FBI bắt một cựu nhân viên lực lượng đặc nhiệm với cáo buộc cung cấp thông tin tiêm kích F-15E bị Iran bắn rơi cho báo chí tuần trước.

Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) Kash Patel ngày 8/4 cho biết nghi phạm rò rỉ thông tin cho báo chí là một cựu nhân viên Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc nhiệm Mỹ (SOCOM), từng hỗ trợ các lực lượng chiến đấu cấp cao nhất của quân đội. Tuy nhiên, FBI không công bố danh tính nghi phạm.

Tiêm kích đa năng F-15E của Mỹ bị bắn rơi ở Iran hôm 3/4, nhưng Bộ Quốc phòng Mỹ khi đó không công bố thông tin. NY Times và hàng loạt hãng tin khác ngay sau đó dẫn lời "quan chức Mỹ giấu tên" đăng tải thông tin này, cho biết một phi công đã được giải cứu, nhưng người còn lại đang mất tích trên lãnh thổ Iran.


Tiêm kích F-15E của Không quân Mỹ. Ảnh: AFP

Trong hơn hai ngày, chính phủ Mỹ liên tục từ chối xác nhận vụ tiêm kích F-15E bị bắn rơi, cũng như thông tin về một phi công mất tích, bất chấp hàng loạt bản tin từ truyền thông Mỹ cũng như Iran.

Trong họp báo ở Nhà Trắng hôm 6/4, Tổng thống Trump cho biết chính phủ đang ráo riết truy tìm nghi phạm làm lộ tin F-15 bị bắn rơi, đồng thời gây sức ép lên cơ quan báo chí được cho là bên đầu tiên đăng thông tin, cảnh báo khả năng phạt tù phóng viên với lý do đe dọa đến an ninh quốc gia.

Ông Trump cho rằng vụ rò rỉ đã đẩy phi công và lực lượng ứng cứu vào tình thế nguy hiểm. "Khi thông tin bị lộ, lập tức cả Iran đều biết có một phi công đang ở đâu đó trên lãnh thổ của họ. Chiến dịch trở nên phức tạp hơn nhiều", ông Trump nói, cho biết Iran đã "treo thưởng rất lớn" cho người bắt được phi công gặp nạn.

Chiến dịch giải cứu phi công F-15 là một trong những chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ, với hàng trăm binh sĩ, lính đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay tham gia. Khi tiến hành, quân đội Mỹ đã ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi ở Isfahan, nơi phi công đang ẩn nấp.

Sau khi giải cứu được phi công, họ rút về sân bay dã chiến để rời Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt và phá hủy những chiếc máy bay gặp sự cố.

Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu, nhưng lực lượng hứng chịu nhiều tổn thất về khí tài.

Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.

Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.

Giám đốc FBI cũng đăng thông điệp cảnh báo những hành động rò rỉ thông tin trong tương lai. "Hãy coi đây như một thông điệp tới những người có thể làm lộ thông tin: Chúng tôi đang điều tra, và sẽ bắt các người. FBI sẽ không dung thứ cho những kẻ tìm cách phản bội đất nước và đẩy người Mỹ vào hiểm cảnh", ông Patel viết trên X.

VietBF@sưu tập

MỹNạn nhân khuyết tật 58 tuổi nói bị em dâu nhốt trong tầng hầm, tra tấn bằng cách bật radio âm lượng lớn liên tục và suýt bỏ đói đến chết.

Sở cảnh sát thành phố Saginaw (bang Michigan) cho biết Tasha Beamon, 48 tuổi, đã bị buộc tội ngược đãi người trưởng thành dễ bị tổn thương và giam cầm trái phép sau khi nạn nhân trốn thoát khỏi "nơi cầm tù" và đập vỡ cửa sổ nhà hàng xóm trong nỗ lực giành lấy tự do vào ngày 15/3.

Sau khi hàng xóm gọi 911, nạn nhân 58 tuổi kể với cảnh sát rằng Tasha, vợ của em trai quá cố, đã nhốt bà trong tầng hầm ngôi nhà gần đó suốt 2 năm. Bà cho biết chỉ được cung cấp lượng thức ăn và nước uống tối thiểu để sống sót. Ngoài chiếc nệm cũ kỹ, vật dụng duy nhất trong tầng hầm là chiếc radio liên tục phát nhạc ở âm lượng tối đa.


Tasha Beamon và ngôi nhà giam cầm chị dâu. Ảnh: Saginaw County Jail/Law&crime

Về vụ tẩu thoát, cảnh sát giải thích là nạn nhân nghĩ không có ai ở nhà vào thời điểm đó nên đã phá cửa và chạy trốn, đập vỡ cửa sổ để có người gọi giúp đỡ.

Người hàng xóm kể rằng vô cùng kinh ngạc khi đột nhiên thấy nạn nhân bên ngoài nhà mình với một ống kim loại cỡ lớn. "Tôi thậm chí không biết bà ấy lấy đâu ra sức mạnh để đập vỡ cửa sổ", người này nói, vì thấy nạn nhân gầy trơ xương và trông như đã hơn 70 tuổi.

Khi nạn nhân được đưa đến bệnh viện địa phương, các nhân viên y tế đánh giá có thể sẽ chết vì suy dinh dưỡng nghiêm trọng.

Trong khi đó, cảnh sát đến nhà Tasha, được mua vài tháng sau khi chồng qua đời vào tháng 1/2021. Họ thấy cửa nhà mở toang, trên cửa tầng hầm có một ổ khóa ngoài, bên trong có một tấm nệm trên sàn và một chiếc radio đang phát nhạc rất to. Họ cũng tìm thấy một xô đựng nước tiểu trong hầm, không có nhà vệ sinh.

Vài ngày tiếp theo, Tasha gọi điện cho bệnh viện hơn 40 lần để hỏi thăm tin tức và thừa nhận với cảnh sát rằng đã nhốt nạn nhân trong nhà, không cho phép rời đi.

Điều tra viên tin rằng với tư cách là người chăm sóc cho chị dâu, Tasha giam cầm bà để chiếm đoạt tiền trợ cấp khuyết tật.

Tasha bị bắt vào ngày 2/4 và bị tạm giam với mức bảo lãnh 100.000 USD, dự kiến hầu tòa vào 20/4.

VietBF@sưu tập

Trong làng game di động, không phải cứ sở hữu một thương hiệu lớn là đảm bảo thành công. Trường hợp của Fire Emblem Shadows và Fire Emblem Heroes chính là minh chứng rõ ràng cho điều đó. Dù cùng xuất phát từ một IP đình đám của Nintendo, nhưng kết quả kinh doanh của hai tựa game này lại chênh lệch đến mức khó tin.

Cụ thể, sau 6 tháng ra mắt, Fire Emblem Shadows chỉ thu về khoảng 578.000 USD, tương đương gần 15 tỷ đồng. Con số này thoạt nhìn không hề nhỏ, nhưng nếu đặt cạnh "người tiền nhiệm" Fire Emblem Heroes, nó lại trở nên quá khiêm tốn. Trong cùng khoảng thời gian, Fire Emblem Heroes, dù đã phát hành gần một thập kỷ vẫn mang về tới 20,6 triệu USD. Đáng chú ý hơn, trong nửa đầu năm 2017, thời điểm mới ra mắt, Heroes từng đạt doanh thu lên tới 150 triệu USD.

Khoảng cách khổng lồ này cho thấy một thực tế, rằng thương hiệu chỉ là một phần, còn thể loại và mô hình kiếm tiền mới là yếu tố quyết định sự thành bại trên nền tảng mobile. Fire Emblem Shadows, dù được Nintendo phát hành bất ngờ vào tháng 9/2025 sau 6 năm vắng bóng game di động, vẫn không thể tạo ra cú hích như kỳ vọng.

Khác với lối chơi chiến thuật theo lượt quen thuộc của dòng game chính, Shadows lại lựa chọn hướng đi mới với gameplay thời gian thực kết hợp yếu tố suy luận xã hội. Đây là một thử nghiệm táo bạo, nhưng cũng vô tình khiến game trở nên kén người chơi hơn so với Fire Emblem Heroes.

Sai khác trong mô hình kiếm tiền và bài toán giữ chân người chơi
Không chỉ khác biệt về gameplay, Fire Emblem Shadows còn đi theo hướng kiếm tiền hoàn toàn khác. Thay vì gacha - mô hình đã chứng minh độ "hái ra tiền" trên mobile, thì trò chơi này lại tập trung vào các gói mùa (season pass) hàng tháng. Người chơi sẽ phải trả phí để sở hữu các nhân vật đặc biệt trong thời gian giới hạn, trước khi chúng được mở khóa miễn phí sau đó.

Chiến lược này giúp tạo ra những đợt tăng trưởng doanh thu ngắn hạn, nhưng lại thiếu sự bùng nổ. Ngay ngày đầu ra mắt, doanh thu của game đạt đỉnh khoảng 20.000 USD/ngày. Tuy nhiên, con số này nhanh chóng giảm dần và chỉ có những cú tăng nhẹ khi các gói nội dung mới được tung ra.

Trong khi đó, Fire Emblem Heroes lại tận dụng triệt để mô hình gacha. Người chơi chi tiền để quay "banner" với tỷ lệ hiếm nhằm sở hữu nhân vật yêu thích. Hệ thống này liên tục tạo ra động lực chi tiêu nhờ các sự kiện định kỳ, nhân vật mới, và cả những phiên bản theo mùa. Chính yếu tố may rủi kết hợp với tần suất cập nhật dày đặc đã giúp Heroes duy trì sức hút suốt nhiều năm.

Không dừng lại ở đó, Fire Emblem Heroes còn sở hữu kho nội dung khổng lồ với hơn 1.300 nhân vật sau 9 năm hoạt động, cùng hàng tỷ lượt quay gacha được ghi nhận. Điều này tạo nên một hệ sinh thái phong phú, giữ chân người chơi lâu dài - điều mà Shadows hiện vẫn chưa làm được.

Dù khởi đầu không mấy khả quan, Fire Emblem Shadows vẫn chưa phải là một "canh bạc thất bại". Nintendo đang cho thấy dấu hiệu muốn "cứu vãn" tựa game này thông qua các chiến dịch quảng bá chéo với Heroes. Những nội dung hợp tác giữa hai trò chơi, cũng như kế hoạch đưa các nhân vật của Shadows vào hệ thống gacha của Heroes, có thể sẽ giúp trò chơi tiếp cận lại cộng đồng fan theo cách hiệu quả hơn.

Ông Galen Buckwalter (69 tuổi), một nhà tâm lý học nghiên cứu và là thành viên của ban nhạc punk Siggy tại Los Angeles, đã bị liệt từ ngực trở xuống sau một tai nạn lặn biển vào năm 16 tuổi. Vào năm 2024, ông tham gia một nghiên cứu về giao diện não - máy tính (BCI) tại Caltech. Sau ca phẫu thuật cấy ghép 6 vi chip vào vỏ não vận động, ông Buckwalter có cho mình "siêu năng lực" mới.

Do Blackrock Neurotech sản xuất, mỗi vi mạch chứa 64 kênh, cung cấp tổng cộng 384 luồng dữ liệu thần kinh để các nhà nghiên cứu theo dõi cách ông Buckwalter thực hiện những hành động cụ thể. Các tín hiệu này không chỉ giúp ông điều khiển con trỏ chuột hay lấy lại xúc giác ở những ngón tay đã tê liệt nhiều thập kỷ, mà còn cho phép ông vận hành một giao diện âm thanh được thiết kế riêng biệt, giúp ông tạo ra các giai điệu trong thời gian thực.

Ý tưởng độc đáo này bắt nguồn từ khi ông xem một đoạn video cho thấy khả năng biến hoạt động điện của nấm thành âm thanh, và ông tò mò về những âm thanh mà não bộ của mình có thể tạo ra. Nhận thấy tiềm năng từ ý tưởng này, nghiên cứu sinh Caltech là Sean Darcy đã thử viết một phần mềm chuyển ý nghĩ thành các âm điệu.

Về cơ bản, hệ thống của anh Darcy liên đới tỷ lệ truyền tín hiệu của mỗi neuron thần kinh với một cao độ âm thanh nhất định.Khi ông Buckwalter gia tăng hoạt động thần kinh, ví dụ như tưởng tượng việc ngón chân đang duỗi ra, cao độ của âm thanh sẽ tăng lên, và khi ông kìm hãm suy nghĩ đó, cao độ sẽ giảm xuống. Darcy còn tích hợp một bàn phím ảo, giúp hệ thống phát ra các nốt nhạc riêng biệt giống như một nhạc cụ thực thụ.

Dù vậy, ông Buckwalter thừa nhận việc điều khiển nhiều âm điệu cùng lúc rất khó khăn, mang lại cảm giác giống như "vừa xoa đầu vừa vỗ bụng". Bên cạnh đó, hệ thống liên kết với thiết bị cấy ghép chưa hoàn toàn ổn định, buộc nhóm nghiên cứu phải hiệu chỉnh lại để tìm các neuron thần kinh phản hồi tốt trước mỗi phiên làm việc.

Thành quả của nghiên cứu đã vượt ra khỏi phòng thí nghiệm, khi ban nhạc Siggy quyết định đưa một bản nhạc tạo ra từ não bộ của Buckwalter vào bài hát " Wirehead ", ca khúc chủ đề trong album vừa phát hành hôm 15/3.

Hiện tại, họ đang thử nghiệm tham vọng lớn hơn là sáng tác toàn bộ các bản nhạc chỉ bằng "âm nhạc thần kinh", hướng tới việc thiết lập một hệ thống DJ hoạt động hoàn toàn từ vỏ não vận động của vị nhạc sĩ già.

Đối với ông Buckwalter, đột phá này cho thấy công nghệ BCI nên đóng vai trò thúc đẩy văn hóa và nghệ thuật, chứ không chỉ phục vụ các mục tiêu y tế của các nhà khoa học. Ông tin rằng những người mang cấy ghép não cần được đối xử như những cộng tác viên chứ không chỉ là nguồn cung cấp dữ liệu.

Ông khẳng định: "Việc phục hồi chức năng dĩ nhiên là điều quan trọng nhất, nhưng chúng ta còn có thể làm được nhiều điều hơn thế chứ không chỉ là di chuyển và cảm nhận".

Trong kinh tế học, nhiều quy luật tưởng chừng rất "hiển nhiên": giá cả phụ thuộc vào cung - cầu, tài nguyên luôn có giới hạn, và mọi giá trị đều gắn với chi phí tạo ra. Chính những yếu tố này giúp thị trường vận hành ổn định, dù không hoàn hảo.

Thế nhưng, thế giới của Doraemon lại đi theo hướng hoàn toàn ngược lại. Các bảo bối gần như xóa bỏ khái niệm khan hiếm, rút ngắn thời gian và giảm chi phí về gần bằng 0. Nếu những món đồ này thực sự tồn tại ngoài đời, không chỉ một ngành nghề bị ảnh hưởng, mà toàn bộ hệ thống kinh tế có thể phải viết lại từ đầu.

1. Chiếc túi thần kỳ - xóa bỏ khái niệm khan hiếm

Kinh tế học tồn tại dựa trên một nguyên tắc cốt lõi: tài nguyên là hữu hạn, còn nhu cầu là vô hạn. Chính sự khan hiếm này tạo ra giá trị và buộc con người phải lựa chọn.

Nhưng nếu có chiếc túi thần kỳ - món đồ có thể lấy ra gần như bất cứ thứ gì thì nguyên tắc này gần như biến mất. Khi mọi thứ đều có sẵn, việc sản xuất, tích trữ hay trao đổi hàng hóa sẽ không còn ý nghĩa như trước.

Trong một thế giới không còn khan hiếm, giá cả khó có thể hình thành theo cách truyền thống. Thị trường vật chất có thể thu hẹp lại, nhường chỗ cho những giá trị khác như trải nghiệm, sáng tạo hoặc quyền truy cập.

2. Cỗ máy tạo vật thể - chi phí sản xuất tiến về 0

Một trong những yếu tố quyết định giá trị của hàng hóa là chi phí sản xuất: nguyên liệu, nhân công, thời gian. Nhưng nếu có một thiết bị có thể "tạo ra đồ vật theo yêu cầu", toàn bộ cấu trúc này sẽ thay đổi.

Khi chi phí tạo ra một sản phẩm gần như bằng 0, giá bán cũng khó giữ ở mức cao. Điều này có thể khiến nhiều ngành sản xuất truyền thống mất đi vai trò, từ công nghiệp nhẹ đến công nghiệp nặng.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa kinh tế biến mất, mà giá trị sẽ dịch chuyển sang những thứ không thể sao chép dễ dàng, như thiết kế độc quyền, ý tưởng sáng tạo hoặc thương hiệu.

3. Khăn trùm thời gian - phá vỡ vòng đời sản phẩm

Trong đời thực, mọi sản phẩm đều có vòng đời: được sản xuất, sử dụng, hao mòn rồi thay thế. Chính chu kỳ này tạo ra nhu cầu tiêu dùng liên tục, giúp nền kinh tế duy trì tăng trưởng.

Nhưng nếu một món đồ có thể được "quay về trạng thái mới" bất cứ lúc nào nhờ khăn trùm thời gian, nhu cầu mua mới sẽ giảm mạnh. Người tiêu dùng không còn cần thay thế sản phẩm, kéo theo sự suy giảm của nhiều ngành sản xuất.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp, mà còn đến việc làm, thu nhập và toàn bộ chuỗi cung ứng phía sau.

4. Cánh cửa thần kỳ - làm biến mất chi phí vận chuyển

Trong kinh tế toàn cầu, vận chuyển là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cả. Khoảng cách địa lý, chi phí logistics và thời gian giao hàng đều tác động đến cách hàng hóa được phân phối.

Cánh cửa thần kỳ, với khả năng "đi đến bất cứ đâu ngay lập tức", gần như xóa bỏ hoàn toàn chi phí vận chuyển. Hàng hóa có thể được di chuyển mà không cần tàu, xe hay máy bay.

Khi đó, lợi thế địa lý không còn quan trọng như trước. Các trung tâm sản xuất, hệ thống logistics và thậm chí cả cấu trúc thương mại quốc tế có thể bị thay đổi sâu sắc.

5. Cỗ máy thời gian - phá vỡ tính ổn định của thị trường

Thị trường vận hành dựa trên thông tin và kỳ vọng về tương lai. Nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên những gì họ dự đoán sẽ xảy ra.

Nhưng nếu có thể quay về quá khứ hoặc nhìn trước tương lai bằng cỗ máy thời gian, toàn bộ khái niệm "rủi ro" sẽ bị thay đổi. Một người biết trước kết quả có thể đưa ra quyết định mà gần như không có sai số.

Điều này tạo ra sự mất cân bằng lớn trong thị trường. Khi thông tin không còn bất đối xứng mà bị "lệch tuyệt đối" về một phía, các quy tắc cạnh tranh công bằng sẽ không còn tồn tại.

Nhìn từ góc độ kinh tế học, những bảo bối trong Doraemon không chỉ là công cụ tiện lợi, mà còn là những "biến số" có thể làm thay đổi toàn bộ cách thế giới vận hành.

Khi khan hiếm bị xóa bỏ, chi phí giảm về gần 0 và thông tin trở nên tuyệt đối, các quy luật quen thuộc không còn đủ để giải thích thực tế. Khi đó, điều quyết định không còn là tài nguyên hay công cụ, mà là cách con người thích nghi với một hệ thống hoàn toàn mới.

Trong tâm thức của nhiều người, danh sách bốn nền văn minh cổ đại luôn bao gồm Babylon, Ai Cập, Ấn Độ và Trung Quốc. Trên thực tế, khái niệm này được học giả Lương Khải Siêu của Trung Quốc xướng xuất và quảng bá vào đầu thế kỷ hai mươi.

Đứng trước những biến động thời cuộc, "văn minh năm ngàn năm" hay "bốn nền văn minh cổ đại lớn" đã trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc nhằm củng cố và vực dậy sự tự tin của người dân Trung Quốc. Tuy nhiên, dưới lăng kính khoa học hiện đại, cách phân loại này đã bộc lộ nhiều điểm lỗi thời và thiếu sót.

Tại các quốc gia phương Tây, giới học thuật thường sử dụng những định nghĩa khác như "cái nôi của nền văn minh" hay "văn minh thung lũng sông". Dưới những hệ quy chiếu này, văn minh Ba Tư thường bị xem là một nền văn minh thứ cấp bắt nguồn từ lưu vực Lưỡng Hà.

Mọi người cũng cho rằng, vì không ra đời tại các thung lũng sông lớn nên Ba Tư không được góp mặt trong danh sách những nền văn minh tiên phong. Tuy nhiên, nếu đi sâu vào các bằng chứng khảo cổ, chúng ta sẽ thấy nền văn minh Iran - một danh xưng bao quát và chính xác hơn Ba Tư - sở hữu một bề dày lịch sử vô cùng đáng kinh ngạc.

Quá trình định cư và phát triển nông nghiệp tại khu vực Iran đã bắt đầu từ khoảng 10.000 năm trước. Tại di chỉ Ganj Dareh nằm ở trung tâm dãy núi Zagros, các nhà khảo cổ đã tìm thấy đồ gốm có niên đại lên tới 9.000 năm, cùng với bằng chứng sớm nhất trên thế giới về việc thuần hóa loài dê.

Ngay tại di chỉ Chogha Golan, dấu vết của các hoạt động canh tác quy mô lớn với hơn 110 loài thực vật cũng được xác định có tuổi đời khoảng 9.800 năm. Những cột mốc này xuất hiện sớm hơn rất nhiều so với khu vực Nam Á hay châu Mỹ.

Về phương diện chữ viết, văn minh Elam ở tây nam Iran thường bị cho là vay mượn từ văn minh Sumer. Thế nhưng, các phát hiện mới đây đã lật ngược thế cờ. Giới học thuật đã tìm thấy chữ Elam sơ khai với niên đại khoảng 5.000 năm và chữ Elam tuyến tính xuất hiện cách đây 4.300 năm. Những phát hiện này khẳng định người dân nơi đây đã sáng tạo ra một hệ thống ngôn ngữ và ký hiệu độc lập trước khi họ tiếp nhận chữ hình nêm từ bên ngoài.

Sâu bên trong cao nguyên Iran và Trung Á, những xã hội định cư phức tạp đã đạt đến trình độ phát triển cực thịnh. Năm 2001, một trận lụt lớn tại thung lũng sông Halil đã hé lộ nền văn hóa Jiroft rực rỡ có tuổi đời 5.000 năm.

Nơi đây từng là một đô thị sầm uất rộng hơn 2 km vuông, chế tác và xuất khẩu vô số đồ đồng, đồ gốm và các vật dụng bằng đá clorit tinh xảo. Các học giả tin rằng Jiroft chính là vương quốc Marhaši hùng mạnh hoặc vùng đất Aratta huyền thoại, đóng vai trò như một trung tâm kinh tế - chính trị khổng lồ kết nối Đông và Tây.

Không dừng lại ở đó, nền văn hóa Helmand xa hơn về phía đông cũng để lại nhiều di sản đáng nể. Tại di chỉ Shahr-e Sukhteh, người ta đã tìm thấy chiếc cốc gốm có hình ảnh linh dương chuyển động được coi là bức tranh hoạt hình sớm nhất thế giới, cùng với bàn cờ và con mắt giả lâu đời nhất. Ở Trung Á, khu phức hợp khảo cổ Bactria-Margiana cũng gây chấn động với những công trình quy hoạch vuông vức, đền thờ Bái Hỏa giáo (Zoroastrianism) sơ khai và các bức tượng "công chúa Bactria" tinh xảo.

Thực tế này có sự tương đồng đáng ngạc nhiên với khảo cổ học Trung Quốc. Trước đây, dòng sông Hoàng Hà luôn được coi là cái nôi duy nhất của nền văn minh Trung Hoa. Nhưng những phát hiện tại di chỉ Lương Chử, Thạch Gia Hà ở lưu vực Trường Giang hay Hồng Sơn ở Liêu Hà đã chứng minh một mô hình "bầu trời đầy sao" - nơi các nền văn minh sơ khai cùng tồn tại, tỏa sáng rải rác và sau đó mới hội tụ lại.

Tựu trung lại, sự hình thành nền văn minh nhân loại chưa bao giờ là đặc quyền của một thung lũng sông duy nhất. Vào buổi bình minh của lịch sử, các nền văn minh đã nảy nở và phát triển rộng khắp từ Levant, Lưỡng Hà, Iran đến tận Trung Á. Do hạn chế về mặt giao thông, nhiều trung tâm văn hóa không kịp để lại hệ thống chữ viết hoàn chỉnh hay may mắn trụ lại qua các cuộc chinh phạt.

Mặc dù bị dòng chảy thời gian vùi lấp và lãng quên, nền văn minh trên mảnh đất Iran cổ đại vẫn là một minh chứng sống động, đóng góp những viên gạch nền móng không thể chối cãi cho bức tranh toàn cảnh của văn minh nhân loại.

Theo Techcrunch, Google vừa âm thầm giới thiệu ứng dụng chuyển giọng nói thành văn bản mang tên Google AI Edge Eloquent trên nền tảng iOS.

Sản phẩm này nhanh chóng thu hút chú ý nhờ khả năng hoạt động offline, tức không cần internet và tự động làm sạch câu chữ, hướng tới việc biến lời nói tự nhiên thành văn bản hoàn chỉnh.

Không cần kết nối mạng
Sau khi tải các mô hình nhận dạng giọng nói dựa trên Gemma, người dùng có thể nói và chuyển thành văn bản ngay trên điện thoại, không cần kết nối mạng.

Nội dung được hiển thị theo thời gian thực và khi tạm dừng, hệ thống sẽ tự động loại bỏ các từ đệm như "um", "ah", đồng thời chỉnh sửa câu chữ để trở nên mạch lạc và chuyên nghiệp hơn, thay vì giữ nguyên sự ngập ngừng vốn có của lời nói.

Không dừng lại ở việc ghi lại nội dung, ứng dụng Google AI Edge Eloquent còn tích hợp các công cụ xử lý văn bản linh hoạt. Người dùng có thể nhanh chóng chuyển đổi đoạn ghi âm thành bản tóm tắt ý chính, điều chỉnh văn phong trang trọng hoặc thay đổi độ dài nội dung theo nhu cầu.

Khi kích hoạt chế độ đám mây, hệ thống sẽ tận dụng sức mạnh của Gemini để nâng cao chất lượng xử lý, trong khi tùy chọn xử lý hoàn toàn nội bộ vẫn được giữ lại nhằm bảo đảm quyền riêng tư.

Google cũng cho phép cá nhân hóa trải nghiệm thông qua việc bổ sung từ vựng riêng, bao gồm tên riêng, thuật ngữ chuyên ngành hoặc dữ liệu từ Gmail, giúp tăng độ chính xác trong quá trình nhận diện.

Bên cạnh đó, ứng dụng lưu lại toàn bộ lịch sử, cho phép tìm kiếm nhanh và cung cấp các thống kê như tốc độ nói hay tổng số từ đã ghi nhận.

Sắp xuất hiện trên Android
Dù hiện mới xuất hiện trên iOS, phần mô tả ứng dụng cho thấy Google đang chuẩn bị cho một phiên bản Android với khả năng tích hợp sâu hơn, thậm chí có thể hoạt động như bàn phím mặc định hoặc thông qua nút nổi để sử dụng ở bất kỳ đâu trong hệ thống.

Sự xuất hiện của Edge Eloquent cho thấy xu hướng nhập liệu bằng giọng nói đang bước sang giai đoạn mới, nơi AI không chỉ ghi lại lời nói mà còn hiểu ngữ cảnh và "viết lại" theo cách rõ ràng, trau chuốt hơn.

Nếu được triển khai rộng rãi, công nghệ này có thể thay đổi thói quen nhập liệu trên thiết bị di động, khi việc nói chuyện tự nhiên dần trở thành phương thức soạn thảo chính.

Hiện tại, người dùng Việt Nam chưa thể trải nghiệm Google AI Edge Eloquent. Nguyên nhân có thể do sản phẩm chưa được phát hành chính thức toàn cầu hoặc vẫn đang ở dạng thử nghiệm.

Theo Hãng tin Reuters, ngày 9-4 (giờ địa phương), Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov đã tuyên bố Matxcơva sẽ không bỏ rơi Cuba, nhất là về mặt năng lượng.

Phát biểu tại La Habana trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cuba, ông Ryabkov khẳng định Nga không có ý định từ bỏ các lợi ích của mình ở khu vực Tây bán cầu, bất chấp những cảnh báo từ Washington.

Ông đặc biệt nhấn mạnh sự hỗ trợ của Nga dành cho Cuba sẽ không chỉ dừng lại ở chuyến tàu chở đầy dầu vừa cập cảng hồi cuối tháng 3.

Thứ trưởng Nga tuyên bố: "Tôi tin chắc rằng những bước tiến trong quan hệ song phương vài tuần qua sẽ tạo đà để chúng ta cùng nhau tìm ra giải pháp cho những bài toán cam go nhất, vốn xuất phát từ cuộc phong tỏa phi pháp và hoàn toàn không thể chấp nhận được của Mỹ nhằm vào Cuba".

Ông cũng khẳng định đanh thép: "Chúng tôi không thể phản bội Cuba. Đó là điều chắc chắn. Chúng tôi sẽ không để họ phải đơn độc chống chọi".

Theo ông Ryabkov, Nga xem việc giải quyết nhu cầu năng lượng của Cuba là ưu tiên hàng đầu. Dù còn sớm để nói chi tiết về các bước đi tiếp theo, nhưng ông cam kết nguồn cung từ Nga sẽ không dừng lại ở chuyến tàu Anatoly Kolodkin hồi tháng 3.

Bình luận về thái độ của Mỹ, nhà ngoại giao Nga thẳng thắn: "Nga không có kế hoạch rút khỏi Tây bán cầu, mặc kệ Washington nói gì đi chăng nữa. Họ đang bị ám ảnh với việc phải đẩy Nga và Trung Quốc ra khỏi khu vực này".

Ông cũng viện dẫn các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran gần đây như một minh chứng rõ ràng cho thấy "việc lạm dụng vũ lực, các đòn trừng phạt và sự áp đặt chính trị sẽ không mang lại kết quả như mong muốn".

Trước đó, hồi tháng 3, tàu chở dầu Anatoly Kolodkin mang cờ Nga đã cập cảng Cuba, mang theo khoảng 700.000 thùng dầu. Đây là đợt giao dầu thô quy mô lớn đầu tiên kể từ khi Washington siết chặt các biện pháp nhằm cắt đứt nguồn cung nhiên liệu của quốc đảo này.

Biến đổi khí hậu đang đẩy hai loài động vật biểu tượng của Nam Cực đến bờ vực tuyệt chủng: chim cánh cụt hoàng đế và hải cẩu lông Nam Cực, theo đánh giá mới của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên Quốc tế (IUCN).

Theo CNN, hôm 9-4, IUCN đã xếp chim cánh cụt hoàng đế vào nhóm "Nguy cấp", nâng từ mức "Sắp bị đe dọa" trước đó. Dữ liệu vệ tinh cho thấy giai đoạn 2009-2018, khoảng 20.000 con chim cánh cụt hoàng đế trưởng thành - tương đương 10% quần thể - đã biến mất. IUCN cảnh báo quần thể loài này có thể giảm tới 50% vào thập niên 2080 nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn.

Đối với hải cẩu lông Nam Cực, tình trạng của chúng được chuyển từ "Ít lo ngại" sang "Nguy cấp" trong Danh sách Đỏ của IUCN, sau khi quần thể của chúng giảm hơn 50% từ năm 1999 đến năm 2025.

Chim cánh cụt hoàng đế là loài chim cánh cụt lớn nhất, có thể cao tới gần 90cm và nặng tới 45kg. Những con chim này, cùng với những chú chim non khổng lồ, lông xù của chúng, được biết đến nhiều trong bộ phim tài liệu kinh điển March of the Penguins.

Ngược lại, hải cẩu lông là loài hải cẩu nhỏ nhất ở Nam Cực, chủ yếu sống trên các đảo cận Nam Cực. Chúng từng bị săn bắt gần như tuyệt chủng vào thế kỷ 19, nhưng sự can thiệp pháp lý và các dự án bảo tồn đã giúp chúng phục hồi. Giờ đây, chúng lại đang gặp nguy hiểm.

Yếu tố chính dẫn đến sự suy giảm quần thể hai loài này là nước biển ấm lên, băng tan và nguồn thức ăn ngày càng khan hiếm. Những điều này đều do "đầu sỏ" biến đổi khí hậu gây ra.

"Đối với chim cánh cụt hoàng đế, băng biển là môi trường sống chính của chúng", Philip Trathan - nhà sinh thái học biển nổi tiếng người Anh, chuyên gia về sinh học và bảo tồn hệ sinh thái Nam Cực, đặc biệt là chim cánh cụt hoàng đế, nói với CNN.

"Chúng sinh sản trên băng cố định (lớp băng biển gắn liền với bờ). Chúng thay lông trên băng cố định hoặc các tảng băng trôi, và kiếm ăn trong vùng biển băng. Khi băng biển suy giảm, môi trường sống của chúng cũng thu hẹp theo", ông nói.

Ngoài ra, nếu thiếu băng ổn định vào mùa đông, trứng và chim non khó có thể sống sót trong điều kiện khắc nghiệt...

Danh sách Đỏ của IUCN là hệ thống đánh giá toàn diện nhất về nguy cơ tuyệt chủng của các loài, trong đó mức "Nguy cấp" chỉ còn cách hai bậc so với "Tuyệt chủng trong tự nhiên".

Ngoài hai loài biểu tượng trên, hải cẩu voi phương Nam cũng được IUCN chuyển từ mức "Ít lo ngại" sang "Dễ bị tổn thương" do các dịch bệnh lây lan.

Cựu chủ tịch phường Thanh Trì (quận Hoàng Mai cũ) cùng 5 cán bộ bị đưa ra xét xử trong vụ án nhận hối lộ, làm ngơ cho hàng loạt công trình vi phạm trật tự xây dựng, trong đó có sân pickleball xây dựng trái phép.

Ngày 9-4, ông Đặng Thanh Tùng, cựu Chủ tịch phường Thanh Trì và cấp phó Nguyễn Vũ Diêm bị Tòa án nhân dân TP Hà Nội đưa ra xét xử sơ thẩm về tội nhận hối lộ.

Bốn cựu cán bộ bị đưa ra xét xử cùng tội danh trên gồm: Bùi Thanh Nhã (cựu Đội trưởng Đội Quản lý trật tự xây dựng đô thị quận Hoàng Mai cũ); Lê Thanh Thủy (cựu Đội phó Đội Quản lý trật tự xây dựng đô thị quận Hoàng Mai cũ); Trần Văn Quân và Vũ Cát Sự cùng là cựu chuyên viên Đội Quản lý trật tự xây dựng đô thị quận.

Cán bộ phường "ra giá" trăm triệu cho sân pickleball xây trái phép
Theo cáo trạng, 6 bị cáo đều là những người có chức vụ, quyền hạn trong việc kiểm tra, xử lý vi phạm trật tự xây dựng tại phường Thanh Trì (quận Hoàng Mai, Hà Nội).

Từ tháng 8-2024 đến 3-2025, dù biết rõ nhiều công trình xây dựng trái phép, không phép, nhóm này vẫn nhận tiền của chủ công trình để làm ngơ, thậm chí tạo điều kiện thi công, sửa chữa.

Số tiền nhận được chia theo “tỉ lệ ngầm”: bị cáo Tùng hưởng 25-30%, Nhã 20%, Diêm 15-20%, còn Thủy, Sự, Quân mỗi người khoảng 10%. Một phần tiền được đưa vào “quỹ chung” của tổ trật tự xây dựng nhưng không hề ghi chép, theo dõi.

Một trong những vụ nhóm cán bộ này nhận hối lộ liên quan việc sân pickleball bị xây sai phép.

Theo cáo trạng, tháng 10-2024, ông Vương Đức Hiệp là chủ công trình sân pickleball tại ngõ 55 phố Thanh Lâm đến UBND phường Thanh Trì gặp Trần Văn Quân xin được tạo điều kiện hoàn thiện xây dựng. Do công trình không có giấy phép xây dựng, Quân "ra giá" ông Hiệp cần chi phí 150 triệu đồng.

Trong tháng 10-2024, tại trụ sở UBND phường Thanh Trì, ông Hiệp đã đưa tiền theo đúng yêu cầu cho Quân, cáo trạng nêu.

Nhận tiền xong, Quân báo cáo Chủ tịch phường Đặng Thanh Tùng và Phó chủ tịch phường Nguyễn Vũ Diêm để “bật đèn xanh” cho công trình.

Sau đó, Quân chia lại cho Tùng, Nhã và Diêm mỗi người 30 triệu đồng, chia cho Thủy 20 triệu đồng, chia cho Sự 10 triệu đồng. Bản thân Quân được hưởng 30 triệu đồng.

Đầu năm 2025, khi chủ sân tiếp tục muốn làm mái che không phép, Quân đồng ý với điều kiện chi thêm 100 triệu đồng. Chủ công trình đã đưa hai phong bì, mỗi cái 50 triệu đồng. Sau khi nhận tiền, Quân báo cáo Tùng và Diêm rồi cất tiền tại tủ cá nhân, chưa kịp chia nhau.

Nhận 320 triệu để cho xây nhà 5 tầng
Theo cáo buộc, tháng 8-2024, bà Mai Thị Chung - chủ căn nhà 3 tầng 1 tum ở phố Thanh Đàm - đến UBND phường Thanh Trì xin nâng lên 5 tầng. Tại đây, bị cáo Nguyễn Vũ Diêm “ra giá” 100 triệu đồng, bà Chung đồng ý và đưa tiền ngay tại phòng làm việc của phó chủ tịch phường. Sau đó vài ngày, bà Chung biếu thêm cho Diêm 20 triệu đồng.

Đến tháng 12-2024, dù bị yêu cầu dừng thi công do vi phạm, bà Chung cùng hai hộ liền kề tiếp tục góp tiền, đưa thêm 100 triệu đồng cho Phó chủ tịch Diêm để được “bỏ qua”.

Tháng 1-2025, bà Chung còn tìm đến nhà Bùi Thanh Nhã, khi đó là Đội trưởng Đội trật tự xây dựng đô thị, đưa thêm 100 triệu đồng.

Cơ quan tố tụng xác định, ngoài vụ việc trên, nhóm cán bộ phường còn nhận hối lộ để "làm ngơ" bỏ qua các vụ xây dựng sai phép khác. Các hộ dân muốn xây thêm tầng, sửa chữa, làm tum, ban công… không phép đều phải “chung chi” theo mức giá do cán bộ gợi ý.

Toàn bộ tiền sau người dân đưa hối lộ được bị cáo Quân cất tại tủ làm việc để quản lý, chia nhau. Khi bị bắt vào tháng 3-2025, cơ quan điều tra thu giữ 490 triệu đồng tại tủ của Quân, được xác định là tiền nhận hối lộ chưa chia nhau.

Viện kiểm sát cáo buộc Trần Văn Quân đã tham gia nhận hối lộ với tổng số tiền là 900 triệu đồng, hưởng lợi bất chính 50 triệu đồng.

Cựu Phó chủ tịch phường Nguyễn Vũ Diêm tham gia nhận hối lộ với tổng số tiền là 820 triệu đồng, hưởng lợi bất chính 70 triệu đồng. Cựu Chủ tịch phường Đặng Thanh Tùng nhận hối lộ với tổng số tiền là 650 triệu đồng, hưởng lợi bất chính 60 triệu đồng...

Sau phần thẩm vấn buổi sáng nay, Hội đồng xét xử nhận thấy vụ án còn nhiều tình tiết cần phải làm rõ nên đã quyết định trả hồ sơ để điều tra, bổ sung.

Hội đồng xét xử cho biết việc trả hồ sơ điều tra bổ sung để làm rõ hành vi của các chủ công trình như Nguyễn Văn Thắng, Vương Đức Điệp,... có dấu hiệu của tội đưa hối lộ.

Chủ tọa cũng công bố việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung, làm rõ hành vi của ông Lê Thanh Tùng, Phó giám đốc Công ty Hoàng Hà, có dấu hiệu của tội môi giới hối lộ.