Theo Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến dẫn đầu phái đoàn Mỹ tham gia đàm phán với Iran tại Pakistan, bắt đầu từ ngày 10/4. Cùng tham gia có đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner, con rể Tổng thống Donald Trump. Dù vậy, khả năng ông Vance trực tiếp dự họp vẫn chưa được xác nhận do các quan ngại về an ninh.

Trước đó, Pakistan đã đề xuất tổ chức đối thoại tại thủ đô Islamabad ngay trong tuần này. Tổng thống Donald Trump cũng xác nhận các cuộc tiếp xúc trực tiếp sẽ diễn ra "rất sớm", sau khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận ngừng bắn hôm 7/4.

Trong một bài viết trên nền tảng mạng xã hội X trưa 9/4, Đại sứ Iran tại Pakistan, ông Reza Amiri Moghadam, cho biết một phái đoàn của nước này sẽ tới Islamabad vào tối cùng ngày để tiến hành các cuộc đàm phán dựa trên kế hoạch hòa bình 10 điểm của Tehran. Theo ông, phái đoàn Iran vẫn thực hiện chuyến đi bất chấp sự hoài nghi trong dư luận trong nước và những lo ngại về khả năng các nỗ lực ngoại giao bị phá hoại.

Dù vậy, bầu không khí trước đàm phán vẫn hết sức căng thẳng. Một quan chức Nhà Trắng cho rằng kế hoạch ngừng bắn 10 điểm do Iran công bố không phản ánh đầy đủ khuôn khổ mà Washington chấp thuận, đồng thời nhấn mạnh Mỹ sẽ không tiến hành thương lượng công khai.

Về phía Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad-Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ đã vi phạm 3 điều khoản then chốt trong đề xuất ngừng bắn, gồm các cuộc tấn công tại Lebanon, hoạt động máy bay không người lái xâm nhập không phận Iran và việc Washington bác bỏ quyền làm giàu uranium của Tehran. Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, việc tiếp tục đàm phán là "không hợp lý".

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng cảnh báo Tehran có thể rút khỏi thỏa thuận nếu các hoạt động quân sự, đặc biệt tại Lebanon, vẫn tiếp diễn. Trong khi đó, Israel khẳng định Lebanon không thuộc phạm vi áp dụng của lệnh ngừng bắn hiện nay.

Cùng ngày, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã điện đàm với lãnh đạo Azerbaijan và Pháp, nhấn mạnh sự thiếu tin tưởng của Tehran đối với Washington do các tiền lệ trước đó. Nhà lãnh đạo Iran cho rằng việc nước này chấp nhận ngừng bắn thể hiện thiện chí giải quyết xung đột bằng biện pháp ngoại giao, đồng thời khẳng định kế hoạch hòa bình 10 điểm của Tehran là nền tảng hướng tới chấm dứt chiến sự, trong đó duy trì ngừng bắn tại Lebanon là điều kiện then chốt.

Ở chiều ngược lại, Washington xác định vấn đề làm giàu uranium là trọng tâm của tiến trình đàm phán. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth yêu cầu Iran phải giao nộp toàn bộ lượng uranium làm giàu, coi đây là "lằn ranh đỏ", đồng thời để ngỏ khả năng tiếp tục hành động quân sự nếu cần thiết.

Những tuyên bố cứng rắn từ Nhà Trắng càng làm gia tăng sức ép trước thời điểm đối thoại. Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 9/4, Tổng thống Trump khẳng định quân đội Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện "trong và xung quanh Iran" cho tới khi một "thỏa thuận thực sự" được tuân thủ đầy đủ. Ông Trump cho biết sự hiện diện này sẽ bao gồm tàu chiến, máy bay, binh sĩ, đạn dược và các phương tiện quân sự cần thiết cho những chiến dịch có thể gây sát thương lớn nếu thỏa thuận bị phá vỡ.

Tổng thống Trump đồng thời cảnh báo nếu thỏa thuận không được thực thi, Mỹ sẽ đáp trả với quy mô "lớn hơn, tốt hơn và mạnh hơn" so với trước đây. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhấn mạnh hai mục tiêu mà Washington coi là không thể nhân nhượng, gồm việc Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân và Eo biển Hormuz phải được duy trì mở, an toàn.

Trước đó, Nhà Trắng công bố báo cáo tổng thể về chiến dịch quân sự mang tên "Epic Fury", khẳng định Mỹ đã hoàn thành và vượt các mục tiêu quân sự chỉ trong 38 ngày. Theo báo cáo này, hơn 13.000 mục tiêu trên lãnh thổ Iran đã bị tấn công, khiến phần lớn hệ thống phòng không, tên lửa, máy bay không người lái và năng lực công nghiệp quốc phòng của nước này bị phá hủy hoặc suy giảm nghiêm trọng.

Báo cáo cũng cho biết chiến dịch có sự tham gia của hơn 50.000 quân nhân Mỹ, với trên 10.000 phi vụ được thực hiện. Mỹ và các đối tác được cho là đã đánh chặn khoảng 1.700 tên lửa và máy bay không người lái. Washington nhận định chính sức ép quân sự đã buộc Tehran phải chấp nhận ngừng bắn, mở lại Eo biển Hormuz và quay trở lại bàn thương lượng.

Iran ngày 8/4 một lần nữa tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz nhằm đáp trả các cuộc tấn công quy mô lớn chưa từng có của Israel nhằm vào Lebanon, trong bối cảnh khu vực Trung Đông tiếp tục đối mặt nguy cơ leo thang căng thẳng nghiêm trọng.

Theo Bộ Y tế Lebanon, các cuộc không kích của Israel trong ngày 8/4 đã khiến ít nhất 254 người thiệt mạng và 890 người khác bị thương. Đây là mức thương vong trong một ngày cao nhất kể từ khi giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon bùng phát.

Số liệu thống kê cho thấy chỉ trong hơn 5 tuần kể từ khi xung đột nổ ra, Lebanon đã ghi nhận tổng cộng 1.739 người thiệt mạng và 5.873 người bị thương.

Giới chức Iran cho rằng thỏa thuận hòa bình giữa Washington và Tehran lẽ ra phải bao trùm cả Lebanon. Trong khi đó, Mỹ và Israel khẳng định Lebanon không nằm trong phạm vi áp dụng của lệnh ngừng bắn hiện nay.

Trước đó, Mỹ và Israel đã nhất trí về một lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận được công bố, Iran cùng một số quốc gia Vùng Vịnh đã ghi nhận thêm các cuộc tấn công mới trong ngày 8/4.

Thứ Tư (8/4), tàu khu trục Admiral Grigorovich của Nga, đã hộ tống 2 tàu thuộc hạm đội bóng tối qua eo biển Anh (Manche) trong khi một tàu hải quân Anh theo sau.

Tờ Telegraph (Anh) đưa tin tàu Admiral Grigorovich đã di chuyển giữa 2 tàu chở dầu mang tên Universal và Enigma dài 600 feet (183 mét) lúc 9 giờ hơn sáng 8/4 khi chúng đang hướng về phía tây đến Plymouth (Anh). Admiral Grigorovich là một tàu chiến trọng tải 3.620 tấn được trang bị tên lửa chống hạm, tên lửa hành trình và tên lửa phòng không.

Tờ báo đưa tin đã quan sát thấy đoàn tàu của Nga di chuyển dọc theo bờ biển phía nam, trong khi tàu RFA Tideforce thuộc Hải quân Hoàng gia Anh bám sát phía sau.

Theo thông tin, tàu Universal đã rời cảng Vysotsk (Nga) vào ngày 18/1. Tháng 9/2025, tàu này bị cấm hoạt động trong vùng biển của Anh vì hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu dầu của Nga.

Trong khi đó, tàu Enigma mang cờ Cameroon đang trên đường đến Thổ Nhĩ Kỳ, sau khi rời cảng Primorsk (Nga) ngày 29/3. Tàu này cũng bị Anh đưa vào danh sách trừng phạt vào tháng 5/2025.

Tờ Telegraph cũng xác định 2 tàu chở dầu khác của Nga bị trừng phạt là Desert Kite (mang cờ Gambia) và tàu Kousai (mang cờ Sierra Leone) đang di chuyển qua eo biển Manche theo hướng ngược lại sau khi đi vào từ tối thứ Ba (7/4).

Tháng trước, Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố quân đội Anh có thể sẽ đột kích các tàu chở dầu thuộc hạm đội bóng tối của Nga nếu chúng đi qua vùng biển nước này. Tuy nhiên, đến nay, quốc gia thuộc G7 này vẫn chưa bắt giữ bất kỳ tàu nào của Nga.

Ngày 30/3, một nhóm gồm 8 tàu chở dầu của Nga bị cấm hoạt động đã đi qua eo biển Manche mà không gặp trở ngại nào. Tháng trước, Anh đã cho phép một trong những tàu thuộc hạm đội ngầm chở dầu đến Cuba đi qua eo biển Manche. Con tàu này được một tàu chiến Nga hộ tống và Hải quân Anh theo dõi suốt 48 giờ khi di chuyển trong vùng biển của Anh.

Theo các nhà phân tích, kể từ tháng 1, hơn 300 tàu thuộc hạm đội bóng tối của Nga đã đi qua vùng biển của Anh.

Các chuyên gia hàng hải cho rằng việc bắt giữ toàn bộ tàu bóng tối sẽ là điều không khả thi đối với Anh. Các nhà chức trách sẽ phải huy động nguồn lực lớn, bao gồm binh lính từ Thủy quân lục chiến Hoàng gia hoặc lực lượng đặc nhiệm hải quân tinh nhuệ (Special Boat Service), cũng như các đội ngũ thực thi pháp luật. Ngoài ra, sức chứa của các bến cảng tại Anh cũng không đủ chỗ neo đậu cho các tàu bị bắt giữ.

Năm 2026 tiếp tục ghi nhận hàng loạt trường đại học tại Mỹ đóng cửa, sáp nhập hoặc bị mua lại. Từ những cơ sở lâu đời hơn 100 năm đến các trường chuyên ngành, tất cả đều đang chịu sức ép từ suy giảm tuyển sinh, chi phí tăng cao và mô hình tài chính phụ thuộc vào học phí dần bộc lộ giới hạn.

Nhiều trường đại học biến mất

Danh sách các trường đóng cửa trong năm 2026 tiếp tục kéo dài, cho thấy bức tranh đầy biến động của giáo dục đại học Mỹ. Mới nhất, Labouré College of Healthcare sẽ chấm dứt toàn bộ hoạt động học thuật vào ngày 31/8/2026, đồng thời chuyển các chương trình điều dưỡng sang Curry College tại bang Massachusetts. Nguyên nhân được xác định là những "thách thức kéo dài về tài chính, tuyển sinh".

Không chỉ Labouré, nhiều trường khác cũng rơi vào tình trạng tương tự. Lourdes University (bang Ohio) sẽ đóng cửa sau năm học này, với chưa đến 1.000 sinh viên theo học tính đến năm 2025. Nhà trường thừa nhận mô hình đại học truyền thống với chương trình cử nhân và thể thao "không còn bền vững".

Trong khi đó, California College of the Arts, thành lập từ năm 1907, cũng tuyên bố "thu hẹp hoạt động" do thâm hụt ngân sách kéo dài và sụt giảm tuyển sinh, dù đã nhận hỗ trợ tài chính hàng chục triệu USD từ bang và các nhà tài trợ. Một phần di sản của trường sẽ được duy trì thông qua hợp tác với Đại học Vanderbilt.

Xu hướng này không phải cá biệt khi trong năm 2025 tại Mỹ, ít nhất 16 cơ sở giáo dục đại học đã đóng cửa và hơn 12 trường phải sáp nhập hoặc bị mua lại để tồn tại. Các trường quy mô nhỏ, phụ thuộc vào học phí, đặc biệt dễ tổn thương trước biến động.

Northland College ở Ashland, Wisconsin, Mỹ đã tổ chức lễ tốt nghiệp cuối cùng vào năm 2025 trước khi đóng cửa vĩnh viễn do khó khăn tài chính và số lượng sinh viên giảm sút, trường đã hoạt động từ năm 1892

Khi mô hình cũ không còn phù hợp

Phía sau làn sóng đóng cửa là những vấn đề mang tính hệ thống. Trước hết là sự suy giảm số lượng sinh viên trong độ tuổi đại học tại nhiều khu vực ở Mỹ, xu hướng này đã hình thành từ trước đại dịch COVID-19.

Khi tuyển sinh giảm, nguồn thu học phí, vốn là trụ cột tài chính của nhiều trường tư cũng suy giảm theo. Đại dịch COVID-19 càng làm trầm trọng thêm tình trạng này, rút ngắn thời gian để các trường điều chỉnh chiến lược.

Trong khi đó, chi phí vận hành tăng cao do lạm phát, cùng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, khiến nhiều trường rơi vào vòng xoáy thâm hụt. Để tồn tại, các trường buộc phải cắt giảm nhân sự, thu hẹp chương trình đào tạo hoặc bán tài sản.

Một số trường chọn giải pháp sáp nhập để tận dụng nguồn lực. Chẳng hạn, Pacific University và Willamette University dự kiến hợp nhất để tạo thành trường đại học tư lớn nhất bang Oregon. Tương tự, Villanova University sẽ tiếp nhận Rosemont College nhằm duy trì hoạt động của một cơ sở có quy mô nhỏ hơn 800 sinh viên.

Tuy nhiên, không phải trường nào cũng tìm được những lối thoát như thế. Những trường không thể cân bằng tài chính hoặc tìm đối tác phù hợp buộc phải đóng cửa hoàn toàn, chấm dứt hàng chục, thậm chí hàng trăm năm hoạt động.

"Cơn bão” chưa có dấu hiệu dừng lại

Theo giới quan sát, làn sóng đóng cửa và sáp nhập trong giáo dục đại học Mỹ chưa dừng lại. Những yếu tố như thay đổi nhân khẩu học, xu hướng học trực tuyến, nhu cầu kỹ năng mới của thị trường lao động và áp lực tài chính sẽ tiếp tục tái định hình hệ thống.

Các chuyên gia nhận định, những trường có quy mô nhỏ, phụ thuộc học phí và chậm thích ứng với nhu cầu thị trường sẽ tiếp tục nằm trong nhóm rủi ro cao. Ngược lại, các cơ sở linh hoạt, đa dạng hóa nguồn thu và gắn kết chặt chẽ với thị trường lao động sẽ có nhiều cơ hội tồn tại hơn.

Theo The College Fix, trong 8 năm qua, hơn 100 trường tại Mỹ đã đóng cửa hoặc sáp nhập. Một nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (2024) đã dự báo, xu hướng này chưa dừng lại khi khoảng 80 trường khác có thể biến mất trong 5 năm tới, tương đương trung bình 16 trường mỗi năm.

Không còn là những thông báo đơn lẻ, việc các trường đại học tại Mỹ liên tiếp đóng cửa, sáp nhập hoặc bị “xóa sổ” khỏi bản đồ giáo dục đang dần cho thấy một sự dịch chuyển mang tính hệ thống. Khi những cơ sở có lịch sử hàng chục, thậm chí hàng trăm năm buộc phải dừng hoạt động chỉ trong thời gian ngắn, câu chuyện không còn dừng ở khó khăn tài chính hay tuyển sinh của từng trường riêng lẻ, mà phản ánh một áp lực sâu hơn đang đè lên toàn bộ mô hình đại học truyền thống.

Trong bối cảnh chi phí vận hành leo thang, nguồn thu học phí suy giảm và nhu cầu người học thay đổi nhanh chóng, nhiều trường, đặc biệt là các cơ sở tư thục quy mô nhỏ đang rơi vào thế "kẹt" khi không kịp thích ứng. Sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt, cùng với những biến động hậu đại dịch, khiến khoảng cách giữa kỳ vọng đào tạo và thực tế thị trường lao động ngày một nới rộng. Những cánh cổng đại học đóng lại vì thế không chỉ là dấu chấm hết của một tổ chức giáo dục, mà còn là dấu hiệu cho một quá trình sàng lọc đang diễn ra mạnh mẽ, buộc hệ thống phải tái cấu trúc để tồn tại.

Hãng thông tấn TASS đưa tin ngày 8/4, các nhà khoa học Nga (từ Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Trường Kinh tế Cao cấp, Đại học Quốc gia Lomonosov Moscow và Đại học Liên bang Viễn Đông) đã phát hiện ra một loại hợp chất nhiều lớp mới của các nguyên tố đất hiếm (REE). Điều này mở ra con đường tạo ra các vật liệu có giá trị mới, theo thông cáo báo chí của Bộ Giáo dục và Khoa học Nga.

Hợp chất này được tạo ra bằng cách cho oxit kim loại đất hiếm phản ứng với glycine (axit amin đơn giản nhất) trong dung dịch nước.

"Các hợp chất mà chúng tôi phát hiện ra khá bất thường. Phương pháp thu được chúng cũng không theo lối thông thường: Axit amin glycine được phát hiện có khả năng 'phá vỡ' cấu trúc tinh thể của oxit nguyên tố đất hiếm (REE) chỉ bằng cách đun nóng nhẹ, dù oxit này đã được nung ở nhiệt độ cực cao 1.000°C" - Maria Teplonogova, thành viên nhóm nghiên cứu và là nhà nghiên cứu tại Viện Hóa học Tổng hợp và Vô cơ N.S. Kurnakov (IGIC RAS) cho biết.

Ngay cả trong lĩnh vực được cho là đã “nghiên cứu kỹ lưỡng”, các nhà khoa học Nga vẫn tìm ra điều bất ngờ mới. Điều này mở rộng đáng kể hiểu biết về tính chất hóa học của nguyên tố đất hiếm – nhóm nguyên tố chiến lược và khó xử lý.

Phát hiện của các nhà khoa học Nga mở rộng hiểu biết cơ bản của chúng ta về hóa học nguyên tố đất hiếm và mở đường cho các phương pháp mới để sản xuất vật liệu chức năng dựa trên kim loại đất hiếm cho các ứng dụng y sinh (như chụp ảnh sinh học và phân phối thuốc), cảm biến (máy dò nhiệt độ phát quang) và xúc tác, Bộ Giáo dục và Khoa học Nga cho biết.

Công trình của các nhà khoa học Nga là bước tiến quan trọng về mặt công nghệ và kinh tế. Thay vì dùng các quy trình phức tạp, tốn năng lượng cao, phương pháp mới sử dụng glycine (rẻ, dễ kiếm, thân thiện môi trường) tiềm năng trở thành bước ngoặt giúp mở ra lớp vật liệu đất hiếm mới, dễ tổng hợp hơn và có ứng dụng thực tiễn cao trong y sinh, cảm biến và xúc tác.

Các thí nghiệm bổ sung cho thấy các phân tử axit amin lớn hơn (alanin hoặc phenylalanin) không phản ứng với oxit đất hiếm trong điều kiện tương tự. Điều này dẫn các tác giả đến giả thuyết rằng sự hình thành các hợp chất đất hiếm mới xảy ra thông qua cơ chế Topotactic, có nghĩa là phản ứng bảo toàn một phần sự sắp xếp không gian của các cation (ion mang điện tích dương) đặc trưng của các nguyên liệu ban đầu - các oxit đất hiếm.

Nghiên cứu này có sự tham gia của các nhà nghiên cứu từ Viện Hóa học Tổng hợp và Vô cơ thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Khoa Hóa học thuộc Trường Kinh tế Cao cấp, Đại học Quốc gia Lomonosov Moscow và Đại học Liên bang Viễn Đông. Công trình được Quỹ Khoa học Nga tài trợ. Kết quả đã được công bố trên Tạp chí Hóa học Vô cơ Châu Âu.

Cỗ máy mang tên "Gangtie Jiliang" có nghĩa là xương sống thép. Nó có trọng lượng khoảng 500 tấn và chiều rộng 8,1 mét. Nhật báo Khoa học và Công nghệ Trung Quốc mô tả thiết bị này giống như một "tàu sân bay dưới lòng đất" hơn là một thiết bị khai thác mỏ thông thường.

Hiện tại, cỗ máy công nghiệp này đã được triển khai tại một dự án quặng sắt ở tỉnh Liêu Ninh, phía đông bắc Trung Quốc. Nhiệm vụ của nó là khai thác nguồn tài nguyên khổng lồ nằm sâu trong lòng đất.

Các chuyên gia ước tính trữ lượng khoáng sản ở tầng sâu của Trung Quốc vô cùng lớn. Con số này cao gấp đôi so với trữ lượng đã được xác minh ở gần bề mặt.

Cụ thể, trữ lượng antimon ở độ sâu 2.000 mét gấp 5,3 lần so với trữ lượng đã biết. Đây là nguyên liệu quan trọng cho pin, bán dẫn và hợp kim. Trong khi đó, trữ lượng vàng, chì và kẽm dưới sâu cao gấp khoảng 4 lần. Ngoài ra, trữ lượng volfram, lithium, đất hiếm và than ở tầng sâu cũng cao gấp 3 lần so với bề mặt.

Trong nhiều thế kỷ, con người đã khai thác phần lớn tài nguyên dễ tiếp cận ở bề mặt. Giờ đây, việc tiến xuống lòng đất sâu là yêu cầu bắt buộc để duy trì tăng trưởng.

Ảnh: CRCC

Khác với các phương pháp đào giếng thông thường, cỗ máy "Gangtie Jiliang" được thiết kế đặc biệt để xử lý đá cứng. Máy sử dụng một đầu cắt hình tròn khổng lồ, khoan thẳng đứng từ trên xuống như một mũi khoan điện siêu trọng.

Đội ngũ kỹ sư đã vượt qua nhiều rào cản kỹ thuật để đạt được các bằng sáng chế quan trọng. Một trong những thách thức lớn nhất là việc vận chuyển khối lượng lớn bùn đất và đá vụn lên mặt đất.

Đối với các máy khoan hầm nằm ngang, việc dọn dẹp khá dễ dàng. Tuy nhiên, khi đào thẳng đứng, trọng lực khiến đất đá vụn tích tụ ngay trước đầu cắt. Sau 6 tháng thử nghiệm thất bại, các kỹ sư đã tìm ra giải pháp từ một công viên đất ngập nước. Hình ảnh bánh xe nước, một thiết bị thủy lợi có tuổi đời hơn 2.000 năm của Trung Quốc, đã tạo ra bước ngoặt.

Hệ thống dọn bùn thông minh dựa trên cấu trúc này có công suất vận chuyển tương đương 10 chiếc xe tải làm việc cùng lúc mỗi giờ.

Việc đào sâu xuống 1 km thường phải đối mặt với áp suất địa tầng cực lớn và áp lực nước cao. Các vách đá có thể biến dạng hoặc sụp đổ ngay khi vừa được cắt. Đây vốn được coi là "lời nguyền an toàn" trong xây dựng tầng sâu.

Để khắc phục, đội ngũ thiết kế đã hợp tác với các viện khoa học trong nước để phát triển phương pháp gia cố vách giếng theo thời gian thực. Công nghệ này giúp đảm bảo an toàn tuyệt đối và thay thế các phương pháp khoan nổ thủ công nguy hiểm.

Trung Quốc hiện đã sở hữu hơn 40 giếng than và gần 20 giếng khai thác kim loại sâu hơn 1.000 mét. Trong đó, 7 giếng đã sâu vượt mức 1.500 mét.

Ngoài mục tiêu khai thác mỏ, siêu cỗ máy này còn có ý nghĩa quan trọng trong hạ tầng chiến lược. Các chuyên gia năng lượng Trung Quốc đã đề xuất xây dựng mạng lưới ngầm ở miền Tây để bảo vệ các cơ sở năng lượng và quốc phòng trọng yếu. Việc đặt các tài sản quan trọng sâu dưới lòng đất giúp tăng độ an toàn và khó bị phát hiện hơn.

Câu chuyện Na Uy “phá bỏ lời nguyền dầu mỏ”, tạo ra Quỹ Hưu trí Chính phủ Toàn cầu (Government Pension Fund Global – GPFG, hay tên gọi khác là Oid Fund Norway), là kho tiền 2.000 tỷ USD chuyên đi đầu tư ra nước ngoài để tạo ra của cải lâu dài đã được nhiều người biết tới.

Theo đó, quỹ hiện đầu tư tại khoảng 68 quốc gia với hơn 10.000 khoản đầu tư riêng lẻ, trải rộng từ cổ phiếu, trái phiếu cho đến bất động sản và hạ tầng năng lượng. Danh mục này không chỉ đa dạng về địa lý, mà còn bao phủ gần như toàn bộ các ngành kinh tế quan trọng trên toàn cầu.

Trụ cột lớn nhất của quỹ là cổ phiếu, chiếm khoảng 71% tổng giá trị, tương đương hơn 15,1 nghìn tỷ kroner. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: Chấp nhận biến động trong ngắn hạn để đổi lấy tăng trưởng dài hạn. Thông qua danh mục này, quỹ nắm giữ cổ phần tại khoảng 7.200 doanh nghiệp trên 68 quốc gia, từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, ngân hàng, hãng tiêu dùng, cho đến các công ty công nghiệp và năng lượng.

Ở quy mô hiện tại, quỹ nắm giữ khoảng 1,5% tổng giá trị cổ phiếu niêm yết toàn cầu, một con số đủ để biến Na Uy, về mặt tài chính, trở thành một trong những “cổ đông thầm lặng” lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, đằng sau kho tiền khổng lồ đó còn là cả một nghệ thuật đầu tư, tái tạo tài sản tuyệt vời giúp quốc gia châu Âu này có thể thịnh vượng muôn đời.

QUY TẮC GIỚI HẠN CHI TIÊU

Nếu chiến lược đầu tư là “động cơ” tạo ra giá trị, thì quy tắc chi tiêu chính là “phanh” giúp Na Uy không tự phá hỏng thành quả của mình. Điểm đặc biệt là quốc gia này áp dụng kỷ luật tài khóa gần như cứng rắn ngang với kỷ luật đầu tư: Dù sở hữu một quỹ trị giá hàng nghìn tỷ USD, chính phủ vẫn không được phép sử dụng tùy ý.

Mỗi năm, ngân sách nhà nước chỉ được rút một phần nhỏ từ quỹ, một tỷ lệ tưởng chừng khiêm tốn, nhưng thực tế vẫn chiếm gần 1/5 tổng chi tiêu quốc gia. Điều quan trọng không nằm ở con số tuyệt đối, mà ở nguyên tắc: Chi tiêu phải nằm trong giới hạn cho phép, bất kể quy mô quỹ lớn đến đâu.

Nguyên tắc đó được cụ thể hóa bằng “quy tắc 3%”, một trong những cơ chế tài khóa nổi tiếng nhất thế giới. Theo đó, chính phủ chỉ được sử dụng phần lợi suất thực kỳ vọng của quỹ, ước tính khoảng 3% mỗi năm. Điều này đồng nghĩa với việc phần vốn gốc, tức tài sản tích lũy từ dầu mỏ và đầu tư gần như được “đóng băng” và bảo toàn. Nhà nước chỉ tiêu phần lợi nhuận, không tiêu vào “gốc”.

Đây chính là điểm tách biệt Na Uy với nhiều quốc gia giàu tài nguyên khác: Họ không xem tài nguyên là nguồn để chi tiêu, mà là nguồn để tạo ra dòng thu nhập vĩnh viễn.

Trên thực tế, quy tắc này còn đóng vai trò như một công cụ ổn định kinh tế vĩ mô. Khi nền kinh tế gặp khó khăn, chính phủ có thể linh hoạt sử dụng nhiều hơn phần lợi nhuận từ quỹ để kích thích tăng trưởng. Ngược lại, trong giai đoạn kinh tế thuận lợi, mức chi sẽ được tiết chế. Thặng dư ngân sách tiếp tục được tích lũy vào quỹ, trong khi thâm hụt có thể được bù đắp một cách có kiểm soát.

Cơ chế này giúp Na Uy “làm phẳng” chu kỳ kinh tế, giảm biên độ lên xuống của nền kinh tế mà không phải đánh đổi bằng việc tiêu hao tài sản dài hạn. Nói cách khác, quỹ không chỉ là nguồn tiền, mà còn là một công cụ điều tiết kinh tế cực kỳ hiệu quả.

CƠ CHẾ QUẢN TRỊ

Một quỹ lớn đến mức nắm giữ cổ phần toàn cầu sẽ rất dễ trở thành “miếng mồi” cho các quyết định mang tính chính trị ngắn hạn. Nhưng Na Uy đã thiết kế một cơ chế quản trị nhằm triệt tiêu rủi ro đó ngay từ đầu.

Trách nhiệm tối cao thuộc về chính phủ và quốc hội, những cơ quan đại diện cho người dân, có nhiệm vụ xác định khung chiến lược, mức độ chấp nhận rủi ro và các nguyên tắc vận hành. Tuy nhiên, họ không can thiệp vào các quyết định đầu tư cụ thể.

Phần vận hành hàng ngày được giao cho Norges Bank Investment Management (NBIM), một tổ chức chuyên nghiệp trực thuộc ngân hàng trung ương, hoạt động theo ủy quyền của Bộ Tài chính. NBIM chịu trách nhiệm triển khai chiến lược, quản lý danh mục, thực hiện giao dịch và tối ưu hóa lợi nhuận trong khuôn khổ đã được phê duyệt.

Cấu trúc này tạo ra một sự cân bằng hiếm có: Vừa đảm bảo tính minh bạch và giám sát dân chủ, vừa giữ cho hoạt động đầu tư tách biệt khỏi áp lực chính trị và chu kỳ bầu cử. Các quyết định đầu tư vì thế không bị chi phối bởi mục tiêu ngắn hạn, mà bám sát logic thị trường và tầm nhìn dài hạn.

Bên cạnh đó, quỹ còn vận hành với mức độ minh bạch rất cao: Danh mục đầu tư, hiệu suất, thậm chí các tiêu chí đạo đức đều được công khai. Điều này không chỉ tạo niềm tin trong nước, mà còn củng cố uy tín của quỹ trên thị trường quốc tế.

Nói đơn giản, Na Uy không chỉ giỏi kiếm tiền, họ còn xây dựng được một hệ thống để đảm bảo tiền được quản lý đúng cách, trong một thời gian rất dài.

CHUẨN BỊ CHO THỜI KỲ HẬU DẦU MỎ

Điểm đáng chú ý nhất trong toàn bộ mô hình của Na Uy là: Họ chưa bao giờ coi dầu mỏ là nền tảng vĩnh viễn. Ngay từ đầu, quốc gia này đã chấp nhận một thực tế: Dầu sẽ cạn, và khi điều đó xảy ra, nền kinh tế phải đứng vững mà không còn phụ thuộc vào tài nguyên.

Chính vì vậy, quỹ dầu mỏ không chỉ là công cụ quản lý hiện tại, mà còn là “cầu nối” sang tương lai. Thông qua việc đầu tư toàn cầu và giới hạn chi tiêu nghiêm ngặt, Na Uy đã chuyển hóa nguồn thu mang tính tạm thời thành một nền tảng tài chính có khả năng tồn tại lâu dài.

Khi sản lượng dầu suy giảm trong những thập kỷ tới, dòng tiền từ quỹ thay vì từ dầu sẽ tiếp tục đóng vai trò trụ cột, tài trợ cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, hạ tầng và hệ thống lương hưu. Điều này giúp quốc gia duy trì mức sống cao mà không cần dựa vào tài nguyên mới.

Ở góc độ rộng hơn, câu chuyện của Na Uy cho thấy một điều quan trọng: Tài nguyên thiên nhiên không tự động mang lại thịnh vượng. Thậm chí, nếu quản lý kém, nó còn có thể trở thành gánh nặng. Sự khác biệt nằm ở cách một quốc gia lựa chọn hành xử với nguồn tài sản đó.

Na Uy đã chọn con đường khó hơn, kiên nhẫn thay vì vội vàng, kỷ luật thay vì tiêu xài, dài hạn thay vì ngắn hạn. Và chính những lựa chọn đó đã biến một nguồn tài nguyên hữu hạn thành một hệ thống tạo ra của cải gần như vô hạn theo thời gian.

Theo: GPFG, The Economist

Vào nửa cuối mùa xuân, do độ ẩm cao, nhiệt độ tăng nhanh gây oi bức, và thời tiết giao mùa thất thường khiến cơ thể khó thích nghi. Điều này khiến hầu hết chúng ta cảm thấy ngột ngạt, khó ngủ/không đủ giấc và không có chút năng lượng nào để làm bất cứ việc gì. Đôi khi chúng ta cũng không thể kiềm chế được cảm giác nóng giận vì những chuyện nhỏ nhặt không đáng; hay thậm chí không có cảm giác thèm ăn, và trằn trọc suốt đêm. Theo Đông y, do yếu tố thời tiết thất thường khiến khí gan (can khí) bị uất kết, không lưu thông. Dẫn đến tâm trạng bứt rứt, dễ nổi nóng, cơ thể mệt mỏi, và tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tiêu hóa do hệ miễn dịch suy giảm. Điều này có nghĩa là khí gan của bạn cần được "thông suốt"! Sau Tết Thanh Minh, dương khí càng lúc càng mạnh. Nếu khí gan không lưu thông trơn tru và bị ứ đọng trong cơ thể, nó có thể dẫn đến cáu gắt, trầm cảm và thiếu năng lượng.

Hôm nay, chúng tôi muốn chia sẻ một "thành phần quý giá" để bồi bổ gan vào cuối xuân - hoa hiên (còn gọi là hoa kim châm; hoa huyên thảo...). Theo y học cổ truyền, "hoa hiên làm yên ngũ tạng, khoan khoái trong lòng, trừ thấp nhiệt, an thai, lợi tiểu, ăn ngon ngủ yên, sáng mắt nhẹ mình…- "làm dịu ngũ vị tử, mang lại niềm vui và xua tan lo âu". Chỉ cần nhìn tên thôi, bạn cũng có thể biết nó được thiết kế đặc biệt để giúp chúng ta xua tan nỗi buồn mùa xuân và điều hòa khí gan. Hoa hiên là vị thuốc Đông y có tác dụng thanh nhiệt, tiêu viêm, hỗ trợ chức năng gan và giúp an thần. Hoa hiên giúp "điều hòa khí gan" bằng cách thanh nhiệt, giải độc, làm mát máu, từ đó giảm tình trạng uất ức, căng thẳng, giúp cải thiện tâm trạng (vong ưu thảo). Cả hoa và rễ đều được dùng làm thuốc, giúp mát gan, thông đại tiểu tiện.

Hoa hiên khô và hoa hiên tươi.

Nhờ công dụng đặc biệt trong việc hỗ trợ điều hòa khí gan mà hoa hiên cũng trở thành nguyên liệu được các bà nội trợ dùng để nấu các món ăn tốt cho sức khỏe. Ngay dưới đây là 3 công thức món ăn đơn giản mà bạn có thể áp dụng để bồi bổ sức khỏe cho mình và những người thân yêu.

1. Canh hoa hiên thịt heo - giúp giảm căng thẳng và tức ngực

Món canh này đặc biệt thích hợp cho người bị ứ khí gan vào cuối mùa xuân. Nó có thể giúp giảm tức ngực và trầm cảm, cũng như bổ âm và giảm cáu gắt. Các chị em thường xuyên căng thẳng, mệt mỏi, dễ cáu gắt và bị tức ngực nhất định nên thử!

Lưu ý quan trọng: Người có tỳ vị yếu nên thêm một lát gừng khi nấu để trung hòa tính hàn; phụ nữ mang thai, người bị lạnh tử cung nặng trong kỳ kinh nguyệt và người bị dị ứng nên tránh ăn.

Nguyên liệu: 30g nụ hoa hiên khô (khoảng một nắm nhỏ), 100g thịt vai heo, 2 lát gừng, một ít hành lá thái nhỏ, 10g hạt kỷ tử, một chút muối, 1 thìa canh nước tương, 1/2 thìa canh bột bắp, hành lá thái nhỏ.

Cách nấu món canh hoa hiên thịt heo

Bước 1: Ngâm hoa hiên khô trong nước ấm khoảng 15 phút cho đến khi mềm. Rửa sạch để loại bỏ phần cuống cứng. Sau đó luộc trong nước sôi khoảng 5 phút, vớt ra và để ráo nước. Rửa sạch rồi thái thịt vai heo thành từng lát mỏng, ướp với một chút muối, nước tương và bột bắp trong 10 phút (thịt vai heo có tỉ lệ mỡ nạc hợp lý nên sẽ không bị dai ngay cả khi ninh lâu, nước dùng sẽ đặc biệt ngon).

Bước 2: Cho lượng nước vừa đủ vào nồi, thêm các lát gừng và hoa hiên đã chuẩn bị, đun sôi trên lửa lớn, sau đó giảm lửa nhỏ và ninh trong 10 phút. Cho các miếng thịt đã ướp vào nồi, dùng đũa tách rời chúng ra và nấu trong 3-5 phút cho đến khi thịt chín hẳn. Rắc hành lá thái nhỏ lên trên và nêm thêm chút muối cho vừa ăn.

2. Canh hoa hiên nấu trứng - Nấu nhanh và dễ để bồi bổ gan

Món canh này rất dễ làm, chỉ mất 10 phút để chuẩn bị, và cũng là một lựa chọn bữa tối tuyệt vời cho những người bận rộn. Nó có thể làm dịu gan và giảm căng thẳng, đồng thời cung cấp protein. Nó cũng có thể làm giảm sự khó chịu cho những người thường xuyên thức khuya hoặc bị khô mắt.

Nguyên liệu: 20g nụ hoa hiên khô, 2 quả trứng gà, 1 lát gừng, 1 thìa cà phê rượu nấu ăn, gia vị.

Cách làm món canh hoa hiên nấu trứng

Bước 1: Ngâm và rửa sạch nụ hoa hiên, sau đó luộc trong nước sôi khoảng 5 phút. Vớt ra và để riêng. Cho một ít dầu ăn vào chảo. Khi dầu nóng, đập trứng vào và chiên đến khi vàng đều cả hai mặt. Thêm một thìa cà phê rượu nấu ăn để khử mùi tanh (nên dùng lửa nhỏ khi chiên trứng để tránh bị cháy). Sau đó dùng thìa xắt thành miếng nhỏ. Nếu bạn dùng hoa tươi, hãy loại bỏ nhị trước khi luộc.

Bước 2: Cho đủ nước vào nồi, thêm lát gừng và hoa hiên đã luộc, đun sôi trên lửa lớn, sau đó giảm lửa nhỏ và ninh trong 5 phút. Bạn có thể thêm một ít cà rốt thái sợi vào để tăng màu sắc và công dụng cho tình trạng mắt khô mỏi. Nêm nếm muối cho vừa ăn, rắc hành lá thái nhỏ lên trên, vậy là món ăn đã sẵn sàng để thưởng thức.

3. Canh hoa hiên, đậu phụ, giá đỗ và mộc nhĩ - giúp thanh lọc ứ trệ, mang lại cảm giác thư thái

Công thức món canh chay này rất thanh mát và nhẹ nhàng. Hoa hiên, giá đỗ, mộc nhĩ và đậu phụ đều có tác dụng "thanh lọc và thông tắc", giúp loại bỏ sự ứ trệ do ăn quá nhiều đồ ăn nhiều dầu mỡ vào cuối mùa xuân, đồng thời làm sạch đường ruột. Khi dạ dày được làm đầy, toàn thân sẽ cảm thấy thư thái.

Lưu ý quan trọng: Không nên ăn sống cả nụ hoa hiên tươi lẫn nụ hoa hiên khô! Nụ hoa hiên tươi phải được loại bỏ nhị và được nấu chín kỹ, còn nụ hoa loa kèn khô cần được rửa sạch sau khi ngâm để loại bỏ tạp chất còn sót lại rồi luộc sau đó mới nấu chín.

Nguyên liệu: 15g nụ hoa hiên khô, 50g giá đỗ, 10g mộc nhĩ khô, nửa khối đậu phụ, 1 lát gừng, một chút muối.

Cách làm món canh hoa hiên đậu phụ, giá đỗ và mộc nhĩ

Bước 1: Ngâm nụ hoa hiên trong nước ấm khoảng 15 phút đến khi mềm rồi rửa sạch. Sau đó cho hoa hiên vào luộc khoảng 5 phút rồi vớt ra để ráo, Ngâm mộc nhĩ khô trong nước ấm rồi xé nhỏ; rửa sạch giá đỗ. Cắt đậu phụ thành những miếng nhỏ, chiên trong chảo cho đến khi bề mặt hơi vàng, rồi vớt ra để riêng. Bạn cũng có thể không cần chiên sơ đậu phụ.

Bước 2: Cho nước vào nồi, thêm lát gừng, nụ hoa hiên và mộc nhĩ, đun sôi trên lửa lớn. Sau đó giảm lửa nhỏ và nấu trong 8 phút. Cho giá đỗ và đậu phụ chiên vào, tiếp tục nấu trong 3 phút, thêm chút muối cho vừa ăn, tắt bếp và món ăn đã sẵn sàng để thưởng thức.

Lưu ý: Chế độ ăn uống nêu trên dựa trên kinh nghiệm cá nhân của tác giả. Hiệu quả cụ thể có thể khác nhau tùy từng người. Vui lòng sử dụng theo tình trạng sức khỏe của bản thân.

Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen tận dụng hộp nhựa cũ, hộp đựng đồ ăn dùng 1 lần mang về để cất trữ, hâm nóng thực phẩm mà không biết rằng, đây có thể là nguồn phát tán vi nhựa và hóa chất độc hại ngay trong chính căn bếp của mình.

Theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, hộp nhựa sau một thời gian sử dụng sẽ bị xuống cấp cả về cấu trúc vật lý lẫn hóa học. Dưới tác động của nhiệt độ cao, dầu mỡ và hóa chất tẩy rửa, bề mặt nhựa dần xuất hiện những vết nứt siêu nhỏ – nơi các hạt vi nhựa bắt đầu bong tróc và thôi nhiễm vào thức ăn mỗi ngày.

Điều đáng lo ngại là những vết xước li ti này không chỉ giải phóng vi nhựa mà còn trở thành “ổ trú ẩn” lý tưởng cho vi khuẩn. Các nhà khoa học cảnh báo, vi sinh vật có thể hình thành lớp màng sinh học bám chặt trong các khe nứt, khó bị loại bỏ dù đã rửa bằng xà phòng hay nước nóng. Trong đó, một số vi khuẩn nguy hiểm như Listeria monocytogenes có thể gây ngộ độc nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Nguy hiểm tăng gấp bội khi hâm nóng

Rủi ro lớn nhất đến từ thói quen phổ biến: dùng lại hộp nhựa dùng một lần để hâm nóng thức ăn trong lò vi sóng. Những loại hộp này vốn được thiết kế mỏng, chỉ dùng trong thời gian ngắn. Khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, chúng dễ biến dạng và giải phóng một lượng lớn vi nhựa cùng các chất phụ gia như BPA hay phthalates vào thực phẩm.

Giáo sư Keith Warriner, khoa Thực phẩm thuộc Đại học Guelph (Canada), nhấn mạnh hộp nhựa bị mài mòn tạo điều kiện cho vi sinh vật hình thành màng sinh học. Chúng có khả năng sống sót qua các chu kỳ rửa bằng xà phòng hoặc khử trùng thông thường, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Đáng chú ý nhất là Listeria monocytogenes, tác nhân gây tử vong đứng thứ ba do ngộ độc thực phẩm tại Mỹ.

Theo các nghiên cứu y khoa, hạt vi nhựa có kích thước đủ nhỏ để xuyên qua các màng sinh học, xâm nhập vào máu, nội tạng, não bộ và cả nhau thai. Báo cáo năm 2024 trên Tạp chí Y khoa New England (NEJM) của Mỹ chỉ ra, những bệnh nhân có hạt vi nhựa tích tụ trong mảng bám động mạch có nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong cao hơn đáng kể. Khi tồn tại trong cơ thể, vi nhựa kích hoạt phản ứng viêm mãn tính, gây mất cân bằng oxy hóa và làm tổn thương tế bào. Nguy hiểm hơn, các hạt này còn hoạt động như một "vật mang", đưa các hóa chất phụ gia độc hại (như chất làm dẻo BPA hay Phthalates) đi sâu vào mô thịt, dẫn đến rối loạn nội tiết tố, suy giảm chức năng sinh sản và tiềm ẩn nguy cơ biến đổi gen.

Không ít người vô tình “tiếp tay” cho vi nhựa xâm nhập cơ thể từ những thói quen tưởng chừng vô hại: đổ thức ăn còn nóng hổi vào hộp nhựa, cho hộp nhựa vào máy rửa bát nhiệt cao, hoặc dùng chúng để đựng thực phẩm có tính axit như nước chanh, sốt cà chua hay các món nhiều dầu mỡ.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo hạn chế cho hộp nhựa vào máy rửa bát vì nhiệt độ nước cao sẽ làm thay đổi cấu trúc nhựa. Giáo sư Amarat Simonne, chuyên gia an toàn thực phẩm tại Đại học Florida (Mỹ), khuyến nghị tuyệt đối không trút thức ăn đang sôi (hoặc còn nóng) vào hộp nhựa. Quá trình thôi nhiễm hóa chất từ nhựa cũng phụ thuộc vào loại thực phẩm. Nhóm thức ăn có tính axit cao (sốt cà chua, chanh) hoặc giàu chất béo (mayonnaise, bơ) có khả năng phá vỡ cấu trúc bề mặt nhựa mạnh hơn.
Không phải loại nhựa nào cũng giống nhau

Rủi ro lớn nhất đến từ thói quen tận dụng hộp nhựa dùng một lần (hộp đựng đồ ăn mang về) để hâm nóng thực phẩm trong lò vi sóng. Theo chuyên gia Kodikara, các loại hộp này được sản xuất từ nhựa mỏng, phân hủy rất nhanh. Khi gặp nhiệt độ cao, chúng giải phóng lượng lớn vi nhựa cùng các chất phụ gia như chất chống cháy, chất làm dẻo vào đồ ăn.

Một chi tiết ít người để ý là ký hiệu dưới đáy hộp nhựa – những con số từ 1 đến 7 nằm trong biểu tượng tam giác. Đây là “chìa khóa” để nhận biết mức độ an toàn.

Để giảm thiểu rủi ro, Mary M. Johnson, chuyên gia nghiên cứu tại Trường Y tế Công cộng T.H. Chan, Đại học Harvard, Mỹ, hướng dẫn người dùng kiểm tra các "mã nhận dạng nhựa" (số từ 1 đến 7 nằm trong biểu tượng tam giác ở đáy hộp). Dưới đây là phân loại mức độ an toàn:

Hạn chế sử dụng để đựng thực phẩm: Mã 3 (nhựa PVC), mã 6 (Polystyrene - nhựa xốp) và mã 7 (Các loại nhựa khác, thường chứa BPA).

An toàn hơn: Mã 1 (PET), mã 2 (HDPE), mã 4 (LDPE) và mã 5 (PP - Polypropylene).

Trong số này, chỉ có mã số 5 (PP - Polypropylene) được đánh giá chịu nhiệt tốt và có thể dùng an toàn trong lò vi sóng. Tuy nhiên, chuyên gia Johnson khuyên giải pháp an toàn và bền vững nhất cho sức khỏe gia đình là chuyển sang sử dụng hộp đựng bằng gốm, thủy tinh hoặc thép không gỉ. Nếu buộc phải dùng hộp nhựa, chuyên gia khuyến cáo nên thay sau mỗi 6 tháng hoặc một năm sử dụng liên tục.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 8/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố bất kỳ quốc gia nào cung cấp vũ khí quân sự cho Iran sẽ phải chịu mức thuế 50% ngay lập tức mà không có ngoại lệ. Tuy nhiên, ông Trump chưa cung cấp chi tiết về thông tin áp thuế.

Hồi tháng 1, ông Trump cũng viết trên Truth Social rằng sẽ áp thuế 25% đối với những quốc gia giao thương với Iran. Thời điểm đó, dù căng thẳng Washington - Tehran đã leo thang, nhưng chiến sự chưa nổ ra.

Theo dữ liệu do Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) ghi nhận, từ năm 2021 đến năm 2025, tất cả vũ khí nhập khẩu của Iran đều đến từ Nga.

Cùng thời điểm, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết Mỹ đã lên kế hoạch tấn công một số mục tiêu ở Iran, bao gồm cầu và nhà máy điện nếu thỏa thuận ngừng bắn không đạt được.

Khi được hỏi trong cuộc họp báo diễn ra cùng ngày về lời đe dọa phá hủy “cả một nền văn minh” nếu không đạt được thỏa thuận của Tổng thống Trump, ông Hegseth nói: “Chúng tôi đã đặt ra mục tiêu, đã sẵn sàng hành động, về cơ sở hạ tầng, cầu cống, nhà máy điện. Họ biết chính xác phạm vi những gì chúng tôi có khả năng làm được".

Ông Hegseth thông tin thêm lời cảnh báo của ông Trump đưa Iran đến bàn đàm phán và cuối cùng dẫn đến thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.

Cùng với đó, Bộ trưởng Chiến tranh Hegseth tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng trong cuộc xung đột với Iran và phá hủy phần lớn quân đội của nước này, dù tình báo Mỹ đánh giá Iran vẫn duy trì khả năng phóng tên lửa đáng kể.

“Chiến dịch Epic Fury là chiến thắng lịch sử và áp đảo trên chiến trường. Xét trên mọi phương diện, chiến dịch này đã tàn phá quân đội Iran và khiến họ mất khả năng chiến đấu trong nhiều năm tới", ông Hegseth nói.

Theo Reuters, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra tại Islamabad vào thứ Sáu tuần này (10/4). Về phía Iran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf dự kiến dẫn đầu phái đoàn đàm phán trong cuộc gặp với Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance.

Đức có thể nhanh chóng tiếp cận vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí

Theo nguồn tin từ SVR, các chuyên gia Đức có khả năng trong vòng khoảng một tháng có thể bí mật thu được lượng plutonium cấp độ vũ khí đủ để chế tạo một thiết bị nổ hạt nhân.

Nguồn tin này nói rằng, hoạt động có thể diễn ra tại các phòng thí nghiệm nghiên cứu ở những thành phố như Karlsruhe, Dresden, Erlangen và Jülich. Ngoài ra, chỉ trong khoảng một tuần, Đức cũng có thể thu được uranium cấp độ vũ khí tại cơ sở làm giàu ở khu vực Gronau.

SVR nhận định, không chỉ Đức mà một số quốc gia thành viên khác của Liên minh châu Âu (EU) như Italy và Cộng hòa Séc đã có những năng lực đáng kể trong việc phát triển các thành phần riêng lẻ của vũ khí hạt nhân.

Ông Alexei Leonkov, chuyên gia quân sự Nga kiêm biên tập viên tạp chí Arsenal Otechestva (Kho vũ khí của Tổ quốc), nói với News.ru rằng, Đức có thể thử nghiệm vũ khí hạt nhân mà nước này dự định phát triển tại lãnh thổ bán tự trị Polynesia thuộc Pháp.

Ông Leonkov lưu ý rằng, dù công nghệ hiện đại cho phép nhiều quốc gia sản xuất các loại đạn dược như vậy, nhưng thách thức chính vẫn là xác minh kết quả lắp ráp mà không cần thử nghiệm thực tế.

Trong EU, chỉ có Pháp sở hữu công nghệ hạt nhân. Người ta nói rằng Đức chưa tiến hành bất kỳ hoạt động phát triển hạt nhân nào kể từ Thế chiến II.

Ông Leonkov cho rằng, Đức khó có thể tự mình thực hiện những dự án phát triển hạt nhân tốn kém, vì vậy dự án có thể bao gồm việc phát triển vũ khí cho toàn bộ EU. Chuyên gia quân sự này cũng cho rằng, trường phái kỹ thuật của Đức ưu tiên chất lượng, trong khi trường phái Pháp lại kém hơn đáng kể về mặt này.

“Đôi khi [thử nghiệm vũ khí hạt nhân] mất vài năm nếu bạn tạo ra thứ gì đó từ đầu. Nhưng nếu chúng ta giả định rằng, nó sẽ được thiết kế bằng công nghệ của Pháp, với sự bổ sung một số bí quyết của Đức, thì có thể sẽ mất 2-3 năm. Có lẽ tối đa là 5 năm”, ông Leonkov nói.

Trả lời phỏng vấn News.ru ngày 8/4, nhà khoa học chính trị người Đức Alexander Rahr cho rằng, trong tương lai gần, Đức không đặt mục tiêu tự phát triển vũ khí hạt nhân, mà là tiếp nhận kho vũ khí của Pháp. Theo ông Rahr, Berlin không tìm cách vi phạm các nghĩa vụ quốc tế của mình.

“Tôi nghĩ hiện tại không có sự ủng hộ nào trong công chúng Đức đối với việc phát triển bom hạt nhân. Tuy nhiên, tôi không loại trừ khả năng trong 10 năm nữa, vấn đề này có thể nảy sinh”, ông Rahr nói.

Trước đó, ông Vladimir Dzhabarov, Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Đối ngoại Hội đồng Liên bang (Thượng viện) Nga, nói rằng, các quốc gia EU khác ngoài Pháp không nên được phép sở hữu vũ khí hạt nhân . Ông Dzhabarov cho rằng, sẽ đặc biệt nguy hiểm nếu chúng rơi vào tay Đức, xét đến lịch sử quân sự hóa của quốc gia này.

Nhà Trắng phủ nhận có kế hoạch dùng vũ khí hạt nhân chống Iran

Nhà Trắng vừa phủ nhận việc có bất kỳ kế hoạch nào sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại Iran khi thời hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra cho Tehran để đạt được thỏa thuận hoặc đối mặt một cuộc tấn công quy mô lớn đang đến gần, Al Jazeera đưa tin ngày 8/4.

Lời phủ nhận từ Washington được đưa ra sau khi Tổng thống Trump ngày 7/4 cảnh báo Tehran rằng “cả một nền văn minh sẽ chết đêm nay”.

Nghị sĩ Mỹ Joaquin Castro kêu gọi Tổng thống Trump ngay lập tức làm rõ rằng ông không xem xét việc sử dụng vũ khí hạt nhân. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sau đó nói rằng lực lượng Mỹ có thể sử dụng các công cụ mà họ “cho đến nay vẫn chưa quyết định sử dụng”. Điều đó đã khiến một tài khoản liên kết với cựu Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris khẳng định rằng, ông Vance ngụ ý rằng Tổng thống Trump “có thể sử dụng vũ khí hạt nhân”.

Những lời đe dọa mang tính tận thế từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm dấy lên lo ngại về một cuộc tấn công hạt nhân nhằm vào Iran trước khi hai nước sáng 8/4 (giờ Việt Nam) nhất trí ngừng bắn 2 tuần. Nguồn: Al Jazeera.
Nga cảnh báo EU đang đi theo con đường nguy hiểm

Tình báo Nga cho rằng, EU đang âm thầm nghiên cứu khả năng xây dựng kho vũ khí hạt nhân riêng, với lý do chính thức là nhằm đối phó với cái gọi là “mối đe dọa từ Nga”.

Theo đánh giá từ phía Mátxcơva, các cuộc thảo luận này đang được tiến hành kín đáo tại Brussels. Nga cho rằng, động thái này có thể làm suy yếu hệ thống không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu và đẩy thế giới vào một vòng xoáy chạy đua vũ trang mới.

SVR kêu gọi Mỹ và các quốc gia khác ngăn chặn kịch bản EU phát triển vũ khí hạt nhân, cảnh báo hậu quả sẽ là sự bất ổn nghiêm trọng đối với an ninh quốc tế.

Ngoài ra, phái đoàn Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna đã bác bỏ các cáo buộc từ phía Mỹ cho rằng Nga và Trung Quốc thử nghiệm hạt nhân.

Phía Nga khẳng định, dữ liệu mà Mỹ đưa ra không đủ bằng chứng và chỉ dựa trên các diễn giải thiếu cơ sở, đồng thời cảnh báo những cáo buộc này có thể làm suy yếu cơ chế kiểm soát và không phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.

Nga kêu gọi Mỹ và các quốc gia khác ngăn chặn EU phát triển vũ khí hạt nhân. Minh họa: Flick.
Mỹ tăng chi tiêu phát triển đầu đạn hạt nhân mới

Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã trình dự thảo ngân sách liên bang cho năm tài khóa 2027, trong đó đề xuất tăng thêm 3,6 tỷ USD cho Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia.

Khoản đầu tư này nhằm phát triển các đầu đạn hạt nhân mới , hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và kéo dài tuổi thọ của các vũ khí hiện có. Giới chức Mỹ cho rằng, đây là bước đi cần thiết để duy trì năng lực răn đe chiến lược.

Trong một diễn biến liên quan, lãnh đạo Bộ Tư lệnh Chiến lược Mỹ, Đô đốc Richard Correll, cho rằng Washington cần duy trì khả năng nối lại các vụ thử hạt nhân nếu cần thiết. Theo ông Correl, việc này không chỉ phục vụ mục tiêu kỹ thuật mà còn giúp răn đe các quốc gia khác thử nghiệm tương tự.

Mỹ tiến hành một số nghiên cứu vũ khí hạt nhân nhạy cảm nhất của mình tại một phòng thí nghiệm nằm sâu dưới lòng đất ở bang Nevada. Phóng viên NPR gần đây đã được tham quan nơi này. Ảnh: Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia/Khu An ninh Quốc gia Nevada cung cấp cho NPR.
Kịch bản đáng sợ sau chiến tranh hạt nhân

Các nhà khoa học cảnh báo, điều đáng sợ nhất sau một cuộc chiến hạt nhân toàn cầu có thể không phải là phóng xạ, mà là một “mùa đông hạt nhân” kéo dài, đẩy Trái Đất vào kỷ băng hà và gây ra nạn đói quy mô chưa từng có.

Bác sĩ người Mỹ Ira Helfand là thành viên tích cực của Mạng lưới toàn cầu ngăn chặn vũ khí hạt nhân (IPPNW). IPPNW được trao giải Nobel Hòa bình năm 1985 vì những nỗ lực nâng cao nhận thức về hậu quả y tế của chiến tranh hạt nhân.

Ông Helfand mới đây đưa ra cảnh báo gây sốc về quy mô tàn phá của một cuộc chiến hạt nhân giữa Nga và Mỹ.

Theo ông, thế giới hiện nay đang sở hữu các loại vũ khí hạt nhân có sức công phá lớn gấp 6-50 lần quả bom đã phá hủy Hiroshima năm 1945. Trong một kịch bản chiến tranh tổng lực, mỗi thành phố thậm chí có thể hứng chịu nhiều đầu đạn cùng lúc.

“Nhân loại chưa hề sẵn sàng cho những gì sẽ xảy ra nếu vũ khí hạt nhân được sử dụng ngày nay”, ông Helfand nhấn mạnh.

Ông ước tính, chỉ trong ngày đầu tiên của cuộc xung đột, số người thiệt mạng có thể lên tới 200-300 triệu. Tuy nhiên, thảm họa thực sự có thể đến sau đó.

Một nhóm nghiên cứu quốc tế, do các nhà khoa học từ Đại học Pennsylvania (Mỹ) dẫn đầu, đã mô phỏng hậu quả khí hậu của một cuộc chiến hạt nhân quy mô lớn.

Kết quả cho thấy, các cơn bão lửa từ những vụ nổ sẽ đưa tới 165 triệu tấn muội than lên tầng bình lưu, che chắn ánh sáng Mặt Trời. “Không cần đến phóng xạ cũng đủ để hủy diệt nhân loại”, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh.

Theo mô hình này, chỉ trong tháng đầu tiên, nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể giảm 13-15 độ C - mức giảm còn lớn hơn thời kỳ băng hà trong lịch sử. Tình trạng lạnh giá có thể kéo dài hàng thập kỷ, phá hủy hệ sinh thái trên diện rộng.

Hệ quả dây chuyền từ biến đổi khí hậu sẽ khiến nông nghiệp sụp đổ gần như ngay lập tức. Trong mô hình thử nghiệm với cây ngô, sản lượng có thể giảm tới 80%.

Các chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu sẽ bị tê liệt, và quá trình phục hồi nông nghiệp có thể mất tới 12 năm.

Một số dự báo cho rằng từ 1-2 tỷ người có thể rơi vào nạn đói . Không chỉ đất liền, các tuyến vận tải biển cũng sẽ bị gián đoạn khi băng biển lan rộng, phong tỏa nhiều cảng lớn ở Bắc bán cầu như Saint Petersburg, Copenhagen, Bắc Kinh…

Trong kịch bản xấu nhất, chỉ một số quốc đảo ở Nam bán cầu có thể duy trì điều kiện sống tương đối ổn định, trong khi phần lớn nhân loại phải đối mặt giá rét và thiếu lương thực.

Một vụ thử hạt nhân diễn ra vào ngày 23/3/1955 tại Khu thử nghiệm Nevada của Mỹ. Trong những năm 1950, vũ khí hạt nhân thường xuyên được kích nổ trên mặt đất để xem tác động của chúng đối với con người và công trình xây dựng. Ảnh: Ủy ban Năng lượng Nguyên tử Mỹ cung cấp cho AP.

Dù đáng lo ngại, giả thuyết “mùa đông hạt nhân” vẫn gây tranh cãi trong giới khoa học. Các ý kiến phản biện chỉ ra rằng, nhân loại đã tiến hành hơn 2.000 vụ thử hạt nhân trong lịch sử, nhưng chưa từng dẫn đến một kỷ băng hà toàn cầu.

Một ví dụ thường được nhắc đến là sự kiện năm 1991 tại Kuwait, khi trong Chiến tranh Vùng Vịnh, quân đội Iraq đã đốt cháy khoảng 600 giếng dầu suốt 8 tháng.

Nếu các mô hình “mùa đông hạt nhân” là chính xác, lượng khói từ sự kiện này lẽ ra đã đủ để kích hoạt quá trình làm lạnh toàn cầu. Tuy nhiên, điều đó không xảy ra: khói không lên tới tầng bình lưu và nhanh chóng bị mưa cuốn khỏi khí quyển.

Ngoài ra, một số chuyên gia cho rằng, để tạo ra lượng muội than đủ lớn như trong mô hình (khoảng 5 tỷ tấn vật liệu cháy), cần một lượng nhiên liệu mà ngay cả Nga hay các nước NATO cũng không có.

Dù còn nhiều tranh cãi, phần lớn các nhà khoa học đồng thuận rằng, một cuộc chiến hạt nhân quy mô lớn sẽ gây ra hậu quả khí hậu và nhân đạo nghiêm trọng, vượt xa những gì từng xảy ra tại Hiroshima và Nagasaki.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, những cảnh báo này một lần nữa nhấn mạnh: mối đe dọa từ vũ khí hạt nhân không chỉ nằm ở sức công phá tức thời, mà còn ở những hệ lụy lâu dài có thể làm thay đổi toàn bộ hành tinh.


Điều đáng sợ nhất sau một cuộc chiến hạt nhân toàn cầu là “mùa đông hạt nhân” kéo dài, đẩy Trái Đất vào kỷ băng hà và gây ra nạn đói quy mô chưa từng có. Video: Kurzgesagt/Open Philanthropy.

Nguy cơ chạy đua hạt nhân gia tăng

Những tuyên bố và động thái từ cả Nga, Mỹ và châu Âu cho thấy môi trường an ninh quốc tế đang trở nên phức tạp hơn, với nguy cơ một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới.

Giới quan sát nhận định, nếu các bên không kiểm soát được căng thẳng và thiếu các cơ chế đối thoại hiệu quả, hệ thống an ninh toàn cầu có thể đối mặt những thách thức nghiêm trọng trong thời gian tới.