Người xưa có câu: "Học hành là sự lâu dài, mài sắt nên kim mới tài làm nên". Thế nhưng, tại các trường đại học danh giá nhất nước Nga năm 2026, tiếng lật sách đang dần bị thay thế bởi những lời kêu gọi tòng quân đanh thép. Một chiến dịch tuyển quân âm thầm nhưng quyết liệt đang càn quét qua các giảng đường, nhắm thẳng vào những người trẻ vừa mới rời ghế nhà trường phổ thông ngày hôm qua. Không còn là những lời mời gọi xa xôi, chiến tranh giờ đây hiện hữu trên từng tấm áp phích dán ở hành lang, trong từng tin nhắn kín đáo của sinh viên gửi ra thế giới: "Mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn trong năm nay".
“Mọi thứ đã thay đổi”: khi đại học không còn là nơi trú ẩn
“Mọi thứ đã thay đổi trong năm nay”… “Những người ‘có quyền lực’ trong trường đều kêu gọi sinh viên ra chiến trường”… “Áp lực là khổng lồ”… Những lời nhắn rời rạc nhưng đầy ám ảnh từ các sinh viên Nga gửi đi đã phác họa một thực tế đang âm thầm diễn ra: giảng đường không còn là nơi học tập thuần túy, mà dần trở thành cánh cửa dẫn ra chiến tranh.
Từ lâu, đại học ở Nga vốn được xem như một “vùng đệm” giúp thanh niên tránh khỏi nghĩa vụ quân sự. Nhưng nay, theo nhiều bằng chứng từ nguồn mở và lời kể trực tiếp, chính những ngôi trường ấy lại đang trở thành trung tâm tuyển mộ cho lực lượng drone – một mũi nhọn mới trong chiến lược quân sự của Moscow. Người xưa có câu “học để làm người”, nhưng trong bối cảnh này, việc học dường như đang bị uốn cong thành “học để ra trận”.
Kể từ tháng 1 năm nay, sau khi Bộ Quốc phòng Nga chính thức thành lập "Lực lượng Hệ thống Không người lái" (UAV), các trường đại học đã trở thành "mảnh đất màu mỡ" để săn lùng nhân lực. Những đoạn video tuyển dụng hào nhoáng được tung ra với thông điệp đánh trúng tâm lý giới trẻ: "Bạn từng bị mắng vì phí thời gian vào trò chơi điện tử? Giờ đây, kinh nghiệm đó là vô giá". Hình ảnh những game thủ biến hình thành người điều khiển drone chuyên nghiệp với dòng chữ "Trở thành phi công của thời đại mới" xuất hiện dày đặc trên VK.
Chính quyền hứa hẹn đủ điều: hợp đồng cố định chỉ một năm, phục vụ xa tiền tuyến, học kỹ năng công nghệ cao và mức lương "trên trời". Đại học Tổng hợp St. Petersburg – ngôi trường cũ của Tổng thống Putin – thậm chí quảng cáo mức thưởng một lần lên tới 56.000 USD và lương năm gần 70.000 USD. Đúng là "Mật ngọt chết ruồi", nhưng đằng sau những con số ấy là một thực tế nghiệt ngã mà các luật sư và chuyên gia nhân quyền đều khẳng định: "Tất cả chỉ là lừa dối".
Chiến dịch tuyển mộ tinh vi: từ game thủ đến phi công UAV
Khác với các đợt tuyển quân trước, chiến dịch lần này mang một lớp vỏ hiện đại và hấp dẫn hơn. Sinh viên được mời gọi bằng những lời hứa đầy màu sắc: hợp đồng một năm, làm việc xa tiền tuyến, tiếp cận công nghệ cao, trở thành “phi công thời đại mới”.
Các video tuyển dụng được thiết kế như trailer game: một game thủ ngồi trước màn hình, rồi “biến hình” thành người điều khiển drone chiến đấu. Những khẩu hiệu như “hãy chọn skin đúng” hay “kỹ năng chơi game của bạn có giá trị” được tung ra nhằm đánh trúng tâm lý thế hệ trẻ.
Nhiều trường đại học lớn như Đại học Quốc gia St. Petersburg hay Trường Kinh tế Cao cấp Moscow thậm chí tổ chức “lễ hội hệ thống không người lái”, trưng bày poster và tổ chức hội thảo với sự tham gia của quân nhân. Hàng trăm trường đại học – ít nhất 269 cơ sở theo thống kê – được cho là có liên quan đến chiến dịch này.
“Miếng mồi” tài chính và sự thật phía sau
Bên cạnh hình ảnh hào nhoáng là những lời hứa về tiền bạc: tiền thưởng ký hợp đồng tối thiểu 400.000 ruble, thậm chí có nơi lên tới hàng chục nghìn USD, cùng mức lương cao. Với nhiều sinh viên gặp khó khăn tài chính, đây là một sức hút không nhỏ.
Nhưng theo các chuyên gia và luật sư quân sự, phần lớn những lời hứa khác chỉ là “ảo ảnh”. Hợp đồng một năm thực chất có thể trở thành hợp đồng vô thời hạn do sắc lệnh động viên một phần từ năm 2022 vẫn còn hiệu lực. Khi đã ký, người lính gần như không có quyền lựa chọn vị trí hay nhiệm vụ.
“Đó là cái bẫy,” một nhà hoạt động nhân quyền cảnh báo. “Khi hết một năm, họ sẽ không được xuất ngũ.” Một khi đã bước vào quân đội, sinh viên có thể bị điều động đến bất cứ đâu – kể cả tuyến đầu khốc liệt.
Khi "mật ngọt" không còn đủ sức hấp dẫn những sinh viên tỉnh táo, các trường đại học bắt đầu lộ rõ bộ mặt cưỡng chế. "Áp lực là khổng lồ", một sinh viên chia sẻ qua Telegram. Những ai đang nợ môn, thiếu tín chỉ hoặc gặp khó khăn trong học tập bỗng chốc trở thành mục tiêu hàng đầu. Thay vì tạo điều kiện cho các em ôn thi, văn phòng sinh viên lại đưa ra tối hậu thư: "Hoặc bị đuổi học ngay lập tức và đi lính nghĩa vụ, hoặc ký hợp đồng đi vận hành drone cách tiền tuyến 30-40km".
Nhiều trường còn chơi chiêu đẩy nhanh thời hạn nộp bài tập, khiến sinh viên không kịp trở tay, đẩy họ vào thế "Tiến thoái lưỡng nan". Đáng sợ hơn, có những cán bộ trường còn nhắm vào các tân sinh viên có tâm lý yếu hoặc đang gặp khủng hoảng tinh thần, mời họ "trò chuyện riêng" rồi dùng đòn tâm lý ép ký hợp đồng để "xóa nợ tài chính". Một sinh viên xót xa nói: "Tôi chưa bao giờ tưởng tượng rằng ngôi trường đại học yêu dấu của mình lại trở thành thứ mà tôi phải bảo vệ bạn bè mình khỏi nó".
Từ khuyến khích đến ép buộc: áp lực vô hình trong giảng đường
Không chỉ dừng lại ở việc “mời gọi”, nhiều trường bị tố đã sử dụng các biện pháp gây áp lực. Sinh viên nợ môn, thiếu tín chỉ hoặc có nguy cơ bị đuổi học bị nhắm tới như nhóm mục tiêu chính.
Có trường hợp sinh viên kể rằng một phần ba lớp gần như bị đe dọa buộc thôi học nếu không ký hợp đồng quân sự. Những cuộc họp “riêng tư” được tổ chức, nơi sinh viên yếu thế – từ người gặp khó khăn tâm lý đến người mới nhập học – bị thuyết phục rằng đây là “lối thoát duy nhất”.
Thậm chí, thời hạn hoàn thành bài tập bị rút ngắn bất thường, khiến việc vượt qua kỳ học trở nên khó khăn hơn. Một sinh viên nói: “Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng trường đại học thân yêu của mình lại trở thành nơi tôi phải bảo vệ bạn bè khỏi nó.”
Sự thật về cái gọi là "hợp đồng một năm" là một cái bẫy pháp lý hoàn hảo. Theo sắc lệnh động viên một phần từ năm 2022 của ông Putin vốn chưa bao giờ bị hủy bỏ, mọi hợp đồng quân sự sẽ tự động kéo dài cho đến khi thời kỳ động viên kết thúc. "Khi năm học kết thúc, sinh viên – giờ đã là quân nhân – sẽ không được xuất ngũ. Họ trở thành tài sản của Bộ Quốc phòng", luật sư Artem Klyga khẳng định. Lời hứa "phục vụ ở hậu phương" cũng chỉ là lời nói gió bay, bởi một khi đã mặc quân phục, họ có thể bị điều đến bất cứ đâu theo lệnh chỉ huy.
Chiến dịch này cho thấy Moscow đang gặp khó khăn thực sự trong việc bù đắp tổn thất trên chiến trường Ukraine, khi con số thương vong được cho là đã vượt quá tốc độ tuyển quân. Thay vì huy động rầm rộ gây chấn động xã hội như cuối năm 2022, Kremlin chọn cách "gặm nhấm" vào tương lai của đất nước – những trí thức trẻ.
Chiến tranh kéo dài: khi Moscow cần thêm người
Đằng sau chiến dịch này là áp lực ngày càng lớn từ chiến trường Ukraine. Sau hơn bốn năm xung đột, tổn thất nhân lực của Nga ngày càng tăng. Các nguồn phương Tây ước tính số thương vong đã vượt quá tốc độ tuyển quân trong nhiều tháng liên tiếp.
Dù Kremlin đã tránh lặp lại đợt “động viên một phần” gây tranh cãi năm 2022 – khi hàng trăm nghìn người bỏ trốn khỏi đất nước – nhưng những dấu hiệu gần đây cho thấy các phương thức tuyển mộ đang trở nên quyết liệt hơn.
Việc thành lập lực lượng “Hệ thống không người lái” vào cuối năm ngoái và nhanh chóng triển khai chiến dịch tuyển sinh viên là minh chứng rõ ràng: Moscow đang tìm kiếm những cách mới để duy trì cỗ máy chiến tranh mà không gây phản ứng xã hội quá lớn.
Rủi ro chính trị: khi thế hệ trẻ không còn im lặng
Nhắm vào sinh viên – tầng lớp trẻ, có học thức và nhạy cảm với chính trị – là một bước đi đầy rủi ro. Không giống như các nhóm dễ tổn thương khác, sinh viên nhận thức rõ những gì đang diễn ra và phần lớn không tin vào tuyên truyền.
“Năm nào cũng đáng sợ hơn năm trước,” một sinh viên nói. Một người khác thẳng thắn: “Không ai trong bạn bè tôi muốn ký hợp đồng, dù họ rất khó khăn về tài chính.”
Các chuyên gia cảnh báo rằng việc biến các cơ sở giáo dục thành công cụ tuyển quân có thể phản tác dụng, làm xói mòn niềm tin vào nhà nước và tạo ra sự bất mãn trong giới trẻ. “Gieo gió thì gặt bão” – nếu áp lực tiếp tục gia tăng, hệ quả xã hội có thể vượt ngoài kiểm soát.
Việc biến các trường đại học – vốn được coi là "hầm trú ẩn" an toàn trước lệnh nghĩa vụ – thành đường dây tuyển quân đang tạo ra một làn sóng ngầm phản kháng trong giới trẻ Nga. Các sinh viên thừa hiểu đây là một cú lừa ngoạn mục. "Trong lớp tôi, không ai có ý định ký hợp đồng, kể cả những người đang rất túng quẫn", một sinh viên khẳng định.
Tuy nhiên, nỗi sợ hãi vẫn bao trùm. Những cơ sở giáo dục giờ đây bị coi là nguồn đe dọa, nơi bóp nghẹt những người trẻ vừa mới rời ghế nhà trường. "Đối với tôi, mỗi năm trôi qua lại cảm thấy đáng sợ hơn năm trước". Khi tri thức bị đem ra mặc cả bằng súng đạn, tương lai của những thế hệ trẻ này đang đứng trước vực thẳm. "Cây khô không lộc, người độc không con", việc vắt kiệt nguồn lực trẻ bằng sự dối trá và ép buộc có thể mang lại quân số nhất thời, nhưng cái giá phải trả cho niềm tin xã hội và sự ổn định chính trị trong tương lai sẽ là không thể đo đếm được.
Câu chuyện của sinh viên Nga hôm nay là hình ảnh thu nhỏ của một xã hội đang bị kéo căng giữa hai cực: phát triển và chiến tranh. Khi những giảng đường vang lên lời kêu gọi nhập ngũ, ranh giới giữa tri thức và bạo lực trở nên mờ nhạt.
Chiến tranh không chỉ diễn ra trên chiến trường, mà còn len lỏi vào từng lớp học, từng hành lang đại học. Và trong cuộc chiến đó, thế hệ trẻ – những người còn là học sinh” – lại trở thành những quân cờ bất đắc dĩ.
