Bệnh Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất, do nhiều thói quen sinh hoạt tưởng chừng vô hại nhưng lại đang âm thầm 'bào mòn' não bộ mỗi ngày. Điều đáng lo ngại là căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa, không còn chỉ gặp ở người cao tuổi.

Những thói quen âm thầm "bào mòn" trí nhớ

Alzheimer không xuất hiện đột ngột trong một ngày mà bệnh tiến triển âm thầm, bắt đầu từ những biểu hiện rất nhẹ như quên đồ vật, lẫn lộn thông tin hay giảm khả năng tập trung. Dưới đây là các thói quen xấu hàng đầu được cảnh báo làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ:

Thức khuya, ngủ không đủ giấc

Giấc ngủ là thời gian quan trọng để não bộ "dọn dẹp" các chất thải và tái tạo tế bào thần kinh. Khi thiếu ngủ kéo dài, các mảng beta-amyloid không được loại bỏ, tích tụ dần và gây tổn thương não. Nhiều nghiên cứu cho thấy người ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn đáng kể so với người ngủ đủ 7-8 giờ.


Thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán và thức ăn nhanh chứa nhiều chất béo bão hòa và trans-fat có thể làm giảm lưu thông máu lên não, gây viêm và tổn thương tế bào thần kinh. Ngược lại, chế độ ăn giàu cá, rau xanh, trái cây và các loại hạt giúp cung cấp dưỡng chất cần thiết cho não bộ.

Căng thẳng kéo dài

Thức khuya, ngủ không đủ giấc và căng thẳng kéo dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ.

Stress mạn tính khiến cơ thể sản sinh nhiều Cortisol - một loại hormone có thể gây tổn thương tế bào thần kinh nếu tồn tại ở mức cao trong thời gian dài. Đặc biệt, vùng Hải mã - trung tâm ghi nhớ của não - rất nhạy cảm với stress, dễ bị teo nhỏ khi chịu áp lực kéo dài.

Ít vận động

Lối sống ít vận động làm giảm lưu lượng máu lên não, khiến các tế bào thần kinh thiếu oxy và dưỡng chất. Duy trì thói quen vận động như đi bộ 30 phút mỗi ngày có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ sa sút trí tuệ.

Tự ý sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng

Việc lạm dụng thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc các sản phẩm "bổ não" không rõ nguồn gốc có thể gây tác động tiêu cực đến hệ thần kinh. Não bộ là cơ quan nhạy cảm, việc sử dụng sai liều hoặc không đúng chỉ định có thể để lại hậu quả lâu dài.

Làm gì để bảo vệ trí nhớ và phòng ngừa Alzheimer?

Dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn Alzheimer, nhưng việc thay đổi lối sống có thể giúp làm chậm tiến triển của bệnh và bảo vệ chức năng não bộ.

Duy trì giấc ngủ chất lượng

Ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm giúp não bộ được nghỉ ngơi và phục hồi. Nên hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ và duy trì giờ giấc sinh hoạt đều đặn.

Ăn uống lành mạnh

Chế độ ăn cân bằng, giàu omega-3, vitamin và chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh. Các thực phẩm như cá hồi, quả bơ, hạt óc chó, rau xanh đậm nên được bổ sung thường xuyên.

Tăng cường vận động thể chất

Các hoạt động như đi bộ, đạp xe, bơi lội không chỉ tốt cho tim mạch mà còn giúp cải thiện chức năng não bộ. Vận động đều đặn giúp tăng lưu lượng máu và kích thích sự phát triển của tế bào thần kinh.

Giữ tinh thần tích cực

Thiền, yoga, đọc sách hoặc tham gia các hoạt động xã hội giúp giảm stress và duy trì sự minh mẫn. Việc học hỏi điều mới mỗi ngày cũng là cách "tập luyện" cho não bộ.

Khám tầm soát định kỳ

Đặc biệt ở người trên 50 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ, việc kiểm tra trí nhớ và chức năng nhận thức định kỳ giúp phát hiện sớm những bất thường.

Tóm lại: Alzheimer không phải là "bản án" đến bất ngờ, mà là hệ quả của quá trình tích lũy kéo dài nhiều năm. Những thay đổi nhỏ trong lối sống hôm nay có thể tạo ra khác biệt lớn cho sức khỏe não bộ trong tương lai.

Phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp làm chậm tiến triển của bệnh, kéo dài thời gian sống độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Đây là 4 loại đồ uống giàu canxi có thể giúp bạn đạt được mục tiêu chăm sóc xương khớp hàng ngày mà không cần uống sữa bò.

Canxi là một trong những khoáng chất quan trọng nhất để xây dựng và duy trì xương chắc khỏe, hầu hết người lớn cần khoảng 1.000 - 1.300 mg mỗi ngày.

Một ly sữa bò cung cấp khoảng 23% nhu cầu canxi hàng ngày nhưng một số người không uống được sữa cần có nhiều cách khác giúp bổ sung canxi. Tham khảo một số loại đồ uống giàu canxi không phải sữa để hỗ trợ sức khỏe xương mỗi ngày.

1. Sữa đậu nành tăng cường canxi


1 cốc sữa đậu nành tăng cường có đến 450 mg canxi (35% giá trị hàng ngày)

Sữa đậu nành là một nguồn canxi tự nhiên tốt, hầu hết các nhãn hiệu đều được tăng cường thêm để nâng cao hàm lượng gần với sữa bò hơn, với một số loại cung cấp tới 450 mg canxi mỗi khẩu phần khoảng 240 ml, cùng với vitamin D và 8 g protein.

Sữa đậu nành giàu canxi và protein thực vật là loại đồ uống lành mạnh.

Một phân tích tổng hợp mạng lưới năm 2025 cho thấy protein từ đậu nành cải thiện mật độ khoáng xương toàn thân ở phụ nữ tương tự như sữa bò, khiến nó trở thành một lựa chọn có ý nghĩa cho sức khỏe xương lâu dài.

Sữa đậu nành là một trong những lựa chọn thay thế sữa bò đa năng nhất. Có thể dùng với ngũ cốc, thay thế hoàn toàn bằng sữa bò trong làm bánh, hoặc dùng trong sinh tố hay pudding hạt chia. Kết hợp hạt chia với sữa đậu nành còn bổ sung thêm canxi.

2. Sữa hạnh nhân bổ sung canxi

1 cốc sữa hạnh nhân chứa tới 480 mg canxi (37% giá trị hàng ngày)

Sữa hạnh nhân bổ sung canxi là một lựa chọn thay thế sữa bò tuyệt vời khác để hỗ trợ sức khỏe xương. Một cốc sữa hạnh nhân có thể cung cấp khoảng 1/3 nhu cầu canxi hàng ngày. Tuy nhiên, dạng canxi được sử dụng để bổ sung khác nhau tùy theo nhãn hiệu. Tricalcium phosphate và canxi cacbonat là phổ biến nhất nhưng khả năng hấp thụ của chúng có thể không hiệu quả bằng canxi tự nhiên có trong sữa bò.

Sữa hạnh nhân giàu canxi là một lựa chọn thay thế sữa bò để hỗ trợ sức khỏe xương.

Sữa hạnh nhân có hương vị nhẹ, hơi béo ngậy, rất phù hợp để thay thế sữa bò trong sinh tố, làm bánh hoặc các bữa sáng chuẩn bị sẵn như yến mạch nướng. Sữa hạnh nhân có nhiều hương vị khác nhau, mọi người nên chọn loại không đường để tránh thêm đường không cần thiết.

3. Nước cam có bổ sung canxi

1 cốc nước cam bổ sung khoảng 350 mg canxi (27% giá trị hàng ngày)

Nếu bạn thích một thức uống trái cây vào buổi sáng, nước cam có bổ sung canxi là một lựa chọn tốt cho sức khỏe xương khớp. Một ly nước cam 240 ml có thể cung cấp gần 30% lượng canxi cần thiết hàng ngày, cùng với vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi hiệu quả hơn.

Nước cam không chỉ chứa canxi, vitamin D mà còn dồi dào vitamin C hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

Nước cam cũng chứa các flavonoid tự nhiên trong họ cam quýt, bao gồm hesperidin, giúp giữ cho xương chắc khỏe. Một nghiên cứu cho thấy hesperidin có thể giúp giảm thiểu mất xương, hỗ trợ tái tạo mô xương và tăng mật độ khoáng chất trong xương.

Hãy rót một ly để dùng kèm với bữa sáng, làm thành kem que hoặc dùng nước cam làm nền trong sinh tố. Chỉ nên uống khoảng 240 ml mỗi lần và chọn loại nước cam nguyên chất 100% không thêm đường.

4. Kefir giàu canxi và cung cấp men vi sinh

1 cốc sữa kefir khoảng 300 mg canxi (23% giá trị hàng ngày)

Kefir là một loại đồ uống từ sữa lên men, xứng đáng có mặt trong danh sách này không chỉ vì hàm lượng canxi của nó. Kefir có vị chua nhẹ, kết cấu giống như sữa chua dễ uống và cung cấp men vi sinh cùng với các chất dinh dưỡng hỗ trợ xương.

Sữa nấm kefir cung cấp lợi khuẩn hỗ trợ xương khớp và sức khỏe tối ưu.

Kefir giúp cải thiện mật độ khoáng chất của xương, giảm sự phân hủy xương và tăng cường sự hình thành xương, với những tác dụng đặc biệt đáng chú ý ở phụ nữ sau mãn kinh. Các men vi sinh trong kefir, chẳng hạn như các chủng Lactobacillus , cũng có thể tăng cường hấp thụ canxi và giúp giảm các hợp chất gây viêm.

Kefir rất ngon khi được xay cùng sinh tố, trộn vào yến mạch ngâm qua đêm để tăng cường men vi sinh hoặc nhâm nhi trực tiếp từ ly. Sữa chua kefir nguyên chất, không đường sẽ cung cấp cho bạn nhiều canxi nhất với lượng đường bổ sung ít nhất nhưng nếu bạn thích một chút hương vị, hãy tìm những loại có không quá 8 g đường bổ sung mỗi khẩu phần.

Vitamin D được ví như 'vitamin ánh nắng' nhưng thực tế có tới hơn 50% dân số thế giới đang thiếu hụt dưỡng chất thiết yếu này. Dưới đây là 10 loại thực phẩm giàu vitamin D nhất để bảo vệ sức khỏe cả gia đình.

Vitamin D không chỉ đơn thuần là một dưỡng chất; nó đóng vai trò như một hormone điều phối sức khỏe xương khớp và hệ miễn dịch. Tuy nhiên, việc nạp đủ vitamin D qua chế độ ăn là một thách thức thực sự.

Theo Erin Coffield, chuyên gia dinh dưỡng tại Hội đồng Sữa Quốc gia (Hoa Kỳ): "Cơ thể chúng ta được thiết kế để tổng hợp vitamin D chủ yếu từ ánh nắng mặt trời thay vì thực phẩm". Thế nhưng, với thói quen làm việc trong văn phòng và sử dụng kem chống nắng, việc bổ sung vitamin D qua đường ăn uống trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.


Viện Y tế Quốc gia (NIH) khuyến nghị người lớn cần ít nhất 20 mcg (800 IU) vitamin D mỗi ngày. Để đạt được con số này, bạn cần ưu tiên những thực phẩm được dán nhãn "giàu" vitamin D (cung cấp trên 20% giá trị hàng ngày).

1. Danh sách 10 thực phẩm giàu vitamin D nhất

Cá hồi vân

Cá hồi cung cấp vitamin D hiệu quả.

Cá hồi vân là nguồn cung cấp vitamin D cực kỳ mạnh mẽ. Chỉ với một khẩu phần 85 g nấu chín, cơ thể đã nhận được 16,2 mcg (645 IU), đáp ứng tới 81% nhu cầu hàng ngày. Đây là nguồn vitamin D3 tự nhiên, giúp cơ thể hấp thụ hiệu quả hơn hẳn so với các nguồn thực vật.

Cá hồi đỏ

Dù là tươi, đông lạnh hay đóng hộp, cá hồi đỏ vẫn giữ nguyên giá trị dinh dưỡng. Một phần cá hồi đỏ nấu chín cung cấp khoảng 14,2 mcg (570 IU).

Hãy ăn cá hồi cùng với bơ hoặc dầu ô liu. Chất béo lành mạnh sẽ là "chất dẫn" giúp vitamin D thẩm thấu vào cơ thể tối ưu nhất.

Nấm tiếp xúc với tia UV

Ít ai biết rằng nấm có thể tự tổng hợp vitamin D khi được phơi dưới ánh sáng cực tím. Một cốc nấm trắng tiếp xúc với tia UV có thể chứa tới 25,2 mcg (1010 IU). Nếu đang theo chế độ ăn thực vật, hãy tìm mua các loại nấm có nhãn "UV-exposed" trên bao bì.

Sữa bổ sung vi chất

Hầu hết các loại sữa bò thương mại hiện nay đều được bổ sung thêm khoảng 3 mcg (120 IU) vitamin D mỗi cốc. Đây là cách bổ sung đơn giản và bền vững nhất cho trẻ em và người già.

Các loại sữa hạt (hạnh nhân, đậu nành, yến mạch)

Nếu bị dị ứng đường lactose, các loại sữa hạt là thực phẩm có thể thay thế. Các loại sữa hạt phổ biến hiện nay thường được tăng cường vitamin D với hàm lượng tương đương sữa bò (khoảng 2,5 - 3,6 mcg mỗi cốc).

Ngũ cốc ăn sáng tăng cường

Bắt đầu ngày mới với một bát ngũ cốc bổ sung vi chất là thói quen của những người có mức vitamin D cao nhất. Khi kết hợp ngũ cốc và sữa bổ sung vi chất, có thể nạp được gần 1/4 nhu cầu cả ngày chỉ trong vài phút.

Lòng đỏ trứng

Lòng đỏ trứng giàu vitamin D.

Vitamin D trong trứng nằm hoàn toàn ở lòng đỏ. Một quả trứng lớn cung cấp khoảng 1,1 mcg. Đặc biệt, trứng từ gà nuôi thả tự nhiên thường có hàm lượng vitamin D và omega-3 cao gấp đôi so với trứng gà công nghiệp.

Cá ngừ đóng hộp

Cá ngừ là lựa chọn "ngon - bổ - rẻ" để duy trì mức vitamin D ổn định. Tuy nhiên, hãy ưu tiên chọn loại cá ngừ sáng màu để hạn chế nguy cơ nhiễm độc thủy ngân, đặc biệt là với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Cá mòi

Cá mòi không chỉ giàu vitamin D (4,42 mcg mỗi lon) mà còn là nguồn cung cấp canxi và magie tuyệt vời. Vì nằm thấp trong chuỗi thức ăn, cá mòi ít bị nhiễm thủy ngân hơn các loại cá lớn khác.

Gan bò

Mặc dù mùi vị hơi kén người ăn nhưng gan bò là một trong những thực phẩm tự nhiên hiếm hoi chứa vitamin D. Ngoài ra, nó còn cung cấp lượng vitamin A, sắt và kẽm cực lớn, giúp hỗ trợ hồi phục sức khỏe nhanh chóng.

2. Bí quyết nấu ăn để tối ưu hóa hấp thụ vitamin D

Để vitamin D không bị lãng phí, hãy ghi nhớ quy tắc sau:

Vitamin D tan trong chất béo.
Luôn chế biến thực phẩm giàu vitamin D cùng một chút dầu thực vật, các loại hạt hoặc bơ.
Ngâm nấm khô dưới ánh nắng mặt trời khoảng 30 - 60 phút trước khi nấu để tăng hàm lượng vitamin D2 tự nhiên.
Tránh nấu nướng ở nhiệt độ quá cao trong thời gian quá dài để bảo toàn các liên kết vitamin.

3. Có cần thực phẩm bổ sung vitamin D?

Dù thực phẩm rất quan trọng nhưng nếu sống ở khu vực ít nắng hoặc có làn da sẫm màu, việc nạp đủ 20 mcg mỗi ngày chỉ qua ăn uống là rất khó. Hãy kết hợp chế độ ăn gồm cá béo, trứng, nấm cùng việc phơi nắng 15 phút mỗi ngày.

Nếu nghi ngờ mình bị thiếu hụt nghiêm trọng (với các dấu hiệu như mệt mỏi, đau xương, hay ốm vặt), hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để sử dụng thêm thực phẩm chức năng một cách an toàn.

Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc, hiện có tới 20.000 thuyền viên trên khoảng 2.000 tàu mắc kẹt xung quanh eo biển Hormuz. Các thủy thủ phải đối diện với những yếu tố tiềm ẩn nguy hiểm và áp lực tâm lý khi bị kẹt trong vùng chiến sự.

Theo The Conversation, các thủy thủ sống trong áp lực của những mối đe dọa hàng ngày, như nguy cơ trúng tên lửa hoặc mảnh vỡ của tên lửa. Họ không thể thực sự nghỉ ngơi tại các bến cảng đảm bảo an toàn, thực tế, các cảng trong khu vực hiện đều không đảm bảo an ninh.

Lặp lại tình hình thời đại dịch COVID-19

Trong bối cảnh dự trữ nhu yếu phẩm trên nhiều tàu ngày càng cạn kiệt, nhiều thủy thủ đoàn đã buộc phải phân bổ lại khẩu phần thực phẩm và nước uống, đồng thời phụ thuộc vào sự hỗ trợ của các tổ chức từ thiện. Hoạt động cứu trợ hiện cũng rất hạn chế do các đội cứu trợ cũng phải đối mặt với rủi ro.

Khi tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài, cuộc khủng hoảng tại tuyến hàng hải này khiến nhiều thuyền viên phải tiếp tục ở lại tàu sau khi hợp đồng lao động đã hết hạn. Họ có nguy cơ không được trả lương sau khi hợp đồng lao động đã kết thúc, nhưng cũng không thể trở về nhà tại thời điểm này.

Một số tàu mắc kẹt được cho là đã trở thành mục tiêu nhắm đến của các băng nhóm lừa đảo. Những băng nhóm này đã giả danh nhà chức trách Iran, đề nghị “đảm bảo hành trình an toàn” cho tàu qua eo biển, đổi lại, các tàu hoặc công ty quản lý tàu phải trả phí bằng tiền điện tử.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz hiện gây lo ngại sâu sắc cho tình trạng của các thuyền viên. Thực tế, ngay cả trong điều kiện bình thường, các đội thủy thủ trên tàu thương mại vốn đã phải làm việc trong môi trường không lý tưởng.

Các thủy thủ thường phải đối mặt với bất ổn tài chính, công việc bấp bênh, thách thức về thể chất và tinh thần trong quá trình lênh đênh trên biển. Nhiều khi họ phải làm việc quá sức, mệt mỏi và thiếu ngủ, dẫn đến tăng nguy cơ mắc bệnh hoặc gặp chấn thương khi đang làm việc trên tàu.

Trong khi đó, điều kiện chăm sóc y tế trên tàu thương mại thường rất hạn chế, còn việc lên bờ để nhận sự chăm sóc y tế chuyên nghiệp không phải lúc nào cũng có thể thực hiện ngay.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz hiện gợi nhắc lại thời kỳ xảy ra đại dịch COVID-19. Khi đó, khoảng 400.000 thuyền viên bị kẹt trên biển vì các lệnh phong tỏa và cách ly. Nhiều người không được trả lương sau khi hợp đồng lao động hết hạn, nhưng họ cũng không thể hồi hương trong bối cảnh biến động khi đó.

Một số hãng tàu còn đưa vào hợp đồng điều khoản không thay đổi nhân sự thủy thủ đoàn khi hàng hóa vẫn đang lưu trên tàu. Điều khoản này có thể làm khó thuyền viên, khiến họ khó lên bờ, hồi hương trong hoàn cảnh xảy ra biến động.

Công ước Lao động Hàng hải yêu cầu các chủ tàu phải cung cấp chỗ ở, thực phẩm, chi phí di chuyển, chi phí y tế và hỗ trợ hoạt động hồi hương cho thuyền viên.

Dù vậy, việc các chủ tàu thực thi nghiêm túc đến mức nào phụ thuộc vào quốc gia đăng ký tàu (quốc gia mà tàu treo cờ). Tàu biển liên tục di chuyển và thường nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan quản lý.

Nhiều tàu còn treo “cờ thuận tiện” (đăng ký tại quốc gia không thực sự sở hữu con tàu). Những thông tin phức tạp xung quanh tàu thương mại, liên quan đến nhiều bên, thậm chí là nhiều quốc gia, gây thách thức cho việc kiểm tra các chủ tàu, xem họ đảm bảo quyền lợi cho thủy thủ đoàn đến đâu.

Nguy cơ khủng hoảng nhân đạo tại eo biển Hormuz

Một số tàu thương mại mắc kẹt tại eo biển Hormuz đã trở thành mục tiêu trong các hoạt động quân sự của cả lực lượng Iran và Mỹ.

Thuyền viên cũng đối mặt với nguy cơ bị bỏ rơi, khi chủ tàu dừng trả lương, không hỗ trợ các chi phí. Việc rời khỏi tàu lúc này cũng rất khó. Luật hàng hải buộc thủy thủ đoàn phải duy trì hoạt động an toàn cho tàu, chỉ được rời tàu trong những tình huống cực đoan, như khi tàu bị chìm.

Năm 2025, thống kê ghi nhận có 6.223 thuyền viên bị bỏ rơi trên 410 tàu. Đây là năm thứ 6 liên tiếp con số này tiếp tục gia tăng. Trong năm 2025, các thuyền viên bị bỏ rơi bị nợ tổng cộng 25,8 triệu USD tiền lương, sau đó, chỉ khoảng 16,5 triệu USD tiền lương bị nợ được thu hồi.Theo Mạng lưới Phúc lợi và Hỗ trợ Thuyền viên Quốc tế, số trường hợp bị chủ tàu bỏ rơi trong thực tế có thể còn cao hơn. Các thống kê ban đầu của năm 2026 cho thấy số thuyền viên bị chủ tàu bỏ rơi đã vượt 6.000 trường hợp.

Phần lớn các vụ chủ tàu bỏ rơi thủy thủ đoàn thường liên quan đến “tàu ma” hay “tàu bóng tối”, đó là những con tàu chuyên vận chuyển dầu, khí hóa lỏng và hàng hóa vi phạm các lệnh trừng phạt. Đội tàu này đã gia tăng về số lượng trong những năm trở lại đây, ước tính chiếm khoảng 20% tàu chở dầu và 7,5% tàu chở khí hóa lỏng trên thế giới.

Các tàu thuộc nhóm “tàu bóng tối” thường có thông tin không minh bạch, bảo hiểm không đầy đủ và thủy thủ đoàn cũng có những hạn chế về mặt nghiệp vụ. Thậm chí, nhiều tàu còn sử dụng lao động trái phép.

Các tàu này thường đăng ký tại các quốc gia có luật lao động lỏng lẻo, ít quy định an toàn và thiếu hoạt động giám sát.

Hơn một nửa “tàu bóng tối” đã trên 15 năm tuổi, mốc mà các công ty dầu khí lớn thường cân nhắc để loại bỏ tàu. Các “tàu bóng tối” thường đã ở vào giai đoạn xuống cấp và thường ưu tiên hoạt động tại các cảng ít bị kiểm tra.

Ngoài ra, “tàu bóng tối” thường do những công ty nhỏ vận hành, thiếu chuyên môn kỹ thuật, rất ít thông tin được công khai.

Trong bối cảnh hiện nay, thuyền viên của các “tàu bóng tối” mắc kẹt tại eo biển Hormuz phải đối diện với rất nhiều nguy cơ. Nhưng ngay cả thủy thủ đoàn của những tàu vẫn được chủ tàu hỗ trợ cũng phải đối diện với rất nhiều khó khăn, khó nhất lúc này chính là việc hồi hương.

Thứ nhất, sự kiểm soát chặt từ phía Iran đối với eo biển, cũng như lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran, khiến nhiều tàu không thể di chuyển khỏi khu vực.

Thứ hai, ngay cả khi tàu di chuyển thành công khỏi khu vực, khủng hoảng nhiên liệu đã đẩy giá vé máy bay lên cao, nhiều chủ tàu sẽ không đủ khả năng chi trả chi phí hồi hương cho toàn bộ thủy thủ đoàn.

Theo Financial Times ngày 2-5, Mỹ đã cảnh báo các đồng minh châu Âu cần chuẩn bị cho khả năng chậm trễ trong việc tiếp nhận vũ khí, bao gồm các loại tên lửa quan trọng đang được chuyển tiếp tới Ukraine phục vụ phòng thủ.Nguyên nhân chính được cho là do Mỹ đã tiêu hao lượng lớn vũ khí trong cuộc xung đột liên quan đến chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ tháng 2. Dù các bên đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào ngày 8-4, tiến trình đàm phán hòa bình đến nay vẫn chưa đạt được bước tiến đáng kể, trong khi nhu cầu bổ sung kho dự trữ của Washington ngày càng cấp thiết.

Các nguồn tin cho biết Mỹ đã thông báo với một loạt đồng minh, trong đó có Anh, Ba Lan, Litva và Estonia, về khả năng chậm giao hàng kéo dài. Một số nguồn tin cũng đề cập nguy cơ tình trạng tương tự có thể ảnh hưởng tới khu vực châu Á.

Theo cơ chế Danh sách yêu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL), Mỹ bán vũ khí cho các nước châu Âu, sau đó các quốc gia này chuyển giao lại cho Ukraine. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng cũng có thể tác động trực tiếp tới năng lực chiến đấu của Kiev.

Đáng lo ngại nhất đối với Ukraine là tình trạng thiếu hụt đạn dược cho các hệ thống tên lửa quan trọng như HIMARS dùng để tấn công mục tiêu phía sau chiến tuyến và NASAMS – hệ thống phòng không có vai trò đánh chặn máy bay không người lái và tên lửa.

Trong bối cảnh Nga gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng và khu dân cư, Ukraine đang dần cạn kiệt nguồn lực phòng không. Dù nước này đang tìm kiếm các giải pháp thay thế, vũ khí do Mỹ sản xuất vẫn đóng vai trò then chốt đối với khả năng phòng thủ.

Ông Bohdan Popov, Giám đốc phân tích của công ty tư vấn quốc phòng Ukraine Triada Trade Partners, nhận định việc trì hoãn giao các hệ thống như HIMARS và NASAMS cho thấy “một sự thay đổi cơ bản” trong cách thức Washington vận hành trong cấu trúc liên minh.

Theo ông, Mỹ đang chuyển từ vai trò “đối tác đáng tin cậy lâu năm” sang một bên mang tính “giao dịch”, có xu hướng điều chỉnh các hợp đồng đã ký theo ưu tiên chiến lược hiện tại.

Trước đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng khẳng định việc Mỹ cung cấp vũ khí vẫn tiếp diễn bất chấp xung đột ở Trung Đông. Tuy nhiên, một quan chức Ukraine giấu tên thừa nhận với Financial Times rằng cuộc chiến với Iran đã gây ra những trì hoãn nhất định.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ lo ngại về thiếu hụt nguồn cung, cho rằng Mỹ vẫn có dự trữ vũ khí “ở khắp nơi trên thế giới” và có thể huy động khi cần thiết.

Tuy nhiên, một báo cáo ngày 21-4 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy Mỹ đã sử dụng hơn một nửa kho dự trữ tên lửa phòng không chủ chốt chỉ trong chưa đầy hai tháng, làm dấy lên nghi vấn về khả năng duy trì hỗ trợ lâu dài.

Đối với Ukraine, các hệ thống phòng không tiên tiến như Patriot hiện đã được triển khai và THAAD mà Kiev đang tìm cách tiếp cận, được coi là yếu tố sống còn trong việc bảo vệ không phận.

Ông Popov nhận định: “Trước đây, tự chủ chiến lược chủ yếu là vấn đề chính trị. Nhưng giờ đây, nó đã trở thành nhu cầu cấp thiết về ngân sách và mua sắm.”

Theo hãng tin AP, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở dầu khí sâu trong lãnh thổ Nga đang tạo ra những cột khói khổng lồ có thể nhìn thấy từ không gian, đồng thời kéo theo hệ lụy môi trường nghiêm trọng tại nhiều khu vực ven Biển Đen. Tuy nhiên, tác động kinh tế mà Kiev kỳ vọng gây ra cho Moskva lại đang bị giảm bớt do giá dầu tăng mạnh trong bối cảnh khủng hoảng Trung Đông.

Đòn đánh sâu vào “túi tiền” của Nga

Những tháng gần đây, Ukraine gia tăng các đợt tấn công vào hệ thống lọc dầu và xuất khẩu năng lượng của Nga, đây là nguồn thu then chốt giúp Moskva duy trì chiến dịch quân sự kéo dài tại Ukraine. Các mục tiêu bị nhắm đến trải dài từ Biển Đen đến vùng Baltic, cách xa tiền tuyến hàng trăm đến hàng nghìn km.

Theo tờ The Guardian, tại thị trấn Tuapse bên bờ Biển Đen, một nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu đã bị tấn công tới bốn lần chỉ trong hơn hai tuần, gây cháy lớn và buộc chính quyền địa phương phải sơ tán dân. Trong một đoạn video do Thống đốc vùng Krasnodar công bố, lực lượng ứng cứu cho biết dầu sôi tràn ra đường, làm hư hại nhiều phương tiện.

Đây là một trong những đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Moskva, nơi đặt cảng biển và nhà máy lọc dầu quy mô lớn. Cơ quan an ninh SBU của Ukraine xác nhận các đòn tấn công nhằm vào cảng và nhà máy lọc dầu, trong khi giới chức địa phương Nga cho biết lực lượng chức năng đang triển khai chiến dịch quy mô lớn để dập lửa tại hiện trường. Không có thương vong được ghi nhận.Không chỉ dừng ở khu vực phía Tây, Ukraine còn tuyên bố tấn công một trạm bơm dầu tại vùng Perm, cách lãnh thổ nước này hơn 1.500 km, trong hai ngày liên tiếp. Trước đó, cảng xuất khẩu dầu Ust-Luga - một trong những đầu mối lớn nhất của Nga trên biển Baltic - cũng bị tập kích nhiều lần trong thời gian ngắn.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết các cuộc tấn công đã khiến Nga thiệt hại ít nhất 7 tỷ USD từ đầu năm đến nay, đồng thời làm giảm lưu lượng xuất khẩu tại các cảng trọng điểm. Kiev xem đây là biện pháp bổ trợ cho các lệnh trừng phạt quốc tế nhằm vào Moskva.

Giá dầu tăng giúp Nga “giảm đau”

Dù vậy, hiệu quả kinh tế thực tế của các đòn đánh vẫn chưa rõ ràng. Cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, liên quan đến xung đột với Iran và gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông, đã đẩy giá dầu lên cao, giúp Nga gia tăng đáng kể nguồn thu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết xuất khẩu dầu và sản phẩm dầu của Nga trong tháng 3 tăng thêm 320.000 thùng/ngày so với tháng trước, đạt 7,1 triệu thùng/ngày. Nhờ giá tăng, doanh thu từ xuất khẩu gần như tăng gấp đôi, từ 9,7 tỷ USD lên 19 tỷ USD.

Chuyên gia Chris Weafer, Giám đốc Macro-Advisory Ltd., nhận định các động thái của Mỹ đối với Iran đã vô tình giúp Nga tránh được một cuộc khủng hoảng tài chính có thể xảy ra từ cuối tháng 2. Ông cho rằng thiệt hại vật chất từ các vụ tấn công, dù gây ra những vụ nổ lớn, thực tế không nghiêm trọng như vẻ bề ngoài.

Theo ông, việc trúng các bể chứa dầu thường tạo ra ngọn lửa lớn do hơi dầu bốc cháy, nhưng chỉ làm gián đoạn hoạt động trong vài ngày. Trong khi đó, các hạ tầng quan trọng hơn như trạm bơm, máy nén hay hệ thống bốc dỡ lại được bảo vệ tốt hơn.

Nga đối mặt áp lực ngay trong lãnh thổ

Dù tác động kinh tế còn hạn chế, các cuộc tấn công tầm xa đang tạo áp lực đáng kể lên hệ thống phòng không của Nga và buộc người dân ở những khu vực xa chiến tuyến phải đối mặt trực tiếp với hậu quả chiến sự.

Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết tầm tấn công của các khí tài không người lái đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi xung đột bùng nổ năm 2022, cho phép tấn công từ nhiều hướng khác nhau và khiến việc phòng thủ trở nên khó khăn hơn.Các chuyên gia cho rằng đây là minh chứng cho việc Ukraine tận dụng hiệu quả công nghệ đơn giản, sản xuất trong nước để tấn công vào những mục tiêu mà Nga trước đây không nghĩ sẽ bị đe dọa.

Hệ lụy môi trường và sức khỏe

Các vụ tấn công cũng kéo theo những hậu quả môi trường đáng lo ngại. Tại Tuapse, giới chức ghi nhận nồng độ benzene - một chất gây ung thư - trong không khí tăng cao trong thời gian cháy nổ, đồng thời khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài.

Người dân địa phương còn phản ánh hiện tượng “mưa đen”, khi các giọt dầu nhỏ rơi xuống da và quần áo. Hình ảnh động vật bị phủ lớp dầu xám, chim và cá bị ảnh hưởng, thậm chí cá heo dạt vào bờ, đã lan truyền rộng rãi trên truyền thông Nga.

Theo ông Vladimir Slivyak, đồng chủ tịch tổ chức môi trường Ecodefense, lượng dầu tràn ra biển có thể gây tác động lâu dài đến hệ sinh thái khu vực. “Trong vài năm tới, mỗi cơn bão có thể mang thêm dầu ô nhiễm vào bờ biển”, ông cảnh báo.

Dù chưa xuất hiện làn sóng phản đối rõ rệt do các biện pháp kiểm soát thông tin, những hình ảnh thiệt hại ngày càng lan rộng có thể khiến dư luận Nga dần thay đổi nhận thức về cuộc chiến.

Các cuộc tấn công bằng UAV không chỉ là công cụ quân sự mà còn đang trở thành yếu tố làm thay đổi trải nghiệm chiến tranh của người dân Nga, khi hậu quả không còn giới hạn ở tiền tuyến mà lan sâu vào đời sống thường nhật.