những chi tiết về cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ của ông Vance tại Pakistan dần được hé lộ vào ngày 13/4, các nguồn tin cho biết lập trường của Mỹ không phải là cấm vĩnh viễn Iran làm giàu urani. Thay vào đó, Washington đề xuất đình chỉ toàn bộ hoạt động hạt nhân trong 20 năm.

Đề xuất này có thể giúp Iran tuyên bố rằng họ không từ bỏ vĩnh viễn quyền sản xuất nhiên liệu hạt nhân theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Đáp lại, Tehran tái khẳng định đề xuất đình chỉ hoạt động hạt nhân trong tối đa 5 năm.

Mỹ - Iran thu hẹp bất đồng, nhưng vẫn cách xa thỏa thuận dài hạn

Trước đó, Iran từng đưa ra đề xuất tương tự trong các cuộc đàm phán thất bại tại Geneva hồi tháng 2, khiến Tổng thống Trump cho rằng đã đến lúc phải sử dụng biện pháp quân sự. Chỉ vài ngày sau, ông đã ra lệnh tấn công Iran.

Ngoài vấn đề hạt nhân, các cuộc đàm phán này còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác như việc khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và chấm dứt sự hỗ trợ của Iran đối với các lực lượng ủy nhiệm như Hamas hay Hezbollah. Tuy nhiên, bất đồng cốt lõi vẫn xoay quanh việc Iran từ chối từ bỏ tham vọng hạt nhân, tháo dỡ cơ sở hạ tầng nguyên tử quy mô lớn và chuyển kho nhiên liệu ra khỏi lãnh thổ.

Việc hai bên hiện chuyển sang tranh luận về thời hạn đình chỉ hoạt động hạt nhân được xem là tín hiệu cho thấy vẫn còn dư địa đạt được thỏa thuận. Ngày 13/4, xuất hiện dấu hiệu cho thấy các nhà đàm phán có thể sớm gặp lại trong những ngày tới. Dù vậy, Nhà Trắng cho biết chưa có cuộc gặp nào được chốt lịch, song khả năng nối lại đàm phán trực tiếp đang được cân nhắc.

Tuy nhiên, với ông Trump và các cộng sự, một rủi ro lớn là bất kỳ thỏa thuận nào đạt được có thể mang dáng dấp của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - điều mà ông từng rút khỏi ba năm sau và chỉ trích là “thỏa thuận tồi tệ, một chiều”.

Thỏa thuận này, có tên chính thức là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), bị ông Trump phản đối chủ yếu vì có các điều khoản “hết hiệu lực”. Theo đó, Iran dần được phép mở rộng hoạt động làm giàu urani cho tới năm 2030, khi mọi hạn chế hết hiệu lực (dù vẫn bị cấm phát triển vũ khí theo NPT).

Tuy nhiên, JCPOA không yêu cầu đình chỉ hoàn toàn hoạt động hạt nhân, điều mà nếu đạt được, có thể tạo ra vài năm “không hoạt động hạt nhân”, vượt qua cả nhiệm kỳ của ông Trump.

Ông Rob Malley, thành viên đoàn đàm phán năm 2015 dưới thời Tổng thống Barack Obama và sau đó dẫn dắt nỗ lực khôi phục thỏa thuận dưới thời ông Joe Biden, nhận định: “Nếu có thể thuyết phục Iran đình chỉ hoạt động dù chỉ vài năm, điều đó vẫn tốt hơn những gì đạt được trong JCPOA”.

Chiến lược “câu giờ” trong hồ sơ hạt nhân Iran

Trên thực tế, lịch sử tương tác giữa Mỹ và Iran cho thấy nhiều nỗ lực nhằm kéo dài thời gian để ngăn Tehran tiến gần tới vũ khí hạt nhân. Các biện pháp bao gồm phá hoại chương trình bằng vũ khí mạng - khi Mỹ và Israel từng khiến các máy ly tâm tự phá hủy - cũng như áp đặt trừng phạt hoặc thúc đẩy các thỏa thuận ngoại giao.

Kết quả là Iran mất nhiều thời gian hơn hầu hết các quốc gia từng theo đuổi vũ khí hạt nhân một cách nghiêm túc, lâu hơn cả Triều Tiên, Ấn Độ, Pakistan hay Israel - những nước hiện đều đã sở hữu kho vũ khí hạt nhân.

Tương tự thời chính quyền Tổng thống Barack Obama, Nhà Trắng dưới thời ông Trump cũng tìm cách giữ kín tiến trình đàm phán để có thêm dư địa đạt thỏa thuận. Đồng thời, cả hai bên cũng sử dụng chiến thuật “rò rỉ thông tin có chủ đích”.

Ông Vance cho biết vào cuối ngày 13/4 rằng đã có “một số cuộc trao đổi tích cực” với Iran tại Pakistan, và “quyết định giờ nằm trong tay Tehran”. Trả lời Fox News, ông nói Iran đã thể hiện một mức độ linh hoạt nhất định nhưng “chưa đủ”.

Tại Nhà Trắng, Thư ký báo chí Karoline Leavitt nhấn mạnh: “Tổng thống Trump, Phó Tổng thống Vance và nhóm đàm phán đã nêu rõ các lằn ranh đỏ của Mỹ”.

Những điểm nghẽn then chốt của tiến trình đàm phán

Một vướng mắc khác là yêu cầu của Washington buộc Iran phải đưa ra khỏi lãnh thổ 440 kg urani làm giàu gần cấp độ vũ khí, nhằm ngăn chặn nguy cơ chuyển đổi sang mục đích quân sự. Ông Trump thậm chí từng cân nhắc triển khai bộ binh tới Isfahan để kiểm soát lượng urani này, vốn được lưu trữ sâu dưới lòng đất.

Phía Iran kiên quyết giữ nhiên liệu trong nước, nhưng đề xuất làm loãng đáng kể để không thể sử dụng chế tạo vũ khí - giải pháp có thể kéo dài thêm thời gian tiến tới khả năng chế tạo bom. Tuy nhiên, rủi ro là Iran vẫn nắm giữ nhiên liệu và có thể làm giàu trở lại trong tương lai lên mức khoảng 60%, gần ngưỡng 90% cần thiết để chế tạo vũ khí.

Một yếu tố đáng chú ý khác trong giai đoạn tới là vấn đề tài chính. Ông Trump nhiều lần chỉ trích việc chính quyền ông Obama chuyển trả cho Iran khoảng 1,4 tỷ USD tài sản bị đóng băng cùng 300 triệu USD tiền lãi - một phần được vận chuyển bằng tiền mặt do các ngân hàng phương Tây bị cấm giao dịch với Iran.

Hiện chưa rõ kết quả cuối cùng, nhưng trong các cuộc đàm phán hiện nay, Iran đang yêu cầu phương Tây giải phóng khoảng 6 tỷ USD từ doanh thu dầu mỏ bị phong tỏa tại Qatar do các lệnh trừng phạt từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump.