Khi nhắc đến Na Uy, người ta thường nghĩ đến những cảnh quan phủ đầy tuyết, mùa đông kéo dài hay những dải cực quang nhảy múa trên bầu trời đêm. Quốc gia Bắc Âu này cũng được biết đến nhiều hơn như một trong những nơi hạnh phúc nhất thế giới. Nhưng đằng sau sự yên bình đó là một trong những tổ chức tài chính mạnh nhất hành tinh.

Năm 1969, khi những mũi khoan đầu tiên chạm vào trữ lượng dầu khổng lồ dưới lòng Biển Bắc, Na Uy bất ngờ bước vào một “cú nhảy vọt” mà không phải quốc gia nào cũng may mắn có được. Nhưng đi cùng với vận may đó là một bài toán khó mà rất nhiều nước giàu tài nguyên từng thất bại: Làm sao biến dòng tiền khổng lồ, đến nhanh và mang tính tạm thời, thành nền tảng thịnh vượng bền vững thay vì để nó làm méo mó nền kinh tế hoặc cạn kiệt chỉ sau một thế hệ.

Trong khi nhiều quốc gia lựa chọn con đường quen thuộc là tăng chi tiêu, thúc đẩy tăng trưởng ngắn hạn hoặc “đốt” tài nguyên để đổi lấy sự bùng nổ tức thời, Na Uy lại đi theo hướng gần như ngược lại. Họ chọn sự kiềm chế, một quyết định có phần “phi tự nhiên” trong bối cảnh tiền đổ về ồ ạt.

Thay vì tiêu, họ giữ lại. Thay vì tập trung trong nước, họ mang tiền đi đầu tư ra toàn cầu. Và thay vì tối đa hóa lợi ích trước mắt, họ thiết kế một hệ thống để đảm bảo lợi ích cho cả những thế hệ chưa ra đời.

Chính lựa chọn mang tính kỷ luật này, qua nhiều thập kỷ, đã tạo ra một trong những định chế tài chính đặc biệt nhất thế giới: Quỹ Hưu trí Chính phủ Toàn cầu (Government Pension Fund Global – GPFG, hay tên gọi khác là Oid Fund Norway). Từ một công cụ quản lý nguồn thu dầu khí, quỹ dần trở thành một “cỗ máy đầu tư” quy mô toàn cầu, nắm giữ cổ phần tại hàng nghìn doanh nghiệp và hiện diện trên hầu hết các thị trường tài chính lớn.

Đến nay, quy mô quỹ đã vượt 21,2 nghìn tỷ kroner Na Uy, tương đương hơn 2.000 tỷ USD, một con số khổng lồ nếu đặt cạnh quy mô dân số chỉ hơn 5 triệu người, hay so với GDP của nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới. Nhưng giá trị thực sự của quỹ không nằm ở quy mô, mà nằm ở cách nó vận hành.

Đây không đơn thuần là nơi “cất tiền dầu”. Nó là một cấu trúc tài chính được thiết kế có chủ đích: Chuyển hóa tài nguyên hữu hạn thành danh mục tài sản sinh lời dài hạn. Dòng tiền từ dầu khí chỉ là điểm khởi đầu; phần tăng trưởng chính đến từ lợi nhuận đầu tư toàn cầu, từ cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản cho tới hạ tầng năng lượng.

Nhờ đó, Na Uy không chỉ tận dụng được thời kỳ hoàng kim của dầu mỏ, mà còn xây dựng được một nền tảng tài chính có khả năng duy trì sức mạnh kinh tế ngay cả khi nguồn tài nguyên này dần suy giảm. Nói cách khác, họ không chỉ khai thác dầu, họ “tái chế” dầu thành một cỗ máy tạo ra của cải lâu dài.

M ÁY IN TIỀN VÔ HẠN

Sự bùng nổ của dầu mỏ đã nhanh chóng đưa Na Uy bước sang một trạng thái kinh tế hoàn toàn khác. Chỉ trong vài năm sau khi khai thác các mỏ ngoài khơi, tốc độ tăng trưởng tăng vọt, nguồn thu ngân sách dồi dào chưa từng có, và quốc gia Bắc Âu này đứng trước một cơ hội hiếm hoi để “đổi đời” ở quy mô quốc gia. Nhưng cùng lúc đó, các nhà hoạch định chính sách cũng nhìn thấy rất rõ mặt trái của sự giàu có đến quá nhanh.

Họ hiểu rằng dầu mỏ không phải là “máy in tiền” vô hạn. Giá dầu có thể lên xuống thất thường theo chu kỳ toàn cầu, và bản thân trữ lượng dầu khí cũng sẽ cạn kiệt theo thời gian. Nếu dòng tiền này được bơm trực tiếp vào nền kinh tế, nó có thể gây ra lạm phát, làm méo mó cấu trúc sản xuất và khiến quốc gia rơi vào cái bẫy quen thuộc của nhiều nước giàu tài nguyên: Tăng trưởng nóng trong ngắn hạn nhưng thiếu bền vững về dài hạn.

Chính vì vậy, Na Uy đã chọn một cách tiếp cận gần như đi ngược bản năng: Không tiêu ngay, mà “khóa” dòng tiền lại. Năm 1990, quốc hội thông qua việc thành lập một quỹ tài chính đặc biệt có tên Oil Fund - tiền thân của Government Pension Fund Global ngày nay với vai trò như một “bộ lọc” giữa nguồn thu dầu khí và nền kinh tế trong nước.

Phải đến năm 1996, khi ngân sách bắt đầu ghi nhận thặng dư ổn định từ dầu khí, những khoản tiền đầu tiên mới chính thức được chuyển vào quỹ. Đây là một chi tiết quan trọng: Na Uy không vội vàng, mà chỉ đưa tiền vào quỹ khi đã có nền tảng tài khóa đủ vững.

Mục tiêu của quỹ ngay từ đầu đã rất rõ ràng và nhất quán: Biến nguồn thu tạm thời từ dầu khí thành tài sản tài chính lâu dài. Thay vì để tài nguyên được khai thác rồi “tiêu hết” trong một thế hệ, Na Uy chọn cách tích lũy, đầu tư và để tài sản đó tiếp tục sinh lời theo thời gian.

Nói cách khác, quỹ không chỉ là công cụ quản lý tiền, mà là một cơ chế chuyển đổi: Từ tài nguyên hữu hạn sang của cải bền vững, từ lợi ích trước mắt sang lợi ích liên thế hệ. Đây cũng chính là nền tảng giúp Na Uy tránh được “lời nguyền tài nguyên”, điều mà rất nhiều quốc gia khác đã không làm được.

“CỔ ĐÔNG” LỚN NHẤT THẾ GIỚI

Một trong những quyết định mang tính “định hình số phận” của quỹ dầu mỏ Na Uy là: Gần như toàn bộ nguồn tiền được đầu tư ra bên ngoài quốc gia. Đây không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà là một chiến lược kinh tế vĩ mô có chủ đích, nhằm tránh cái bẫy mà nhiều nền kinh tế giàu tài nguyên từng mắc phải.

Nếu dòng tiền dầu khí được bơm trực tiếp vào nền kinh tế trong nước, hệ quả gần như chắc chắn sẽ là lạm phát tăng cao, chi phí lao động leo thang, đồng nội tệ lên giá và các ngành xuất khẩu ngoài dầu khí mất dần sức cạnh tranh. Na Uy nhận thức rất sớm rủi ro này, và chọn cách “cách ly” nguồn tiền dầu khỏi nền kinh tế nội địa.

Thay vì chi tiêu, họ mang tiền đi đầu tư toàn cầu.

Cách tiếp cận này tạo ra hai lợi ích đồng thời. Thứ nhất, nó giúp nền kinh tế trong nước vận hành ổn định, không bị “quá nhiệt” bởi dòng tiền lớn. Thứ hai, nó cho phép Na Uy tận dụng tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế thế giới, thay vì chỉ phụ thuộc vào một thị trường nhỏ với dân số hơn 5 triệu người.

Theo dữ liệu mới nhất, quỹ hiện đầu tư tại khoảng 68 quốc gia, với hơn 10.000 khoản đầu tư riêng lẻ, trải rộng từ cổ phiếu, trái phiếu cho đến bất động sản và hạ tầng năng lượng. Danh mục này không chỉ đa dạng về địa lý, mà còn bao phủ gần như toàn bộ các ngành kinh tế quan trọng trên toàn cầu.

Trụ cột lớn nhất của quỹ là cổ phiếu, chiếm khoảng 71% tổng giá trị – tương đương hơn 15,1 nghìn tỷ kroner. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: Chấp nhận biến động trong ngắn hạn để đổi lấy tăng trưởng dài hạn. Thông qua danh mục này, quỹ nắm giữ cổ phần tại khoảng 7.200 doanh nghiệp trên 60 quốc gia, từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, ngân hàng, hãng tiêu dùng, cho đến các công ty công nghiệp và năng lượng.

Ở quy mô hiện tại, quỹ nắm giữ khoảng 1,5% tổng giá trị cổ phiếu niêm yết toàn cầu, một con số đủ để biến Na Uy, về mặt tài chính, trở thành một trong những “cổ đông thầm lặng” lớn nhất thế giới.

Song song với đó là lớp tài sản ổn định hơn: Trái phiếu, chiếm khoảng 26,5% danh mục, tương đương khoảng 5,6 nghìn tỷ kroner. Đây là các khoản đầu tư vào trái phiếu chính phủ và doanh nghiệp tại 48 quốc gia, đóng vai trò tạo dòng thu nhập đều đặn và giảm độ biến động tổng thể của quỹ. Nếu cổ phiếu là “động cơ tăng trưởng”, thì trái phiếu chính là “bộ giảm xóc” giúp danh mục vận hành ổn định qua các chu kỳ thị trường.

Ngoài các tài sản tài chính truyền thống, quỹ còn nắm giữ một phần tài sản hữu hình trên toàn cầu. Danh mục bất động sản gồm 1.389 tài sản tại 14 quốc gia, trị giá khoảng 372 tỷ kroner, bao gồm các tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại và bất động sản thương mại tại những thành phố lớn. Đây là nguồn tạo ra dòng tiền thuê ổn định và giúp đa dạng hóa rủi ro.

Bên cạnh đó, quỹ cũng bắt đầu mở rộng sang hạ tầng năng lượng tái tạo, một lĩnh vực còn chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng mang ý nghĩa chiến lược dài hạn. Các khoản đầu tư này trải dài tại nhiều quốc gia, phản ánh định hướng từng bước chuyển dịch từ tài sản gắn với dầu khí sang những nguồn năng lượng của tương lai.

Tổng thể, danh mục của quỹ được xây dựng theo nguyên tắc rất rõ ràng: Đa dạng hóa tối đa, cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định, và trải rộng trên toàn cầu để không phụ thuộc vào bất kỳ thị trường hay ngành nghề nào. Chính cấu trúc này đã giúp quỹ không chỉ bảo toàn giá trị, mà còn liên tục tạo ra lợi nhuận qua nhiều thập kỷ, biến nguồn tiền từ dầu mỏ thành một hệ sinh thái tài sản có khả năng tự sinh sôi.

DẦU MỎ CHỈ LÀ “NGUỒN VỐN ĐẦU VÀO”

Một trong những điểm ít được chú ý nhưng lại mang tính quyết định trong câu chuyện của quỹ dầu mỏ Na Uy là: Dầu không còn là nguồn tạo ra sự giàu có chính. Vai trò của dầu dần thu hẹp về “nguồn vốn đầu vào”, trong khi động cơ tăng trưởng thực sự lại nằm ở thị trường tài chính toàn cầu.

Trong những năm đầu, dòng tiền từ dầu khí chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị quỹ. Nhưng theo thời gian, khi quy mô danh mục tăng lên và bắt đầu sinh lời, cán cân đã đảo chiều. Hiện nay, hơn một nửa giá trị của quỹ đến từ lợi nhuận đầu tư, tức là từ cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản và các tài sản tài chính khác chứ không phải từ việc khai thác thêm dầu.

Diễn biến tăng trưởng của quỹ phản ánh rất rõ sự chuyển dịch này. Từ một quỹ gần như “trống” vào cuối những năm 1990, giá trị chỉ mới ở mức vài trăm tỷ kroner, quỹ nhanh chóng vượt mốc 1.000 tỷ kroner vào giữa những năm 2000. Đến năm 2013, con số này đã đạt khoảng 5.000 tỷ kroner. Nhưng giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất lại diễn ra trong thập kỷ gần đây, khi thị trường tài chính toàn cầu bước vào chu kỳ tăng dài, đặc biệt là sự bùng nổ của cổ phiếu công nghệ.

Bất chấp những cú sốc như khủng hoảng tài chính, đại dịch Covid-19 hay các biến động địa chính trị, giá trị quỹ vẫn tiếp tục đi lên, vượt mốc 20.000 tỷ kroner vào năm 2024 và duy trì đà tăng trong năm 2025. Điều này cho thấy một thực tế quan trọng: quỹ không phụ thuộc vào một chu kỳ kinh tế đơn lẻ, mà được neo vào tăng trưởng dài hạn của toàn bộ nền kinh tế thế giới.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ chiến lược này được xây dựng trên nguyên tắc kiên nhẫn và kỷ luật. Quỹ không chạy theo xu hướng ngắn hạn, không cố “đánh bại thị trường” bằng các quyết định đầu cơ, mà duy trì phân bổ tài sản rộng, chi phí thấp và thời gian nắm giữ dài. Chính cách tiếp cận này giúp quỹ hấp thụ được biến động ngắn hạn, đồng thời tối đa hóa lợi nhuận trong dài hạn.

Nói một cách đơn giản, Na Uy đã hoàn tất một bước chuyển quan trọng: Từ việc khai thác tài nguyên để kiếm tiền, sang việc để tiền tự kiếm tiền. Và khi quá trình này đủ lâu và đủ lớn, dầu mỏ, thứ từng là nền tảng của sự giàu có dần trở thành yếu tố thứ yếu trong bức tranh tài chính của quốc gia.

Theo: IndiaTimes, The Economist

Mehr đưa tin về “một số vụ nổ” nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Hãng tin Axios trích dẫn một quan chức cấp cao giấu tên của Mỹ, cho biết quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg của Iran.

Các thông tin ban đầu cho thấy trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của đảo đã bị ảnh hưởng trong các cuộc tấn công, động thái này có thể làm tê liệt dòng chảy dầu thô đến khu vực.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần đe dọa ném bom hoặc giành quyền kiểm soát hòn đảo này. Ngày 30/3, ông viết trên mạng xã hội rằng Mỹ có thể phá hủy “các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg”.

Iran chiến thắng theo cách của mình

Lời đe dọa mới nhất của Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra một lời đe dọa khác đối với Iran khi thời hạn mở cửa eo biển Hormuz đang đến gần.

“Cả một nền văn minh sẽ bị xóa sổ trong đêm nay, không bao giờ được hồi sinh nữa”, ông Trump bắt đầu trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social của mình.

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc dự kiến ​​bỏ phiếu về một dự thảo nghị quyết nhằm mở lại eo biển Hormuz. Nội dung dự thảo đã được điều chỉnh do sự phản đối từ Nga và Trung Quốc.

“Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra. Tuy nhiên, giờ đây khi chúng ta đã có sự thay đổi chế độ hoàn toàn, trong đó những bộ óc khác biệt, thông minh hơn và ít cực đoan hơn chiếm ưu thế, có lẽ điều gì đó tuyệt vời mang tính cách mạng có thể xảy ra”, ông tiếp tục.

“AI BIẾT ĐƯỢC? Chúng ta sẽ tìm ra câu trả lời đêm nay, một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất của lịch sử thế giới”.
Khói bốc lên từ đảo Kharg, ngày 7/4. Ảnh: Telegram

Các mục tiêu của Mỹ trong cuộc tấn công

Một quan chức Mỹ trả lời phỏng vấn NBC News cho biết, quân đội nước này đã tấn công hàng chục mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg.

Chiến dịch của Mỹ bao gồm các cuộc không kích dọc theo phía bắc của hòn đảo và không có binh lính Mỹ nào được triển khai trên bộ.

Nguồn tin của NBC News cho biết thêm, lực lượng Mỹ không tấn công các mỏ dầu trên đảo, mà thay vào đó nhắm vào các hầm trú ẩn và kho chứa quân sự, hệ thống phòng không và các cơ sở quân sự khác.

Mỹ xác nhận tấn công đảo Kharg

Phó Tổng thống J.D. Vance xác nhận các cuộc tấn công của quân đội Mỹ vào đảo Kharg của Iran, cho biết ông đã nói chuyện với Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine trước đó.

“Chúng ta đã dự định tấn công một số mục tiêu quân sự trên đảo Kharg. Tôi tin rằng chúng ta đã làm được điều đó”, ông Vance nói trong một cuộc họp báo ngày 7/4.

Phó Tổng thống Mỹ cho rằng, các cuộc tấn công không đánh dấu sự thay đổi chiến lược cũng như không thay đổi hạn chót 20h ngày 7/4 mà Tổng thống Trump đã đặt ra cho Iran để mở eo biển Hormuz.

Chuyên gia nói Mỹ 'mất nhiều hơn được' nếu đưa quân đổ bộ đảo Kharg của Iran

Cũng trong ngày 7/4, truyền thông Iran đưa tin 18 người, trong đó có 2 trẻ em, đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công mới nhằm vào tỉnh Alborz, giáp ranh thủ đô Tehran.

Theo trang tin Mizan Online và hãng thông tấn bán chính thức Fars , giới chức tỉnh Alborz cho biết các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã đánh trúng các khu dân cư.

Ngoài những người thiệt mạng còn có 24 người khác bị thương.

Hãng thông tấn nhà nước IRNA , dẫn lời một quan chức tỉnh, cho biết một cuộc tấn công đã nhắm vào một cây cầu đường sắt ở Kashan (Iran), khiến hai người thiệt mạng.

Rộ tin tân lãnh tụ tối cao Iran trong tình trạng nguy kịch

Trong khi đó, trang web của báo Etemad cũng đưa tin về một cuộc tấn công nhắm vào một cây cầu trên đường cao tốc Tabriz - Zanjan ở tây bắc Iran.

Quân đội Israel cho biết đã tấn công một khu phức hợp hóa dầu của Iran ở Shiraz, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào các công ty Mỹ hoạt động tại Ả-rập Xê-út ngay sau đó. Cầu King Fahd, một cây cầu quan trọng nối liền Ả-rập Xê-út và Bahrain, đã bị đóng cửa.

Quân đội Israel cũng đưa ra tuyên bố cảnh báo người dân Iran không nên sử dụng tàu hỏa cho đến 21h vì “lý do an toàn”.

Các vụ tấn công mới nhất xảy ra khi IRGC đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ nhất từ ​​trước đến nay đối với các nước láng giềng, tuyên bố rằng "sự kiềm chế của họ đã chấm dứt".

“Các đối tác khu vực của Mỹ cũng nên biết rằng, cho đến nay, chúng tôi đã thể hiện sự kiềm chế rất lớn vì lợi ích quan hệ láng giềng tốt đẹp và đã cân nhắc nhiều yếu tố khi lựa chọn mục tiêu tấn công, nhưng tất cả những cân nhắc đó giờ đây đã không còn nữa”, IRGC cho biết. "Sự đáp trả của chúng tôi sẽ mở rộng ra ngoài khu vực nếu quân đội Mỹ vượt qua lằn ranh đỏ của chúng tôi”.

Giá dầu tăng trở lại

Trong phiên giao dịch ngày 7/4, giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ giao tháng 5 tăng hơn 3% lên 116,02 USD/thùng, trong khi dầu Brent giao tháng 6 tăng hơn 1,7% lên 111,67 USD/thùng.

Đà tăng mới nhất diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Trump tiếp tục đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, cảnh báo quốc gia này sẽ bị "đánh gục chỉ trong một đêm" nếu không mở lại eo biển Hormuz trước 20h ngày 7/4 (theo giờ Mỹ).

Chỉ số chứng khoán tương lai của Mỹ cũng giảm xuống mức thấp nhất trong buổi sáng, với chỉ số S&P 500 giảm hơn 0,5%.

Đảo Kharg được mệnh danh là "hòn đảo dầu mỏ", nơi đặt cơ sở xử lý hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Được kết nối bằng đường ống với nhiều địa điểm khai thác khác nhau (các mỏ dầu Khuzestan và các mỏ dầu dưới đáy biển ở Vịnh Ba Tư), Kharg có các bể chứa có thể chứa lượng dầu tương đương 7 triệu thùng/ngày và các bến tàu được thiết kế để bốc dỡ hàng cho tàu chở dầu.

Trước khi chiến tranh nổ ra, Iran sản xuất từ 3 đến 4 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Theo giới quan sát, Trung Quốc chắc chắn đang theo dõi sát sao sứ mệnh bay quanh Mặt Trăng Artemis II của Mỹ vì điều này có thể cung cấp cho họ những hiểu biết kỹ thuật giá trị cho mục tiêu đổ bộ sắp tới của mình.

Quentin Parker, giáo sư vật lý thiên văn tại Đại học Hồng Kông, mô tả Trung Quốc đang quan sát sứ mệnh Artemis II "như một con diều hâu, chú ý theo dõi mọi thứ họ có thể thu thập được từ kinh nghiệm của phi hành đoàn và sứ mệnh Artemis".

Các phi hành gia Trung Quốc đang nhắm tới việc đổ bộ lên Mặt Trăng lần đầu tiên vào năm 2030 — về lý thuyết là sau Mỹ nhiều tháng. Tuy nhiên, trong khi chương trình Artemis diễn ra khá trập trùng với những lần trì hoãn và tái khởi động, thì chương trình không gian của Trung Quốc lại đang tiến về phía trước với sự tập trung đáng gờm. Ngay cả NASA cũng phải thừa nhận rằng họ có thể thua trong hiệp đấu này.

“Họ có thể đến sớm”, Jared Isaacman, quản trị viên của NASA, phát biểu tuần trước. “Và lịch sử gần đây gợi ý rằng chúng ta có thể sẽ đến muộn.”

Biên giới mới

Tầm nhìn của Mỹ đối với Mặt Trăng hiện nay vĩ đại hơn nhiều so với thời kỳ Apollo. Trung Quốc cũng vậy.

Cả hai quốc gia đều muốn xây dựng căn cứ gần cực Nam, nơi có thể khai thác các nguồn tài nguyên quý giá như nước đóng băng, hydro và helium. Cả hai đều muốn xây dựng các lò phản ứng hạt nhân để cung cấp năng lượng cho các căn cứ này. Cả hai đều muốn dùng Mặt Trăng làm bàn đạp để phóng các sứ mệnh tiến sâu hơn vào vũ trụ.

Bất kỳ ai thiết lập được căn cứ trên Mặt Trăng đầu tiên sẽ có tiếng nói trọng lượng hơn đối với các hoạt động của những bên khác trên hành tinh này — nơi mà hiện tại vẫn là một vùng biên cương với rất ít luật lệ hay quy tắc.

Chương trình không gian của Trung Quốc tuy còn non trẻ nhưng đã đạt được những thành tựu rực rỡ trong thời gian ngắn. Các sứ mệnh robot của họ đã tiếp cận được mặt tối của Mặt Trăng và mang mẫu vật trở về — những kỳ tích mà cho đến nay chỉ người Trung Quốc mới thực hiện được.

Các chuyên gia cho rằng lợi thế của Trung Quốc nằm ở sự kiểm soát tập trung. Họ có thể thiết lập các mục tiêu từ nhiều năm trước, cấp vốn cho các dự án và đạt được các cột mốc đúng hạn.

Ngược lại, ngân sách và mục tiêu của NASA lại chịu sự chi phối bởi chính trị nội bộ Mỹ. Một nhà khoa học làm việc trong chương trình Mặt Trăng chia sẻ rằng, nhịp độ làm việc của Trung Quốc sẽ không thay đổi bất kể NASA làm gì với Artemis.

"Thực tế là không có áp lực nào lên phía Trung Quốc cả”, Yuqi Qian, nhà địa chất học Mặt Trăng tại Đại học Hồng Kông, người trực tiếp tham gia các sứ mệnh của Trung Quốc, cho biết. "Chúng tôi đang thực hiện việc này một cách tự do hơn."

"Tôi không nghĩ Trung Quốc coi đây là một cuộc đua," ông nói thêm.

NASA đang triển khai một kế hoạch tăng tốc để đưa người Mỹ đổ bộ lên Mặt Trăng vào đầu năm 2028. Trong khi đó, Ngô Vĩ Nhân (Wu Weiren), tổng công trình sư chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc, khẳng định: "Đến năm 2030, người Trung Quốc chắc chắn sẽ có thể đặt chân lên Mặt Trăng. Đó không phải là vấn đề."

Dean Cheng, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chính sách Potomac và là chuyên gia lâu năm về chương trình không gian của Trung Quốc, cho biết cuộc đua mới này không phải là một cuộc chạy nước rút như thời Apollo, mà là một cuộc marathon. Lần này, mục tiêu không chỉ là đến thăm Mặt Trăng, mà là để ở lại.

"Một trong những điều ấn tượng về chương trình không gian của Trung Quốc là họ không đưa ra quá nhiều dự đoán," ông Cheng nói. "Nhưng những gì họ đã tuyên bố, họ chắc chắn sẽ thực hiện được."

Đó là lý do tại sao, theo ông, mục tiêu năm 2030 của Trung Quốc có sức nặng rất lớn.

Cả Trung Quốc và Mỹ đều đã nói về việc thiết lập các căn cứ gần cực Nam của Mặt Trăng. Các nhà khoa học và các nhà hoạch định chiến lược coi khu vực này đặc biệt có giá trị vì một số hố va chạm sâu tại đây luôn nằm trong bóng tối vĩnh cửu và có thể chứa băng nước.

Dreier giải thích rằng điều này rất quan trọng vì nước có thể được dùng để uống, tạo ra oxy để thở và làm nhiên liệu tên lửa.

"Khu vực này đủ lạnh để có thể giữ được nước và băng qua hàng tỷ năm," ông nói. "Bạn lấy nước, tách hai phân tử ra, bạn có thể tạo ra nhiên liệu tên lửa. Chúng ta có thể hít thở oxy và uống được nước đó."

Điều này đồng nghĩa với việc quốc gia nào đổ bộ trước có thể giành quyền ưu tiên lựa chọn những vị trí hữu dụng nhất.

"Hãy tưởng tượng thiết lập một tiền đồn trên Mặt Trăng và luân chuyển phi hành đoàn sáu tháng một lần," ông nói.

Nếu Mỹ chỉ lên Mặt Trăng mỗi năm một lần, hoặc ít hơn, ông Cheng lập luận rằng điều đó có thể dẫn đến những hệ lụy vượt xa cả vấn đề danh tiếng.

Trong kịch bản đó, quốc gia xây dựng được căn cứ bền vững đầu tiên có thể giúp thiết lập các quy tắc và tiêu chuẩn kỹ thuật cho bất cứ điều gì diễn ra tiếp theo.

Ông Cheng nhận định Bắc Kinh coi Mặt Trăng không chỉ đơn thuần là một điểm đến.

"Khi họ đổ bộ, đặc biệt là nếu họ đánh bại người Mỹ, thông điệp đưa ra sẽ không chỉ là 'chúng tôi có thể làm được việc này', mà còn là 'người Mỹ đã đánh mất kỹ năng của mình'," ông nói.

Trung Quốc đã có gì trong tay?

Trung Quốc dự kiến sử dụng tên lửa Trường Chinh 10 (Long March 10) do chính phủ chế tạo cho chuyến đổ bộ Mặt Trăng. Nó cao tương đương một tòa nhà 30 tầng và có bảy động cơ ở phần đế (tầng đầu tiên).

Trong các đợt thử nghiệm ban đầu, các nhà khoa học Trung Quốc đã kích hoạt động cơ của tên lửa khi nó được giữ cố định tại chỗ. Sau đó, vào tháng 2, họ đã kích hoạt năm trong số bảy động cơ và phóng tầng đầu tiên lên độ cao hơn 104 km. Sau đó, nó hạ cánh xuống biển và được các nhà khoa học thu hồi.

Một số bộ phận của Trường Chinh 10 cuối cùng có thể được tái sử dụng, nhưng điều đó ít quan trọng hơn đối với các sứ mệnh Mặt Trăng – vốn có tần suất thấp hơn nhiều so với việc phóng vệ tinh lên quỹ đạo.

Trung Quốc cũng đang phát triển một loại tàu vũ trụ mới mang tên Mộng Chu (Mengzhou - "Con thuyền ước mơ") có thể chở tối đa bảy phi hành gia. Nó được thiết kế cho cả các sứ mệnh Mặt Trăng và các chuyến đi tới trạm vũ trụ của Trung Quốc.

Con tàu này sẽ đưa các phi hành gia lên quỹ đạo Mặt Trăng. Khi đã ở đó, nó sẽ ghép nối với một trạm đổ bộ để đưa các phi hành gia xuống bề mặt. Trung Quốc dự định thực hiện sứ mệnh này bằng hai đợt phóng, một phần vì họ chưa có loại tên lửa đẩy đủ lớn để thực hiện trong một lần.

Trung Quốc sẽ thử nghiệm khả năng tiếp cận và ghép nối của tàu Mộng Chu với trạm vũ trụ Trung Quốc vào cuối năm nay. Các cuộc gặp gỡ tương tự trên quỹ đạo đã từng được thử nghiệm trong các sứ mệnh robot lên Mặt Trăng.

Mộng Chu đã vượt qua bài kiểm tra gần đây nhất vào tháng 2, chứng minh khả năng hủy bỏ sứ mệnh ngay trong những phút đầu tiên sau khi phóng. Theo truyền thông nhà nước, tàu vũ trụ đã tách ra thành công khỏi tên lửa trong điều kiện áp suất tối đa.

Bất kỳ ai từng xem thước phim về sứ mệnh Apollo 11 đều sẽ nhớ về trạm đổ bộ – một kỳ quan khoa học trông giống như một sự lắp ghép thô sơ từ những lớp giấy bạc vàng và kim loại mỏng manh.

Phiên bản trạm đổ bộ Mặt Trăng của Trung Quốc, mang tên Lãm Nguyệt (Lanyue - "Ôm lấy mặt trăng"), đã kế thừa và tích hợp những cải tiến sau nhiều thập kỷ.

Theo thiết kế sứ mệnh, sau khi các phi hành gia lên trạm đổ bộ trên quỹ đạo, nó sẽ hướng thẳng về bề mặt Mặt Trăng. Tại đó, trạm sẽ đóng vai trò là ngôi nhà tạm thời, trung tâm dữ liệu và nguồn cung cấp năng lượng cho họ. Để trở về, trạm đổ bộ sẽ cất cánh và thực hiện việc ghép nối lại với tàu vũ trụ trên quỹ đạo Mặt Trăng.

Trung Quốc đã thử nghiệm một nguyên mẫu vào tháng 8, thực hiện điều hướng trên một bề mặt được mô phỏng theo các hố va chạm và địa hình gồ ghề của Mặt Trăng.

Hiện tại, Hoa Kỳ vẫn chưa có trạm đổ bộ chính thức, một phần do tính chất phức tạp của sứ mệnh dự kiến.

Các phi hành gia Trung Quốc còn được trang bị bộ đồ du hành mang tên Vọng Vũ (Wangyu - "Ngắm nhìn vũ trụ") cho các chuyến đi bộ ngoài không gian.

Bộ đồ Vọng Vũ sẽ là phiên bản gọn nhẹ hơn của loại đang được sử dụng trên trạm vũ trụ Trung Quốc. Chúng được trang bị kính che mắt chống lóa, camera ở hai bên mũ bảo hiểm và bảng điều khiển trước ngực.

Thiết kế của bộ đồ sẽ mô phỏng theo các bộ giáp truyền thống để giúp các phi hành gia trông "khí thế và uy phong hơn”. Các bộ đồ này dự kiến sẽ trải qua nhiều đợt thử nghiệm hơn trong năm nay.

Khi tiến về vùng Vịnh trên các máy bay vận tải, hàng trăm binh sĩ Mỹ có thể liếc nhìn xuống địa hình bên dưới qua cửa sổ. Một vùng biển ngoằn ngoèo với nhiều đảo; một bờ biển dài hàng trăm kilomet với những vách đá sắc nhọn; và các dãy núi sừng sững áp đảo bất kỳ kẻ xâm nhập nào.

Với địa hình như vậy, không có gì ngạc nhiên khi các chuyên gia quân sự và chính trị cho rằng, một chiến dịch trên bộ sẽ khiến Mỹ phải trả giá rất đắt.

Iran là một quốc gia rộng lớn. Nước này có hai dãy núi dài, Biển Caspi ở phía Bắc, và Biển Oman cùng vùng Vịnh ở phía Nam.

Các chuyên gia cảnh báo rằng, một khi chiến tranh trên bộ bắt đầu, hướng đi và thời gian kéo dài của nó rất khó dự đoán.

“Nếu nhìn vào lịch sử các cuộc tấn công quân sự kiểu này, bạn sẽ thấy rằng một khi tấn công trên bộ bắt đầu, chúng rất khó kiểm soát”, ông Arman Mahmoudian, nghiên cứu viên tại Viện An ninh Toàn cầu và Quốc gia thuộc Đại học Nam Florida (Mỹ), nói với Middle East Eye .

Các chuyên gia Iran chỉ ra ba kịch bản chính nếu chiến tranh trên bộ nổ ra: chiếm các đảo của Iran ở vùng Vịnh và eo biển Hormuz, tấn công bờ biển phía Nam của Iran, hoặc xâm nhập qua các khu vực người Kurd ở phía Tây nước này. Mỗi kịch bản đều tiềm ẩn những nguy cơ và khó khăn nghiêm trọng.

Chiếm đảo Kharg và kiểm soát eo biển Hormuz

Không chỉ các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran, điều thực sự gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ Chiến tranh Mỹ là việc đóng cửa eo biển Hormuz .

Trước chiến tranh, khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 1/5 tiêu thụ toàn cầu, đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Nhưng từ khi xung đột bắt đầu ngày 28/2, Iran đã nhắm mục tiêu vào các tàu di chuyển qua tuyến đường thủy này và về cơ bản đóng cửa tuyến đường, gần đây chỉ cho phép một số ít tàu chở dầu từ các quốc gia “thân thiện” đi qua.

Một số báo đưa tin, Iran đã thu tới 2 triệu USD từ một số tàu để đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển Hormuz.

Vị trí và quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển đã đẩy giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng cao, tạo thêm áp lực buộc Mỹ phải mở lại tuyến đường.

Đáp lại, Mỹ đã tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu của Iran, cách bờ biển khoảng 32 km.

Cuộc tấn công làm dấy lên suy đoán rằng Washington có thể tìm cách chiếm hòn đảo này - ý tưởng mà Tổng thống Trump từng nhắc tới trong một cuộc phỏng vấn năm 1988 với báo Anh The Guardian từ rất lâu trước khi ông bước vào chính trường.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, động thái như vậy mang lại ít lợi ích và thậm chí có thể phản tác dụng.

Ông Mahmoudian cho rằng, nếu Mỹ cố chiếm Kharg, nơi xử lý khoảng 90% xuất khẩu dầu của Iran, thì Iran thậm chí có thể không chiến đấu tại đó.

“Iran không có lý do gì để chiến đấu với Mỹ trên hòn đảo đó vì họ không có cơ hội chiến thắng. Thay vào đó, họ có thể để Mỹ chiếm đảo rồi tấn công họ tại đó”, ông nói. “Vấn đề tương tự cũng tồn tại với các đảo ở eo biển Hormuz như Qeshm, Hormuz và Larak. Bất kỳ chiến dịch nào của Mỹ ở đó cũng sẽ gặp vấn đề tương tự”.

Điều này cũng được ông Farzin Nadimi, một nhà phân tích tại Viện Washington (Mỹ), một tổ chức có lập trường chống Iran và ủng hộ Israel, thừa nhận.

Trong cuộc phỏng vấn với podcaster Iran Bozorgmehr Sharafedin, ông Nadimi nói: “Việc chiếm đóng quân sự đảo Kharg là không thực tế và không hợp lý. Ngay cả khi chiếm được các đảo của Iran, việc giữ chúng cũng sẽ rất khó”.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc chiếm Kharg có thể khiến giá dầu tăng cao hơn nữa. “Mỹ có thể chiếm đảo và ngăn dòng chảy dầu từ Iran, nhưng điều đó sẽ gây tổn hại thị trường năng lượng toàn cầu. Việc loại bỏ khoảng 1,5 triệu thùng dầu/ngày của Iran sẽ lại đẩy giá lên”, ông Alex Vatanka, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông ở Washington, nói.

Ngoài Kharg, Iran có 42 hòn đảo ở vùng biển phía Nam, trong đó 18 đảo có người ở và 24 đảo không có người.

Đảo lớn nhất là Qeshm, trải dài dọc eo biển Hormuz, rộng khoảng 1.500 km², lớn hơn cả Bahrain và Singapore, và chỉ cách đất liền Iran 2 km.

Ba đảo khác, Tunb Lớn, Tunb Nhỏ và Abu Musa, đặc biệt nhạy cảm. Thường được gọi là “ba đảo”, chúng cũng bị Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) tuyên bố chủ quyền. Điều này làm dấy lên khả năng Mỹ có thể chiếm chúng và bàn giao cho UAE.

Tuy nhiên, chuyên gia Vatanka cảnh báo điều này có thể tạo ra vấn đề lâu dài cho quốc gia vùng Vịnh này. “Có thể Mỹ muốn làm điều gì đó có lợi cho UAE, nhưng UAE phải cân nhắc kỹ liệu họ có muốn các hòn đảo đó trong hoàn cảnh như vậy hay không”, ông nói.

Ông Vatanka cho rằng, về lâu dài, “điều đó sẽ trở thành điểm căng thẳng và xung đột với phần còn lại của Iran trong nhiều thập kỷ”.

Cả hai chuyên gia Vatanka và Mahmoudian đều cho rằng, nếu Mỹ chiếm đảo, mục tiêu có thể là chính trị, cụ thể là tạo đòn bẩy đàm phán và buộc Iran nhượng bộ để đổi lại việc trả lại lãnh thổ.

Các nguồn tin cấp cao Iran trước đây nói với Middle East Eye rằng, Tehran sẽ đáp trả bất kỳ cuộc xâm lược trên bộ nào bằng cách tấn công mạnh vào UAE, quốc gia mà họ coi là đồng lõa với Mỹ và Israel.

Đánh chiếm bờ biển phía Nam

Bờ biển phía Nam của Iran kéo dài hơn 1.800 km từ gần Abadan (giáp Iraq) tới Vịnh Gavater gần biên giới Pakistan. Nó chạy qua các tỉnh Khuzestan, Bushehr, Hormozgan và Sistan-Baluchestan, bao phủ bờ phía bắc vùng Vịnh, eo biển Hormuz và Biển Oman.

Chiều dài lớn của bờ biển có thể khiến Iran khó phòng thủ mọi điểm, nhưng đồng thời cũng tạo thách thức tương tự cho lực lượng xâm lược.

Ông Mahmoudian cho rằng, nếu Mỹ mở chiến dịch trên bộ vượt ra ngoài các đảo, bờ biển có thể là mục tiêu then chốt để siết kiểm soát eo biển Hormuz, đặc biệt vì khu vực này gần các căn cứ Mỹ trong vùng Vịnh.

“Đối với tấn công trên bộ, quân đội cần gần căn cứ để đảm bảo hậu cần, đưa quân mới vào và chuyển thương binh ra khỏi tiền tuyến”, ông Mahmoudian nói.

Ông cũng lưu ý ưu thế hải quân của Mỹ trong khu vực. “Hải quân Mỹ hiện chiếm ưu thế ở Vịnh Ba Tư, và lực lượng triển khai là lính thủy đánh bộ được huấn luyện cho tác chiến đổ bộ”, ông nói.

Tuy nhiên, chuyên gia Mahmoudian cảnh báo rằng, ngay cả chiến dịch hạn chế cũng có thể nhanh chóng leo thang. “Giả sử mục tiêu là kiểm soát một phần bờ biển gần eo biển Hormuz. Bạn có thể chiếm được bờ biển, nhưng lực lượng sẽ liên tục bị tấn công”, ông nói. “Để bảo vệ họ và thiết lập phòng tuyến, bạn sẽ phải tiến sâu vào nội địa. Khi đó, việc kiểm soát leo thang trở nên rất khó”.

Quy mô rộng lớn của Iran một lần nữa trở thành yếu tố then chốt.

Ông Nadimi cho biết Iran vẫn duy trì các cuộc tấn công bất chấp nhiều tuần bị Mỹ và Israel không kích. Các bệ phóng tên lửa phân tán khắp đất nước, còn UAV và vũ khí khác được cất giữ trong các cơ sở ngầm.

“Iran vẫn đang phóng tên lửa dùng nhiên liệu lỏng”, ông nói. “Những loại này cần bệ phóng lớn phải chuẩn bị ngoài trời, và Iran làm được điều đó nhờ lãnh thổ rộng lớn”.

Iran có diện tích hơn 1,4 triệu km², là quốc gia lớn thứ 17 thế giới. Nước này cũng có hai sa mạc lớn: Dasht-e Kavir và Lut.

Iran có hơn 390 ngọn núi cao trên 2.000 m, trong đó 92 ngọn cao trên 4.000 m. Đỉnh cao nhất Trung Đông, núi Damavand cao khoảng 5.700 m, cũng nằm tại đây.

Ông Vatanka cho rằng, những đặc điểm địa lý này có lợi cho Iran trong chiến tranh trên bộ, so sánh với cuộc xâm lược Iraq năm 2003 của Mỹ. “Iran lớn gấp khoảng bốn lần Iraq, nghĩa là mục tiêu phân tán trên diện tích rộng hơn nhiều”, ông nói.

“Địa hình đồi núi, và chúng ta biết Iran đã dành nhiều năm đặt khí tài quân sự trong lòng đất. Ngoài ra, Iran đã chuẩn bị lâu dài cho kịch bản này và có khả năng đối phó tốt hơn nhiều so với Tổng thống Iraq Saddam Hussein năm 2003”, chuyên gia Vatanka nhận định.

Các cơ sở hạt nhân của Iran, mục tiêu chính của Israel và Mỹ, cũng nằm sâu trong núi, khó tiếp cận và dễ phòng thủ.

Tấn công từ khu vực người Kurd

Một kịch bản khác là tấn công từ phía Tây, qua dãy núi Zagros và các khu vực người Kurd gần biên giới Iraq và Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngay từ đầu cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran, một số ý kiến cho rằng các nhóm vũ trang người Kurd Iran tại Iraq có thể được sử dụng làm lực lượng trên bộ.

Đến nay, các nhóm này vẫn tránh tham chiến trực tiếp. Tuy nhiên, tại một hội nghị trực tuyến ở Đại học Tel Aviv ngày 19/3, chỉ huy của PJAK và PAK đã bày tỏ quan tâm hợp tác với Israel.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng kịch bản này khó mang lại kết quả như Washington mong muốn.

Theo ông Mahmoudian, Mỹ sẽ hỗ trợ trên không trong khi lực lượng Kurd tác chiến mặt đất. “Mỹ nhiều khả năng sẽ đưa lực lượng Kurd tiến lên trước vì họ quen địa hình”, ông nói. “Họ sẽ đảm nhận phần khó nhất, chiến đấu ở địa hình hiểm trở và vượt dãy Zagros, trong khi quân Mỹ theo sau”.

Ông cảnh báo chiến lược này sẽ khiến lực lượng Kurd chịu tổn thất nặng nề do sự hiện diện quân sự mạnh của Iran trong khu vực.

Tháng trước, Middle East Eye đưa tin, Iran đã điều nhiều quân tới khu vực dưới vỏ bọc tập trận, chuẩn bị cho chính kịch bản này.

Ông Vatanka cũng nghi ngờ khả năng duy trì chiến dịch của các nhóm Kurd, vốn được trang bị không đầy đủ và thiếu lực lượng quy mô lớn.

“Họ có thể dựa vào yểm trợ trên không của Mỹ và Israel, nhưng sẽ phải chấp nhận tổn thất lớn”, ông dự đoán. “Khi tiến sâu vào khu vực đa số người Ba Tư, tình hình sẽ còn khó khăn hơn”.

Ông Vatanka kết luận: “Tôi không thấy lực lượng Kurd Iran từ Iraq có thể tiến vào Iran và tiến tới tận Tehran. Họ đơn giản không có năng lực đó”.

Chiến lược của Mỹ là gì?

Chiến lược và mục tiêu của Mỹ trong cuộc chiến vẫn chưa rõ ràng.

Nếu mục tiêu là thay đổi lãnh đạo Iran, như Mỹ và Israel từng tuyên bố khi bắt đầu chiến tranh ngày 28/2, thì nhiều tuần không kích và ám sát các nhân vật quân sự, chính trị vẫn chưa làm lung lay cấu trúc quyền lực của nước này.

Nếu mục tiêu là gây áp lực buộc Tehran đàm phán, thì cho đến nay chưa có bằng chứng rõ ràng, thậm chí còn khiến lãnh đạo Iran cứng rắn hơn.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng bất kỳ sự chiếm đóng nào cũng có thể củng cố chủ nghĩa dân tộc Iran.

Trong lịch sử, Cộng hòa Hồi giáo Iran cho thấy họ không đàm phán khi lãnh thổ bị chiếm đóng.

Ông Mahmoudian dẫn chứng chiến tranh Iran-Iraq giai đoạn 1980-1988, khi Iraq chiếm một số thành phố nhỏ, cảng Khorramshahr và bao vây Abadan. “Trong chiến tranh Iran-Iraq, chúng ta thấy Iran không đàm phán khi lãnh thổ bị chiếm”, ông nói. “Trong năm đầu, khi Iraq chiếm Khorramshahr và bao vây Abadan, Iraq đề nghị đàm phán. Iran từ chối chừng nào lãnh thổ còn bị kiểm soát”.

Ông Vatanka đồng tình, cho rằng cách tiếp cận của Mỹ thiếu một chiến lược nhất quán. Ông lưu ý rằng ý tưởng “thay đổi chế độ”, được Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhắc tới lúc đầu, đã nhanh chóng bị lãng quên.

“Không có đại chiến lược cho thay đổi chế độ . Chiến lược đó chỉ là hy vọng người dân Iran nổi dậy và lật đổ chính quyền”, ông Vatanka nói. “Đó không phải là chiến lược, mà là hy vọng”.

Địa hình hiểm trở và kho vũ khí dồi dào của Iran có thể là tử địa cho lực lượng bộ binh nước ngoài xâm nhập. Minh họa: Thái An.

Triết lý giúp huyền thoại Warren Buffett đạt được thành công vang dội bắt đầu từ một điều cốt lõi: Đầu tư vào bản thân. Tại đại hội cổ đông thường niên năm 2022 của Berkshire Hathaway, vị tỷ phú từng nhấn mạnh: “Bất kể bạn có năng lực gì, không ai có thể tước đoạt nó khỏi bạn”.

“Năng lực của bạn cũng không bị mất giá bởi lạm phát. Khoản đầu tư tốt nhất cho đến nay là bất kỳ điều gì giúp phát triển bản thân bạn. Và nó hoàn toàn không bị đánh thuế”, ông nói thêm.

Hiện tại ở tuổi 95, Warren Buffett đã chính thức rời ghế CEO của Berkshire Hathaway. Quyết định này được ông công bố tại đại hội cổ đông hồi tháng 5/2025. Cựu Phó Chủ tịch Greg Abel đã tiếp quản vị trí CEO từ ngày 1/1/2026, trong khi Buffett vẫn giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị.

Dù có sự thay đổi lớn về nhân sự, Buffett vẫn hoàn toàn tự tin vào di sản của tập đoàn. Chia sẻ với CNBC vào đầu năm 2026, ông khẳng định: "Tôi tin rằng Berkshire có cơ hội tồn tại trong 100 năm tới cao hơn bất kỳ công ty nào mà tôi có thể nghĩ ra".

Trong chương trình Squawk Box ngày 31/3 vừa qua, Warren Buffett tiếp tục bày tỏ sự tin tưởng vào khả năng điều hành của Greg Abel. Thậm chí, ông còn bày tỏ sự hối tiếc vì đã không nhường lại vị trí sớm hơn.

Ông nói: “Greg quá giỏi. Thật đáng kinh ngạc vì cậu ấy có thể hoàn thành khối lượng công việc trong một ngày bằng tôi làm trong một tuần, ngay cả khi tôi ở thời kỳ đỉnh cao nhất chứ đừng nói đến hiện tại”.

Dưới đây là những lời khuyên giúp bạn theo kịp bước chân của Nhà tiên tri xứ Omaha, đặc biệt là tư duy dài hạn thay vì cố gắng đầu cơ ngắn hạn.

Lời khuyên tinh tuý nhất: Hãy cược vào chính mình

Dù đây không phải một mẹo đầu tư tài chính truyền thống, Warren Buffett tin rằng việc thường xuyên đầu tư vào kiến thức sẽ biến chính bạn thành một tài sản lớn. Từ đó, bạn có thể dễ dàng tiếp cận các cơ hội gia tăng tài sản.

“Hãy giải quyết bất kỳ điểm yếu nào mà bạn cảm thấy mình đang có và hãy làm điều đó ngay bây giờ”, Buffett chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với Forbes.

“Không ai có thể lấy đi những gì bạn có trong chính con người mình. Mọi người đều có những tiềm năng chưa khai thác hết. Nếu bạn có thể tăng tiềm năng của mình thêm 10%, 20% hoặc 30% bằng cách trau dồi tài năng, điều đó sẽ không bị đánh thuế. Lạm phát cũng không thể tước đoạt nó. Bạn sẽ sở hữu nó trong suốt đời”.

Cho đi những gì bạn nhận được

Warren Buffett nổi tiếng là một tỷ phú luôn truyền cảm hứng, không chỉ qua những phát ngôn sắc sảo mà còn qua cam kết từ thiện.

Ông là người khởi xướng sáng kiến Giving Pledge vào năm 2010. Đây là sáng kiến khuyến khích các tỷ phú phân phối khối lượng tài sản khổng lồ của họ cho các mục đích từ thiện khi còn sống. Warren Buffett, Bill Gates và nhiều tên tuổi lẫy lừng khác đã ký vào cam kết này. Tuy nhiên, gần đây một số thành viên nổi tiếng đã rút lui, đáng chú ý nhất là Peter Thiel. Dù vậy, Buffett vẫn kiên định với lời hứa của mình.

Việc đầu tư thông minh giúp bạn tích lũy tài sản, để rồi sẵn sàng cho đi như Buffett. Nhưng để đạt được điều đó, bạn cần tập trung vào tầm nhìn xa thay vì những biến động ngắn hạn.

Tin tưởng vào giá trị dài hạn

Biến động thị trường không phải là khái niệm xa lạ với Warren Buffett. Ông bắt đầu đầu tư từ năm 11 tuổi, tức là vào năm 1942. Từng kinh qua nhiều cuộc suy thoái, Buffett luôn bình tĩnh trước mọi biến động.

Trong một bài bình luận trên tờ The New York Times năm 2008, ông viết: “Về lâu dài, tin tức từ thị trường chứng khoán sẽ luôn tốt đẹp”.

Ông giải thích: “Trong thế kỷ 20, nước Mỹ đã phải chịu đựng hai cuộc chiến tranh thế giới và các cuộc xung đột quân sự tốn kém khác; cuộc Đại suy thoái; khoảng một chục cuộc suy thoái và khủng hoảng tài chính; các cú sốc dầu mỏ; dịch cúm và cả sự từ chức của một tổng thống. Tuy nhiên, chỉ số Dow Jones vẫn tăng từ 66 điểm lên 11.497 điểm”.

Thật khó để tranh cãi với lập luận đầy thuyết phục đó của Warren Buffett.

Theo Yahoo Finance

Theo như có thông tin tân lãnh tụ tối cao Iran trong tình trạng nguy kịch khiến làm dấy lên những nghi vấn về việc ai thực sự điều hành đất nước trong bối cảnh xung đột leo thang với Mỹ và Israel khi đã được cho tân lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei được cho là đang trong tình trạng nguy kịch và phải điều trị khẩn cấp tại thành phố Qom.

Theo một bản ghi nhớ ngoại giao do The Times tiếp cận, dựa trên đánh giá của tình báo Mỹ và Israel, ông Khamenei hiện "không thể tham gia vào bất kỳ quyết định nào của chính quyền".

Tài liệu này cũng lần đầu công khai vị trí của ông tại Qom - trung tâm tôn giáo của Iran, cách thủ đô Tehran khoảng 140 km về phía nam. Báo cáo cho biết các cơ quan tình báo đã biết thông tin này từ lâu nhưng chưa từng tiết lộ.

Trước đó, Iran xác nhận ông Khamenei bị thương trong cuộc không kích khiến lãnh tụ tiền nhiệm Ali Khamenei cùng một số thành viên gia đình thiệt mạng hôm 28/2. Tuy nhiên, các quan chức khẳng định ông vẫn đang "nắm quyền" điều hành đất nước, dù hoàn toàn vắng bóng trước công chúng kể từ khi xung đột bùng phát. Đến nay chưa có hình ảnh hay ghi âm nào được xác thực về ông, ngoài các tuyên bố bằng văn bản được phát trên truyền hình nhà nước.

Sự thiếu vắng thông tin trực tiếp đã làm gia tăng đồn đoán về tình trạng sức khỏe của nhà lãnh đạo. Một số nguồn tin chưa kiểm chứng cho rằng ông có thể đã mất khả năng điều hành, thậm chí rơi vào trạng thái hôn mê. Những thông tin khác đề cập đến các chấn thương nghiêm trọng, bao gồm gãy xương và tổn thương vùng mặt.

Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về sự ổn định trong hệ thống quyền lực tại Iran, nơi lãnh tụ tối cao nắm quyền lực chính trị và tôn giáo.

Trong khi đó, một số nguồn tin cho biết công tác chuẩn bị tang lễ cho ông Ali Khamenei đang được tiến hành tại Qom.

Giới chức Iran chưa bình luận về thông tin trên.

Việc bổ sung đầy đủ Protein là chìa khóa giúp hệ miễn dịch hoạt động bền bỉ, và trong các nguồn đạm tự nhiên, cá luôn được các chuyên gia y tế ưu tiên hàng đầu. Tiến sĩ Lưu Bội Nhân, một chuyên gia dinh dưỡng nổi tiếng tại Đài Loan (Trung Quốc) nhấn mạnh rằng cá không chỉ là thực phẩm mà còn là một nguồn "dầu" quý giá cho cơ thể.

Theo ông, duy trì thói quen ăn cá ít nhất ba lần mỗi tuần có thể tạo ra một tấm lá chắn vững chắc cho sức khỏe. Đặc biệt, nếu ăn 4 loại cá dưới đây sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim và ngăn chặn sự hình thành của các tế bào lạ gây ung thư:
1. Cá thu

Đây là loại cá đứng đầu danh sách khuyến nghị nhờ hàm lượng Omega-3 cực kỳ dồi dào, bao gồm cả DHA và EPA. Các bác sĩ tim mạch cho biết EPA là một loại chất béo thiết yếu giúp làm sạch mạch máu, ngăn ngừa hình thành cục máu đông và giảm tình trạng đánh trống ngực. Về mặt chống ung thư, các axit béo này giúp giảm viêm hệ thống trong khi đây vốn là "mảnh đất màu mỡ" cho khối u phát triển.

- Lưu ý chế biến: Để giữ trọn vẹn lượng dầu cá quý giá, bạn nên ưu tiên món cá thu kho nhẹ lửa hoặc hấp cùng gừng. Nếu ăn cá thu nướng, hãy chú ý không nướng quá cháy. Tiến sĩ Lưu Bội Nhân cảnh báo, nếu lớp da cá đã chuyển sang màu đen cháy, bạn tuyệt đối không nên ăn phần đó mà chỉ nên bóc bỏ để lấy phần thịt trắng bên trong nhằm tránh nạp vào cơ thể các chất gây ung thư từ thực phẩm cháy khét.
2. Cá hồi

Cá hồi từ lâu đã được ví như "siêu thực phẩm" cho não bộ và thị lực nhờ nồng độ DHA cao. Tuy nhiên, khả năng phòng chống đột quỵ của nó mới là điều các bác sĩ quan tâm nhất. Các dưỡng chất trong cá hồi giúp tăng cường độ đàn hồi của thành mạch máu, giúp ổn định huyết áp. Đặc biệt, Astaxanthin - hoạt chất tạo nên màu cam đặc trưng của cá hồi là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào khỏi những tổn thương cấu trúc có thể dẫn đến ung thư.

- Lưu ý chế biến: Cá hồi ngon và bổ nhất khi được áp chảo vừa chín tới hoặc làm các món salad. Việc đun nấu quá lâu ở nhiệt độ cao sẽ làm phân hủy các chuỗi Omega-3 nhạy cảm. Bạn cũng nên ưu tiên chọn phần lườn cá vì đây là nơi tập trung nhiều chất béo có lợi nhất.

3. Cá thu tây (Cá thu gai)

Dù chỉ có kích thước từ nhỏ đến trung bình, nhưng cá thu tây lại là kho báu về dinh dưỡng mà ít người chú ý. Loại cá này ít bị nhiễm kim loại nặng hơn các loài cá lớn, do đó an toàn hơn cho việc tiêu thụ lâu dài. Theo Tiến sĩ Lưu Bội Nhân, ăn cá thu tây giúp cơ thể nạp một lượng lớn Vitamin D tự nhiên, hỗ trợ hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt các tế bào đột biến sớm hơn.

- Lưu ý chế biến: Vì cá thu tây có thịt khá chắc và đậm đà, cách chế biến tốt nhất là nấu canh chua hoặc kho cùng các loại rau củ. Lưu ý không nên chiên cá ngập dầu quá giòn vì nhiệt độ dầu sôi có thể làm biến tính các Axit béo thiết yếu, biến "thuốc bổ" thành gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
4. Cá mòi

Cá mòi là lựa chọn tuyệt vời cho những ai muốn bảo vệ tim mạch với chi phí rẻ. Xương cá mòi rất mềm, cung cấp một lượng canxi và phốt pho đáng kể, trong khi phần thịt lại chứa đầy EPA giúp ổn định nhịp tim. Các bác sĩ ung bướu nhấn mạnh rằng cá mòi chứa nhiều Selenium, một khoáng chất đóng vai trò quan trọng trong việc sửa chữa các ADN bị hỏng, từ đó đẩy lùi nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt và ung thư đại trực tràng.

- Lưu ý chế biến: Cá mòi tươi kho cà chua là lựa chọn phổ biến. Tuy nhiên, nếu dùng cá tươi, bạn hãy cố gắng ăn cả xương sau khi đã kho nhừ để tận dụng tối đa lượng khoáng chất. Tránh ăn cá mòi muối quá mặn vì lượng Natri cao sẽ phản tác dụng, gây áp lực lên tim mạch và hệ mạch máu.
Ngoài ăn cá, nên làm gì để phòng nhồi máu cơ tim và ung thư?

Ngoài việc ưu tiên 4 loại cá kể trên, Tiến sĩ Lưu Bội Nhân cũng khuyến nghị bạn nên kết hợp thêm các thực phẩm và thay đổi lối sống sau để bảo vệ sức khỏe toàn diện:

- Nhóm rau họ cải: Bông cải xanh, bắp cải chứa sulforaphane giúp gan thải độc và ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thư.

- Ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt: Yến mạch, hạnh nhân giàu chất xơ và magiê giúp kiểm soát đường huyết, đồng thời quét sạch mảng bám cholesterol trong lòng mạch.-

- Trái cây mọng nước: Dâu tây, việt quất chứa nhiều polyphenol kháng viêm mạnh mẽ.

- Duy trì vận động: Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp máu lưu thông tốt hơn, tăng cường sức khỏe cơ tim.

- Ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng: Thức khuya và stress kéo dài là tác nhân hàng đầu gây rối loạn nhịp tim và làm suy yếu hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

Đặc biệt, nên khám sức khỏe định kỳ và đi khám ngay khi cơ thể có dấu hiệu bất thường. Nhất là với người có tiền sử gia đình mắc ung thư hay bệnh mạch máu di truyền.

Nguồn và ảnh: Health Sent, Aboluowang, Sohu

Nhiều người, vì sợ nóng vào mùa hè và lạnh vào mùa đông, thường đóng kín cửa và cửa sổ nhà bếp khi nấu ăn. Tuy nhiên, thói quen tưởng chừng như không đáng kể này lại tạo cơ hội cho một "kẻ giết người thầm lặng". Một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên tạp chí quốc tế Journal of Hazardous Materials bởi một nhóm nghiên cứu từ Đại học Stanford ở Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng, nếu nấu ăn bằng bếp ga không đủ thông gió, sẽ thải ra một lượng lớn benzen (một chất gây ung thư nhóm 1), làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư cho cả gia đình.

Các nhà nghiên cứu đã mô phỏng nhiều loại căn hộ khác nhau, từ căn hộ rộng hơn 60m2 đến biệt thự rộng hơn 260m2, và kết quả khá nhất quán: nếu bạn sử dụng bếp ga với cửa sổ đóng kín trong 1 đến 2 giờ, các chất độc hại như benzen được tạo ra trong bếp sẽ âm thầm lan tỏa đến mọi ngóc ngách trong phòng khách và phòng ngủ của bạn như một "bóng ma".

Điều đáng thất vọng hơn nữa là hiệu quả của máy hút mùi giảm đi đáng kể khi cửa và cửa sổ đóng kín. Nhà hiện đại thường được bịt kín tốt, và máy hút mùi tốc độ cao hoạt động như một "máy bơm không khí" mạnh mẽ, liên tục đẩy không khí trong nhà ra ngoài. Nếu cửa và cửa sổ đóng kín, một "vùng áp suất âm" sẽ được tạo ra bên trong nhà. Điều này không chỉ làm giảm lực hút của máy hút mùi, mà tệ hơn nữa, nó còn có thể "hút ngược" các chất gây ô nhiễm do quá trình đốt cháy khí gas tạo ra mà chưa được loại bỏ vào các phòng khác thông qua các khe hở ở cửa và đường ống.

Trẻ em, người già và các nhóm dễ bị tổn thương khác trong gia đình phải đối mặt với nguy cơ cao hơn. Zhou Yunzhi, Trưởng khoa Hô hấp và Chăm sóc đặc biệt tại Bệnh viện Đa khoa Cấp cứu (Đài Loan, Trung Quốc), cho biết trong một cuộc phỏng vấn với Health Times vào tháng 2/2026 rằng các nhóm có nguy cơ cao bao gồm những người thường xuyên nấu ăn tại nhà, người già mắc nhiều bệnh nền và khả năng phục hồi kém, và những người sống trong những ngôi nhà cũ, thiếu thông gió.

- Ảnh 1.

Các "chất gây ô nhiễm độc hại" trong nhà bếp

Các chất độc hại trong nhà bếp không chỉ giới hạn ở khói nấu ăn và benzen. Liu Jianfeng, phó trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Chữ thập đỏ Quảng Châu, giải thích trong một cuộc phỏng vấn với Health Times vào tháng 2 năm 2026 rằng quá trình đốt cháy bằng bếp ga và nấu ăn ở nhiệt độ cao tạo ra một "phổ chất độc hại" phức tạp:

1. Formaldehyde

Đây không chỉ là ô nhiễm từ việc cải tạo mà còn là sản phẩm phụ của quá trình đốt cháy. Là chất gây ung thư nhóm 1, nó có thể gây ra ung thư vòm họng và bệnh bạch cầu, đồng thời liên tục gây kích ứng đường hô hấp, gây khó chịu.

2. Hydrocarbon thơm đa vòng

Các chất này chủ yếu được tìm thấy trong khói sinh ra từ quá trình nấu nướng ở nhiệt độ cao. Chúng được phân loại là chất gây ung thư nhóm 1 và nhóm 2, có khả năng gây tổn thương DNA và làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư phổi.

3. PM2.5 và PM10

Những hạt bụi mịn này không chỉ bắt nguồn từ khói nấu ăn mà còn từ quá trình đốt cháy khí tự nhiên. Chúng có thể xâm nhập sâu vào phổi, gây ra các bệnh tim phổi và cũng được xếp vào nhóm chất gây ung thư loại 1.

Ngoài các chất gây ung thư, Tiến sĩ Zhou Yunzhi cảnh báo rằng còn có những "đồng phạm" khác ẩn náu trong không khí nhà bếp, và chúng cũng cần được cảnh giác:

4. Nitơ đioxit

Chất này được tạo ra trong quá trình đốt cháy ở nhiệt độ cao. Mặc dù Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế chưa phân loại rõ ràng chất này, nhưng nó có thể gây ra bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), đồng thời cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi.

5. Khí cacbonic

Các sản phẩm phụ của quá trình đốt cháy nhiên liệu không hoàn toàn có thể âm thầm dẫn đến tình trạng thiếu oxy mô, và trong trường hợp nghiêm trọng, có thể gây ra các biến cố tim mạch.

6. Acrolein

Các sản phẩm phụ của quá trình phân hủy dầu ở nhiệt độ cao có thể gây kích ứng nghiêm trọng niêm mạc mắt và mũi; hít phải lượng quá mức thậm chí có thể dẫn đến phù phổi.

4 phương pháp này để giảm thiểu nguy cơ ung thư trong nhà bếp

- Tối ưu hóa việc sử dụng khí đốt: Nếu bạn lo ngại về ô nhiễm khí thải, bạn có thể ưu tiên sử dụng bếp từ hoặc bếp gốm thay vì bếp ga. Những thiết bị này không tạo ra sản phẩm phụ của quá trình đốt cháy, mặc dù vẫn sẽ có khói dầu. Nếu bạn thích mùi thơm khói từ món xào, bạn có thể sử dụng bếp từ để nấu lâu như hầm và ninh súp; và bật bếp ga để nấu nhanh như xào và chiên xào.

- Cải thiện hệ thống thông gió nhà bếp: Thông gió là yếu tố then chốt để ngăn ngừa sự lan rộng của các chất gây ô nhiễm. Khi sử dụng bếp ga, cần bật đồng thời máy hút mùi và cửa sổ (hoặc cửa ra vào) để tạo luồng không khí đối lưu. Cửa sổ không cần phải mở hoàn toàn; chỉ cần để lại khoảng hở 5-10 cm là đủ để duy trì sự cân bằng áp suất không khí và giảm đáng kể nồng độ chất gây ô nhiễm. Cửa sổ nên được đặt chéo đối diện với máy hút mùi để thúc đẩy luồng không khí.

- Tắt máy hút mùi muộn: Hãy bật máy hút mùi trước 15 giây và tắt sau 3-5 phút khi nấu xong. Điều này là vì máy hút mùi không thể ngay lập tức đạt trạng thái hoạt động hiệu quả nhất khi khởi động. Việc bật trước đảm bảo máy hút mùi có "khoảng thời gian đệm", cho phép khói được hút nhanh chóng ngay khi chúng bốc lên. Sau khi nấu xong, nồng độ khói trong nhà sẽ không giảm xuống ngay lập tức; máy hút mùi cần hoạt động thêm 3-5 phút nữa để loại bỏ hết khói còn lại. Ngoài ra, máy hút mùi cần được vệ sinh thường xuyên để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả hút khói.

- Tiến hành sàng lọc định kỳ: Những người thường xuyên nấu ăn trong thời gian dài, đặc biệt là những người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi, nên đi chụp CT liều thấp định kỳ. Ngoài ra, cần chú ý đến sức khỏe của các nhóm dễ bị tổn thương như người già và trẻ em; nếu xuất hiện các triệu chứng như ho dai dẳng, tức ngực hoặc chóng mặt, cần được chăm sóc y tế kịp thời.

Theo các số liệu được tổng hợp, tại Việt Nam, khoảng 15–20% dân số mắc viêm loét dạ dày – tá tràng, trào ngược dạ dày thực quản (GERD) ảnh hưởng tới khoảng 10–15% dân số. Tỉ lệ nhiễm Helicobacter pylori (HP) vẫn ở mức cao với một số nguồn trong nước ghi nhận trên 70% dân số có thể nhiễm hoặc mang nguy cơ nhiễm vi khuẩn này.

Đáng chú ý, theo GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận 16.277 ca ung thư dạ dày mới mắc và 13.264 ca tử vong do ung thư dạ dày, cho thấy đây là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng lưu tâm.

ThS Võ Văn Tính, giảng viên Bộ môn Sinh lý - Sinh lý bệnh - Miễn dịch học-Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho biết các bệnh lý dạ dày ở người trẻ đang có xu hướng phổ biến hơn. Nguyên nhân thường không nằm ở một yếu tố đơn lẻ mà là sự tích lũy từ các thói quen và lối sống thiếu lành mạnh trong thời gian dài như: bỏ bữa, ăn uống không đúng giờ, dùng nhiều bia, rượu, chất kích thích, thức khuya, rối loạn giấc ngủ, ăn chua cay, stress kéo dài… Tất cả đều có thể ảnh hưởng đến dạ dày.

Đáng lo là nhiều bạn trẻ vẫn có tâm lý chủ quan do các triệu chứng thường không quá nặng hoặc chỉ thoáng qua theo cơn nên tự xử lý bằng thuốc tự mua thay vì đi kiểm tra sớm.

Trong thực tế, các dấu hiệu ban đầu của bệnh lý dạ dày như đau âm ỉ vùng thượng vị, đầy hơi, ợ chua, buồn nôn hay khó chịu sau ăn thường dễ bị xem là tạm thời. Chính sự mơ hồ này khiến không ít người trẻ trì hoãn việc thăm khám, chỉ bắt đầu nghiêm túc khi cơn đau đã ảnh hưởng rõ rệt đến việc học tập, công việc và chất lượng sống.

Đặng Việt Quang (sinh viên Trường Đại học FPT TPHCM) cho hay em thường xem nhẹ những dấu hiệu như đau âm ỉ, ợ chua hay đầy bụng vì nghĩ chỉ là do bận rộn sinh hoạt thất thường nên ráng chịu đựng. Chỉ đến khi cơn đau ảnh hưởng thẳng vào việc học, có hôm phải nghỉ học vì quá khó chịu, em mới nhận ra đó không còn là chuyện nhỏ nữa.

Xuất phát từ thực tế đó, "Êm dạ mode" (do nhóm sinh viên ngành quản trị truyền thông đa phương tiện - Trường Đại học FPT TPHCM thực hiện) được xây dựng như một chiến dịch truyền thông sức khỏe cộng đồng dành cho người trẻ từ 18–24 tuổi tại TPHCM. Chiến dịch hướng đến việc đưa chủ đề sức khỏe dạ dày đến gần hơn với người trẻ bằng một cách tiếp cận dễ hiểu, trực quan và gắn với đời sống thường ngày thay vì chỉ nhấn mạnh vào bệnh lý theo hướng khô cứng hoặc mang tính cảnh báo đơn thuần.

Thận là một trong những cơ quan quan trọng bậc nhất của cơ thể, đảm nhiệm vai trò lọc chất thải và lượng dịch dư thừa ra khỏi máu, từ đó giúp duy trì sự ổn định cho toàn bộ hoạt động sống. Tuy nhiên, có những thực phẩm quen thuộc hằng ngày lại có thể âm thầm làm tổn thương thận nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài. Dưới đây là 8 nhóm thực phẩm và đồ uống điển hình có thể ảnh hưởng không tốt tới chức năng thận.

8 thực phẩm hại thận nếu tiêu thụ quá nhiều

Thực phẩm chế biến sẵn

Các loại thực phẩm chế biến sẵn như thịt nguội, đồ ăn vặt đóng gói hay súp đóng hộp thường chứa nhiều natri và phụ gia phốt pho. Đây là những thành phần có thể khiến thận phải làm việc nhiều hơn.

Việc nạp quá nhiều natri trong thời gian dài còn có thể làm tăng huyết áp, từ đó góp phần gây tổn thương thận theo thời gian. Chính vì vậy, nhóm thực phẩm tiện lợi nhưng đậm vị này là thứ cần được kiểm soát nếu muốn bảo vệ chức năng lọc của thận.

Đồ uống có đường

Những loại đồ uống ngọt như nước ép đóng chai, nước có gas hay nước tăng lực là lựa chọn rất phổ biến, đặc biệt vào mùa nóng. Tuy nhiên, chúng lại chứa nhiều fructose và axit photphoric. Đây là hai thành phần có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận và ảnh hưởng tới chức năng thận nếu dùng quá nhiều.

Điều đáng nói đây đều là những loại đồ uống dễ uống, dễ dùng thường xuyên nên nguy cơ tích lũy theo thời gian càng đáng lưu ý hơn.

Thịt đỏ

Thịt đỏ như thịt bò, thịt cừu hay thịt lợn là nguồn cung cấp đạm quen thuộc trong bữa ăn. Tuy vậy, nếu ăn với lượng lớn, nhóm thực phẩm này có thể làm tăng gánh nặng cho thận do chứa nhiều protein và chất béo.

Khi cơ thể phải xử lý lượng đạm lớn hơn, lượng chất thải chuyển hóa cũng tăng lên, từ đó khiến chức năng thận chịu thêm áp lực. Đây là lý do việc ăn quá nhiều thịt đỏ trong thời gian dài không được xem là lựa chọn có lợi cho thận.

Thực phẩm nhiều muối

Bên cạnh thực phẩm chế biến sẵn, những món vốn có hàm lượng muối cao như dưa chua, ô liu hay các loại hạt rang muối cũng cần được chú ý. Ngoài ra, các món ăn được nêm quá nhiều muối trong quá trình nấu nướng hoặc chế biến cũng có thể gây tác động tương tự.

Tiêu thụ quá nhiều natri không chỉ liên quan đến tăng huyết áp mà còn có thể âm thầm làm tổn thương thận theo thời gian.

Thực phẩm nhiều caffeine

Tiêu thụ caffeine ở mức vừa phải thường được xem là an toàn với đa số người khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu dùng quá nhiều, chất này có thể làm cơ thể mất nước và làm tăng huyết áp, từ đó ảnh hưởng không tốt tới chức năng thận.

Nguồn caffeine không chỉ đến từ cà phê mà còn có trong một số loại trà và đồ uống khác. Vì vậy, việc sử dụng quá thường xuyên hoặc với lượng lớn cũng là điều nên cân nhắc.

Rượu

Việc uống rượu kéo dài có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng mất nước và làm rối loạn cân bằng điện giải, qua đó tạo thêm áp lực cho thận. Không chỉ vậy, rượu còn ảnh hưởng tới quá trình điều hòa huyết áp, yếu tố có liên quan chặt chẽ tới sức khỏe của thận.

Vì thế, đây cũng là nhóm đồ uống cần được hạn chế nếu muốn bảo vệ hai quả thận về lâu dài.

Chất tạo ngọt nhân tạo

Một số nghiên cứu cho thấy các chất tạo ngọt nhân tạo như aspartame và saccharin có thể tác động không tốt tới chức năng thận theo thời gian. Những thành phần này thường có mặt trong nước ngọt ăn kiêng, đồ ăn không đường và một số thực phẩm chế biến sẵn.

Dù được dùng để thay thế đường, nhóm chất này không đồng nghĩa với việc hoàn toàn vô hại nếu tiêu thụ kéo dài.

Thực phẩm giàu kali

Kali là khoáng chất cần thiết cho hoạt động của thần kinh và cơ bắp. Tuy nhiên, với những người đã bị suy giảm chức năng thận, việc nạp quá nhiều kali có thể trở thành vấn đề.

Những thực phẩm giàu kali như chuối, cam hay khoai tây trong trường hợp này cần được kiểm soát ở mức phù hợp. Điều đó không có nghĩa đây là thực phẩm xấu, mà là cần dùng có chừng mực khi chức năng thận đã bị ảnh hưởng.