Bệnh tiểu đường là một trong những nguyên nhân gây suy thận. Điều đáng lo là tổn thương thận thường diễn ra âm thầm trong thời gian dài, gần như không có dấu hiệu rõ ràng cho đến khi đã tiến triển nặng.

Do đó, người mắc tiểu đường không chỉ cần kiểm tra đường huyết mà còn cả chức năng thận định kỳ. Tần suất kiểm tra không cố định mà điều chỉnh theo từng người, dựa trên nguy cơ và kết quả xét nghiệm trước đó, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).


Người bị tiểu đường cần đi khám thận định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ

ẢNH: AI

Đối với người tiểu đường chưa có dấu hiệu tổn thương thận, khuyến nghị chung là nên kiểm tra thận ít nhất 1 lần/năm. Cụ thể, với tiểu đường loại 2, kiểm tra nên bắt đầu ngay từ khi được chẩn đoán. Còn với tiểu đường loại 1, thường bắt đầu kiểm tra sau khoảng 5 năm mắc bệnh.

Nếu kết quả xét nghiệm bình thường và các yếu tố nguy cơ được kiểm soát tốt, kiểm tra hằng năm là đủ. Tuy nhiên, nếu người bệnh có huyết áp cao, kiểm soát đường huyết kém hoặc đã mắc bệnh lâu năm, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thường xuyên hơn.

Khi nào cần tăng tần suất kiểm tra?
Trong trường hợp đã xuất hiện dấu hiệu tổn thương thận, tần suất kiểm tra cần tăng lên để theo dõi sát tiến triển của bệnh. Nếu tổn thương mức độ nhẹ, chẳng hạn khi bắt đầu có albumin trong nước tiểu, người bệnh thường cần kiểm tra thận khoảng 2 lần/năm. Mục tiêu là theo dõi xem tình trạng có ổn định hay đang tiến triển.

Nếu bệnh nặng hơn, tức là vừa có albumin niệu vừa có suy giảm chức năng lọc rõ rệt, tần suất có thể tăng lên 3 - 4 lần/năm. Trong những trường hợp nguy cơ cao hoặc bệnh tiến triển nhanh, bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra 1 - 3 tháng/lần.

Vì sao không nên chỉ dựa vào 1 lần xét nghiệm?
Ngoài ra, một điều quan trọng là không nên kết luận bệnh thận chỉ dựa trên 1 lần xét nghiệm bất thường. Một số yếu tố tạm thời như nhiễm trùng, mất nước hoặc vận động mạnh cũng có thể làm kết quả sai lệch.

Vì vậy, nếu phát hiện albumin trong nước tiểu, bác sĩ thường yêu cầu xét nghiệm lại 2 - 3 lần trong vòng vài tháng để xác nhận. Cách tiếp cận này giúp tránh chẩn đoán sai và đảm bảo quyết định điều trị được đưa ra dựa trên dữ liệu chính xác.

Kiểm tra thận định kỳ quan trọng vì nếu không phát hiện kịp thời, tổn thương thận có thể tiến triển âm thầm đến giai đoạn nặng. Khi đó, điều trị trở nên khó khăn hơn và có thể phải phụ thuộc vào lọc máu. Ngoài ra, bệnh thận do tiểu đường còn làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và tử vong, theo Medical News Today.

VietBF@sưu tập

Trong tác chiến hiện đại, chỉ một sai lầm nhận diện có thể thay đổi cục diện. Tên lửa đạn đạo lao vút như viên đạn khổng lồ từ không gian, trong khi tên lửa hành trình lướt thấp né radar như máy bay thông minh.
Trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu, chỉ một sai lầm nhỏ trong việc nhận diện hai loại vũ khí này có thể thay đổi cục diện tác chiến. Tên lửa đạn đạo bay vút lên không gian với tốc độ kinh hoàng trước khi lao xuống như một viên đạn khổng lồ, trong khi tên lửa hành trình lướt thấp sát mặt đất, liên tục điều chỉnh hướng như một chiếc máy bay không người lái thông minh.

Sự khác biệt không chỉ nằm ở hình dạng mà chính là công nghệ cốt lõi quyết định khả năng né tránh radar, tốc độ và độ chính xác, hai ‘quái vật’ công nghệ đang định hình lại chiến lược quân sự hiện đại.


Tên lửa đạn đạo Ballistic Missile vs. Cruise Missile.jpg

Theo armscontrolcenter.or g, tên lửa đạn đạo hoạt động dựa trên nguyên lý vật lý cơ bản của một vật thể được ném lên cao rồi rơi xuống dưới tác dụng của lực hấp dẫn.

Công nghệ cốt lõi nằm ở giai đoạn tăng tốc ban đầu (boost phase): động cơ tên lửa đa tầng đốt cháy nhiên liệu chỉ trong vài phút, đẩy toàn bộ tên lửa lên độ cao khổng lồ, thậm chí ra ngoài khí quyển.

Sau khi nhiên liệu cạn, tên lửa chuyển sang giai đoạn giữa (midcourse), bay không động lực theo quỹ đạo cung parabol, đạt tốc độ lên tới 24.000 km/h ở tầm xa liên lục địa.

Cuối cùng là giai đoạn cuối (terminal phase), khi đầu đạn tách ra lao xuống với vận tốc vượt 3.200 km/h. Toàn bộ quá trình này gần như không thể thay đổi hướng sau khi phóng, khiến quỹ đạo trở nên dự đoán được nhưng cực kỳ khó chặn nhờ tốc độ siêu cao và độ cao khổng lồ.

Theo science.howstuffwork s.com, ngược lại, tên lửa hành trình được thiết kế theo công nghệ bay bền vững giống như máy bay.

Động cơ tuốc bin phản lực (turbofan) hoặc turbojet hoạt động suốt toàn bộ hành trình, cung cấp lực đẩy liên tục thay vì chỉ ở giai đoạn đầu.

Nhờ đó, tên lửa luôn ở trong khí quyển, bay theo đường thẳng hoặc đường cong thấp, đôi khi chỉ cách mặt đất vài mét, với tốc độ ổn định ở mức siêu âm hoặc cận âm.

Hệ thống dẫn đường tiên tiến kết hợp GPS, radar theo địa hình và thậm chí camera mũi tên lửa cho phép operator điều khiển từ xa, thay đổi hướng bất kỳ lúc nào để né radar hoặc chọn mục tiêu chính xác.

Công nghệ này khiến tên lửa hành trình trở thành “máy bay tàng hình thông minh”, có thể bay vòng vèo, hạ thấp độ cao để tránh phát hiện, nhưng đổi lại là tốc độ chậm hơn và tiêu hao nhiên liệu lớn hơn.

Theo sandboxx.us, sự khác biệt công nghệ sâu sắc nhất nằm ở ba yếu tố then chốt: hệ thống đẩy, quỹ đạo bay và khả năng cơ động.

Trong khi tên lửa đạn đạo chỉ dùng động cơ rocket để “ném” mình lên cao rồi để lực hấp dẫn làm phần còn lại, tên lửa hành trình duy trì lực đẩy liên tục bằng động cơ phản lực, cho phép bay thấp và điều chỉnh hướng suốt hành trình.

Quỹ đạo cung cao của tên lửa đạn đạo khiến nó dễ bị theo dõi từ xa trong giai đoạn giữa, nhưng gần như không thể chặn ở giai đoạn cuối do tốc độ siêu thanh.

Ngược lại, tên lửa hành trình bay thấp sát mặt đất nên cực kỳ khó bị radar phát hiện, đồng thời có khả năng cơ động linh hoạt để né hệ thống phòng thủ, một lợi thế mà tên lửa đạn đạo hầu như không có.

Theo pmfias.com, về dẫn đường và độ chính xác, tên lửa đạn đạo chủ yếu dựa vào hệ thống quán tính ban đầu, chấp nhận sai số lớn hơn và phù hợp với mục tiêu diện rộng hoặc mang đầu đạn hạt nhân.

Tên lửa hành trình lại nổi bật với hệ thống dẫn đường đa lớp: GPS, bản đồ địa hình và camera thời gian thực, giúp nó có thể “đánh chính xác vào gara ô tô từ cách xa hàng nghìn km”.

Chính sự kết hợp giữa động cơ liên tục và dẫn đường thông minh đã biến tên lửa hành trình thành vũ khí lý tưởng cho các cuộc tấn công chính xác, trong khi tên lửa đạn đạo vẫn là “vua” của các đòn đánh chiến lược tầm xa.

Theo sandboxx.us, hai loại tên lửa đại diện cho hai triết lý công nghệ hoàn toàn đối lập: một bên tận dụng tốc độ và độ cao để “đánh nhanh - đánh mạnh”, bên kia dùng sự bền bỉ và thông minh để “né tránh - chính xác”.

Hiểu rõ sự khác biệt này không chỉ giúp nắm bắt bức tranh quân sự hiện đại mà còn giải thích tại sao các cường quốc đang đầu tư song song cả hai dòng vũ khí, một cho sức mạnh hủy diệt, một cho sự tinh vi không thể chặn đứng.

VietBF@ sưu tập

Trái cây luôn là kho dinh dưỡng tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng có một cách tiêu thụ trái cây có thể khiến lượng đường máu tăng vọt, âm thầm khiến bạn bị bệnh tiểu đường.

Tiến sĩ Aravind Badiger, Giám đốc kỹ thuật của Công ty Dược Phẩm BDR Pharmaceuticals (Ấn Độ), cho biết: Trái cây có thể được xem là một lựa chọn tuyệt vời để duy trì sức khỏe tốt, vì nó chứa nhiều chất dinh dưỡng, bao gồm cả chất chống oxy hóa. Nhưng nước ép của chúng có thể gây tác động đáng lo ngại đến việc điều chỉnh lượng đường trong máu.

Bằng chứng khoa học nói gì?
Nghiên cứu quy mô lớn tại Mỹ, kéo dài hơn 20 năm, được công bố trên các tạp chí y khoa JAMA Pediatrics, The Journal of Nutrition và The Lancet, đã khẳng định thói quen uống nước ép thay vì ăn trái cây nguyên quả từ nhỏ có thể để lại hệ lụy sức khỏe lâu dài cho trẻ em khi trưởng thành.

Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Y Harvard (Mỹ), dẫn đầu, bao gồm 2.128 phụ nữ mang thai và hơn 1.000 trẻ em được sinh ra từ các bà mẹ này. Các đối tượng được theo dõi từ khi còn trong bụng mẹ, qua các giai đoạn sơ sinh, nhi đồng và cho đến độ tuổi thanh thiếu niên (17 - 20 tuổi).


Uống thường xuyên nước ép trái cây và đồ uống có đường trong suốt thời thơ ấu làm tăng nguy cơ tiểu đường ở tuổi thiếu niên

Ảnh minh họa: AI

Tăng nguy cơ tiểu đường ở tuổi thiếu niên
Kết quả đã phát hiện: Tiêu thụ thường xuyên nước ép trái cây và đồ uống có đường trong suốt thời thơ ấu làm tăng nguy cơ tiểu đường ở tuổi thiếu niên.

Cụ thể, mỗi khẩu phần đồ uống có đường hằng ngày trong thời thơ ấu làm tăng 34% tình trạng kháng insulin. Đồng thời, tăng đường huyết lúc đói lên 5,6 mg/dL lượng và tăng chỉ số đường huyết trung bình HbA1c lên 0,12% ở giai đoạn cuối tuổi vị thành niên, theo tờ Times Of India.

Một nghiên cứu khác cho thấy rằng việc thay thế nước ép trái cây bằng 3 phần trái cây nguyên quả mỗi tuần sẽ làm giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường đến 7%.

Tại sao uống nước ép trái cây gây ra vấn đề?
Tiến sĩ Aravind Badiger giải thích: Mối lo ngại thực sự không phải là bản thân nước ép, mà là thiếu chất xơ. Trong nước ép trái cây, hầu hết chất xơ của trái cây đã bị loại bỏ. Chất xơ rất cần thiết để làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu. Không có chất xơ, đường trong nước ép trái cây được hấp thụ nhanh chóng, do đó lượng đường trong máu tăng lên nhanh hơn.

Việc thiếu chất xơ và việc dễ dàng tiêu thụ nhiều nước ép trái cây gây ra tải lượng đường huyết cao, ảnh hưởng trực tiếp hơn đến lượng đường trong máu. Đây là lý do tại sao các nhà nghiên cứu thường khuyên nên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép, theo Times Of India.

Những người mắc tiểu đường, tiền tiểu đường hoặc các rối loạn chuyển hóa như kháng insulin cần đặc biệt thận trọng trong việc kiểm soát chế độ ăn uống. Ở nhóm này, tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây nhiều tác động bất lợi đến sức khỏe.

VietBF@sưu tập

Kiểm soát bệnh tiểu đường không chỉ là giảm đường. Chế độ ăn hợp lý giúp ổn định đường huyết, phòng biến chứng và bảo vệ các cơ quan quan trọng như thận, đồng thời hỗ trợ phòng ngừa bệnh hiệu quả hơn.

Tiến sĩ Aswini Panigrahi, bác sĩ thận tại Bệnh viện chuyên khoa thận Apollo Dialysis (Ấn Độ), cảnh báo rằng người bệnh tiểu đường có nguy cơ cao bị ảnh hưởng đến thận, do đó tuân thủ một chế độ ăn uống lành mạnh càng quan trọng hơn, theo tờ Hindustan Times.

Tại sao đường huyết cao gây hại cho thận?
Tiến sĩ Panigrahi giải thích: Khi đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu nhỏ cung cấp cho thận sẽ bị tổn thương; do đó, việc lọc chất thải từ máu của thận trở nên suy yếu. Tuy nhiên, chế độ ăn uống có thể góp phần giúp bảo tồn chức năng thận.


Các loại thực phẩm ăn liền, chế biến sẵn không tốt cho người bệnh tiểu đường

Ảnh: AI

Những sai lầm phổ biến trong chế độ ăn uống của bệnh nhân tiểu đường
Bác sĩ Panigrahi chỉ ra những sai lầm thường gặp trong chế độ ăn uống hằng ngày.

Tiêu thụ quá nhiều muối: Ăn quá nhiều muối trong các bữa ăn hằng ngày, đặc biệt là thực phẩm đóng gói, đồ ăn nhẹ, đồ muối chua và bữa ăn chế biến sẵn chứa lượng natri quá mức. Điều này làm tăng huyết áp, gây căng thẳng ảnh hưởng đến thận.

Thực phẩm chế biến sẵn: Các loại thực phẩm ăn liền, bữa ăn chế biến sẵn và thịt đóng gói chứa lượng natri cao, chất béo không lành mạnh và chất bảo quản, có thể gây hại nhiều mặt cho cơ thể.

Chế độ ăn giàu protein một cách bất thường: Nhiều người tập trung vào xây dựng khối lượng cơ bắp mà thực hiện chế độ ăn giàu protein mà không có sự hướng dẫn của chuyên gia y tế. Bác sĩ Panigrahi cảnh báo: Tiêu thụ lượng lớn protein có thể gây thêm áp lực cho thận. Đối với người bệnh tiểu đường hoặc có dấu hiệu suy giảm chức năng thận sớm, tiêu thụ quá nhiều protein có thể dẫn đến suy chức năng thận nặng hơn, theo Hindustan Times.

Tiêu thụ quá nhiều đường: Ăn quá nhiều đường hoặc carbohydrate tinh chế như bánh mì trắng, kẹo, đồ uống có đường có thể khiến đường huyết tăng vọt nhanh chóng, dẫn đến các biến chứng dài hạn như suy thận.

Những thay đổi chế độ ăn uống giúp bảo vệ thận
Để bảo vệ thận, bác sĩ Panigrahi khuyến nghị:

Hạn chế ăn muối, tránh thực phẩm đóng gói và chế biến sẵn. Tự nấu ăn tại nhà là cách tốt nhất.

Ăn chế độ ăn cân bằng bao gồm rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và thực phẩm giàu chất béo lành mạnh (như các loại hạt).

Đảm bảo lượng protein nạp vào ở mức cân bằng và được hướng dẫn bởi chuyên gia.

Uống đủ nước để duy trì mức đường huyết tốt.

Cuối cùng, bác sĩ khuyên người bệnh tiểu đường phải theo dõi đường huyết thường xuyên, kiểm tra định kỳ và thực hiện các xét nghiệm chức năng thận.

VietBF@sưu tập

Trí tuệ nhân tạo mở đường cho quân đội Mỹ tiến hành chiến tranh từ xa với độ chính xác và tốc độ cao hơn, song xung đột ở Iran cho thấy công nghệ vẫn chưa thể vượt qua lợi thế về địa lý.

Tại Washington, quá trình lên kế hoạch cho cuộc chiến với Iran luôn bắt đầu bằng một sự thật khó thay đổi: Mỹ sẽ rất khó để chiến đấu và càng khó giành chiến thắng.

Iran rộng lớn và nhiều núi non. Phần lớn cơ sở hạ tầng quân sự nằm sâu trong các hang động và hầm trú ẩn. Mọi kế hoạch nhằm vô hiệu hóa tham vọng hạt nhân của Iran hoặc kích động biến động chính trị đều nhanh chóng đi dẫn tới kết luận: Mỹ muốn thành công cần điều động lực lượng mặt đất, đồng nghĩa phía Mỹ sẽ thương vong lớn.

Học máy (machine learning) và trí tuệ nhân tạo ra đời, kéo theo ý tưởng hấp dẫn rằng nước Mỹ cuối cùng có thể chiến đấu chống lại một đối thủ lớn trong thời gian dài mà không cần đưa quân ra chiến trường.

Mong ước này không hề viển vông. AI kết hợp với vũ khí ngày càng chính xác và khả năng giám sát toàn diện đã làm thay đổi cục diện chiến tranh từ xa của Mỹ.

Hôm 11/3, Đô đốc Brad Cooper - Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ, người chỉ đạo cuộc chiến với Iran - cho biết các công cụ trí tuệ nhân tạo có thể "giúp chúng ta sàng lọc lượng dữ liệu khổng lồ chỉ trong vài giây, nhờ đó giới lãnh đạo loại bỏ thông tin nhiễu và đưa quyết định thông minh hơn, nhanh hơn cả phản ứng của đối phương…Những quy trình nhắm mục tiêu trước đây mất hàng giờ, thậm chí cả ngày, thành vài giây".

Tuy nhiên, bất chấp AI hỗ trợ tăng tốc độ và độ chính xác ngắm bắn mục tiêu, cuộc chiến tại Iran cho thấy địa lý vẫn đặt ra những rào cản lớn cho Mỹ chạm tay tới chiến thắng. Quy mô và phạm vi hoạt động của máy bay không người lái Iran vượt xa khả năng của AI. Tên lửa tầm ngắn, đặc biệt là trên các bệ phóng di động, vẫn có thể tồn tại ngay cả trong một thế giới bị giám sát toàn diện và liên tục.

Theo New York Times, nếu các nhà hoạch định chiến lược Mỹ từng mơ về một thắng lợi cuối cùng cho chiến tranh điều khiển từ xa, thì ở Iran, họ đối mặt với một thực tế khắc nghiệt hơn.

"Ảo ảnh" của Mỹ trước bước tiến công nghệ
Tại Mỹ, công nghệ áp dụng cho chiến tranh tiến bộ vượt bậc chỉ trong vài chục năm.

Ví dụ, vài năm trước ngày 11/9/2001, Mỹ sử dụng dữ liệu điện thoại vệ tinh để nhắm mục tiêu vào Osama bin Laden dựa trên thông tin tình báo bin Laden sẽ đến ở phía đông Afghanistan. Tuy nhiên, vào thời điểm tên lửa Tomahawk được phóng, bin Laden có kế hoạch mới. Ông không bao giờ xuất hiện tại địa điểm mà Mỹ tấn công.

Ngày nay, khi tên lửa và máy bay không người lái cất cánh hướng về Iran, hình ảnh vệ tinh và máy bay không người lái theo thời gian thực về mục tiêu cho phép vũ khí điều chỉnh hướng đi và tốc độ dựa trên dữ liệu trực tiếp.

Năm 2024, điều tra của Đại học Georgetown phát hiện Quân đoàn dù số 18 của Quân đội Mỹ áp dụng AI hỗ trợ xử lý thông tin tình báo, giảm số lượng nhân viên từ 2.000 xuống chỉ còn 20 người.

AI cũng đang cung cấp thông tin tình báo chiến trường từ xa tốt hơn nhiều so với những gì binh lính trên chiến trường có thể làm được chỉ vài năm trước. Hiện tại, máy bay không người lái của Mỹ bao phủ Iran, thu thập video và hình ảnh, chặn tín hiệu và truyền tất cả đến các tàu chiến ở Vịnh Ba Tư. Dữ liệu đó được đối chiếu với thông tin về con người thông qua số điện thoại, bản ghi cuộc liên lạc và những địa điểm họ đến gần đây. Tất cả đều hỗ trợ cho các quyết định tấn công.

Tại các khu vực hẻo lánh của Iran, tên lửa và máy bay không người lái được giấu trong các hầm ngầm. AI nghiên cứu những thay đổi của đất, dấu hiệu nhiệt, công trình xây dựng mới xuất hiện và mô hình giao thông để tìm kiếm các địa điểm phóng. Khi binh lính Iran rời khỏi hầm để phóng tên lửa hoặc máy bay không người lái, máy bay không người lái giám sát có thể xác định mối đe dọa, gửi tín hiệu đến các tàu hoặc máy bay gần đó để bắn hạ phủ đầu.

Nhiều quan chức đã thảo luận công khai về khả năng mới của quân đội Mỹ. Giới hoạch định chính sách dường như tin tưởng công nghệ mới cho phép họ tiến hành một cuộc chiến ít rủi ro và chớp nhoáng với Iran. Tuy nhiên, càng tiến sâu vào xung đột, dường như hy vọng đó chỉ là ảo ảnh.

Giới hạn của AI
Iran rộng lớn hơn cả Pháp, Đức, Anh và Italy cộng lại. Trong khi đó, khó tìm thấy máy bay không người lái ngay cả khi khoanh vùng vị trí. Quá trình phóng máy bay không người lái cũng không tạo tiếng động lớn như tên lửa.

Máy bay không người lái Shahed của Iran thậm chí có thể được phóng từ phía sau một chiếc xe bán tải. Ở Iran có quá nhiều xe bán tải, trải rộng trên một khu vực quá lớn, khiến cho hệ thống giám sát tự động không thể tìm và phá hủy mọi mục tiêu trước khi chúng cất cánh.

Tên lửa đạn đạo tầm ngắn cũng khó đối phó hơn so với tên lửa tầm xa - loại vũ khí đã thống trị cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran năm 2025. Iran sử dụng chủ yếu tên lửa tầm ngắn nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh. Phương tiện này cơ động hơn, nhỏ gọn hơn và có đường bay ngắn hơn, đồng nghĩa Mỹ có ít thời gian thu thập dữ liệu và phản ứng. Tên lửa tầm ngắn cũng dễ phân tán, nên khó bị theo dõi và tấn công hơn.

Mặc dù có nhiều ưu điểm, AI chưa loại bỏ được khả năng thương vong dân thường. Lầu Năm Góc cho rằng vụ việc tên lửa Tomahawk rơi trúng một trường học ở miền Nam Iran khiến ít nhất 175 người thiệt mạng có thể do thông tin tình báo cũ.

Đặc biệt, khi tốc độ và độ chính xác được ưu tiên, ngăn chặn thương vong dân thường trong một môi trường phức tạp và tranh chấp gay gắt dường như không thể tránh khỏi, và việc truy cứu trách nhiệm ngày càng khó. Khi AI làm giảm chi phí chiến tranh, con người ngày càng đóng vai trò thụ động trong việc xem xét và phê duyệt phần việc của AI.

Ví dụ, tại Dải Gaza, theo các nguồn tin Israel, hệ thống trí tuệ nhân tạo Lavender và Gospel được lập trình chấp nhận tối đa 100 thương vong dân thường (và đôi khi còn nhiều hơn) cho một đợt không kích một người bị tình nghi là chiến binh Hamas.

Giới hạn của AI trong chiến tranh có thể sẽ rõ ràng hơn nữa nếu Mỹ chiến đấu trực diện với Iran. Tuy nhiên, có một kết luận khá rõ ràng, AI có thể khơi mào chiến tranh dễ dàng, nhưng chưa đủ để vượt trội đối thủ.

VietBF@ sưu tập

Khi được đập dập hoặc băm nhỏ, tỏi tạo ra allicin, một hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh. Nhiều nghiên cứu cho thấy các hợp chất này có khả năng chống ô xy hóa, chống viêm và bảo vệ tim mạch.

Khi ăn tỏi mỗi ngày, những nhóm người sau sẽ được hưởng nhiều lợi ích sức khỏe:

Người bị huyết áp cao
Tỏi là một trong những thực phẩm tự nhiên được nghiên cứu khá nhiều về khả năng giúp hạ huyết áp. Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy bổ sung tỏi có thể giúp giảm huyết áp ở người bị huyết áp cao. Trong một số trường hợp, mức giảm này có thể tương đương với thuốc điều trị nhẹ, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).


Tỏi chứa các hợp chất giúp giảm cholesterol và kiểm soát đường huyết

ẢNH: AI

Cơ chế chính nằm ở các hợp chất lưu huỳnh như allicin. Chúng có tác dụng làm giãn mạch máu, tăng khả năng hoạt động của nitric oxide và giảm áp lực lên thành mạch. Nhờ đó, máu lưu thông dễ dàng hơn và huyết áp được cải thiện.

Với những người bị huyết áp cao, ăn tỏi mỗi ngày có thể là một cách hỗ trợ tự nhiên khá hữu ích. Tuy nhiên, tỏi không thể thay thế thuốc và vẫn cần tuân theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Người có nguy cơ bệnh tim mạch
Tỏi cũng phù hợp với những người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, chẳng hạn những người có cholesterol cao, mỡ máu hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim.

Dầu cá có thực sự giúp chữa khô mắt?

Nghiên cứu cho thấy tỏi có thể giúp cải thiện cùng lúc nhiều yếu tố nguy cơ với bệnh tim. Cụ thể, tỏi làm giảm cholesterol "xấu" LDL, cải thiện chức năng mạch máu và hạn chế sự kết dính của tiểu cầu. Sự kết dính này là yếu tố liên quan đến hình thành cục máu đông.

Người có mỡ máu, tăng đường huyết nhẹ
Tỏi cũng có lợi cho những người đang ở giai đoạn sớm của các bệnh chuyển hóa như cholesterol cao mức độ nhẹ, đường huyết bắt đầu cao nhưng chưa đến mức bị tiểu đường. Tỏi chứa các hợp chất có thể giúp giảm cholesterol, chất béo trung tính và góp phần kiểm soát đường huyết.

Dù hiệu quả không quá mạnh nhưng nếu kết hợp với chế độ ăn lành mạnh và vận động đều đặn, tỏi có thể giúp làm chậm tiến triển của các rối loạn này. Điều này đặc biệt quan trọng ở giai đoạn nhẹ, cơ thể vẫn còn khả năng hồi phục tốt.

Người có hệ miễn dịch suy yếu
Tỏi từ lâu đã được xem là thực phẩm có ích cho hệ miễn dịch. Các hợp chất trong tỏi như allicin, diallyl sulfide và S-allyl cysteine có khả năng kháng khuẩn và giúp điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch.

Những chất trên giúp tăng hiệu quả hoạt động của tế bào miễn dịch, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh. Một số nghiên cứu cho thấy người ăn tỏi thường xuyên có thể ít bị cảm lạnh hơn hoặc nếu mắc thì triệu chứng nhẹ hơn, theo Eating Well.

Những lưu ý khi ăn tỏi
Tỏi mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng cần sử dụng đúng cách để tránh tác dụng phụ. Các chuyên gia lưu ý rằng hợp chất allicin - thành phần chính tạo nên giá trị của tỏi - rất nhạy với nhiệt, vì vậy nên băm hoặc nghiền tỏi và để khoảng 10 phút trước khi chế biến để phát huy tối đa lợi ích, theo The Times of India.

Bên cạnh đó, việc tiêu thụ tỏi cần ở mức vừa phải. Các chuyên gia khuyến nghị chỉ nên ăn 1 - 2 tép tỏi/ngày. Dùng quá nhiều có thể gây đầy hơi, khó chịu đường tiêu hóa.

Ngoài ra, tỏi sống có thể gây kích ứng nếu ăn khi đói, do đó nên kết hợp trong bữa ăn để giảm tác động lên dạ dày. Việc sử dụng điều độ, đúng cách sẽ giúp tận dụng lợi ích của tỏi mà vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe.

VietBF@sưu tập

Iran đang dựng chướng ngại vật tại một cơ sở hạt nhân quan trọng giữa lúc có nguy cơ Mỹ hoặc Israel tiến hành chiến dịch trên bộ nhằm thu giữ kho uranium làm giàu của nước này.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy chính quyền Iran đã chặn 3 lối vào đường hầm tại cơ sở hạt nhân Isfahan bằng các đê đất, hàng rào và đống đổ nát, theo tờ The Telegraph ngày 11.4.

Việc xây dựng các biện pháp phòng thủ này bắt đầu vào hoặc sau ngày 18.3, theo báo cáo của Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) có trụ sở tại Mỹ. Các nhà phân tích nói rằng những chướng ngại này có thể làm chậm bất kỳ cuộc đột kích nào và khiến lực lượng xâm nhập dễ bị tên lửa Iran tấn công.


Ảnh vệ tinh chụp ngày 1.2 cho thấy một tòa nhà bị tấn công trước đó tại cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran đã được lắp mái che mới

ẢNH: REUTERS

Iran ước tính sở hữu 400 kg uranium làm giàu cao - thành phần chính để chế tạo vũ khí hạt nhân, trong đó ít nhất một nửa được cho là đang lưu trữ tại Isfahan, một trong 3 cơ sở chính cùng với Fordow và Natanz. Khoảng 200 kg uranium làm giàu cao được cho là đủ để chế tạo 5 vũ khí hạt nhân.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo có thể tấn công vào các cơ sở hạt nhân và nhấn mạnh rằng cuộc chiến với Iran sẽ không kết thúc nếu chính quyền Tehran không giao nộp uranium. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran không cho thấy dấu hiệu chấp nhận điều đó.

Ngày 9.4, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cảnh báo về khả năng tiến hành chiến dịch quân sự nhằm thu giữ uranium làm giàu cao nếu không đạt được thỏa thuận. "Chúng tôi vẫn còn những mục tiêu cần hoàn thành. Số vật liệu làm giàu còn lại sẽ rời khỏi Iran… hoặc thông qua thỏa thuận, hoặc thông qua việc nối lại chiến sự", ông nói trong một bài phát biểu trên truyền hình.

Chiến dịch nhằm thu giữ uranium bằng vũ lực sẽ là một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất trong chiến tranh hiện đại. Binh sĩ sẽ phải bay tới địa điểm, thiết lập vòng bảo vệ và đào bới trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày để tiếp cận cơ sở nằm dưới lòng đất.

Bà Sarah Burkhard, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại ISIS, cho biết các chướng ngại vật được xây dựng trong những tuần gần đây có thể được dọn dẹp tương đối dễ dàng, nhưng sẽ "làm tăng thời gian và độ phức tạp" của một chiến dịch trên bộ.

Chiến dịch đó sẽ cần máy móc hạng nặng để di chuyển đất đá và máy bay để vận chuyển uranium, vốn phải được nâng bằng cần cẩu.

Tuy nhiên, việc xây dựng chướng ngại vật đồng thời cũng làm chậm nỗ lực của Iran nếu nước này muốn di chuyển vật liệu sang nơi khác.

Trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái, máy bay ném bom B-2 của Mỹ đã thả bom xuyên boongke xuống cơ sở Fordow, vốn nằm sâu khoảng 80 mét trong lòng núi. Các cuộc tấn công này có thể đã phá hủy máy ly tâm và khiến nguồn uranium tại đó gần như không thể thu hồi.

Tuy nhiên, chính quyền Iran có thể đã chuyển vật liệu sang Isfahan trong những ngày trước khi chiến sự nổ ra. Qua hình ảnh vệ tinh, các nhà phân tích ghi nhận các xe tải đã vận chuyển 18 thùng màu xanh tới cơ sở này vào ngày 9.6.2025.

Các lối vào của tổ hợp nghiên cứu hạt nhân lớn nhất Iran hiện đã bị lấp đất. Tuy nhiên, cơ sở này không bị ném bom nặng như Fordow, vì vậy vẫn có khả năng tiếp cận và thu hồi lượng uranium còn lại.

Nếu xảy ra một cuộc đột kích, Iran nhiều khả năng sẽ tấn công lực lượng Mỹ hoặc Israel trong suốt thời gian họ buộc phải hoạt động trên mặt đất.

Trong hình ảnh vệ tinh, một đê đất rộng khoảng 2 mét cùng một chướng ngại khác làm từ vật liệu chưa xác định đang chặn lối vào đường hầm phía nam. Các chướng ngại tương tự cũng được đặt tại các đường hầm trung tâm và phía bắc.

Tehran cũng đã xây thêm các rào chắn gần một trạm kiểm soát tại đường hầm trung tâm, nơi khu vực lối vào chính hiện đã được rào kín hoàn toàn.

VietBF@sưu tập

Khi chiếc máy bay quân sự bị rơi tại một vùng lãnh thổ xa lạ hoặc thậm chí của đối phương, việc tìm kiếm để đưa phi công đến nơi an toàn trở nên cấp bách.
Để tránh bị kẻ thù bắt giữ hoặc các mối nguy hiểm từ thiên nhiên, phi công cần có sự hỗ trợ kịp thời từ các đội cứu hộ sau khi bung dù khỏi máy bay. Nhằm hỗ trợ quá trình này, từ năm 2009, hệ thống có tên Định vị người sống sót trong chiến đấu (Combat Survivor Evader Locator, hay CSEL) do Boeing phát triển đã được đưa vào sử dụng.


CSEL được Boeing đưa vào sử dụng từ năm 2009
CSEL là một thiết bị cầm tay tích hợp giữa liên lạc an toàn và GPS nhằm giúp phi công có thể liên lạc với các đội cứu hộ một cách hiệu quả.

Theo thông tin từ Boeing, CSEL là hệ thống có khả năng kết nối với nhiều mạng vệ tinh để truyền tải thông điệp, được coi là “hệ thống gọi khẩn cấp 911 toàn cầu dành cho phi công gặp nạn”. Ngoài ra, CSEL cũng có thể truyền tín hiệu qua các băng tần UHF và VHF, với 23 tin nhắn được cài đặt sẵn để phi công sử dụng khi không thể giao tiếp bằng giọng nói.

CSEL trở thành “phao cứu sinh” cuối cùng cho phi công
Việc trang bị cho phi công một thiết bị liên lạc đa năng như CSEL được xem là rất quan trọng để họ có cơ hội trở về an toàn ngay cả khi gặp sự cố. Các phi công và đội cứu hộ trên không đã được đào tạo chuyên sâu về cách sử dụng hệ thống này trong các hoạt động cứu hộ.

Ví dụ, trong cuộc xung đột hiện tại giữa Mỹ và Iran, một thành viên phi hành đoàn của chiếc F-15E Strike Eagle bị bắn rơi gần đây đã sử dụng CSEL để phối hợp cứu hộ và được giải cứu để đưa về nhà an toàn.

Mặc dù các phi công điều khiển những chiếc máy bay trị giá hàng triệu USD ở độ cao lớn, họ vẫn phải đối mặt với nguy hiểm rình rập từ các hệ thống phòng không hiện đại. Hệ thống CSEL đảm bảo rằng những viên phi công này có cơ hội trở về an toàn nếu nhiệm vụ không thành công.

VietBF@ sưu tập

Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện Mỹ James Comer ngày 10.4 cho biết Quốc hội sẽ tổ chức các phiên điều trần với các nạn nhân của cố tỉ ấu dâm phú Jeffrey Epstein, sau khi Đệ nhất phu nhân Melania Trump kêu gọi lấy lời khai công khai.

Trả lời phỏng vấn trên Fox News, ông Comer cho biết ủy ban đã liên hệ với các nạn nhân trong nhiều tháng qua. Theo ông, một số người sẵn sàng ra làm chứng, trong khi những người khác vẫn còn do dự. Việc điều trần sẽ được tiến hành sau khi hoàn tất quá trình thu thập lời khai.


Ông Epstein khi còn sống

ẢNH: AFP

Trước đó, ngày 9.4, bà Melania Trump phủ nhận mọi liên hệ với ông Epstein và cho rằng điều trần công khai là cần thiết để các nạn nhân có cơ hội kể lại câu chuyện của mình. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không nắm rõ nội dung tuyên bố của vợ, nhưng ủng hộ quyền lên tiếng của bà.

Tuy nhiên, nhiều nạn nhân đã phản ứng gay gắt, cáo buộc đệ nhất phu nhân "đẩy gánh nặng" sang phía người bị hại, theo tờ The Guardian. Trong tuyên bố chung ngày 10.4, nhóm 13 nạn nhân nhấn mạnh họ đã hoàn thành trách nhiệm khi tố cáo và cung cấp lời khai. "Yêu cầu chúng tôi làm thêm vào lúc này không phải là công lý, mà là sự thoái thác trách nhiệm", tuyên bố nêu. Một số nạn nhân khác cũng kêu gọi chính phủ tập trung vào minh bạch và trách nhiệm giải trình, thay vì yêu cầu họ tiếp tục ra điều trần. Nhà Trắng hiện chưa đưa ra bình luận.

Hồ sơ Epstein tiếp tục thu hút sự chú ý từ chính trường Mỹ khi Bộ Tư pháp công bố hàng triệu tài liệu liên quan từ cuối năm 2025.

VietBF@sưu tập

Chính phủ Anh ngừng chuyển giao quần đảo Chagos, nơi có căn cứ chung của Anh và Mỹ trên đảo Diego Garcia, sau khi nhiều lần bị Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích.


Quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương

ẢNH: REUTERS

Tờ The Hill ngày 12.4 đưa tin Anh đã tạm dừng việc chuyển giao quần đảo Chagos cho Mauritius sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây rút lại hợp tác của mình đối với thỏa thuận năm 2024.

Từ thập niên 1970, Anh và Mỹ đã cùng sử dụng một căn cứ quân sự trên đảo Diego Garcia, hòn đảo lớn nhất thuộc quần đảo Chagos. Thỏa thuận chuyển giao quần đảo này cho Mauritius, cho phép tiếp tục sử dụng căn cứ, xuất phát từ một cuộc chiến pháp lý kéo dài hàng thập niên nhằm giải quyết quá khứ thuộc địa của Anh.

Chính phủ Anh hôm 11.4 tuyên bố sẽ không tiếp tục thỏa thuận với Mauritius, khẳng định rằng họ không thể tiếp tục việc chuyển giao mà không có sự ủng hộ của Mỹ.

Tuy nhiên, chính phủ Anh lưu ý rằng việc đảm bảo "an ninh hoạt động lâu dài của căn cứ Diego Garcia đang và sẽ tiếp tục là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi, đó là toàn bộ lý do của thỏa thuận", theo một thông cáo chính thức.

"Chúng tôi đang tiếp tục hợp tác với Mỹ và Mauritius", chính phủ Anh cho biết.

Vụ chuyển nhượng đã gặp khó kể từ khi ông Trump chỉ trích gay gắt thỏa thuận này đầu năm nay. Hồi tháng 2, ông Trump nói rằng việc chuyển giao là "sai lầm lớn". Gần đây nhất, ông kêu gọi chính phủ Anh "đừng giao Diego Garcia cho bên khác!", khi viết trên Truth Social hôm 6.4.

Thủ tướng Anh Keir Starmer đã phản bác ông Trump hồi tháng 1, nói rằng "những lời của Tổng thống về Chagos ngày hôm qua khác với những lời chào đón và ủng hộ trước đó khi tôi gặp ông ấy tại Nhà Trắng."

Vào cuối thập niên 1960 và trong thập niên 1970, Anh đã cưỡng bức di dời tới 2.000 người dân bản địa Chagos để thiết lập căn cứ trên đảo Diego Garcia, theo Reuters.

VietBF@sưu tập