Từ bao đời nay, người Việt vẫn có câu: "Thanh danh đi trước, thực lực theo sau". Đối với nước Nga, lễ diễu binh kỷ niệm Ngày Chiến thắng (9/5) vốn không chỉ là một nghi thức lịch sử, mà còn là bản tuyên ngôn đanh thép về sức mạnh quân sự vô song, là dịp để những khí tài hạng nặng phô diễn uy lực khiến cả thế giới phải ngước nhìn. Thế nhưng, năm 2026 này, bầu không khí tại Quảng trường Đỏ lại nhuốm màu trầm mặc và thận trọng đến lạ kỳ. Không còn những đoàn xe bọc thép rầm rập làm rung chuyển lòng đường, không còn những khí tài tối tân phô trương sức mạnh, một kỳ lễ kỷ niệm "thu hẹp" đang diễn ra, phản ánh những biến động dữ dội đằng sau bức màn nhung chính trị.

Khi gươm đao phải lùi bước trước thực tại

"Sông có khúc, người có lúc", và ngay cả một cường quốc như Nga cũng đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có. Bộ Quốc phòng Nga vừa qua đã đưa ra một quyết định gây ngỡ ngàng: không có thiết bị quân sự hạng nặng nào được trình diễn trong cuộc diễu binh năm nay do "tình hình tác chiến hiện tại". Quảng trường Đỏ, vốn là sân khấu của những dàn tên lửa liên lục địa và xe tăng uy phong, giờ đây chỉ còn là nơi của các khối bộ binh và sĩ quan diễu duyệt. Giáo sư Sam Greene từ Đại học King’s College London nhận định rằng, đây là một động thái "khác thường" đối với Tổng thống Vladimir Putin – người vốn luôn coi trọng hình ảnh kiểm soát và quyền lực tuyệt đối. Việc thu hẹp quy mô này chẳng khác nào một lời thừa nhận ngầm về những áp lực an ninh đang bủa vây điện Kremlin.

Bóng ma an ninh và những hồi chuông cảnh báo

Quyết định tinh giản lễ hội không phải là ngẫu nhiên. "Cẩn tắc vô áy náy", sự thận trọng của Moscow dâng cao tột độ sau hàng loạt vụ tấn công bằng máy bay không người lái (drone) của Ukraine thọc sâu vào lãnh thổ Nga, đặc biệt là nhắm vào các nhà máy lọc dầu. Thậm chí, một chiếc drone đã đâm trúng tòa chung cư cao cấp ở phía Tây trung tâm Moscow ngay trước thềm lễ hội, giáng một đòn mạnh mẽ vào tâm lý an ninh của thủ đô. Trên khắp các ngả đường Moscow, đằng sau những dải ruy băng Thánh George đen cam rực rỡ và những lá cờ ba màu, người ta dễ dàng bắt gặp các hệ thống phòng không đang chĩa nòng lên trời xanh. Thậm chí, các nhà mạng viễn thông còn cảnh báo người dân về việc hạn chế Internet và tin nhắn để đảm bảo an ninh tối đa cho sự kiện. Giáo sư Nina Khrushcheva cho rằng, sự "ám ảnh" về an ninh của ông Putin đang ở mức cao nhất sau hàng loạt biến cố quốc tế và những mối đe dọa trực tiếp từ drone mỗi ngày.

Lệnh ngừng bắn bất ngờ và cuộc trao đổi tính bằng mạng người

Giữa lúc không khí căng thẳng tưởng chừng như sắp bùng nổ, một tia hy vọng mong manh đã xuất hiện. Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố Nga và Ukraine đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong 3 ngày (từ 9/5 đến 11/5). Đi kèm với đó là một cuộc trao đổi tù binh khổng lồ với quy mô "1.000 đổi 1.000". Tổng thống Ukraine Zelensky đã xác nhận thông tin này với một thái độ đầy hàm ý: "Quảng trường Đỏ không quan trọng bằng mạng sống của những người con Ukraine được trở về nhà". Ông thậm chí còn ban hành một sắc lệnh đầy mỉa mai khi "cho phép" cuộc diễu binh tại Moscow được diễn ra suôn sẻ. "Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại", lệnh ngừng bắn này dường như đã giúp Moscow trút bỏ được gánh nặng về một cuộc tập kích ngay giữa lễ hội, dù những lời cảnh báo đáp trả tàn khốc trước đó từ Bộ Ngoại giao Nga vẫn còn vang vọng.

Nỗi lòng người dân và ánh hào quang bị giới hạn

Năm nay, danh sách khách mời quốc tế cũng trở nên khiêm tốn hơn hẳn so với sự hiện diện của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào năm 2025. Chỉ có những đồng minh thân thiết như Tổng thống Belarus Lukashenko, Quốc vương Malaysia và Tổng thống Lào hiện diện. Thậm chí, giới truyền thông quốc tế cũng bị hạn chế gắt gao. Nhiều hãng thông tấn lớn, bao gồm cả CNN, đã bị hủy thẻ tác nghiệp vào phút chót với lý do "quy mô buổi lễ bị giới hạn", buộc họ phải đưa tin qua những thước phim từ đài truyền hình nhà nước Nga.

Đằng sau những khẩu hiệu hào hùng, tâm thế của người dân Moscow dường như đang chùng xuống. "Trâu chậm uống nước đục", sự trì trệ của kinh tế và các lệnh hạn chế Internet đang khiến cuộc sống thường nhật trở nên mệt mỏi. Mikhail, một người dân Moscow, chia sẻ đầy xót xa: "Đã đến lúc kết thúc rồi. Người chết, tiền bạc tan biến, mọi thứ thật khó chịu". Hay như bà Galina đến từ vùng Donbas đang đi tham quan Moscow cũng không giấu được nỗi lòng: "Chiến tranh chỉ mang lại đau khổ cho người dân, chiến tranh chẳng tốt cho ai cả". Có lẽ, đối với họ, một cuộc diễu binh hoành tráng không còn quan trọng bằng một mái nhà yên bình và những bữa cơm không còn bóng dáng chia ly. "Hòa khí sinh tài", câu nói ấy có lẽ chính là mong ước lớn nhất của bao người dân Nga lúc này giữa những ngày tháng 5 lịch sử.

Sau nhiều thập kỷ bị đánh giá và xem nhẹ, tuyến ức đang trở thành tâm điểm được giới khoa học quan tâm nhờ khả năng có liên quan sâu đến hệ thống miễn dịch, chống lão hóa và điều trị ung thư.

Tuyến ức (Minh họa)
Trong nhiều thập kỷ qua, tuyến ức, một bộ phận nhỏ nằm phía sau xương ức, gần như bị giới y khoa lãng quên. Sau tuổi dậy thì, nó bị teo lại và dần dần được thay thế qua mô mỡ, khiến cho nhiều người cho rằng cơ quan này không còn nhiều giá trị ở người trưởng thành.

Người Hy Lạp cổ đại từng đánh giá cho rằng, khối mô nhỏ này có thể là nơi trú ngụ của linh hồn. Đầu những năm 1960, một khoa học gia từng đoạt giải Nobel lại bác bỏ xem nó như chỉ là "nghĩa địa của tế bào", một dạng "tai nạn tiến hóa không có chứa nhiều ý nghĩa nào".

Ngày nay, giới khoa học đã nhận biết rõ rằng, tuyến ức giữ vai trò thiết yếu trong việc hình thành ra hệ miễn dịch hoạt động bình thường ở trẻ nhỏ, nhưng sau đó bắt đầu bị teo nhỏ nhanh chóng và dần dần trở nên vô dụng khi bước vào tuổi dậy thì.

Hiện nay, hàng loạt cuộc nghiên cứu mới đang cho định hình lại vai trò của tuyến ức, từ thứ yếu trở thành yếu tố trung tâm trong việc duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh, làm chậm quá trình lão hóa. Thậm chí, các cuộc nghiên cứu còn nhấn mạnh đến vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa ung thư, bệnh tự miễn dịch và nguy cơ bị ung thư, cũng như góp phần nâng cao tuổi thọ của con người.

"Trước đây người ta hoàn toàn tin rằng tuyến ức sẽ trở nên vô dụng", ông Hugo Aerts, Giám đốc Chương trình Trí tuệ Nhân tạo trong Y học tại Bệnh viện General Brigham ở tiểu bang Massachusetts, cho biết.

Trong các cuộc nghiên cứu được cho công bố trên tạp chí Nature, ông Aerts và các đồng nghiệp đã phát hiện ra những người có tuyến ức khỏe mạnh, ít có khả năng bị mắc ung thư phổi hoặc tử vong do bệnh tim mạch hoặc bất cứ nguyên nhân bệnh lý nào khác. Họ cũng đáp ứng tốt hơn với các phương pháp điều trị miễn dịch ung thư.

Tuy vậy, nhiều câu hỏi quan trọng vẫn còn cho bỏ ngỏ: Liệu tuyến ức có thực sự là yếu tố trực tiếp giúp việc cải thiện sức khỏe tốt hay chỉ đơn giản phản ảnh ra về tình trạng sức khỏe tổng quát tốt hơn? Vì sao tốc độ suy giảm của tuyến ức lại khác nhau ở mỗi người và liệu có thể làm chậm hay ngăn chặn quá trình này hay không? Và quan trọng hơn, tại sao lại phải mất quá lâu để cho giới khoa học mới xem xét lại vai trò của tuyến ức?

Cuộc nghiên cứu đưa tuyến ức trở lại tâm điểm chú ý được bắt đầu hoàn toàn do sự tình cờ.

Kameron Kooshesh, sinh viên y khoa làm việc trong phòng thí nghiệm của giáo sư David Scadden tại Bệnh viện Đa khoa ở Massachusetts và Viện Tế bào gốc ở đại học Harvard, ban đầu muốn tìm hiểu vai trò của tuyến ức ở một nhóm bệnh nhân khá hẹp: những người trưởng thành được cho ghép tủy xương. Khi các bệnh nhân này tái tạo lại hệ miễn dịch, giới nghiên cứu biết rằng tuyến ức đã từng có vai trò tương tự ở thời thơ ấu.

Sau đó, đại dịch Covid-19 đã khiến cho mọi thứ bị đình trệ. Nhóm nghiên cứu chuyển sang một thí nghiệm có thể thực hiện từ xa và mở rộng câu hỏi nghiên cứu sau: Hồ sơ y tế của những người trưởng thành từng phẫu thuật cắt bỏ tuyến ức cho thấy điều gì về sức khỏe tổng quát của họ?

Kết quả đã khiến cho cả nhóm bị sửng sốt. Trong vòng 5 năm sau khi cho cắt bỏ tuyến ức, những người này có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân cao hơn gấp hai lần so với nhóm người tương tự từng qua phẫu thuật tim hoặc ở lồng ngực nhưng vẫn còn giữ lại tuyến ức. Những người không còn tuyến ức cũng có nguy cơ bị mắc ung thư cao gấp đôi. Khi giới nghiên cứu chỉ cho phân tích những người trước đó không có vấn đề gì có liên quan đến hệ miễn dịch, nhóm đã cắt bỏ tuyến ức cũng dễ bị mắc bệnh tự miễn cao hơn.

"Thành thật mà nói, ban đầu tôi chỉ nghĩ đây chỉ là cách nhằm giúp sinh viên của mình tiếp tục có việc làm trong thời kỳ dịch Covid và không nghĩ là cuộc nghiên cứu sẽ cho ra điều gì đặc biệt hết", giáo sư Scadden có nói. "Tất cả chúng tôi đều thực sự thấy kinh ngạc. Điều này có tác động rất lớn, không chỉ đối với những điều mà chúng tôi lo ngại mà còn với tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân gây ra".

Kết quả từ cuộc nghiên cứu này đã được cho công bố ra vào năm 2023 trên tạp chí New England Journal of Medicine, kèm theo một bài bình luận gọi đây là "nghiên cứu đi đầu".

Bác sĩ David Scadden cùng các đồng nghiệp tại phòng thí nghiệm của họ tại Bệnh viện Đa khoa ở Massachusetts và Viện Tế bào gốc ở đại học Harvard. (Ảnh: Kris Snibbe/Harvard Staff Photographer)
Một bộ phận trong cơ thể của thời thơ ấu

Trong lịch sử về môn giải phẫu học, tuyến ức từng là bộ phận gần như chưa được khám phá trong phần lớn lịch sử y khoa. Các bác sĩ thường mô tả đây là bộ phận lớn cuối cùng được phát hiện ra nhiều chức năng. Tuyến ức có thể bị cho cắt bỏ qua thủ thuật gọi là "thymectomy" vì nhiều lý do, bao gồm tạo điều kiện để tiếp cận tim dễ hơn khi cho phẫu thuật. Và theo hiểu biết trước đây, những bệnh nhân này dường như vẫn sống bình thường.

Mãi cho đến những năm 1960, các chuyên gia nghiên cứu mới bắt đầu cho ghép nối được vai trò quan trọng của tuyến ức trong thời thơ ấu. Nó huấn luyện các tế bào miễn dịch gọi là tế bào T (chữ "T" là viết tắt của tuyến ức-thymus), giúp cho chúng biết cách để chống lại virus và các tác nhân gây ra bệnh khác, đồng thời tránh tấn công lầm các mô khỏe mạnh của cơ thể. Trẻ em sinh ra không có tuyến ức sẽ bị suy giảm hệ miễn dịch nghiêm trọng và có thể bị tử vong nếu không được cho cấy ghép.

"Tế bào T được sinh ra từ tủy xương rồi di chuyển đến bộ phận này. Ban đầu, chúng trải qua một giai đoạn mà tôi gọi đó là 'trường mẫu giáo hay nhà trẻ'. Các tế bào được sinh sôi và phát triển mạnh mẽ", Andri Lemarquis, bác sĩ và chuyên gia nghiên cứu phục hồi tuyến ức tại Trung tâm Nghiên cứu và Điều trị ung thư City of Hope, cho biết. "Sau đó, chúng bước vào 'thời kỳ đại học' và một số sẽ bị loại bỏ ra. Chúng tôi không muốn bất cứ tế bào nào quay sang tấn công lại chính cơ thể của mình".

Tuyến ức là yếu tố quan trọng giúp cho hệ miễn dịch không bị hoạt động mất kiểm soát và quay sang tấn công các tế bào của chính cơ thể, hiện tượng mà các chuyên gia về miễn dịch học gọi là "khả năng tự dung nạp".

Tuy nhiên, khi con người bước vào tuổi thiếu niên, tuyến ức bắt đầu bị thoái hóa trở thành mô mỡ. Do vậy, có nhiều bác sĩ cho rằng đây chỉ là bộ phận đã bị thoái hóa, gần như không còn tác dụng gì nữa trong phần lớn cuộc đời.

Xem xét lại và tìm cách cho tái tạo lại tuyến ức
Việc tập trung nghiên cứu vào tuyến ức đã giúp liên kết bộ phận này với rất nhiều kết quả khác nhau về sức khỏe.

Nhóm của bác sĩ Aerts đã tiếp cận vấn đề này qua việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tìm kiếm các mô hình trong những nguồn số liệu lớn, theo dõi lâu dài bệnh tim mạch và ung thư. Trong quá trình cho kiểm tra sức khỏe, hàng ngàn người đã được chụp CT, qua đó có ghi lại hình ảnh của tuyến ức. Nhóm nghiên cứu áp dụng AI thiết kế ra một thang điểm để đánh giá sức khỏe của tuyến ức, sau đó tìm kiếm mối liên hệ với hồ sơ sức khỏe của những người này trong nhiều năm tiếp theo.

Họ đã phát hiện ra tuyến ức khỏe mạnh là yếu tố dự báo về sức khỏe tốt trên nhiều tiêu chuẩn khác nhau. Trong một bộ số liệu, những người có điểm về sức khỏe của tuyến ức cao ít có nguy cơ bị tử vong do mọi nguyên nhân trong vòng 12 năm tiếp theo. Họ cũng ít bị mắc ung thư phổi hoặc tử vong do bệnh tim hơn.

Điều thú vị là nhóm nghiên cứu còn phát hiện ra những người có tuyến ức khỏe mạnh đáp ứng tốt hơn với thuốc miễn dịch điều trị ung thư, loại thuốc kích thích hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư nhưng không lại hiệu quả đối với nhiều bệnh nhân.

Dù các cuộc nghiên cứu hiện tại chưa thể khẳng định cho rằng tuyến ức là nguyên nhân trực tiếp tạo ra các kết quả về sức khỏe tích cực, chúng đã mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới cần được tiếp tục theo dõi thêm.

Với một số khoa học gia, sự quan tâm này đáng lẽ phải có mặt từ lâu.
"Cuối cùng, mọi người cũng nhận ra tuyến ức là một bộ phận quan trọng", bà Paola Bonfanti, chuyên gia về sinh học tế bào tại Viện Francis Crick và là giáo sư tại Đại học College ở London, cho hay. Bà đặc biệt bị cuốn hút từ sự nghịch lý của tuyến ức: bộ phận này có khả năng cho tái tạo lại phi thường nhưng đồng thời lại là một trong những cơ quan bị lão hóa nhanh nhất.

"Nó có chứa các tế bào gốc tương đương với tế bào gốc của da chúng ta, trong khi da có thể tái tạo mới sau mỗi ba tuần", bà Bonfanti cho biết.

Bà Bonfanti hiện đang nghiên cứu việc tạo ra tuyến ức người trong phòng thí nghiệm. Về lâu dài, bà hi vọng có thể tạo ra tuyến ức từ cơ quan hiến tặng để giúp những người được ghép tạng chấp nhận bộ phận mới mà không cần phải sử dụng thuốc chống thải ghép. Những loại thuốc này giúp bảo vệ cho bộ phận mới này khỏi bị hệ miễn dịch tấn công nhưng lại đi kèm với nhiều tác dụng phụ xấu.

Bà cũng muốn tìm hiểu thêm, liệu rằng có cách nào làm chậm lại quá trình thoái hóa tự nhiên của tuyến ức hay không. Công trình này có thể mở ra nhiều ứng dụng trong việc điều trị bệnh tự miễn, cải thiện hiệu quả vaccine ở người lớn tuổi hoặc gia tăng đáp ứng của bệnh nhân với liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư.

Một buổi sáng kinh hoàng trên giảng đường số

Người xưa thường bảo: "Học tài thi phận", nhưng có lẽ chưa bao giờ cái "phận" của hàng triệu sinh viên Mỹ lại trở nên mong manh đến thế trước sự tấn công của tội phạm mạng. Thứ Năm vừa qua, một bầu không khí hỗn loạn đã bao trùm các trường đại học và phổ thông trên khắp Hoa Kỳ khi Canvas – "trái tim" kỹ thuật số của giáo dục hiện đại – bất ngờ đổ sụp. Trong bối cảnh kỳ thi cuối kỳ đang cận kề, khi sĩ tử đang "dùi mài kinh sử", thì thay vì những bài giảng hay đề ôn tập, họ lại bị chào đón bởi một bức thư tống tiền đầy lạnh lùng từ nhóm tin tặc khét tiếng ShinyHunters. Canvas không chỉ là một trang web; nó là nơi lưu trữ tài liệu, là cổng nộp bài, là sợi dây liên lạc duy nhất giữa thầy và trò. Việc hệ thống này bị tê liệt chẳng khác nào "đang đi trên cầu thì cầu gãy", khiến mọi hoạt động học tập bị đình trệ hoàn toàn.

Những con số biết nói và quy mô của sự cố

Hãy nhìn vào tầm ảnh hưởng để thấy mức độ nghiêm trọng: Instructure, công ty mẹ của Canvas, tự hào có hơn 30 triệu người dùng hoạt động trên toàn cầu với hơn 8.000 tổ chức giáo dục là khách hàng. Từ những cái tên danh giá bậc nhất trong nhóm Ivy League như Columbia, Princeton, Harvard, Penn cho đến các đại học công lập khổng lồ như Rutgers hay Washington, tất cả đều "đứng hình" trước đòn tấn công. Không chỉ dừng lại ở bậc đại học, các hệ thống trường phổ thông K-12 tại California, Florida, Georgia và hàng chục bang khác cũng báo cáo tình trạng tương tự. Khi đăng nhập vào hệ thống, sinh viên không thấy bài thi mà chỉ thấy thông điệp đe dọa: "Thanh toán hoặc bị rò rỉ". Một sinh viên tại Đại học Washington kể lại cảm giác bàng hoàng khi bị "văng" ra khỏi tài khoản đúng lúc đang ôn tập, để rồi nhận ra mình đã trở thành nạn nhân trong một cuộc chiến kỹ thuật số.

Chân dung kẻ thủ ác: "Kẻ săn đuổi" ShinyHunters là ai?

"Lưới trời lồng lộng, tuy thưa nhưng khó lọt", thế nhưng ShinyHunters dường như đang thách thức mọi giới hạn của pháp luật. Nhóm tin tặc này không phải là cái tên xa lạ khi từng liên quan đến vụ hack Ticketmaster chấn động và hàng loạt vụ đánh cắp dữ liệu của hơn 60 công ty lớn. Theo các chuyên gia từ Mandiant (thuộc Google), nhóm này sử dụng những chiêu thức tinh vi như "vishing" (lừa đảo qua điện thoại) và trang đăng nhập giả mạo để chiếm quyền điều khiển. Đáng chú ý, đây là lần thứ hai trong tháng này ShinyHunters tuyên bố tấn công Instructure. Trước đó vào ngày 1/5, công ty này thừa nhận có sự cố nhưng khẳng định đã "kiểm soát được". Tuy nhiên, nhóm tin tặc đã mỉa mai rằng thay vì giải quyết triệt để, công ty chỉ lo "vá víu" qua loa, dẫn đến hậu quả dữ liệu của 275 triệu cá nhân và hàng tỷ tin nhắn riêng tư đang nằm trong tay chúng với hạn chót thương lượng là ngày 12/5.

Khi "nhà giáo" phải xoay xở giữa cơn bão

"Cái khó ló cái khôn", trong lúc hệ thống trung tâm bị tê liệt, các giảng viên đã phải cuống cuồng tìm mọi cách để duy trì việc học. Tại MIT, giáo sư phải lục tìm từng địa chỉ email của sinh viên để gửi tài liệu thủ công. Các trường như James Madison phải dời lịch thi, trong khi Kent State bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về việc thanh toán học phí và hỗ trợ tài chính cũng bị ảnh hưởng. Với nhiều sinh viên, đây là một trải nghiệm kinh khủng. Melanie Topchyan, sinh viên năm cuối tại UC Riverside, đã lỡ mất một bài kiểm tra và đang lo sốt vó cho kỳ thi giữa kỳ sắp tới. Anish Garimidi từ Đại học Pennsylvania chia sẻ sự lo âu tột độ khi bị tước đoạt nguồn tài liệu ôn tập quý giá nhất. Tuy nhiên, cũng có những góc nhìn khác như Minhal Nazeer từ Georgetown, cô thấy "may mắn" vì có thêm thời gian ôn bài nhờ các giáo sư gia hạn nộp bài. Dẫu vậy, cảm giác chung vẫn là sự bất an khi dữ liệu cá nhân bị xâm phạm.

Lời cảnh báo cho tương lai giáo dục số

Sáng thứ Sáu, Instructure thông báo Canvas đã quay lại hoạt động sau khi họ phải đưa ra quyết định đau đớn là tạm đóng cửa các tài khoản "Free-For-Teacher" – lỗ hổng mà tin tặc đã khai thác. FBI hiện đã vào cuộc để hỗ trợ các nạn nhân, nhưng hậu quả có lẽ không chỉ dừng lại ở vài ngày mất mạng. Cựu đặc vụ FBI Richard Kolko cảnh báo rằng: "Của đi thay người" có lẽ không đúng trong trường hợp này, vì thông tin cá nhân của sinh viên bị đánh cắp hôm nay có thể là "vũ khí" để chúng tấn công họ trong nhiều năm tới. Sự cố lần này là một lời nhắc nhở đắt giá về sự phụ thuộc quá mức vào các nền tảng đám mây. Khi mọi "trứng" đều bỏ chung một giỏ, chỉ cần một mắt xích yếu, cả một hệ thống tri thức khổng lồ có thể sụp đổ trong phút chốc. Mong rằng sau cơn mưa trời lại sáng, nhưng với những sinh viên Mỹ, đây chắc chắn là một mùa thi "nhớ đời" với những bài học không có trong sách vở.

Hào quang ảo ảnh và bóng ma tài chính 10 triệu đô la

Người ta thường bảo: "Của phù vân rồi cũng về vân cẩu", nhưng cái giá phải trả cho những ảo mộng phù hoa trong thảm kịch gia đình Mitchell tại Houston lại quá đắt, bằng chính mạng sống của những người vô tội. Matthew Mitchell (52 tuổi) và Thy Mitchell (39 tuổi) từng là biểu tượng của sự thành đạt, là "Nhà hàng của năm 2025" với những dự án đình đám như Traveler's Table và Traveler's Cart. Thế nhưng, đằng sau bãi cỏ xanh mướt của căn biệt thự 1.2 triệu đô tại khu nhà giàu River Oaks là một "lỗ đen" tài chính đang nuốt chửng tất cả.

Các tài liệu rò rỉ gần đây đã bóc trần sự thật cay đắng: dự án Traveler's Cart không phải là "con gà đẻ trứng vàng" như vẻ bề ngoài mà trái lại, nó đã đẩy gia đình này đến bờ vực phá sản. Matthew phải đối mặt với khoản nợ chồng chất gần 10 triệu đô la cùng một cuộc điều tra liên bang về gian lận từ năm 2018. "Dò sông dò biển dễ dò, mấy ai lấy thước mà đo lòng người", trong cơn quẫn bách vì tiền bạc, người đàn ông từng là CEO dược phẩm, là nhà báo tài hoa ấy đã để con quỷ dữ trong lòng trỗi dậy. Khi hình ảnh thành đạt – thứ duy nhất hắn tôn thờ – sụp đổ, Matthew không chọn cách đối diện mà chọn cách hủy diệt.



Nỗi đau thắt lòng: Lời tiên tri định mệnh và nỗ lực cầu cứu bất thành

Cái chết của Thy Mitchell và hai thiên thần nhỏ Maya (8 tuổi), Max (4 tuổi) càng khiến người ta xót xa khi nhìn lại những dấu hiệu báo trước đầy ám ảnh. Chỉ vài ngày trước thảm kịch, Thy đăng một video đùa vui về việc chồng mình nghĩ cả hai sẽ già đi cùng nhau, nhưng cô lại là người ra đi mãi mãi ở tuổi 39 khi đang mang trong mình một sinh linh chưa kịp chào đời. Đặc biệt, trong buổi chụp ảnh mẫu tử cuối cùng, Thy đã liên tục rơi lệ không rõ lý do. Ánh mắt cô nhìn các con đầy đau đáu cùng lời nhắn nhủ nghẹn ngào: "Mẹ chỉ hy vọng sau này các con sẽ luôn nhớ mẹ đã yêu các con nhường nào".

Phải chăng cô đã cảm nhận được hơi lạnh của họng súng đang rình rập? Chi tiết rúng động nhất tại hiện trường chính là chiếc điện thoại thông minh hư hại nằm gần thi thể Thy, nơi ba con số 9-1-1 đã được bấm nhưng chưa kịp kết nối. Đó là nỗ lực cầu cứu cuối cùng trong tuyệt vọng của một người mẹ muốn bảo vệ đàn con thơ. Bạn bè tiết lộ Thy đã bí mật tìm tư vấn pháp lý để ly thân, và chính động thái tìm tự do này có lẽ là "giọt nước tràn ly" khiến Matthew ra tay tàn độc. "Hùm dữ không nỡ ăn thịt con", vậy mà Matthew đã bắn chết các con ngay trong phòng ngủ của chúng – nơi lẽ ra là pháo đài an toàn nhất đời các em.

Bài học từ những bi kịch lặp lại: Đừng để sĩ diện dẫn lối quỷ dữ


Thảm kịch này gợi nhắc đến vụ án của Paula Truong tại San Francisco vào tháng 10/2025. Cả hai đều là những gia đình gốc Việt bóng bẩy, thành đạt nhưng bị siết chặt bởi gông cùm nợ nần. Khi áp lực tài chính vượt quá sức chịu đựng, họ không nghĩ mình đang "sát hại" mà lại hoang tưởng rằng đang "mang vợ con theo" để tránh khỏi sự sỉ nhục của thế gian. Đây là một sự ích kỷ đến tận cùng nhân thế.

Có người trách Thy ham chồng Tây, có người lại chính trị hóa để đả kích nhau, nhưng xin hãy nhớ: "Cười người hôm trước, hôm sau người cười". Tội ác không có quốc tịch, và bi kịch gia đình có thể xảy ra ở bất cứ đâu nếu thiếu đi sự tỉnh thức. Đừng vì những giá trị ảo, những con số nợ nần hay cái tôi quá lớn mà tước đoạt quyền được sống của người khác.

Lời kết cho những linh hồn bé nhỏ

"Đời người như bóng câu qua cửa sổ", hào quang của Traveler's Table vẫn còn đó, nhưng người chủ tâm huyết và những tiếng cười trẻ thơ đã vĩnh viễn tan biến vào hư không. Những lẵng hoa, nến và ảnh tưởng niệm đặt trước biệt thự phố Kingston như lời tạ lỗi muộn màng của thế giới người lớn đối với Maya và Max.

Cầu nguyện cho linh hồn của bốn mẹ con (bao gồm cả thai nhi chưa kịp thành hình) sớm được siêu thoát về miền cực lạc. Hy vọng kiếp sau các con sẽ được sinh ra trong một mái ấm chân trọng "phước báu" thay vì là "vật tế thần" cho những áp lực đồng tiền và sĩ diện hão huyền. "Bình an không phải do cầu xin mà có, nó là sự lựa chọn buông bỏ". RIP.

Lo ngại xao lãng và khả năng bị rò rỉ thông tin, nhiều công ty đã siết chặt việc tạm thời cấm không được sử dụng điện thoại tại nơi làm việc. Tuy nhiên, chính sách này vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ người làm việc.

(Ảnh minh hoạ: Mart Production/Pexels)
Một số công ty kinh doanh đã yêu cầu các nhân viên đem cất điện thoại vào túi khóa chuyên dụng nhằm tránh gây xao lãng khi làm việc và bảo vệ việc bị rò rỉ thông tin ra bên ngoài.

"Thật khó để có thể chấp nhận lúc ban đầu. Việc luôn có điện thoại bên mình là điều mà tôi đã quen suốt nhiều năm qua", cô Kamilah Muiruri có chia sẻ về quy định này tại công ty, khi yêu cầu nhân viên đặt điện thoại vào túi khóa trong thời gian làm việc tại bàn.

Công ty nơi mà cô làm việc là ID.me, công ty chuyên về lĩnh vực xác minh danh tính số, đã cho triển khai túi đựng điện thoại cho khoảng 290 nhân viên hỗ trợ khách hàng từ hơn 3 năm trước đây, nhằm bảo vệ thông tin cá nhân của khách hàng. Những chiếc túi này là dạng túi có niêm phong nhỏ, có thể mở khóa bằng cách chạm vào một trạm từ chuyên dụng, theo Financial Times cho biết.

Khác với loại tủ khóa, nhân viên vẫn có thể giữ túi này bên mình để nghe nếu có cuộc gọi đến liên tục hoặc nhận biết các thông báo, từ đó kịp thời phản ứng trong trường hợp khẩn cấp xảy ra. ID.me cũng cho phép nhân viên được lấy lại điện thoại trong giờ nghỉ giải lao.

Cô Muiruri cho rằng, quy định này đã cải thiện mối liên lạc của cô với điện thoại khi không còn cần phải xin nghỉ giải lao quá nhiều để cho kiểm tra thiết bị. Một lợi ích khác của việc cất điện thoại là tăng cường kết nối giao lưugiữa các đồng nghiệp với nhau.

"Trước đây tôi không thật sự hiểu rõ mọi người trong văn phòng vì thường chỉ tập trung vào bạn bè ở bên ngoài. Bây giờ chúng tôi đã gắn bó hơn như một tập thể và thường xuyên đi chơi với nhau ngoài giờ", cô này cho biết thêm.

(Minh họa)
Các loại túi khóa điện thoại ngày càng được cho sử dụng trong các lớp học, trong bối cảnh có nhiều chính trị gia và chuyên gia hoạch định chính sách muốn áp dụng lệnh cấm smartphone nhằm làm giảm sự phụ thuộc của trẻ em vào thiết bị điện tử. Xu hướng này hiện bắt đầu lan sang qua môi trường ở công sở.

Một số công ty kinh doanh xem đây là biện pháp ngăn chặn việc nhân viên, dù vô tình hay cố ý, làm rò rỉ thông tin nhạy cảm như số liệu cá nhân của khách hàng hoặc tài sản trí tuệ của công ty. Những nơi khác xem đây là cách loại bỏ ra yếu tố gây xao lãng trong công việc, đồng thời xây dựng kỷ luật, nâng cao khả năng tập trung và tăng sự gắn kết trong đội ngũ.

Yondr, công ty sản xuất túi khóa điện thoại có khả năng chặn tín hiệu, cho biết khách hàng của họ bao gồm tòa án, trung tâm chăm sóc trẻ em, cơ quan chính phủ, khu khai thác mỏ, các tổ chức chính trị và công ty kinh doanh có tài sản trí tuệ cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Theo ông Graham Dugoni, sáng lập viên kiêm giám đốc điều hành, nhiều tổ chức đã tìm đến họ sau khi đã thử cho áp dụng quy định dựa trên ý thức tự giác nhưng không có hiệu quả. "Điểm chung của các môi trường làm việc này là nhận thấy ra có một chính sách trên giấy không đồng nghĩa với việc tạo ra một không gian không có điện thoại", ông này cho biết.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng hành vi "phubbing" hoặc "phone snubbing"(lơ là người khác vì mải sử dụng điện thoại) có thể làm giảm mức độ gắn kết của nhân viên. Năm ngoái, Jamie Dimon, CEO JPMorgan Chase, đã lên tiếng phàn nàn trong thư gửi cho cổ đông về tình trạng có nhiều người liên tục nhận thông báo, nhắn tin cá nhân hoặc đọc email trong các cuộc họp. Ông cho rằng điều này cần nên chấm dứt vì thiếu sự tôn trọng và gây lãng phí thời gian.

Ở một số nơi khác, nhân viên văn phòng được yêu cầu úp điện thoại xuống hoặc cho cất đi trong các cuộc họp.

Amy Brazewell, quản lý marketing khu vực châu Âu, Trung Đông, châu Phi và Canada tại Phone Locker, cho biết ngày có càng nhiều công ty quan tâm đến việc cho sử dụng túi khóa trong các cuộc thảo luận theo nguyên tắc Chatham House, nơi mà thông tin được chia sẻ nhưng không được phép ghi lại dưới bất cứ hình thức nào. Theo ông, "đó là một không gian an toàn, không có ghi âm".

(Minh họa)
Nhu cầu tạo ra môi trường làm việc không bị xao lãng cũng khiến cho Royal Court Theatre đã cho áp dụng túi khóa điện thoại cho các thành viên chương trình Writers’ Card. Chương trình này khuyến khích các biên kịch gia hoàn tất tác phẩm, đồng thời phát huy khả năng sáng tạo và tay nghề thông qua các buổi tọa đàm và kết nối.

"Viết lách vốn là một công việc rất khó khăn, đặc biệt khi bước vào giai đoạn bế tắc. Khi gặp khó, con người thường dễ tìm đến những yếu tố gây ra xao lãng", giám đốc điều hành ông Will Young có chia sẻ.

Theo ông, việc giao điện thoại để cất vào túi được nhiều người tham gia đón nhận với tâm trạng "nửa thấy buồn cười, nửa thấy xấu hổ". Dù chỉ là một sự việc nhỏ nhặt, nhưng cũng thể hiện ra một cam kết rõ ràng rằng, "tôi đến đây để làm việc".

Với cô Muiruri, việc không sử dụng điện thoại trong giờ làm cũng giúp cho cô cải thiện khả năng tập trung cao. "Khi mới bắt đầu, tôi chưa phải là một nhân viên tốt vì luôn tay cho kiểm tra điện thoại".

Tuy nhiên, ông Adrian Chadi, phó giáo sư kinh tế tại Đại học Southampton, cho rằng bằng chứng về việc cấm điện thoại giúp làm tăng năng suất vẫn còn hạn chế. Các chuyên gia nghiên cứu rất khó xác định ra tác động của lệnh cấm này so với trường hợp không có lệnh cấm trong cùng một bối cảnh một tổ chức, một công ty cụ thể.

(Ảnh minh hoạ: Cottonbro Studio/Pexels)
Nghiên cứu của ông cho thấy năng suất có thể tăng lên đối với những công việc đơn giản, mang tính lặp đi lặp lại, khi yếu tố gây ra xao lãng được loại bỏ ra. Tuy vậy, điều này có thể không đúng với những công việc không mang tính lặp lại, đòi hỏi kiến thức kinh nghiệm và sự sáng tạo. Nhân viên cũng có thể nhìn nhận lệnh cấm theo hướng tiêu cực nếu điện thoại mang lại lợi ích rõ ràng trong công việc, đặc biệt khi họ đã quen với việc luôn sẵn sàng để kết nối.

Ông Eoin Whelan, giáo sư phân tích kinh doanh và xã hội tại Đại học Galway (Ireland), từng thực hiện cuộc nghiên cứu về một công ty đã cho dỡ bỏ lệnh cấm điện thoại. Kết quả cho thấy năng suất của những nhân viên sử dụng thiết bị trong công việc không bị ảnh hưởng ít nhiều nào cả.

Thậm chí, việc được phép sử dụng điện thoại còn giúp họ giải quyết tốt hơn các vấn đề cá nhân phát sinh trong giờ làm, từ đó mang lại nhiều tác động có phần tích cực. Điều này phụ thuộc vào từng nhân viên, nhưng trong bối cảnh hiện nay, đa số đều kỳ vọng ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân có thể được linh động, đặc biệt là những người có trách nhiệm chăm sóc gia đình.

Kyle Scofield, phó chủ tịch cao cấp phụ trách hỗ trợ thành viên tại ID.me, có cho biết khi công ty bắt đầu áp dụng túi khóa điện thoại, đã có sự phản đối từ phía nhân viên vì họ cảm thấy ban lãnh đạo không tin tưởng họ.

"Phản ứng này đã kéo dài lâu hơn tôi dự đoán. Trong sáu tháng đầu, các vi phạm xảy ra khá thường xuyên. Hiện tại, tình trạng đó gần như không còn nữa", ông này có chia sẻ.

Ông cũng khuyến cáo các công ty kinh doanh còn đang cân nhắc cho triển khai việc này nên truyền đạt rõ ràng thông điệp và giải thích ra lý do, đồng thời duy trì sự thống nhất khi đem thực hiện.

Đối với những người muốn giảm thời gian sử dụng điện thoại tại nơi làm việc, cô Muiruri đưa ra lời khuyên: "Hãy nên cởi mở với điều đó. Đừng nên bước vào với suy nghĩ rằng bạn đang bỏ lỡ hay mất mát điều gì".