UAV trinh sát MQ-4C của hải quân Mỹ phát tín hiệu thông báo mất kết nối, sau đó hạ độ cao và biến mất trên vịnh Ba Tư.

Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.

Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp "7400", cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.


Đường bay của UAV MQ-4C trước khi mất liên lạc. Đồ họa: Flightradar24

Phi cơ chuyển sang mã phát đáp "7700", được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.

Biên tập viên Stefano D'Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.

Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.

MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.

Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Tính đến năm 2025, tổng cộng 20 chiếc trong số này đã được bàn giao cho hải quân Mỹ.

Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.

Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.

Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện - hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.

Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.

Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.

VietBF@sưu tập

Tổng thống Mỹ cảnh báo Iran không thu phí tàu di chuyển qua eo biển Hormuz, chỉ trích Tehran đang điều hành "rất tệ".

"Có thông tin rằng Iran đang thu phí với tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy và nếu đang làm thì phải dừng ngay", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 9/4.

Trong thông điệp đăng vài phút sau, ông Trump cho biết tàu dầu sẽ sớm lưu thông trở lại "dù có được Iran trợ giúp hay không". Tổng thống Mỹ chỉ trích Iran đang xử lý "rất tệ, đáng hổ thẹn" đối với vấn đề cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. "Đó không phải thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được", ông Trump cho biết.


Tổng thống Trump phát biểu tại Nhà Trắng hôm 6/4. Ảnh: AP

Giới chức Anh cùng ngày thông báo Thủ tướng Keir Starmer và Tổng thống Trump đã thảo luận về "kế hoạch thực tiễn" nhằm khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt.

Các thông điệp được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran hôm 6/4 cho biết Ủy ban An ninh thuộc quốc hội nước này đã thông qua kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thực thi "vai trò chủ quyền của Iran".

Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ Tehran, theo đài CNN.

Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.

Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật". Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.

Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính.

Quan chức các nước Arab vùng Vịnh phản đối biện pháp thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở các khu vực như eo biển Hormuz.

Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để đáp trả những vụ tấn công của Israel vào Lebanon. Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn với Iran, kêu gọi Tehran giữ lời hứa mở cửa eo biển.

VietBF@sưu tập

Nga và Ukraine thông báo ngừng giao tranh trong vòng 32 giờ nhân dịp lễ Phục sinh của Chính thống giáo, vài ngày sau khi Kiev đưa ra đề xuất.

Điện Kremlin thông báo Tổng thống Nga Vladimir Putin đã phê duyệt lệnh ngừng bắn từ 16h ngày 11/4 (20h giờ Hà Nội) đến hết ngày 12/4 "nhân dịp lễ Phục sinh sắp tới của Chính thống giáo", đồng thời chỉ thị cho quân đội Nga ngừng tất cả hoạt động chiến đấu ở mọi mặt trận trong thời gian này.

Điện Kremlin thêm rằng Moskva vẫn sẵn sàng đáp trả mọi hành động khiêu khích của đối phương. "Chúng tôi cho rằng Ukraine sẽ làm giống như Nga", thông báo có đoạn.


Binh sĩ Ukraine chuẩn bị triển khai drone trong buổi huấn luyện gần Zaporizhzhia hôm 23/3. Ảnh: AFP

Sau đó vài giờ, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine đã nhiều lần khẳng định sẵn sàng thực hiện các biện pháp "có qua có lại".

"Chúng tôi đã đề xuất lệnh ngừng bắn trong dịp lễ Phục sinh năm nay và sẽ hành động như vậy. Người dân cần một lễ Phục sinh không có mối đe dọa và có tiến triển thật sự để hướng tới hòa bình. Nga có cơ hội để tránh cho xung đột bùng phát trở lại sau lễ Phục sinh", ông nói.

Tổng thống Zelensky trước đó thông báo đã chuyển đề xuất ngừng bắn trong dịp lễ với Nga thông qua trung gian Mỹ. Điện Kremlin không đề cập đến đề xuất này.

Nga và Ukraine từng đạt được các lệnh ngừng bắn có thời hạn ngắn và mang tính hạn chế, song đều nhanh chóng cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận.

Lệnh ngừng bắn mới nhất được công bố khi quân đội Ukraine gần đây đẩy lùi được lực lượng Nga ở mặt trận đông nam, tốc độ tiến quân của Moskva cũng chậm lại kể từ cuối năm 2025, theo thống kê Viện nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở ở Mỹ.

Ngoài các cuộc phản công do Ukraine tiến hành, giới phân tích cho rằng nguyên nhân khiến đà tiến của Nga chậm lại là binh sĩ nước này bị chặn truy cập vào hệ thống Internet vệ tinh Starlink, cũng như Moskva cấm mạng xã hội Telegram. Đây là những công cụ thường xuyên được binh sĩ Nga sử dụng cho mục đích liên lạc, đặc biệt là phối hợp tiến hành tấn công bằng thiết bị bay không người lái.

Dù vậy, ISW nhận định Ukraine đang gặp bất lợi tại mặt trận Donetsk, cụ thể là khu vực gần hai thành phố chiến lược Kramatorsk và Sloviansk. Ukraine rút khỏi hai đô thị này là một trong những điều kiện của Nga để đạt thỏa thuận hòa bình, trong khi Tổng thống Zelensky đã bác bỏ khả năng nhượng đất và nỗ lực đàm phán đang rơi vào thế bế tắc.

Hãng thông tấn AFP cho biết Nga hiện kiểm soát khu vực tương đương hơn 19% diện tích Ukraine trước năm 2014.

VietBF@sưu tập

Mỹ đang thúc đẩy áp dụng cơ chế đăng ký tự động cho những nam giới đủ tiêu chuẩn thực hiện nghĩa vụ quân sự, nhằm giảm thủ tục và tiết kiệm chi phí.

Cơ quan Quản lý Quân dịch Mỹ (SSS), đơn vị phụ trách cơ sở dữ liệu những công dân là nam giới có thể được gọi nhập ngũ trong tình huống khẩn cấp, đã gửi đề xuất quy định mới về "tự động đăng ký" cho Văn phòng Thông tin và Các vấn đề Quy định thuộc Nhà Trắng hồi cuối tháng 3 và đang chờ phê duyệt cuối cùng.

Quy định này dựa vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cho năm tài khóa 2026, được Tổng thống Donald Trump ký ban hành vào tháng 12/2025, trong đó yêu cầu chuyển từ cơ chế đăng ký theo sự chủ động của cá nhân sang tự động thông qua tích hợp dữ liệu liên bang.

Mỹ chưa kích hoạt lệnh gọi nhập ngũ bắt buộc kể từ năm 1973 và từ đó chỉ tuyển những người tình nguyện ký hợp đồng phục vụ trong quân đội. Dù vậy, SSS vẫn duy trì hệ thống đăng ký nghĩa vụ quân sự để sẵn sàng trong trường hợp khẩn cấp.

Quy định mới dự kiến có hiệu lực từ tháng 12. SSS nói quy định "tự động đăng ký" này nhằm đơn giản hóa thủ tục và cho phép chính quyền liên bang điều chỉnh nguồn lực, chuyển chi phí từ các hoạt động tuyên truyền, vận động sang các mục tiêu củng cố năng lực sẵn sàng chiến đấu và huy động lực lượng.


Quân nhân Mỹ diễn tập tại căn cứ Fort Polk, bang Louisiana, tháng 11/2022. Ảnh: US Army

Hệ thống tuyển quân của Mỹ được thiết lập từ năm 1917 dưới thời tổng thống Woodrow Wilson sau khi nước này tham gia Thế chiến I. Chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc đã được đình chỉ vào năm 1975 dưới thời tổng thống Gerald Ford.

Đến năm 1980, tổng thống Jimmy Carter đưa ra cơ chế danh sách dự phòng là SSS để đảm bảo Mỹ có khả năng huy động quân số nhanh chóng trong trường hợp khẩn cấp.

Hiện nay, hầu hết nam công dân Mỹ và người nhập cư trong độ tuổi 18-25 phải tự đăng ký vào danh sách sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự trong vòng 30 ngày kể từ sinh nhật 18 tuổi. Họ cũng có thể đăng ký muộn đến trước khi tròn 26 tuổi. Những người không đăng ký có thể bị coi là vi phạm luật liên bang, đối mặt với các hình phạt như không đủ điều kiện tham gia các chương trình phúc lợi liên bang, bị phạt tới 250.000 USD hoặc tối đa 5 năm tù.

Tuy nhiên, tỷ lệ đăng ký đã giảm trong những năm gần đây, một phần do tùy chọn đăng ký bị loại khỏi các mẫu đơn vay vốn sinh viên liên bang từ năm 2022, vốn trước đó chiếm khoảng 1/4 số lượt đăng ký.

Với quy định mới, nam giới sẽ được tự động đưa vào hệ thống trong vòng 30 ngày sau khi đủ 18 tuổi, thông qua việc kết nối với các nguồn dữ liệu liên bang.

Tổng thống Mỹ không thể đơn phương quyết định áp dụng lệnh gọi nhập ngũ bắt buộc mà cần sự phê chuẩn của quốc hội. Nhà Trắng cho biết việc khôi phục chế độ nghĩa vụ quân sự "không phải là kế hoạch hiện tại", dù vẫn để ngỏ các phương án trong tương lai.

VietBF@sưu tập

Tòa án ở California bác nỗ lực biến garage thành nhà ở của một chủ hộ tại khu condo, khi ban quản trị cho rằng dự án này vi phạm quy định nội bộ.

Tòa án sơ thẩm hạt San Diego tuần trước ra phán quyết về tranh chấp pháp lý kéo dài hơn một năm giữa ông Adam Hardesty, chủ một căn hộ tại khu condo Mystic Point ở thành phố Carlsbad, bang California, với ban quản trị khu dân cư này.

Hardesty muốn cải tạo garage của mình thành nhà ở phụ trội (ADU) để cho thuê, kiếm thêm thu nhập. ADU là các đơn vị nhà ở nhỏ, độc lập, được xây thêm trên lô đất có nhà chính, nhằm gia tăng tiện ích sống, tạo thêm phòng ở cho gia đình hoặc cho thuê.

Đối với nhà riêng ở Mỹ, chủ nhà gần như toàn quyền sử dụng tài sản trên đất của mình và chỉ chịu sự quản lý chung của chính quyền địa phương. Nhưng ở các khu căn hộ hoặc khu dân cư khép kín, chủ nhà thường phải chấp hành quy định riêng của Ban Quản trị Khu dân cư (HOA), từ việc sửa chữa, cho thuê đến cách sử dụng không gian, tiêu chuẩn sinh hoạt.


Khu nhà ở Mystic Point ở Carlsbad, bang California, ngày 19/5. Ảnh: CalMatters

Tại Mỹ, HOA là tổ chức tư nhân được thành lập để quản lý, duy trì và đặt ra các quy tắc cho một khu dân cư, khu căn hộ (condo), hoặc một khu đô thị được quy hoạch sẵn. Tại các condo, chủ nhà sở hữu bên trong căn hộ, phần ngoài là sở hữu chung, nên họ không thể tùy ý cải tạo, thay đổi công năng như ở nhà riêng.

Khoảng 1/3 dân số bang California sống trong các khu vực chịu sự quản lý của HOA. Nghị viện bang năm 2019 thông qua đạo luật nới lỏng các hạn chế cấp địa phương đối với việc xây dựng nhà ở mới, nhằm tăng nguồn cung nhà ở cho người dân.

Trước khi cải tạo garage thành nhà phụ trội, ông Hardesty đã nghiên cứu các bản đồ quy hoạch địa phương, liên hệ với chính quyền thành phố và xin được giấy phép xây dựng.

Tuy nhiên, Ban Quản trị Khu dân cư Mystic Point phản đối, cho rằng quy định nội bộ cấm sử dụng garage vào mục đích khác ngoài đỗ xe, nên không chấp nhận dự án cải tạo của ông Hardesty.

Hardesty, khi đó là thành viên của HOA Mystic Point, lập luận rằng đạo luật năm 2019 của nghị viện bang California đã vô hiệu hóa mọi hạn chế của ban quản trị đối với các căn nhà phụ trội.

Sau khi tham khảo ý kiến từ một chuyên viên quy hoạch thuộc Sở Nhà ở và Phát triển Cộng đồng California, ông Hardesty tin rằng pháp luật đứng về phía mình nên vẫn cho khởi công cải tạo garage từ tháng 2/2025. HOA Mystic Point sau đó đã khởi kiện.

Trong các tài liệu nộp lên tòa, ban quản trị này cho rằng đạo luật năm 2019 không áp dụng cho các khu nhà ở dạng condo như Mystic Point, mà chỉ có hiệu lực với những khu đất được quy hoạch cho mục đích nhà ở đơn lập.

Do khu đất của ông Hardesty có nhiều loại hình nhà ở, không chỉ nhà đơn lập, mà còn nhà townhouse (liền kề) và các căn hộ condo nhỏ, nên luật không thể áp dụng trong trường hợp này, HOA Mystic Point lập luận.

Trong phán quyết tuần trước, thẩm phán Victor Torres đứng về phía HOA Mystic Point ở cả hai luận điểm.

"Nếu nghị viện bang muốn áp dụng với cả loại hình condo, họ hoàn toàn có thể viết rõ hơn trong luật, nhưng đã không làm vậy", ông Torres giải thích. "Tương tự, việc áp dụng luật này cho lô đất có quy hoạch đa dạng như của ông Hardesty cũng sẽ trái ý tưởng mà cơ quan lập pháp đặt ra khi thiết kế luật".

Do đó, thẩm phán bác yêu cầu được phép cải tạo garage thành nhà ở phụ trội để cho thuê của Hardesty.

Cho tới nay, chính quyền bang chưa can thiệp vào cuộc chiến pháp lý này. Dù các cơ quan quản lý nhà ở và văn phòng tổng chưởng lý bang thường can thiệp khi chính quyền địa phương ngăn cản một dự án xây dựng có dấu hiệu vi phạm luật, họ hiếm khi làm vậy với các HOA.

Thẩm phán Torres thừa nhận vụ kiện rất phức tạp, cho biết ông không thực sự nghiêng hẳn về bên nào. Dù ra phán quyết có lợi cho HOA, ông lưu ý đây chưa phải hồi kết của vụ kiện. "Tôi tin tôi sẽ còn được Tòa phúc thẩm 'giảng giải' thêm về vụ kiện này", ông nói.

Hardesty cho biết ông muốn kháng cáo, nhưng không còn tài chính. Hai vợ chồng ông đã chi hơn 100.000 USD cho vụ này, gồm tiền cải tạo garage và chi phí thuê luật sư.

Ben Christopher, bình luận viên bất động sản của CalMatters, cho rằng trong cuộc chiến pháp lý này, ông Hardesty đã đối mặt với khả năng cốt lõi của HOA, đó là hạn chế cư dân sử dụng khu đất theo ý thích của mình.

Ông Christopher dẫn các nghiên cứu cho thấy giá nhà tại các khu condo có HOA quản lý thường có giá cao hơn những khu quy hoạch lỏng lẻo. Nói cách khác, nhiều người sẵn sàng trả thêm tiền để tránh khả năng xuất hiện những căn nhà cải tạo tự phát trong khu mình ở.

VietBF@sưu tập

Tổng thống Trump đã đề nghị Israel giảm cường độ chiến dịch nhằm vào Lebanon để đảm bảo thành công cho cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.

"Tôi đã nói chuyện với Thủ tướng Netanyahu và ông ấy đồng ý thu hẹp quy mô chiến dịch. Tôi nghĩ chúng ta cần thận trọng hơn một chút", ông Trump ngày 9/4 nói với NBC News.

Tổng thống Trump cũng cho biết ông rất lạc quan về một thỏa thuận hòa bình với Iran. Theo ông, các lãnh đạo Iran "nói chuyện rất khác trong cuộc họp so với trước báo chí, họ hợp lý hơn nhiều".

"Họ đang đồng ý với mọi điều họ cần đồng ý. Hãy nhớ rằng Iran đã bị khuất phục, họ không còn quân đội", ông Trump nói. "Nếu không đạt được thỏa thuận, điều đó sẽ rất đau đớn với Iran".


Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 6/4. Ảnh: AP

Lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran xuất hiện dấu hiệu căng thẳng khi quân đội Israel tiếp tục tấn công khu vực miền nam Lebanon, nơi nhóm Hezbollah do Tehran hậu thuẫn hoạt động. Iran ngày 8/4 dọa hủy lệnh ngừng bắn vì Israel không dừng chiến dịch nhằm vào Lebanon.

Trong cuộc họp báo ở Hungary cùng ngày, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Israel nên "tự kiềm chế một chút". Các lãnh đạo châu Âu cũng kêu gọi đưa Lebanon vào thỏa thuận ngừng bắn.

Tuy nhiên, trong các tuyên bố công khai, Thủ tướng Netanyahu chưa cho thấy dấu hiệu rằng Israel sẽ giảm bớt cường độ tấn công nhằm vào Lebanon, dù thông báo nước này đang tìm kiếm các cuộc đàm phán trực tiếp giữa hai bên.

"Tôi đã nhấn mạnh rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran không bao gồm Hezbollah, do đó Israel sẽ tiếp tục tấn công mạnh mẽ nhằm vào họ", ông Netanyahu nói, đồng thời khẳng định tình bạn sâu sắc giữa Israel và Mỹ "đang thay đổi bộ mặt của Trung Đông".

Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 9/4 cho biết cơ quan này tuần sau sẽ tổ chức cuộc họp để thảo luận về đàm phán ngừng bắn giữa Israel và Lebanon. Hoạt động này sẽ diễn ra sau khi Mỹ và Iran bắt đầu thảo luận tại Pakistan.

Bộ Y tế Lebanon cho biết các cuộc không kích của Israel nhằm vào nước này ngày 8/4 khiến 303 người thiệt mạng, trong đó có 71 phụ nữ và 30 trẻ em, 1.150 người bị thương.

Khoảng 1.500 người đã thiệt mạng tại Lebanon kể từ đầu cuộc chiến.

VietBF@sưu tập

Ngày 11-4 tới, phái đoàn Mỹ và Iran sẽ có cuộc gặp trực tiếp tại thủ đô Islamabad (Pakistan) với mục đích chuyển đổi thỏa thuận ngừng bắn hai tuần vừa đạt được thành một thỏa thuận lâu dài hơn.

Không lâu sau khi việc ngừng bắn được công bố, Washington và Tehran đã bộc lộ những khác biệt. Việc này cùng với làn sóng tấn công mới nhất của Israel vào Lebanon không chỉ làm lung lay thỏa thuận ngừng bắn mà còn làm nổi bật những vấn đề về lòng tin trước các cuộc đàm phán tại Pakistan.

Những tuyên bố trái ngược
Ngày 8-4, trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Chủ tịch Quốc hội Iran - ông Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ đã vi phạm các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn. “Sự mất lòng tin mang tính lịch sử sâu sắc mà chúng tôi dành cho Mỹ bắt nguồn từ việc nước này liên tục vi phạm mọi hình thức cam kết - một mô típ đáng tiếc lại vừa lặp lại một lần nữa” - theo tuyên bố.

Ông Ghalibaf nói thêm rằng 3 điểm trong đề xuất 10 điểm của Iran đã bị vi phạm: các cuộc tấn công liên tục của Israel vào Lebanon, một máy bay không người lái (UAV) tiến vào không phận Iran và điều mà ông mô tả là sự phủ nhận quyền làm giàu uranium của Tehran. Theo Chủ tịch Quốc hội Iran, những điều kiện như vậy khiến cho một thỏa thuận ngừng bắn song phương hoặc các cuộc đàm phán trở nên “phi lý”.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Iran - ông Abbas Araghchi - nói rằng Mỹ phải lựa chọn giữa việc duy trì ngừng bắn và việc theo đuổi “tiếp tục chiến tranh thông qua Israel”. “Các điều khoản của lệnh ngừng bắn Iran-Mỹ là rõ ràng và minh bạch: Mỹ phải lựa chọn ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến tranh thông qua Israel. Không thể có cả hai” - ông Araghchi viết trên X.

Trước đó, Israel ngày 8-4 đã phát động làn sóng tấn công phối hợp lớn nhất vào Lebanon kể từ ngày 2-3. Lebanon cho biết ít nhất 254 người đã thiệt mạng và 1.165 người bị thương trong các cuộc không kích.Đáp lại, phía Mỹ bác bỏ các cáo buộc rằng Washington vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, cho rằng phía Iran chưa hiểu đúng về nội dung thỏa thuận.

“Các lệnh ngừng bắn luôn phức tạp” - Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói hôm 8-4 khi đề cập sự cố UAV tiến vào không phận Iran.

Ông Vance cho biết thêm rằng Washington giữ nguyên quan điểm không được phép để Iran làm giàu uranium, đồng thời khẳng định lệnh ngừng bắn không bao trùm Lebanon.Nhà Trắng cũng đưa ra nhận định tương tự. Trong cuộc họp báo ngày 8-4, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định “Lebanon không nằm trong lệnh ngừng bắn đã được chuyển tới các bên liên quan”.

Về việc Iran phải giao nộp lượng uranium đã làm giàu, bà Leavitt nói: “Đó là lằn ranh đỏ mà Tổng thống [Donald Trump] sẽ không lùi bước, và ông ấy cam kết đảm bảo điều đó sẽ diễn ra”.

Một khác biệt nữa giữa hai bên chính là việc mở cửa eo biển Hormuz. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nói rằng một trong những điều khoản then chốt của kế hoạch ngừng bắn là Iran tiếp tục “quản lý thông minh” eo biển Hormuz. IRGC tuyên bố Tổng thống Trump đã chấp nhận việc eo biển này vẫn “nằm dưới sự kiểm soát của Iran”.

Tối 8-4, hãng thông tấn Fars đưa tin Iran đã dừng hoạt động vận chuyển tàu chở dầu qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon.

Trong khi đó, Nhà Trắng nói rằng các báo cáo về việc đóng cửa eo biển Hormuz là “sai sự thật”. Bà Leavitt nhắc lại rằng “lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào việc mở cửa trở lại tự do, an toàn và ngay lập tức eo biển Hormuz”. Thư ký báo chí Nhà Trắng khẳng định Mỹ sẽ “buộc” Iran phải mở cửa eo biển mà không kèm theo các hạn chế.

Cuộc gặp được mong chờ
Sự chú ý hiện đổ dồn vào các cuộc đàm phán tại Islamabad, nơi các quan chức Mỹ và Iran dự kiến sẽ gặp nhau dưới sự trung gian của Pakistan.

Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump sẽ cử một phái đoàn do Phó Tổng thống Vance, các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner dẫn đầu. Các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra vào sáng 11-4 theo giờ địa phương và “chúng tôi rất mong chờ các cuộc gặp trực tiếp này”, bà Leavitt nói thêm.

Theo các nguồn tin từ Pakistan, đại diện của Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập cũng có thể sẽ tham gia đàm phán.

Iran vẫn chưa công bố danh tính những người sẽ đại diện trong các cuộc đàm phán sắp tới. Hãng Reuters dẫn nguồn tin rằng phái đoàn Iran có thể do Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf và Ngoại trưởng Araghchi đại diện.Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận International Crisis Group (Bỉ) nói với đài CNN rằng ông Ghalibaf sở hữu “những phẩm chất quan trọng tại Tehran, có các mối quan hệ với giới cầm quyền”. Tuy nhiên, ông Vaez cũng nhận định rằng sự cứng rắn của ông Ghalibaf sẽ là một thử thách cho phía Mỹ.

Tương tự, Ngoại trưởng Araghchi cũng nổi tiếng là người cứng rắn trong các lần tiếp xúc sâu rộng với phương Tây, bao gồm cả trong các cuộc thảo luận dẫn đến thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015.

Nhận định về triển vọng đàm phán, giới quan sát nhắc lại rằng các cuộc đàm phán với Iran thường rất mất sức và kéo dài, theo CNN. Trong trường hợp này, Iran dường như đang có lợi thế khi kiểm soát eo biển Hormuz - một vị thế có thể tạo ra sức ảnh hưởng đáng kể trong các vấn đề năng lượng toàn cầu.

Các vấn đề hiện tại phức tạp hơn nhiều so với giai đoạn chính quyền Tổng thống Barack Obama nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân với Tehran, vốn kéo dài 18 tháng.

Trong suốt hai nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, chưa có dấu hiệu nào cho thấy ông có được sự kiên nhẫn cho một tiến trình như vậy. Những giả định rằng Iran, giống như hầu hết các đối thủ khác, đang khao khát đạt được một thỏa thuận ngay lập tức cũng có thể là một sự đánh giá sai lầm.

“Khả năng bạn đi đến Pakistan trong vài ngày và trở về với một thỏa thuận là rất thấp” - ông Brett McGurk, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao của Mỹ, nhận định. Ông McGurk cho rằng nên làm chậm tiến trình này lại vì nếu không có các thỏa thuận ngoại giao được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước, có thể sẽ dẫn đến một sự “sụp đổ”.

Triển vọng thành công càng khó dự đoán hơn khi nhiều lãnh đạo cấp cao Iran đã qua đời trong thời gian gần đây, bao gồm cả Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Những quan chức còn lại, sau một thời gian dài đối mặt sức ép quân sự, có thể cảm thấy họ mới là bên đang nắm thế thượng phong.

Chuyên gia về Iran - ông Trita Parsi nhận định với kênh Al Jazeera rằng các cuộc đàm phán tiềm năng tại Islamabad có thể không thành công, “nhưng cục diện đã thay đổi”. “Những nỗ lực sử dụng vũ lực trước đó của ông Trump không đạt kết quả như mong đợi, làm giảm tác động của các cảnh báo quân sự và tạo ra cơ hội mới cho chính sách ngoại giao giữa Mỹ và Iran” - ông Parsi nói.

Tuyên bố ngừng bắn hai tuần của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhanh chóng bị phá vỡ ngay sau đó bởi những hành động tấn công quân sự khiến Iran đóng cửa trở lại eo biển Hormuz, kèm lời đe dọa rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn sau khi Israel tiếp tục tấn công Lebanon.

Kỳ vọng về một “khoảng lặng chiến thuật” nhằm hạ nhiệt căng thẳng ở Trung Đông, tạo khe cửa cho đàm phán vì thế sớm bị dập tắt. Diễn biến này không có gì bất ngờ, bởi đây là một lệnh ngừng bắn được dựng lên chủ yếu bằng tuyên bố chính trị, thiếu nền tảng niềm tin và nhượng bộ thực chất. Nhất là khi các mâu thuẫn cốt lõi vẫn còn nguyên đó, lệnh ngừng bắn có nguy cơ trở thành chiếc đồng hồ đếm ngược tới vòng xoáy bạo lực mới.

Đằng sau khoảng lặng đó là những chuyển động ngầm phức tạp và khó lường bởi những toan tính chiến lược và lợi ích cốt lõi của các bên. Với Mỹ, ưu tiên là tái thiết lập trật tự kiểm soát tại “yết hầu” năng lượng Hormuz. Trong khi đó, Iran coi eo biển này là công cụ răn đe và đòn bẩy mặc cả then chốt. Điều nguy hiểm là những thay đổi trong môi trường chiến lược đã tác động mạnh đến cách Iran nhìn nhận về an ninh quốc gia, có thể buộc nước này phải xem xét lại các mục tiêu trong chương trình hạt nhân của mình. Còn với Israel, Nhà nước Do Thái vẫn kiên định mục tiêu triệt tiêu các mối đe dọa an ninh từ Tehran.Trong khi đối nghịch nhau về lợi ích cốt lõi, lại thêm nghịch lý: Đối thoại cần thiện chí, thời gian, niềm tin và sự kiên nhẫn, nhưng thực địa chiến trường lại diễn ra ngược lại khi các bên đều gia tăng sức ép bằng vũ lực để giành lợi thế. Các động thái quân sự, từ triển khai lực lượng đến các đòn tấn công cục bộ, không chỉ làm xói mòn lòng tin mà còn lấy đi nhiều thời gian cần thiết dành cho ngoại giao, đẩy các bên đến gần hơn với những lựa chọn cứng rắn.

Trong khi đó, các kênh trung gian như Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan hay một số quốc gia Arab nỗ lực duy trì đối thoại gián tiếp giữa Washington và Tehran. Tuy nhiên, sự tham gia của quá nhiều mắt xích trung gian lại chưa đủ để tạo đột phá, thậm chí còn làm gia tăng độ nhiễu thông tin, kéo theo nguy cơ hiểu nhầm những thông điệp được truyền đi dẫn tới tính toán sai lệch. Trong môi trường thiếu lòng tin, chỉ một sai số nhỏ cũng có thể phá vỡ toàn bộ trạng thái kiềm chế vốn mong manh.

Trong bối cảnh ấy, lệnh ngừng bắn hai tuần trở thành một phép thử niềm tin khắc nghiệt. Những vi phạm lệnh ngừng bắn gần như diễn ra ngay lập tức cho thấy phép thử này đang cho kết quả không như trông đợi khi các bên chưa sẵn sàng biến sức ép quân sự thành nhượng bộ chính trị.

Thực tế ở “chảo lửa” Trung Đông nhiều năm qua đã chứng minh, những “khoảng lặng” như vậy hiếm khi mở ra cơ hội hòa bình nếu thiếu một sự điều chỉnh căn bản trong cách tiếp cận lợi ích và an ninh. Tuyên bố ngừng bắn hai tuần hay dài hơn nữa cũng khó giải quyết được vấn đề khi những lằn ranh đỏ liên tục bị vượt qua.

Khoảng lặng mong manh vì thế khó có thể là cơ hội cho hòa bình, mà chỉ tạo khoảng trống chiến lược để các bên tranh thủ củng cố lực lượng và chuẩn bị cho vòng đối đầu tiếp theo, có thể còn khốc liệt hơn.

Các cuộc tấn công bằng UAV gần như diễn ra hàng ngày đã làm gián đoạn cuộc sống trên khắp Sudan, đặc biệt là tại khu vực Kordofan - hiện là chiến trường chính - và vùng Darfur do RSF kiểm soát.Ít nhất 56 người đã thiệt mạng và 107 người khác bị thương trong một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào thị trấn Kutum thuộc bang North Darfur, miền Tây Sudan, khu vực hiện do Lực lượng Hỗ trợ nhanh (RSF) bán quân sự kiểm soát.

Một nguồn tin y tế địa phương ngày 9/4 cho biết cuộc không kích diễn ra ngày 8/4 trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng UAV của cả Quân đội Sudan và RSF gia tăng. Hai bên đã giao tranh dữ dội từ tháng 4/2023. Chiếc UAV đã đánh trúng khu dân cư Al-Salama gần trường nữ sinh Al-Um.

Các cuộc tấn công bằng UAV gần như diễn ra hàng ngày đã làm gián đoạn cuộc sống trên khắp Sudan, đặc biệt là tại khu vực Kordofan - hiện là chiến trường chính - và vùng Darfur do RSF kiểm soát.Tổ chức Bác sỹ không biên giới (MSF) cho biết họ đã điều trị cho khoảng 400 người bị thương do UAV kể từ tháng Hai năm nay. Liên hợp quốc trước đó thông báo các cuộc tấn công bằng UAV trên khắp Sudan đã khiến hơn 500 dân thường thiệt mạng kể từ tháng Một đến giữa tháng Ba năm nay, đồng thời cảnh báo về “sự tàn phá của các loại vũ khí công nghệ cao, chi phí thấp khi chúng được sử dụng tại khu vực đông dân cư.”

Tuần trước, một cuộc tấn công bằng UAV bị cáo buộc do RSF tiến hành đã đánh trúng phòng phẫu thuật và khoa sản của một bệnh viện ở bang White Nile, khiến 10 người thiệt mạng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 2.000 người đã thiệt mạng và 720 người bị thương trong 213 vụ tấn công nhằm vào các cơ sở y tế trên khắp Sudan kể từ khi chiến tranh nổ ra.

Cuộc xung đột, hiện đã bước sang năm thứ 3, đã khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng, hơn 11 triệu người phải di dời nơi ở và gây ra cuộc khủng hoảng di cư và đói kém lớn nhất thế giới.

Hiện Sudan bị chia cắt trên thực tế với quân đội Sudan kiểm soát miền Bắc, Đông và miền Trung, trong khi RSF nắm quyền tại miền Tây và cùng các lực lượng đồng minh kiểm soát một phần phía Nam đất nước này./.

Hãng thông tấn Tass dẫn lời một nguồn tin cấp cao giấu tên của Iran cho biết, nước này sẽ chỉ cho phép tối đa 15 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày."Theo thỏa thuận ngừng bắn hiện tại, chỉ có tối đa 15 tàu được phép đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Việc di chuyển này hoàn toàn phụ thuộc vào sự cho phép của Iran và một quy tắc cụ thể. Khung pháp lý mới, triển khai dưới sự giám sát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đã được chính thức thông báo cho các bên trong khu vực. Sẽ không có chuyện quay trở lại tình trạng trước chiến tranh", nguồn tin cho biết.

Ngoài ra, theo nguồn tin, "việc giải tỏa các tài sản bị phong tỏa của Iran là một đảm bảo quan trọng phải được thực hiện trong khung thời gian hai tuần ngừng bắn”.Iran cũng nhấn mạnh, rằng việc chấm dứt chiến tranh phải được hợp thức hóa trong một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. "Nếu việc chấm dứt chiến tranh không được ghi nhận trong một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc dựa trên các điều khoản mà chúng tôi đã đưa ra, chúng tôi sẵn sàng tiếp tục chiến đấu chống lại Mỹ và Israel - giống như chúng tôi đã làm trong 40 ngày qua, và thậm chí với cường độ lớn hơn", nguồn tin nhấn mạnh.Ngoài ra, Tehran còn yêu cầu "trong thời gian hai tuần này, Mỹ không được tăng cường sự hiện diện quân sự”.

Vị trí của Li-băng trong thỏa thuận ngừng bắn

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 9/4 nhấn mạnh, Li-băng là "một phần không thể tách rời của thỏa thuận ngừng bắn".

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông nói "không có chỗ cho sự phủ nhận và nuốt lời". Bình luận của ông được đưa ra sau khi Mỹ mô tả cuộc chiến của Israel với Lebanon là một "cuộc xung đột riêng biệt", không liên quan đến lệnh ngừng bắn với Iran.

Ông Ghalibaf nói thêm: “Việc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn sẽ phải trả giá và hứng chịu được những phản ứng mạnh mẽ”.Cùng ngày, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết, các cuộc tấn công của Israel vào Li-băng đã "vi phạm trắng trợn" thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Việc tiếp tục các cuộc tấn công này sẽ "làm cho các cuộc đàm phán trở nên vô nghĩa".

“Chúng tôi vẫn sẵn sàng nổ súng. Iran sẽ không bao giờ bỏ rơi anh em người Li-băng của mình”, ông Pezeshkian nhấn mạnh.