Việc Iran siết chặt eo biển Hormuz đã làm rung chuyển hệ thống kinh tế toàn cầu, song Israel - quốc gia cùng Mỹ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Tehran - lại là ngoại lệ đáng chú ý.


Tàu chở dầu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters/TTXVN

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (Hong Kong, Trung Quốc), kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát ngày 28/2, nhiều nền kinh tế từ châu Á, châu Âu đến Mỹ đã phải chịu sức ép nặng nề do giá dầu và khí đốt tăng vọt, kéo theo chi phí nhiên liệu và điện năng leo thang. Tuy nhiên, Israel phần lớn tránh được cú sốc này, nhờ ba mỏ khí đốt quy mô lớn nằm sâu dưới lòng Địa Trung Hải.

Ông Gabriel Mitchell, chuyên gia an ninh năng lượng và nghiên cứu viên tại Quỹ Marshall Đức, nhận định: “Việc phát hiện khí tự nhiên ngoài khơi đã đặt Israel vào vị thế ít chịu áp lực kinh tế về năng lượng hơn so với nhiều quốc gia khác”.

Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy khí tự nhiên tại ba mỏ nói trên hiện chiếm khoảng 70% sản lượng điện và 45% tổng nguồn cung năng lượng của Israel. Các hợp đồng dài hạn với mức giá cố định cũng góp phần giữ ổn định thị trường nội địa bất chấp chiến sự.

Tuy nhiên, xung đột không hẳn không để lại tác động. Ngay khi chiến sự nổ ra, Israel đã yêu cầu các tập đoàn năng lượng Chevron và Energean tạm dừng hoạt động tại hai mỏ Leviathan và Karish nhằm phòng ngừa nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa. Quyết định này đồng thời làm gián đoạn nguồn xuất khẩu sang Ai Cập và Jordan - hai quốc gia vốn phụ thuộc lớn vào sản lượng từ mỏ Leviathan.

Ông Amit Mor, giảng viên cấp cao tại Đại học Reichman, cảnh báo: “Nếu một giàn khai thác bị tên lửa đánh trúng, vụ nổ có thể rất lớn, dẫn tới thiệt hại toàn phần và mất nhiều năm cùng hàng tỷ USD để khôi phục”.

Trong bối cảnh đó, mỏ Tamar đã trở thành trụ cột của hệ thống năng lượng Israel. Với sản lượng khoảng 11 tỷ m3 mỗi năm, Tamar gần như đáp ứng toàn bộ nhu cầu nội địa, vốn dao động từ 12 - 13 tỷ m3/năm.

Theo ông Mitchell, Tamar mang ý nghĩa mang tính sống còn. Israel có thể tạm dừng xuất khẩu hoặc ngừng khai thác Karish trong ngắn hạn, nhưng xét từ góc độ an ninh năng lượng quốc gia, Tamar là không thể thay thế.

Để bù đắp phần thiếu hụt do các mỏ bị đóng cửa, Israel đã kích hoạt lại các nguồn năng lượng thay thế. Các nhà máy nhiệt điện than, từng chuyển đổi sang khí nhưng vẫn duy trì khả năng vận hành song song, được đưa trở lại hoạt động. Nguồn điện từ diesel cũng được huy động, dù chi phí cao hơn đáng kể.

Việc phụ thuộc vào các nhiên liệu đắt đỏ hơn khiến giá điện tại Israel sẽ tăng khi cơ quan quản lý điều chỉnh biểu giá vào tháng 6.

Trong khi đó, các quốc gia láng giềng nhập khẩu khí đốt từ Israel lại đối mặt với bức tranh kém tích cực hơn. Jordan và Ai Cập phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu từ vùng Vịnh cũng như khí đốt từ mỏ Leviathan.

Tại Ai Cập, chính phủ đã áp đặt lệnh giới nghiêm từ 21h đối với các cửa hàng, nhà hàng và trung tâm thương mại nhằm hạn chế tiêu thụ năng lượng, trong bối cảnh giá đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi chiến sự bùng phát.

Cả Jordan và Ai Cập đã chính thức đề nghị Israel nối lại xuất khẩu khí đốt, song Israel ưu tiên bảo đảm an ninh năng lượng trong thời chiến hơn là duy trì các cam kết cung ứng khu vực.

Ở lĩnh vực dầu mỏ, chuỗi cung ứng của Israel vẫn thể hiện khả năng duy trì đáng kể, chủ yếu nhờ không phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Phần lớn dầu của nước này đến từ Azerbaijan và Kazakhstan, được cung cấp qua đường ống tới Thổ Nhĩ Kỳ trước khi được vận chuyển bằng đường biển.

Dù không rơi vào tình trạng thiếu hụt, nhưng giá xăng tại Israel vẫn tăng mạnh do chịu tác động từ thị trường toàn cầu. Bộ Năng lượng Israel cho biết giá xăng có thể chạm ngưỡng 8 shekel (khoảng 2,5 USD)/lít - mức cao nhất trong hai năm qua, trong bối cảnh quốc gia này vốn đã thuộc nhóm có giá nhiên liệu cao trên thế giới.

Nguồn cung dầu đồng thời mang ý nghĩa chiến lược quan trọng. Nhà máy lọc dầu Bazan tại thành phố cảng Haifa - cơ sở lớn nhất của Israel - không chỉ sản xuất nhiên liệu dân dụng mà còn cung cấp nhiên liệu máy bay phục vụ các nhiệm vụ tấn công tầm xa của không quân Israel nhằm vào Iran.

Cơ sở này đã ba lần trở thành mục tiêu của tên lửa Iran, gần nhất là ngày 29/3, song đều nhanh chóng được khôi phục và vẫn duy trì hoạt động.

Theo ông Mor, một chuyến bay khứ hồi từ Israel tới Tehran tiêu tốn khoảng 10 - 12 tấn nhiên liệu máy bay, tương đương lượng nhiên liệu mà một chiếc ô tô gia đình sử dụng trong vòng 10 - 20 năm.

VietBF@sưu tập

Xuất khẩu dầu của Venezuela trong tháng 3/2026 đã vượt ngưỡng 1 triệu thùng/ngày, lần đầu tiên kể từ tháng 9/2025, nhờ gia tăng bán hàng sang các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ và vận chuyển tới khu vực Caribe để lưu trữ.


Một cơ sở lọc dầu tại Punto Fijo, bang Falcon, Venezuela. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo các cơ quan chức năng, tổng cộng 60 tàu đã rời Venezuela trong tháng 3/2026, vận chuyển khoảng 1,09 triệu thùng dầu thô và nhiên liệu mỗi ngày, cùng với khoảng 360.000 tấn hóa dầu và các sản phẩm phụ. Mức này tăng mạnh so với tháng 2/2026, khi xuất khẩu chỉ đạt trung bình khoảng 737.000 thùng/ngày.

Đà tăng xuất khẩu diễn ra sau khi Caracas và Washington đạt được thỏa thuận hồi tháng 1, cho phép cung cấp dầu và nhiên liệu Venezuela ra thị trường quốc tế dưới sự giám sát của Mỹ. Thỏa thuận này được ký kết sau biến động chính trị lớn tại Venezuela, tạo điều kiện để các công ty thương mại quốc tế như Vitol và Trafigura đóng vai trò chủ đạo trong xuất khẩu, cùng với việc tập đoàn Chevron gia tăng hoạt động.

Trong tháng 3/2026, các công ty thương mại đã xuất khẩu khoảng 635.000 thùng/ngày, trong khi Chevron nâng khối lượng xuất khẩu lên 267.000 thùng/ngày, tăng so với mức 209.000 thùng/ngày của tháng trước.

Sản lượng dầu thô phục hồi cùng với nỗ lực giải phóng lượng tồn kho tích lũy trong thời gian bị phong tỏa dầu mỏ trước đó là động lực chính thúc đẩy xuất khẩu. Ngoài ra, việc sử dụng các tàu chở dầu cỡ lớn hơn, đặc biệt cho các chuyến hàng sang Ấn Độ, đã giúp cải thiện tốc độ bốc xếp tại cảng Jose - trung tâm xuất khẩu dầu chủ lực của Venezuela.

Các chuyên gia nhận định xu hướng tăng xuất khẩu có thể tiếp tục trong thời gian tới nếu sản lượng và điều kiện vận chuyển được duy trì ổn định.

VietBF@sưu tập

Tối, một anh chàng đi mua đồ ăn quên không mang tiền liền gọi điện kêu vợ mang tiền xuống. Trong lúc chờ đợi, anh chàng thấy một cô bé xinh xinh đang đứng đốt vàng mã, liền tiến lại bắt chuyện.

– Em đang làm gì đấy?
– Em đang gửi tiền xuống cho người nhà.
– Ừ. Anh cũng đang đợi người nhà gửi tiền xuống.

Khi anh chàng vừa nói xong cô bé liền tái mặt, bỏ đi không quay đầu lại.
Chưa hết, còn mấy người cũng đang hóa vàng ngay gần đấy cũng bỏ chạy thục mạng.

VietBF@sưu tập

Ít ai biết rằng có một kiểu ngủ có thể làm tăng gấp đôi nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đặc biệt nguy hiểm ở người lớn tuổi, theo nghiên cứu mới vừa được công bố trên tạp chí y khoa European Heart Journal.

Nhằm tìm hiểu chính xác mối liên quan giữa sự biến đổi trong giờ đi ngủ, giờ thức dậy và thời gian ngủ đối với các biến cố tim mạch như đau tim, đột quỵ, các nhà khoa học từ Đại học Oulu, Phần Lan đã theo dõi 3.231 người tham gia, ở độ tuổi trung bình là 46, được theo dõi trong hơn 1 thập kỷ.

Những người tham gia được đeo thiết bị để theo dõi thời lượng và thời điểm ngủ.


Để giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, bạn nên cố gắng đi ngủ vào một giờ cố định mỗi đêm

Ảnh minh họa: AI

Kết quả cho thấy những người có giờ đi ngủ thất thường đối mặt với nguy cơ biến cố tim mạch nghiêm trọng như đau tim, đột quỵ cao gấp đôi, đặc biệt rõ rệt ở nhóm ngủ dưới 8 tiếng mỗi đêm, theo trang tin y khoa News Medical.

Tuy nhiên, giờ thức dậy không đều đặn lại không liên quan đến các biến cố tim mạch.

Các nhà nghiên cứu giải thích rằng tính đều đặn của giờ đi ngủ có thể quan trọng đối với sức khỏe tim mạch. Nó phản ánh nhịp điệu của cuộc sống hằng ngày, và mức độ biến động của chúng.

Tác giả nghiên cứu, cô Laura Nauha, Đại học Oulu, lưu ý rằng đây là lần đầu tiên họ xem xét riêng biệt sự biến đổi của giờ đi ngủ, giờ thức dậy và thời gian ngủ để tìm ra mối liên quan với các biến cố tim mạch lớn.

Các nhà nghiên cứu kết luận: Duy trì một lịch trình ngủ đều đặn là điều mà ai cũng có thể làm được để bảo vệ quả tim của mình.

Vì vậy, để giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, bạn nên cố gắng đi ngủ vào một giờ cố định mỗi đêm. Giờ đi ngủ quá thất thường, đặc biệt là nếu ngủ ít hơn 8 tiếng, có thể khiến trái tim bạn gặp nguy hiểm gấp đôi.

VietBF@sưu tập

Bữa sáng thường được xem là bữa ăn quan trọng trong ngày. Điều cần lưu ý cách ăn sáng cũng ảnh hưởng nhiều đến cân nặng. Ăn không đúng sẽ khiến khó giảm cân.

Nhiều người đang cố gắng giảm cân nhưng lại mắc những sai lầm ngay từ buổi sáng mà không nhận ra. Những sai lầm này có thể làm cơ thể tích mỡ dễ hơn hoặc gây mất kiểm soát việc ăn uống trong ngày, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).


Bữa ăn sáng nhiều tinh bột và đường sẽ khiến khó giảm cân, thậm chí tăng cân

ẢNH: AI

Do đó, để giảm cân hiệu quả, mọi người cần tránh những kiểu ăn sáng sau.

Ăn sáng quá trễ
Một số người không ăn sáng ngay sau khi thức dậy mà để đến gần trưa mới ăn. Điều này khiến cơ thể phải nhịn ăn quá lâu.

Khi quá đói, chúng ta sẽ khó kiểm soát lượng ăn và dễ chọn các món nhiều calo. Mọi người cũng có xu hướng ăn nhanh và ăn nhiều hơn bình thường. Do đó, ăn sáng quá trễ thường không có lợi cho kiểm soát cân nặng.

Không uống đủ nước vào buổi sáng
Sau khi ngủ dậy, cơ thể thường thiếu nước. Nếu không uống nước mà ăn ngay hoặc chỉ uống cà phê, cơ thể có thể nhầm cảm giác khát thành đói. Điều này khiến chúng ta ăn nhiều hơn mức cần thiết. Một ly nước vào buổi sáng là cách đơn giản giúp giảm cảm giác đói không cần thiết và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Bữa sáng thiếu cân bằng kéo dài
Nhiều người có thói quen ăn đi ăn lại một kiểu bữa sáng, chẳng hạn chỉ ăn bánh mì trắng hoặc xôi. Dù những thực phẩm này không xấu nhưng nếu ăn liên tục trong thời gian dài mà thiếu các nhóm chất khác thì không tốt cho sức khỏe.

Cơ thể sẽ nhanh đói hơn và khó duy trì năng lượng ổn định. Điều này khiến chúng ta dễ ăn vặt hay ăn nhiều hơn vào bữa trưa hoặc tối. Một bữa sáng không cần quá cầu kỳ nhưng nên có sự đa dạng để giúp no lâu và dễ kiểm soát cân nặng hơn. Thành phần bữa sáng nên có đủ protein, chất xơ và chất béo lành mạnh.

Ăn sáng qua loa
Không phải cứ ăn càng ít thì càng giảm cân nhanh. Chẳng hạn, có những trường hợp chỉ ăn một trái táo hoặc uống ly sữa rồi đi làm. Nhưng cách này có thể không hiệu quả.

Khi ăn sáng quá ít, cơ thể không đủ năng lượng và sẽ nhanh đói lại, dễ ăn vặt. Đến cuối ngày, chúng ta có thể ăn nhiều hơn bình thường để bù lại. Vì vậy, ăn quá ít vào buổi sáng sẽ không giúp giảm cân nếu chính nó làm chúng ta ăn nhiều hơn vào các bữa sau.

Chọn món nhiều đường bột
Đây là sai lầm rất phổ biến. Nhiều người ăn sáng bằng bánh ngọt, bánh bông lan, bột chiên hoặc uống trà sữa, cà phê sữa. Những món này khiến cơ thể nhanh đói lại. Sau khi ăn, đường huyết tăng cao nhưng rồi cũng tụt xuống nhanh. Đường huyết giảm sẽ gây đói và thèm ăn, đặc biệt là đồ ngọt. Điều này khiến chúng ta ăn nhiều hơn trong ngày và nỗ lực giảm cân trở nên khó khăn hơn, theo Healthline.

VietBF@sưu tập

Uống một cốc nước ngay sau khi thức dậy là thói quen mang lại lợi ích đáng kể trong việc kiểm soát huyết áp, theo các chuyên gia.

Sau một đêm dài không bổ sung nước, cơ thể thường rơi vào trạng thái thiếu nước nhẹ. Tình trạng này có thể làm giảm thể tích máu, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì tuần hoàn. Việc bổ sung nước vào buổi sáng giúp cải thiện lưu thông máu và hỗ trợ ổn định huyết áp, theo chuyên trang sức khỏe Harvard Health Publishing (Mỹ).

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học Nutrients năm 2025 cho thấy khoảng 50% người trưởng thành có dấu hiệu mất nước nhẹ, và nhóm này có các chỉ số sức khỏe kém hơn, bao gồm nguy cơ rối loạn huyết động cao hơn. Điều này cho thấy tình trạng thiếu nước không hiếm gặp và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch.


Việc bổ sung nước vào buổi sáng giúp cải thiện lưu thông máu và hỗ trợ ổn định huyết áp

Ảnh: AI

Bác sĩ Nieca Goldberg, chuyên gia tim mạch tại Trung tâm Y tế NYU Langone (Mỹ), cho biết mất nước nhẹ cũng có thể làm thay đổi thể tích máu và khiến huyết áp dao động. Khi cơ thể thiếu nước, nồng độ natri tăng lên, kích thích giải phóng hormone vasopressin, làm co mạch và có thể khiến huyết áp tăng.

Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, duy trì đủ nước là một phần quan trọng trong kiểm soát huyết áp, bên cạnh chế độ ăn và vận động. Mất nước không chỉ làm huyết áp giảm mà còn có thể gây tăng huyết áp do cơ thể phản ứng bằng cách co mạch.

Các chuyên gia khuyến nghị nên uống khoảng 200 - 300 ml nước ấm ngay sau khi thức dậy để “kích hoạt” hệ tuần hoàn. Thói quen này giúp làm loãng máu, giảm áp lực lên thành mạch và hỗ trợ ổn định huyết áp ngay từ đầu ngày.

Dù chỉ là một thay đổi nhỏ, việc uống nước buổi sáng có thể mang lại tác động đáng kể đối với sức khỏe tim mạch. Với người có nguy cơ tăng huyết áp, đây là thói quen dễ thực hiện nhưng có giá trị lâu dài nếu duy trì đều đặn.

VietBF@sưu tập

Gừng là gia vị quen thuộc trong gian bếp, nhưng ít ai biết rằng chỉ cần một lát gừng mỗi ngày cũng có thể mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho sức khỏe.

Gừng chứa các hợp chất hoạt tính sinh học như gingerol - chất có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh. Những hoạt chất này giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do, đồng thời hỗ trợ giảm viêm trong cơ thể, theo Cleveland Clinic (Mỹ).

Một trong những lợi ích rõ rệt nhất của gừng là hỗ trợ tiêu hóa. Bác sĩ Roxanne B. Sukol, chuyên gia y học dự phòng ở Mỹ, cho biết gừng có thể kích thích nhu động ruột và giúp thức ăn di chuyển trong hệ tiêu hóa nhanh hơn. Điều này đặc biệt hữu ích với những người thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu hoặc buồn nôn.


Gừng không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn có thể giúp kiểm soát đường huyết và giảm viêm mạn tính

Ảnh: AI

Chuyên gia Cynthia Sass, nhà dinh dưỡng học tại Mỹ, cho biết gừng không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn có thể giúp kiểm soát đường huyết và giảm viêm mạn tính - 2 yếu tố liên quan mật thiết đến nhiều bệnh lý hiện đại như tiểu đường và tim mạch. Theo bà Cynthia Sass, việc sử dụng gừng thường xuyên với liều lượng hợp lý có thể góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.

Không chỉ vậy, gừng còn được biết đến với khả năng giảm buồn nôn. Nhiều nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp giảm triệu chứng buồn nôn do say tàu xe, mang thai hoặc sau phẫu thuật. Một lượng nhỏ gừng mỗi ngày có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng này.

Ở góc độ tim mạch, gừng cũng mang lại những lợi ích nhất định. Bác sĩ Andrew Freeman, chuyên gia tim mạch tại National Jewish Health (Mỹ), nhận định các thực phẩm giàu hợp chất chống viêm như gừng có thể hỗ trợ giảm cholesterol và cải thiện chức năng mạch máu, từ đó góp phần bảo vệ tim mạch.

Ngoài ra, gừng còn có tác dụng làm ấm cơ thể và hỗ trợ tăng cường miễn dịch. Trong y học cổ truyền, gừng thường được sử dụng để giảm triệu chứng cảm lạnh, đau họng. Dù không phải là “thuốc chữa bệnh”, nhưng việc bổ sung gừng vào chế độ ăn hằng ngày có thể giúp cơ thể chống chọi tốt hơn với các tác nhân gây bệnh.

Các chuyên gia khuyến nghị chỉ cần khoảng 1 - 2 lát gừng tươi mỗi ngày là đủ để tận dụng lợi ích, có thể dùng dưới dạng pha trà, thêm vào món ăn hoặc ăn trực tiếp. Tuy nhiên, không nên lạm dụng, đặc biệt với người có bệnh dạ dày, sỏi mật hoặc đang dùng thuốc chống đông máu.

Dù chỉ là một lát nhỏ, gừng lại mang trong mình nhiều giá trị cho sức khỏe. Duy trì thói quen sử dụng gừng hợp lý mỗi ngày có thể là cách đơn giản để cải thiện tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ bảo vệ tim mạch lâu dài.

VietBF@sưu tập

Sáng 2/4, thị trường ngoại tệ trong nước ghi nhận diễn biến tăng nhẹ khi tỷ giá trung tâm nhích lên so với phiên trước, tỷ giá giữa Đồng Việt Nam (VND) với Đô la Mỹ (USD) tại các ngân hàng thương mại tiếp tục đi lên. Cùng xu hướng, tỷ giá với Nhân dân tệ (NDT) duy trì đà tăng mạnh.


Giá USD tăng nhẹ, NDT tiếp đà đi lên. Ảnh minh họa: TTXVN phát

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm hôm nay ở mức 25.107 VND/USD, tăng 2 đồng so với ngày 1/4. Với biên độ ±5%, tỷ giá trần là 26.362 VND/USD và tỷ giá sàn là 23.852 VND/USD.

Tại các ngân hàng thương mại vào lúc 8h30, tỷ giá USD tăng nhẹ. Vietcombank niêm yết giá USD ở mức 26.142 - 26.362 VND/USD (mua vào - bán ra), cùng tăng 2 đồng ở cả hai chiều so với phiên trước. Tương tự, tại BIDV, giá USD cũng được điều chỉnh tăng 2 đồng, lên mức 26.142 VND/USD (mua vào) và 26.362 VND/USD (bán ra).

Đối với NDT, xu hướng tăng tiếp tục được ghi nhận. Tại Vietcombank, NDT tăng 14 đồng ở chiều mua vào và 15 đồng ở chiều bán ra, lên mức 3.773 VND/NDT (mua vào) và 3.894 VND/NDT (bán ra). Trong khi đó, tại BIDV, NDT tăng 15 đồng ở cả hai chiều so với sáng ngày 1/4, giao dịch ở mức 3.796 - 3.914 VND/NDT (mua vào - bán ra).

VietBF@sưu tập

Việc ông Trump dọa tấn công nhà máy khử muối của Iran có thể châm ngòi cuộc trả đũa vào các cơ sở tương tự tại Trung Đông, nơi nhiều mỏ dầu nhưng khan hiếm nước sinh hoạt.

Chia sẻ trên mạng xã hội Truth Social ngày 31/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa xóa sổ tất cả nhà máy điện, mỏ dầu, và các nhà máy khử muối của Iran - những nơi Mỹ "cố tình chưa đụng đến". Giới phân tích cảnh báo rằng mối nguy hiểm lớn nhất không phải là những gì ông Trump có thể làm với Iran, mà là cách Tehran trả đũa sang "hàng xóm".


Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 24/3. Ảnh: AP

Iran nhiều lần cảnh báo rằng nếu cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội của nước này bị tấn công, họ sẽ nhắm vào mục tiêu tương tự ở các quốc gia ủng hộ chiến dịch của Mỹ và Israel.

Nguy cơ khủng hoảng nước

Công nghệ khử muối mang tính sống còn với các quốc gia vùng Vịnh. Arab Saudi cùng các nước láng giềng khu vực Trung Đông được ông Michael Christopher Low, Giám đốc Trung tâm Trung Đông tại Đại học Utah (Mỹ), gọi là "siêu cường nước mặn". Bởi lẽ, họ được thiên nhiên ban tặng trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, nhưng lại khan hiếm nước ngọt.

Theo thống kê của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc năm 2022, phần lớn quốc gia Trung Đông thuộc nhóm căng thẳng hoặc khan hiếm nước nghiêm trọng. Theo tổ chức này, quốc gia có lượng nước trên mỗi người dân ở mức 500-1.000 m3, được xếp vào nhóm căng thẳng về nguồn nước. Lượng nước tái tạo dưới mức trên sẽ thuộc nhóm khan hiếm nước.

Để đảm bảo nước cho hoạt động sinh hoạt, sản xuất, Trung Đông dựa phần lớn và công nghệ khử muối, chuyển hóa nước biển thành nước ngọt. Kuwait lắp đặt nhà máy khử muối đầu tiên vào năm 1951, còn Bahrain bắt đầu từ năm 1975. Công nghệ này ngày càng được cải tiến và mở rộng khắp các quốc gia vùng Vịnh.

Hiện công suất khử muối ở các nước vùng Vịnh đạt khoảng 26,4 tỷ m3 mỗi năm, chiếm 45-50% tổng công suất khử muối toàn cầu.

Tại Kuwait, khoảng 90% nước uống đến từ quá trình khử muối. Mức độ phụ thuộc tại Oman là 86% và khoảng 70% ở Arab Saudi.

Bởi chi phí đắt đỏ cùng tiêu tốn nguồn năng lượng khổng lồ, nguồn nước xử lý từ biển phục vụ nước uống tới căn bếp hộ gia đình, trường học, bệnh viện, khách sạn... Việc sử dụng trực tiếp nước này trong lĩnh vực nông nghiệp còn hạn chế, bởi chi phí cao. Hoạt động này thường sử dụng nguồn tái chế từ nước thải.

Để vận hành thuận tiện, loạt nhà máy khử muối của vùng Vịnh đặt gần bờ biển, khiến hệ thống cấp nước sạch cho hàng triệu người nằm trong tầm bắn tên lửa hoặc máy bay không người lái của Iran. Hoạt động khử muối gồm nhiều công đoạn, với các hệ thống thu nước, cơ sở xử lý, nguồn cung cấp điện... Bất cứ công đoạn nào nói trên bị hư hại đều có khả năng gây gián đoạn sản xuất.

Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng hạn hán, khiến tình trạng khan hiếm nước ngọt trầm trọng thêm. Cùng với đó, biến động thời tiết, áp lực từ nguồn nước mặt, nước ngầm khiến các quốc gia này càng phụ thuộc hơn và công nghệ khử muối. Trong khi đó, các nhà máy khử muối tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải lượng carbon khổng lồ. Vị trí ven biển cũng khiến chúng dễ bị ảnh hưởng trước thời tiết khắc nghiệt và mực nước biển dâng cao.

Thực tế, an ninh nước là vấn nạn trên toàn cầu. Đầu năm nay, Liên Hợp Quốc công bố thế giới bắt đầu bước vào kỷ nguyên cạn kiệt nguồn nước. Nhiều cộng đồng tiêu dùng quá mức nguồn tự nhiên từ sông ngòi, đất đai và nguồn dự trữ dài hạn trong tầng ngầm, sông băng, gây nên tình trạng sụt lún khu vực ven sông, biển, và mất đa dạng sinh học không thể phục hồi.

Với tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng, Trung Đông dễ bị tổn thương hơn do biến đổi khí hậu. Thêm vào đó, nhà máy khử muối sẽ thải lượng nước mặn hơn trở lại biển, nồng độ muối này vượt ngưỡng chịu đựng của nhiều loài cá và sinh vật biển, khiến chúng tử vong hoặc làm thay đổi cấu trúc quần thể sinh thái.

Mặc dù ít phụ thuộc vào hoạt động khử muối hơn láng giềng, tình hình nguồn nước của Iran không được khả quan. Sau các đợt hạn hán nghiêm trọng liên tiếp 5 năm, lượng nước tại các hồ chứa cấp nước cho thủ đô Tehran chỉ còn dưới 10%. Quốc gia này dùng phần lớn nước từ sông, hồ chứa và các tầng nước ngầm đang dần cạn kiệt.

Trước thời điểm Israel và Mỹ phát động cuộc chiến vào ngày 28/2, Iran đã chạy đua để mở rộng công nghệ khử muối dọc theo bờ biển phía nam, nhưng hạn chế về cơ sở hạ tầng, chi phí năng lượng và lệnh trừng phạt quốc tế khiến họ khó mở rộng quy mô.

Lời đe dọa xóa sổ nhà máy điện, mỏ dầu, và nhà máy khử muối Iran được ông Trump đưa ra trong bối cảnh xung đột leo thang. Tehran đã tấn công một nhà máy điện và nước quan trọng ở Kuwait, một nhà máy lọc dầu ở Israel, trong khi lực lượng Mỹ và Israel phát động làn sóng tấn công mới vào Iran.

Theo Carbon Brief, cuộc xung đột có thể làm tăng khả năng tình trạng thiếu nước kinh niên, đặc biệt ở Iran, dẫn đến "ngày cạn nước" (water day zero). Đây là cột mốc đánh dấu nguồn cung nước của một thành phố, quốc gia xuống mức thấp tới hạn, buộc chính quyền phải cắt nước sinh hoạt tại các hộ gia đình và doanh nghiệp.

Thực tế, ông Low từ Đại học Utah cho biết một xung đột Trung Đông hơn 20 năm trước đã ghi nhận cuộc tấn công vào các nhà máy khử muối. Trong những năm gần đây, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn ở Yemen cũng nhắm mục tiêu vào các cơ sở khử muối của Arab Saudi khi căng thẳng leo thang.

Luật nhân đạo quốc tế, gồm các điều khoản của Công ước Geneva, cấm nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu, phục vụ sự sống còn của dân thường, bao gồm hạ tầng cung cấp nước.

VietBF@sưu tập

Công ty trí tuệ nhân tạo OpenAI ngày 31.3 thông báo hoàn tất vòng gọi vốn trị giá 122 tỉ USD, nâng giá trị công ty lên 852 tỉ USD và củng cố vị trí là một trong những công ty tư nhân có giá trị cao nhất thế giới.



Theo Đài CNBC, OpenAI (trụ sở tại California, Mỹ) nhận cam kết đầu tư tổng cộng 110 tỉ USD từ các ông lớn như Amazon, NVIDIA và SoftBank. Ngoài ra, OpenAI cũng huy động thêm hàng tỉ USD từ một nhóm nhà đầu tư cá nhân. Vòng gọi vốn này nằm trong số những vòng gọi vốn lớn nhất từ trước đến nay tại Thung lũng Silicon. Tháng trước, OpenAI cho biết họ dự kiến huy động được 110 tỉ USD.

Từ khi ra mắt ứng dụng ChatGPT vào năm 2022, OpenAI trở thành một trong những công ty phát triển nhanh nhất thế giới. Tính đến tháng 3, ChatGPT có hơn 900 triệu người dùng hoạt động hằng tuần, bao gồm hơn 50 triệu người đăng ký. OpenAI cho biết công ty đang có doanh thu 2 tỉ USD/tháng. Năm ngoái, doanh thu của công ty đạt 13,1 tỉ USD. Tuy nhiên, công ty vẫn chưa có lãi.

VietBF@sưu tập