Mỹ, Iran đều đã áp phong tỏa tại eo biển Hormuz, với phương thức thực hiện khác nhau, khiến tuyến hàng hải trọng yếu này gần như bị bóp nghẹt.

Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột gần hai tháng qua giữa Mỹ - Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu của thế giới đến từ vùng Vịnh. Tuy nhiên, ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia "thân thiện" đi qua.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu sau đó giảm tới 95%, từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn trung bình 8 tàu mỗi ngày. Hàng trăm tàu chấp nhận mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, do lo ngại bị IRGC tấn công.

Để đi qua Hormuz, các hãng vận hành tàu phải tìm đến những bên trung gian có thể liên hệ với IRGC và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải thực hiện.


Trực thăng AH-64 của quân đội Mỹ bay tuần tra phía trên eo biển Hormuz ngày 17/4. Ảnh: AFP

Dữ liệu từ nền tảng vận tải biển Lloyd's List Intelligence cho thấy số tàu có liên hệ với Iran được di chuyển qua Hormuz nhiều hơn so với những tàu không có liên hệ nào.

Iran cũng tiếp tục cho đội tàu của mình vận chuyển dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz, với trung bình 1,7 triệu đến 1,8 triệu thùng từ 15/3 đến 14/4, giúp nước này thu về khoảng 5 tỷ USD, theo thống kê của công ty dữ liệu thương mại Kpler. Trước khi xung đột bùng phát, Iran chỉ thu về 115 triệu USD mỗi ngày hồi tháng 2 nhờ xuất khẩu dầu thô, tương đương 3,45 tỷ USD mỗi tháng.

Tuy nhiên, tình hình thay đổi khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 tuyên bố áp lệnh phong tỏa với các cảng biển Iran, nhằm cắt đứt nguồn thu từ xuất khẩu dầu, gia tăng sức ép về kinh tế với Tehran.

Theo lệnh này, các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở khu vực cách Hormuz hơn 600 km sẽ chặn những tàu hàng đến hoặc đi từ Iran, trong khi phương tiện đến hoặc đi từ cảng của những nước khác vẫn được phép đi qua eo biển.

"Chúng tôi triển khai trực thăng AH-64 Apache ở trong và quanh eo Hormuz, nhằm tạo hiện diện rõ ràng và răn đe, đồng thời thúc đẩy dòng chảy thương mại thông suốt", chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper nói.

CENTCOM sau đó cho biết lệnh phong tỏa đã "hoàn toàn chặn đứng" hoạt động giao thương bằng đường biển của Iran. Hàng loạt tàu dầu, tàu hàng đã phải quay đầu về cảng Iran khi đối mặt với vòng phong tỏa của Mỹ, khiến Tehran đối mặt tổn thất kinh tế ngày càng lớn.

Theo ước tính của Miad Maleki, nhà phân tích của Quỹ Phòng vệ Dân chủ tại Mỹ, Iran có thể mất khoảng 435 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa, trong đó có 276 triệu USD xuất khẩu và chủ yếu là dầu thô, sản phẩm hóa dầu.

Đến ngày 17/4, Iran bất ngờ thông báo gỡ phong tỏa Hormuz để hưởng ứng việc Israel và Hezbollah đạt thỏa thuận ngừng bắn. Nhiều tàu bắt đầu di chuyển về phía eo biển Hormuz với ý định đi qua. Nhưng chưa đầy 24 giờ sau đó, Iran đảo ngược quyết định, do Mỹ chưa chấm dứt phong tỏa đối với các cảng của Tehran.

"Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, nhiều tàu đã vào vị trí để rời đi", Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia tại công ty phân tích hàng hải Windward, cho biết. "Nhưng thông tin về việc hai tàu bị tấn công khi đi qua Hormuz xuất hiện và dữ liệu theo dõi cho thấy 33 tàu đã từ bỏ ý định ban đầu".

Theo bà Bockmann, 12 tàu không có liên hệ rõ ràng với Iran đã đi qua được eo biển. Những tàu này cũng phải xin phép Iran và Tehran yêu cầu họ đi theo tuyến gần bờ nước này, thay vì hai luồng chính ở giữa eo biển như trước chiến sự.

"Không còn tự do hàng hải qua eo biển Hormuz", bà Bockmann nói.

Căng thẳng ở eo biển Hormuz sau đó gia tăng đáng kể, khi các tàu thương mại đối mặt với vòng "phong tỏa kép". Chỉ những tàu đã xin phép hoặc nộp phí cho Iran mới được đi qua eo biển Hormuz, nhưng khi ra tới vịnh Oman, họ đối mặt nguy cơ bị hải quân Mỹ chặn bắt.

Quân đội Mỹ ngày 19/4 đã bắt giữ một tàu chở dầu của Iran, khi phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa. CENTCOM cho biết hôm 22/4 rằng quân đội Mỹ đã buộc 29 tàu phải quay đầu kể từ khi áp lệnh phong tỏa.

Iran đáp trả bằng cách tăng cường nhắm mục tiêu vào các tàu hàng di chuyển qua Hormuz. Ít nhất ba tàu container đã bị xuồng vũ trang Iran nhắm bắn khi đi qua Hormuz trong ngày 22/4, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). IRGC sau đó thông báo bắt hai tàu hàng MSC Francesca và Epaminondas với cáo buộc "hoạt động mà không có giấy phép cần thiết".

Các diễn biến cho thấy Tehran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, "át chủ bài" có thể mang lại lợi thế cho Iran trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh.

"Iran đang nhắc nhở Mỹ rằng những lời đe dọa tấn công tàu thuyền là thật, và riêng điều đó cũng đủ để làm suy giảm lưu lượng qua Hormuz", Rosemary Kelanic, giám đốc tổ chức nghiên cứu đối ngoại Defense Priorities, cho biết.

Một nhà ngoại giao châu Âu tại Trung Đông nói với Washington Post rằng đây là cách Iran phát thông điệp "đừng thách chúng tôi, chúng tôi nói là làm", thêm rằng Tehran tin họ đang ở vị thế có lợi hơn và quyết định chưa tham gia đàm phán vòng hai với Mỹ.

Theo một số nhà phân tích, việc thiếu vắng sự hiện diện hải quân quy mô lớn của Mỹ tại Hormuz cho thấy Iran vẫn tạo ra sức ép đáng kể ở eo biển.

"Không ai cảm thấy yên tâm để nối lại hoạt động vận tải qua Hormuz, nếu chính hải quân Mỹ còn không muốn hoạt động tại đây", bà Kelanic nhận định.

"Chừng nào Iran còn tấn công, các hãng vận tải biển nhiều khả năng sẽ tiếp tục tránh xa khu vực", Anders Boenaes, giám đốc điều hành cấp cao của tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd, cho biết. "Việc không có cảnh báo trước đang khiến tình hình trở nên khó lường hơn".

VietBF@sưu tập

Taylor Sanders trễ hạn nộp 400 USD tiền phí và bị ban quản trị khu dân cư bị tịch thu ngôi nhà ở Bắc Carolina rồi bán phát mãi với giá bèo bọt.

Sự việc bắt nguồn từ 5 năm trước, khi Sanders được thông báo nợ 400 USD tiền phí của Ban quản trị khu dân cư (HOA) Weddington Hills ở bang Bắc Carolina.

HOA cho biết đã gửi nhiều thư cho chủ nhà, yêu cầu thanh toán tiền phí. Sanders thừa nhận bà nợ số tiền trên, nhưng nói rằng không nhận được thông báo nào từ ban quản lý.

Ban quản trị Weddington Hills sau đó quyết định áp dụng các biện pháp trừng phạt. Tháng 2/2021, HOA giành được quyền cầm giữ tài sản (lien) đối với ngôi nhà của Sanders. Hai tháng sau, bà nhận thông báo cho biết số nợ đã tăng lên khoảng 1.200 USD, kèm lời cảnh báo quá trình tịch thu tài sản chuẩn bị bắt đầu.

"Tôi cứ nghĩ đó chỉ là một trò đùa", Sanders nói với đài Action 9 News cuối tháng trước.


Khu nhà ở Mystic Point ở Carlsbad, bang California, có HOA quản lý. Ảnh: CalMatters

Tuy nhiên, mọi thủ tục pháp lý đều là thật. Sanders cuối cùng mất trắng ngôi nhà rộng hơn 300 m2 bên trong khu dân cư Weddington Hills. Theo hồ sơ địa phương, bất động sản này ban đầu bị bán với mức giá bèo bọt 49.000 USD. Chỉ 5 tháng sau, chủ sở hữu mới đã bán lại ngôi nhà với giá 850.000 USD.

"Thật tàn khốc đối với các con tôi. Tôi không mong điều này xảy ra với bất kỳ ai", Sanders nói. Bà hy vọng câu chuyện của mình sẽ là bài học để những chủ nhà khác không đánh giá thấp quyền lực của các ban quản trị khu dân cư, cũng như nắm rõ quyền lợi của bản thân.

Tại Mỹ, HOA là đơn vị do người dân thành lập để quản lý các khu dân cư. Ban quản trị HOA gồm các thành viên là cư dân tình nguyện trong khu, cũng có thể thuê thêm đơn vị quản lý, phần lớn là doanh nghiệp vì lợi nhuận, để phụ trách vận hành hàng ngày.

HOA đặt ra các quy định áp dụng với chủ nhà, người cho thuê trong khu, còn chủ sở hữu phải đóng phần chi phí cho các tiện ích chung, khu vực chung cho ban quản lý.

Đại diện HOA Weddington Hills từ chối bình luận về sự việc, nhưng hành động của họ được xác định là hoàn toàn hợp pháp, khiến Sanders không có cơ sở để khiếu kiện hay đòi lại nhà.

Theo luật hiện hành của bang Bắc Carolina, HOA có quyền áp đặt lệnh cầm giữ tài sản nếu chủ nhà không nộp phí. Nếu tình trạng nợ đọng tiếp diễn, ban quản trị được phép khởi xướng thủ tục tịch thu tài sản. Quyền lực này vốn được cấp để giúp HOA duy trì các tiêu chuẩn chung của khu dân cư, nhưng nhiều người mua nhà thường không hiểu rõ giới hạn quyền hạn và trách nhiệm của tổ chức này.

Thông thường, mục đích của các HOA là thu hồi nợ chứ không phải tịch thu nhà của chủ hộ. Người dân có thể kháng cáo lệnh tịch thu, nhưng các lựa chọn pháp lý bảo vệ họ rất hạn chế.

Các nhà lập pháp bang Bắc Carolina đang xem xét một dự luật nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi của người sở hữu nhà. Nếu được thông qua, luật mới sẽ yêu cầu ban quản lý phải đáp ứng những tiêu chí nghiêm ngặt hơn trước khi ra lệnh cầm giữ tài sản. HOA cũng bắt buộc phải gửi thông báo rõ ràng cho người dân về khoản nợ, các chi tiết liên quan và hậu quả pháp lý của việc không thanh toán.

Dù vậy, dự luật này vẫn đang bị đình trệ tại cơ quan lập pháp bang kể từ tháng 5 năm ngoái.

Suýt mất nhà vì khoản nợ từ chủ cũ

Jewel Inostroza, 56 tuổi, suýt mất nhà khi nợ 200 USD tiền phí quản lý tại khu dân cư ở thành phố Newnan, bang Georgia. Khi mới dọn đến ở vào năm 2008, Inostroza cảm thấy đây là một khu dân cư đẹp, ấm cúng, gắn kết, nhưng sau đó nhận ra căn nhà thuộc một "khu cộng đồng có lợi ích chung", nơi họ phải trả phí quản lý.

Phí HOA mà gia đình Inostroza phải đóng là 200 USD mỗi năm. Nhưng hai vợ chồng sau đó phát hiện căn nhà còn tồn nhiều khoản nợ phạt, phụ phí từ trước thời điểm họ mua, liên quan đến chăm sóc bãi cỏ và nhiều vấn đề nào phát sinh.

Gia đình không chấp nhận nộp các khoản phạt này, cho rằng chúng thuộc trách nhiệm của chủ cũ. Họ cho biết HOA cùng công ty quản lý khi đó là Homeowners Management đã không phản hồi các đề nghị xóa nợ của họ.

Hồ sơ CNBC thu thập được cho thấy khoản nợ này vẫn tiếp tục phình ra ít nhất từ năm 2012. Gia đình Inostroza cho biết trước năm 2011 họ liên lạc với HOA chủ yếu qua điện thoại. Đến tháng 8/2015, HOA đăng ký quyền cầm giữ đối với căn nhà của gia đình. Trong hồ sơ tòa án, HOA cho biết họ nợ 1.600 USD.

Giống như Inostroza, ngày càng nhiều người lần đầu mua nhà mua phải những bất động sản thuộc diện HOA quản lý mà không hay biết.

Theo Cục Điều tra Dân số Mỹ, khoảng 84% nhà ở riêng lẻ mới xây được bán trong năm 2022 thuộc các khu có HOA. Tại phần lớn các bang miền nam và miền tây, gần như không thể tìm được một căn riêng lẻ không thuộc HOA quản lý. Một số địa phương thậm chí yêu cầu gần như mọi dự án mới xây đều phải có HOA.

Khi mua nhà trong các khu có HOA quản lý, người mua thực chất không chỉ mua tài sản mà còn nhận luôn các nghĩa vụ tài chính gắn với căn nhà. Điều này đồng nghĩa nếu chủ cũ còn nợ phí hoặc bị phạt, khoản nợ sẽ "đi theo" bất động sản sang chủ mới.

HOA có quyền đăng ký quyền cầm giữ với căn nhà để đảm bảo thu hồi nợ. Đây là cơ chế pháp lý cho phép chủ nợ gán nghĩa vụ thanh toán vào tài sản, như nhà ở. Từ đó, HOA có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế như phát mại nhà. Giới chuyên gia mô tả mô hình này giống một "cái bẫy" nếu người mua không kiểm tra kỹ các khoản nợ phí của chủ cũ.

Trong trường hợp của gia đình Inostroza, hai vợ chồng bị khấu trừ thu nhập từ giữa năm 2015. Tuy nhiên, bà cho biết mình không được thông báo trước về biện pháp này và chỉ biết chuyện là khi nhận bảng lương. Mãi đến hai tuần sau, bà mới nhận được giấy báo.

Dù lương đã bị khấu trừ, tổng dư nợ HOA không giảm. Đến tháng 12/2016, gia đình đã nợ HOA hơn 4.300 USD.

Hai vợ chồng sau đó thuê luật sư. Năm 2016, luật sư của họ đã đạt thỏa thuận với luật sư phía HOA để chấm dứt khấu trừ lương. Theo thỏa thuận, vợ chồng họ sẽ trả khoảng 3.100 USD theo từng đợt. Hồ sơ CNBC thu thập cho thấy họ đã hoàn tất khoản thanh toán này hồi tháng 1/2023.

Tuy nhiên, HOA vẫn tiếp tục cộng tiền phạt và tính lãi. Gia đình Inostroza ước tính họ đã trả tổng cộng khoảng 12.000 USD tiền phạt và tiền bị khấu trừ lương cho HOA, chưa kể hàng nghìn USD phí luật sư. Homeowners Management và HOA không trả lời yêu cầu bình luận.

Theo Tom Skiba, lãnh đạo tổ chức đại diện cho các HOA, nhà ở là khoản đầu tư lớn nhất đời người đối với phần lớn người Mỹ, và HOA có trách nhiệm bảo vệ giá trị tài sản đó, nên các biện pháp cứng rắn của họ với những người không chịu nộp phí quản lý là phù hợp.

Trải nghiệm của gia đình Inostroza cho thấy rõ cơ chế quyền lực của HOA đang xuất hiện ở nhiều nơi trên khắp nước Mỹ.

Khảo sát năm 2023 của Rocket Mortgage với 1.001 người Mỹ sống trong khu có HOA cho thấy hơn một nửa, tương đương 57%, không thích mô hình này, và hơn 30% cho rằng HOA nắm quá nhiều quyền lực.

"Họ hoạt động như những 'chính quyền khu phố', thậm chí lấn át những quy định pháp luật hiện hữu", Steve Horvath, đồng sáng lập nhóm HOA United, cho biết.

Theo ông, gốc rễ của HOA nằm ở mong muốn của giới chức đô thị, muốn chuyển giao bớt trách nhiệm vốn dĩ phải do chính quyền đảm nhận, như bảo trì vỉa hè, đường nội bộ hay hệ thống thoát nước, những việc mà người dân vốn nghĩ mình đã đóng thuế để được hưởng.

Nhiều chủ nhà có tranh chấp với HOA cho biết họ rất khó tìm được sự hỗ trợ từ các cơ quan công quyền. Raelene Schifano, đồng sáng lập HOA United, nói rằng quyền duy nhất của chủ nhà là kiện ra tòa dân sự, nhưng con đường này hầu như không hiệu quả.

Các nhà lập pháp ở một số bang như Maryland, Florida đã đưa ra dự luật nhằm xử lý những vấn đề mà chủ nhà lâu nay phản ánh về HOA, nhưng đều vấp phải sự phản đối từ ngành quản lý chuyên nghiệp.

Đến nay, thay đổi chủ yếu vẫn phải xuất phát từ việc các chủ nhà vừa đấu tranh qua hệ thống tòa án, vừa tìm cách bầu ra một hội đồng quản trị mà họ tin là thực sự đại diện cho mình, Charlotte Morabito, bình luận viên tài chính của CNBC, nhận định.

VietBF@sưu tập

Giới chức nhiều bang phát cảnh báo về loài "giun điên" có nguồn gốc từ châu Á và rất khó tiêu diệt đang lan rộng khắp nước Mỹ.

Loài giun xâm hại này vô tình được đưa vào Mỹ từ cuối thế kỷ 19 và đến nay đã được phát hiện tại California, Michigan, Minnesota, Maine, Wisconsin, Iowa, Illinois, Indiana, Tennessee, Ohio, Florida, New Jersey, Nebraska, Oklahoma, Texas, Louisiana, Kentucky, New Hampshire và Colorado.

Giới chức Colorado lần đầu phát hiện sự hiện diện của loài giun này vào tháng 10/2025, tại khu phố Hilltop ở Denver. Chúng sau đó đã lan rộng ở loạt bang ở vùng Trung Tây nước Mỹ, trong đó có Kansas và Missouri.

Loài giun nhảy này được truyền thông Mỹ gọi là "giun điên" vì khi bị chạm vào hoặc bị quấy rầy, loài giun này sẽ kích hoạt cơ chế phòng vệ, quẫy đạp điên cuồng, trườn ngoằn ngoèo với tốc độ cực nhanh như một con rắn nhỏ, thậm chí có thể bật nảy lên khỏi mặt đất khoảng 30 cm.

Chúng có bề mặt nhẵn, màu xám đậm hoặc nâu, có khoang màu trắng sữa gần phần đầu. Đôi khi, chúng có thể tự ngắt đứt đuôi để chạy thoát.

"Hoạt động quá mức của loài giun nhảy làm suy thoái cấu trúc đất, gây hại cho rễ cây và làm đất khô nhanh, dẫn đến hiện tượng 'nghịch lý nghèo dinh dưỡng', tức đất vẫn có dinh dưỡng nhưng cây không thể hấp thụ. Điều này có thể làm tình trạng hạn hán thêm trầm trọng", Sở Nông nghiệp Colorado phát cảnh báo hôm 22/4.

Giới chức bang California cũng cảnh báo người dân cần đặc biệt cảnh giác với loài giun xâm hại này.

Điều đáng lo hơn là tốc độ sinh sôi của chúng rất nhanh, bởi loài giun này có thể sinh sản mà không cần giao phối. Các chuyên gia cảnh báo chỉ cần một con giun, thậm chí một kén nhỏ dưới đất hoặc gốc cây cũng có thể làm bùng phát một ổ giun xâm hại mới.


Giun nhảy trong nhà dân ở Mỹ. Ảnh: Turf Zone

Không chỉ phá hủy đất trồng, loài giun này còn đe dọa động vật hoang dã. Các chuyên gia cho biết chúng có thể gây độc với một số loài chim, kỳ nhông, làm xáo trộn hệ sinh thái địa phương.

Hiện chưa có phương pháp tiêu diệt giun hiệu quả. Theo chuyên gia, cách tốt nhất để loại bỏ chúng là cho vào túi nilon kín, phơi nắng 10 phút rồi vứt vào thùng rác.

Giới chức các bang đang kêu gọi người dân kiểm tra kỹ mọi vật liệu, loại đất đưa vào vườn, cũng như không mua giun nhảy làm mồi câu cá.

VietBF@sưu tập

Kate Loweth chưa trả xong khoản nợ cao học của mình thì phải tìm cách chuẩn bị tiền để ba con vào đại học, khi chương trình cho vay sinh viên bị siết chặt.

Kate Loweth hơn 20 năm trước vay tiền từ chương trình hỗ trợ sinh viên của chính phủ Mỹ để theo đuổi tấm bằng cao học. Khoản nợ ấy đã đeo bám Loweth suốt thời gian qua, không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu hàng tháng của gia đình, mà còn tác động trực tiếp đến lựa chọn đại học của các con.

Giờ đây, Loweth, mẹ của ba đứa con tuổi teen, vẫn còn nợ hàng chục nghìn USD, trong khi con gái lớn chuẩn bị vào đại học. Loweth rất muốn có thể lo cho các con học hết đại học như cô từng được bố mẹ hỗ trợ, nhưng điều đó là bất khả thi ở Thung lũng Silicon ở California, một trong những khu vực đắt đỏ nhất nước Mỹ.

Loweth nghĩ rằng dù không thể cho con cái một khởi đầu tài chính giống những gì mình được hưởng từ bố mẹ, cô hy vọng có thể cho chúng một hình mẫu tham chiếu và đưa ra những lựa chọn sáng suốt trong tương lai.

Hai con lớn của Loweth đã chọn học lớp 11 và 12 tại cao đẳng cộng đồng địa phương thông qua chương trình tín chỉ kép. Với chương trình này, sau khi tốt nghiệp, các em sẽ có ngay bằng cao đẳng, giúp gia đình tiết kiệm được hai năm học đại học. Ngoài ra, các con của cô cũng đi làm thêm, tự để dành tiền học và chi trả một phần chi phí cá nhân.


Lễ tốt nghiệp tại Đại học Toledo, bang Ohio, ngày 5/5/2018. Ảnh: AP

Trong nhiều năm, các gia đình ở Mỹ như nhà Loweth luôn đau đáu về học phí đại học, nhiều ông bố bà mẹ buộc phải vay mượn để con cái có cơ hội đến giảng đường.

Chương trình vay liên bang Parent Plus cho phép phụ huynh vay tiền từ ngân sách chính phủ để trang trải hầu hết chi phí học tập của con, từ học phí đến ăn ở. Theo dữ liệu từ danh mục Hỗ trợ Liên bang cho Sinh viên của Bộ Giáo dục Mỹ, tính đến hết quý đầu năm tài khóa hiện nay, kết thúc ngày 31/12/2025, tổng dư nợ Parent Plus đã lên tới 114,9 tỷ USD.

Trong 10 năm qua, dư nợ của chương trình này tăng thêm 43,8 tỷ USD. Điều đáng chú ý là số người vay không tăng tương ứng. Năm 2016, có khoảng 3,4 triệu phụ huynh nhận khoản vay này. Hiện con số này là 3,6 triệu người, tăng khoảng 6%. Trong khi đó, tổng số tiền giải ngân lại tăng hơn 61%, cho thấy mỗi gia đình đang phải vay nhiều hơn đáng kể để bù vào chi phí học đại học ngày càng tăng.

Học phí tại nhiều trường ở Mỹ hiện neo ở mức rất cao. Hồi tháng 3, Đại học George Washington thông báo học phí năm học 2026-2027 sẽ tăng lên 72.000 USD. Với sinh viên năm nhất, chi phí cơ bản cho nhà ở và ăn uống là hơn 18.000 USD. Như vậy, tổng chi phí cho một năm học tại một trường đại học top đầu tại Mỹ có thể tiến sát mốc 100.000 USD.

Trên thực tế, không phải gia đình nào cũng trả toàn bộ mức học phí niêm yết. Nhiều sinh viên nhận được học bổng, trợ cấp hoặc hỗ trợ từ các chương trình vừa học vừa làm. Phần thiếu hụt còn lại thường được bù bằng các khoản vay do sinh viên, bố mẹ, thậm chí ông bà đứng tên trên hồ sơ.

Khảo sát năm 2025 của Sallie Mae, ngân hàng chuyên cung cấp các khoản vay tư nhân cho sinh viên, cho thấy bố mẹ tại Mỹ đang dùng tiền lương, tiền tiết kiệm và cả tiền vay nợ để gánh khoảng một nửa chi phí đại học cho con cái.

Thực trạng càng thêm khó khăn khi mức trần vay mới qua chương trình Parent Plus chỉ cho phép phụ huynh vay 20.000 USD mỗi năm và tối đa 65.000 USD cho toàn bộ quá trình học.

Ngoài ra, Đạo luật To Đẹp (OBBBA), được Tổng thống Donald Trump ký ban hành vào mùa hè năm ngoái, cũng loại bỏ một số lựa chọn trả nợ linh động theo thu nhập đối với các khoản vay mới trong khuôn khổ Parent Plus, đồng nghĩa nhiều gia đình sẽ phải chịu mức thanh toán hàng tháng cao hơn.

Việc chương trình Parent Plus siết trần vay diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều người Mỹ hoài nghi về giá trị đánh đổi của tấm bằng đại học 4 năm. Học phí tăng, nợ sinh viên kéo dài và cơ hội việc làm mơ hồ khiến nhiều gia đình bắt đầu xem việc giúp con mua nhà là khoản đầu tư thiết thực hơn, thay vì ưu tiên dồn tiền cho học phí.

Theo báo cáo của Northwestern Mutual, 74% phụ huynh có con sống cùng nhà cho biết họ sẽ cân nhắc hoặc đã bắt đầu lên kế hoạch tài chính để hỗ trợ con mua nhà riêng. Trong số đó, 29% nói rằng giúp con sở hữu nhà quan trọng hơn trả học phí đại học.

"Khoản nợ cao học 20 năm trước giờ đây là bài học xương máu cho gia đình, buộc cả nhà phải nói chuyện thẳng thắn hơn về tiền bạc và cân nhắc kỹ các lựa chọn", Loweth cho biết.

VietBF@sưu tập

AFP hôm qua (23.4) đưa tin cuộc tranh cãi giữa chính phủ Mexico và Nhà Trắng nhanh chóng leo thang theo sau cái chết của 2 người Mỹ trong một chiến dịch truy quét ma túy ở Mexico.

Trước đó, 2 công dân Mỹ đã thiệt mạng do tai nạn xe cộ ở bang miền bắc Chihuahua hôm 19.4. Hai nhà điều tra người Mexico ngồi cùng xe cũng tử vong. Đài CBS và các cơ quan truyền thông khác của Mỹ đưa tin 2 nạn nhân là đặc vụ CIA.


Ảnh: Reuters

Còn Đại sứ quán Mỹ tại Mexico chỉ xác nhận họ là nhân viên của sứ quán chứ không bình luận thêm. Nhưng nhiều thông tin cho rằng đó là 2 đặc vụ của Cơ quan tình báo Mỹ (CIA).

Đến ngày 22.4 (giờ địa phương), Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cho hay phía cơ quan chức năng đang mở cuộc điều tra nhằm xác định liệu những cá nhân trong vụ tai nạn vào thời điểm đó đang lén lút tham gia một chiến dịch an ninh nội địa mà không xin phép hay không. Trước báo giới, bà Sheinbaum khẳng định quân đội nước này không hề nắm được thông tin rằng có người nước ngoài tham dự chiến dịch.

Cùng ngày, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump mong đợi sự cảm thông từ người đồng cấp Sheinbaum đối với 2 sinh mạng người Mỹ đã mất. Và chính quyền ông Trump mong muốn tăng cường hợp tác với Mexico.

Vụ việc làm dấy lên tranh cãi giữa hai nước trong bối cảnh hoạt động phối hợp thực địa giữa lực lượng thực thi pháp luật Mỹ và lực lượng an ninh Mexico hiếm khi được tổ chức, vì đây là vấn đề nhạy cảm về chính trị tại Mexico. Bản thân bà Sheinbaum đã phản đối việc chính quyền ông Trump muốn thực hiện các cuộc không kích hoặc triển khai bộ binh để trừ khử các băng nhóm ma túy trên lãnh thổ nước này.

VietBF@sưu tập

Bánh mì thịt là bữa sáng quen thuộc, nhưng liệu thói quen này có làm đường huyết tăng vọt?

Một chuyên gia dinh dưỡng sẽ giải thích rõ về vấn đề trên, đồng thời mách bạn bí quyết để thưởng thức ổ bánh mì thơm ngon mà vẫn giữ đường huyết ổn định.

Protein giúp giảm tốc độ và mức độ tăng đường huyết
Chuyên gia dinh dưỡng Brittany Poulson, nhà tư vấn và giáo dục về bệnh tiểu đường của Mỹ, cho biết: Một ổ bánh mì thịt thường sẽ gây ra sự tăng lượng đường trong máu, đặc biệt là trong vòng 1 - 2 giờ đầu sau khi ăn.


Chuyên gia mách bạn bí quyết để thưởng thức ổ bánh mì thơm ngon, giữ đường huyết ổn định

Ảnh: P.H tạo từ GM

Bánh mì trắng làm tăng đường huyết nhanh chóng vì được làm từ ngũ cốc tinh chế, có chỉ số đường huyết cao và ít carbohydrate phức hợp, khiến tiêu hóa và hấp thụ nhanh hơn so với ngũ cốc nguyên hạt.

Trong khi đó, thịt bổ sung protein nạc, đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tốc độ hấp thụ carbohydrate. Protein giúp làm chậm quá trình làm trống dạ dày, trì hoãn sự hấp thụ đường và kích thích phản ứng insulin ít hơn, ổn định hơn.

Mặc dù không ngăn chặn hoàn toàn sự tăng đường huyết, protein giúp giảm tốc độ và mức độ tăng đột biến, theo trang tin sức khỏe Verywell Health.

Mẹo ăn bánh mì thịt không tăng đường huyết
Chuyên gia Poulson cho biết: Bạn không cần từ bỏ món ngon này. Những điều chỉnh đơn giản sau sẽ giúp bạn thưởng thức bánh mì trong khi vẫn giữ lượng đường trong máu ổn định hơn.

Chú ý đến khẩu phần ăn: Để ngăn ngừa tình trạng đường huyết tăng đột biến, nguyên tắc chung là nên tiêu thụ 30 - 60 gram carbohydrate mỗi bữa - tương đương với 1 ổ bánh mì trắng. Tuy nhiên, để kiểm soát lượng đường trong máu hiệu quả hơn, chỉ nên giới hạn mỗi lần nửa ổ bánh mì, chứa 10 - 25 gram carbohydrate.

Chọn loại bánh mì: Bánh mì đen (nguyên cám) có chỉ số đường huyết thấp hơn nhiều (49) so với bánh mì trắng (69), khiến lượng đường trong máu tăng chậm và ổn định hơn.

Thêm rau: Bổ sung rau, dưa chuột, cà chua, hành tây hoặc ớt chuông để tăng chất xơ.

Thêm chất béo lành mạnh: Dùng bơ trái, phô mai hoặc sốt mayonnaise.

Những thay đổi nhỏ này giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và giảm mức độ tăng đột biến lượng đường trong máu.

Đặc biệt, để tốt cho sức khỏe tổng thể, nên chọn thịt gà hoặc thịt nạc, tránh thịt mỡ hoặc thịt chế biến sẵn.

Ngoài ra, điều quan trọng là cần kết hợp với chế độ ăn uống tổng thể cân bằng, lành mạnh trong suốt cả ngày.

VietBF@sưu tập

Tinh bột thường bị xem là nguyên nhân gây tăng cân. Nhưng trên thực tế, mọi thứ không đơn giản như vậy. Tinh bột là nguồn năng lượng chính của cơ thể, đặc biệt quan trọng đối với não và cơ bắp.

Cơ thể tiêu hóa tinh bột, chuyển thành đường glucose và hấp thụ vào máu. Hoóc môn insulin từ tuyến tụy tiết ra sẽ đưa glucose từ máu vào tế bào. Tế bào sẽ sử dụng nguồn glucose này làm nhiên liệu hoạt động, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).


Tăng cân không nằm ở chuyện có ăn tinh bột hay không mà ở thời điểm ăn, lượng ăn và mức độ vận động trong ngày

ẢNH: N.Quý tạo từ GM

Sau bữa ăn tinh bột, đường huyết và insulin sẽ tăng. Đây là một quá trình sinh lý hoàn toàn bình thường, cho thấy cơ thể đang huy động năng lượng nhanh chóng.

Do đó, đường huyết tăng sau bữa ăn có tinh bột không phải là điều gây hại. Vấn đề chỉ xảy ra khi lượng tinh bột vượt quá nhu cầu hoặc khi cơ thể không sử dụng hết đường glucose, khiến phần dư thừa bị chuyển thành mỡ thừa.

Ăn tinh bột sai thời điểm dễ làm tăng tích mỡ
Cơ thể người hoạt động theo nhịp sinh học. Nhịp sinh học sẽ ảnh hưởng đến cách xử lý đường glucose và calo trong ngày. Buổi sáng, cơ thể thường nhạy hơn với hoóc môn insulin, giúp xử lý glucose hiệu quả. Ngược lại, vào buổi tối, độ nhạy insulin giảm, khiến đường huyết sau ăn dễ tăng cao hơn.

Điều này có nghĩa là nếu ăn cùng một lượng tinh bột, cơ thể có thể xử lý tốt hơn vào ban ngày và kém hiệu quả hơn vào ban đêm. Đây là lý do vì sao thời điểm ăn lại ảnh hưởng đến nguy cơ tích mỡ.

Nguy cơ tích mỡ sẽ cao nếu ăn nhiều và ít vận động
Tuy nhiên, không phải cứ ăn tinh bột buổi tối là sẽ tăng cân và tích mỡ. Nguy cơ tích mỡ sẽ cao nếu ăn nhiều và ít vận động. Buổi tối là thời điểm cơ thể giảm hoạt động, nhu cầu năng lượng thấp hơn và khả năng xử lý glucose cũng kém hơn.

Vận động cũng ảnh hưởng lớn đến lượng đường glucose trong máu. Đường huyết thường lên đỉnh khoảng 30 đến 60 phút sau bữa ăn chính hoặc ăn nhẹ. Nếu đi bộ, vận động trong thời điểm này thì cơ bắp sẽ tận dụng hiệu quả đường glucose trong máu, tránh tình trạng glucose dư thừa và tích thành mỡ.

Phân bổ lượng tinh bột theo nhịp sinh học và mức độ vận động
Cách đơn giản để hạn chế tích mỡ khi ăn tinh bột là phân bổ phần lượng tinh bột này theo nhịp sinh học và mức độ vận động của cơ thể. Buổi sáng và buổi trưa nên là thời điểm ăn phần lớn lượng tinh bột trong ngày. Đây là lúc cơ thể sử dụng calo hiệu quả nhất.

Nếu có tập luyện, người tập có thể ăn nhẹ với một lượng tinh bột vừa phải trước khi tập. Lượng tinh bột này sẽ cung cấp năng lượng để cơ bắp hoạt động hiệu quả. Sau buổi tập cũng có thể ăn tinh bột để cơ bắp phục hồi. Trong khi đó, buổi tối nên giảm lượng tinh bột, đặc biệt là tránh ăn nhiều vào sát giờ ngủ. Cách ăn tinh bột này giúp đồng bộ giữa lượng năng lượng nạp vào và khả năng sử dụng của cơ thể, từ đó hạn chế việc tích trữ mỡ thừa, theo Healthline.

VietBF@sưu tập