Sự xuất hiện của tàu sân bay USS George HW Bush tại Ấn Độ Dương cho thấy Mỹ đang tăng tốc củng cố lực lượng, sẵn sàng kịch bản leo thang nếu thỏa thuận ngừng bắn với Iran chấm dứt, theo CNN.

Theo các hình ảnh do Bộ Chiến tranh Mỹ công bố, hôm thứ Ba (21/4), tàu sân bay USS George HW Bush đã có mặt tại Ấn Độ Dương. Diễn biến này làm dấy lên khả năng Hải quân Mỹ sẽ bổ sung thêm hàng chục máy bay chiến đấu tới khu vực trong trường hợp thỏa thuận ngừng bắn với Iran chấm dứt hoặc để hỗ trợ thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Tehran.

Trước đó, bà Maggie Goodlander - thành viên Ủy ban Quân sự Hạ viện, cho biết tàu sân bay thứ ba đang hướng đến Trung Đông trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump gia tăng hiện diện quân sự tại khu vực.Trong khi đó, trang web theo dõi quân sự Mỹ Atlantic Council cho biết tàu sân bay USS George HW Bush cùng nhóm tác chiến đang di chuyển quanh mũi phía nam châu Phi vào ngày 17/4 khi Washington tăng cường thêm lực lượng hải quân trong bối cảnh phong tỏa các cảng của Iran. Trước đó, nhóm tàu này rời căn cứ Norfolk (bang Virginia) vào ngày 31/3 trong một đợt triển khai theo kế hoạch.

Hiện, Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) chưa đưa ra bình luận chính thức về hoạt động triển khai của tàu sân bay USS George HW Bush.

Kể từ khi xung đột với Iran bùng phát, Mỹ đã điều tàu sân bay USS Abraham Lincoln và USS Gerald R. Ford tới khu vực chịu trách nhiệm ở Trung Đông.Theo đánh giá, nếu Washington can dự sâu hơn vào xung đột với Iran, ba trong số bốn tàu sân bay sẵn sàng chiến đấu của Mỹ có thể sẽ được triển khai cho chiến dịch này.

Dù sở hữu tổng cộng 11 tàu sân bay, Hải quân Mỹ không thể đồng thời đưa tất cả vào trạng thái sẵn sàng do yêu cầu bảo trì, đại tu và huấn luyện định kỳ.

Tàu sân bay USS George HW Bush (CVN-77) thuộc lớp Nimitz, chạy bằng năng lượng hạt nhân với lượng giãn nước khoảng 100.000 tấn. Tàu dài hơn 330 m, có thể đạt tốc độ trên 30 hải lý/giờ nhờ hai lò phản ứng hạt nhân, cho phép hoạt động liên tục trong thời gian dài mà không cần tiếp nhiên liệu. Thủy thủ đoàn và lực lượng không quân trên tàu có thể lên tới hơn 5.000 người.

Về năng lực tác chiến, tàu mang theo khoảng 70-90 máy bay, gồm tiêm kích, cảnh báo sớm và trực thăng, cất/hạ cánh bằng hệ thống máy phóng và dây hãm. Tàu được trang bị các hệ thống radar, phòng thủ tầm gần và tên lửa phòng không để tự vệ, đồng thời đóng vai trò trung tâm chỉ huy cho cả nhóm tác chiến tàu sân bay, phối hợp hàng chục tàu hộ tống và thực hiện các chiến dịch không kích quy mô lớn.

Suốt hơn 7 thế kỷ có một ngôi đền Quan Âm Các đã tồn tại hơn 700 năm, một mình trơ trọi chống lại sự khắc nghiệt của dòng chảy đến lặng lẽ ẩn hiện theo mùa nước của ngôi đền bí ẩn hơn 700 năm giữa sông Trường Giang. Điểm đặc biệt nhất của Quan Âm Các nằm ở cách công trình “đối thoại” với thiên nhiên. Mỗi năm, từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, nước lũ dâng cao, nhấn chìm phần lớn công trình; có thời điểm chỉ còn mái đền nhô lên khỏi mặt nước.

Không cơn lũ nào có thể lay chuyển dù chỉ một tấc, ngôi đền Quan Âm Các nằm ở Ngạc Châu (tỉnh Hồ Bắc) được người đời gọi vui là công trình "cứng đầu" nhất Trung Quốc.

Suốt hơn 7 thế kỷ, Quan Âm Các phải đối mặt với lưu lượng nước khổng lồ của sông Trường Giang không ngừng vỗ vào thân đền. Dù vậy, công trình vẫn sừng sững giữa lòng sông, lặng lẽ chứng kiến bao đổi thay của thời gian.

Theo tư liệu lịch sử địa phương, Quan Âm Các được xây dựng vào khoảng năm 1345 dưới triều Nguyên, trên một bãi đá tự nhiên gọi là “Long Bàn Cơ” nằm giữa sông Trường Giang.

Công trình dài khoảng 24m, rộng chưa đến 10m, cao hơn 14m, gồm nhiều tầng gỗ và đá kết hợp. Đây không chỉ là nơi thờ Quan Âm mà còn tích hợp yếu tố tín ngưỡng Nho – Phật – Đạo, phản ánh đặc trưng văn hóa dung hợp của vùng trung lưu Trường Giang, thông tin từ Ourchinastory.

Điểm đặc biệt nhất của Quan Âm Các nằm ở cách công trình “đối thoại” với thiên nhiên. Mỗi năm, từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, nước lũ dâng cao, nhấn chìm phần lớn công trình; có thời điểm chỉ còn mái đền nhô lên khỏi mặt nước.

Khi mùa khô đến, đặc biệt vào đầu năm, nước rút xuống, để lộ nền đá đỏ và những lớp gạch xanh bám chặt vào lòng sông, khiến ngôi đền như “trồi lên” từ đáy nước. Chu kỳ “ẩn - hiện” này lặp lại suốt nhiều thế kỷ, trở thành hình ảnh quen thuộc mỗi mùa lũ.

Các chuyên gia kiến trúc cho rằng, bí quyết giúp công trình tồn tại không nằm ở việc chống lại dòng nước, mà ở triết lý “thuận thiên”. Phần chân đền được gia cố bằng các khối đá lớn, trong khi tường phía tây uốn cong như thân thuyền, giúp phân tán lực nước và hạn chế xói mòn trực diện.

Hệ thống lỗ thoát nước ở tầng thấp cho phép giảm áp lực khi mực nước thay đổi nhanh. Đặc biệt, tầng 1 được thiết kế để có thể chấp nhận bị ngập theo mùa, trong khi các vật thờ được di chuyển lên tầng cao hơn trước mùa lũ. Đây là cách làm linh hoạt hiếm thấy trong kiến trúc cổ.

Bởi vị trí khó tiếp cận nên không giống những ngôi đền khác, Quan Âm Các không có tuyến tham quan chính thức hay phục vụ du lịch quy mô lớn, cũng không bán vé vào cổng riêng. Khi đến Ngạc Châu, du khách thường nhìn ngắm ngôi đền từ xa hoặc trên cao xuống. Một du khách từng chia sẻ, trước kia từng có những chuyến đi thuyền vào vãn cảnh đền. Tuy nhiên từ sau trận lụt nghiêm trọng cách đây vài năm, việc tham quan ngôi đền đã dừng lại.

Dù vậy, Quan Âm Các vẫn là biểu tượng của thành phố Ngạc Châu, được truyền thông Trung Quốc mệnh danh là “đệ nhất các trên Trường Giang”.

Khác với những công trình ven sông thường xuyên phải gia cố hoặc di dời, Quan Âm Các gần như giữ nguyên vị trí và cấu trúc qua nhiều biến động lịch sử, từ thời phong kiến đến hiện đại.

Năm 2006, công trình được xếp hạng di tích văn hóa cấp quốc gia, trở thành đối tượng nghiên cứu tiêu biểu cho kỹ thuật xây dựng cổ truyền Trung Hoa.

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, truyền thông khu vực ngày 23/4 dẫn các nguồn tin hàng hải và an ninh cho biết quân đội Mỹ đã chặn ít nhất 3 tàu chở dầu treo cờ Iran tại các vùng biển châu Á, ngoài khơi Malaysia, Ấn Độ và Sri Lanka, đồng thời buộc các tàu này thay đổi lộ trình.Theo các nguồn tin, động thái trên cho thấy Mỹ đang mở rộng phạm vi thực thi phong tỏa đối với hoạt động vận chuyển dầu của Iran, vượt ra ngoài khu vực eo biển Hormuz và Vịnh Persian, sang cả các vùng biển quốc tế.

Các tàu được xác định gồm siêu tàu chở dầu Deep Sea (đang chở một phần dầu thô), tàu Sevin (có sức chứa tối đa khoảng 1 triệu thùng, đang chở khoảng 65% tải trọng) và siêu tàu Dorena (chở đầy khoảng 2 triệu thùng dầu). Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận tàu Dorena đang được một tàu khu trục của Hải quân Mỹ hộ tống tại Ấn Độ Dương sau khi bị chặn.Ngoài ra, nguồn tin cho biết một tàu khác mang tên Derya cũng có thể đã bị chặn. Con tàu này trước đó không thể dỡ hàng dầu tại Ấn Độ sau khi thời hạn miễn trừ đối với việc mua dầu thô Iran hết hiệu lực.

Theo một nguồn tin an ninh hàng hải, chiến lược của Mỹ là tiến hành các hoạt động chặn tàu tại vùng biển mở, thay vì gần eo biển Hormuz, nhằm tránh rủi ro từ thủy lôi và các mối đe dọa khác trong khu vực.

Sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nước này từ cuối tháng 2, Iran đã siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, khiến chỉ có số ít tàu thuyền có thể đi qua. Căng thẳng leo thang khi Mỹ ngày 13/4 cũng bắt đầu phong tỏa tuyến hàng hải này đối với các tàu thuyền ra vào cảng của Iran. Mỹ khẳng định các tàu thuyền không phải của Iran được tự do quá cảnh qua eo biển Hormuz miễn là họ không trả phí cho Tehran.

CENTCOM cho biết kể từ khi bắt đầu chiến dịch phong tỏa, lực lượng Mỹ đã yêu cầu tổng cộng hơn 30 tàu thay đổi lộ trình hoặc quay trở lại cảng, dù chưa công bố đầy đủ danh sách các tàu bị chặn. Diễn biến này phản ánh xu hướng gia tăng kiểm soát hàng hải trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục leo thang, đồng thời cho thấy phạm vi cạnh tranh đang mở rộng ra các tuyến vận tải năng lượng toàn cầu.

Iran thu khoản phí đầu tiên từ việc 'quản lý' eo biển Hormuz

Theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim, cùng ngày, một quan chức cấp cao của Quốc hội Iran cho biết Tehran đã nhận khoản thu đầu tiên từ việc áp phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong bối cảnh xung đột với Mỹ và Israel.

Phó Chủ tịch Quốc hội Iran Hamidreza Hajibabaei nêu rõ: “Khoản thu đầu tiên từ phí qua eo biển Hormuz đã được nộp vào tài khoản của Ngân hàng Trung ương”. Một số cơ quan truyền thông khác của Iran cũng đăng tải thông tin tương tự, song không cung cấp thêm chi tiết.

Trước đó, ngày 17/4, hãng thông tấn ISNA đưa tin Quốc hội Iran đang xây dựng dự luật về quản lý eo biển Hormuz, trong đó đề xuất thu phí đối với các tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải được cho là huyết mạch của thế giới này. Ước tính doanh thu từ việc “quản lý” eo biển Hormuz có thể đạt từ 10-15 tỷ USD.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran sau đó tuyên bố coi việc Mỹ phong tỏa các cảng nước này và eo biển Hormuz là hành động vi phạm ngừng bắn, đồng thời khẳng định sẽ ngăn chặn “bất kỳ việc mở lại eo biển có điều kiện hoặc hạn chế nào”. Theo cơ quan này, Iran sẽ tiếp tục giám sát và kiểm soát lưu thông qua eo biển cho tới khi chiến tranh kết thúc hoàn toàn, bao gồm việc áp dụng các tuyến đường do Iran chỉ định, thu phí và cấp giấy phép quá cảnh.

Trong diễn biến liên quan, theo hãng tin Yonhap, ông Chung Byung Ha, đặc phái viên của Ngoại trưởng Hàn Quốc đã có cuộc gặp với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tại Tehran, trong đó kêu gọi bảo đảm an toàn lưu thông qua eo biển Hormuz trong bối cảnh tuyến hàng hải này bị phong tỏa giữa căng thẳng khu vực.

Tại cuộc gặp, phía Hàn Quốc đề nghị Iran hỗ trợ bảo đảm an toàn cho công dân và tàu thuyền mắc kẹt của nước này, đồng thời bày tỏ hy vọng các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ sớm được nối lại nhằm khôi phục ổn định khu vực.

Về phần mình, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định Iran sẵn sàng hợp tác và tiếp tục quan tâm đến công dân Hàn Quốc đang lưu trú tại nước này. Liên quan đến việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, Ngoại trưởng Araghchi bảo vệ động thái này như một biện pháp nhằm bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia, đồng thời cho rằng trách nhiệm đối với các hệ quả phát sinh thuộc về các bên “gây hấn”.

Hàn Quốc là một trong số ít quốc gia vẫn duy trì hoạt động đại sứ quán tại Iran, đồng thời gần đây đã cung cấp viện trợ nhân đạo cho quốc gia này thông qua Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế (ICRC).

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Âu, Ba Lan sẽ triển khai một lữ đoàn tên lửa mới tại miền Trung nước này trong khuôn khổ kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng.Phát biểu sau lễ ký thỏa thuận hợp tác an ninh và quốc phòng với chính quyền địa phương, Bộ trưởng Quốc phòng Władysław Kosiniak- Kamysz cho biết theo Gói Tăng cường Lực lượng Vũ trang giai đoạn 2023-2025, Lữ đoàn Tên lửa số 2 với khoảng 800 binh sĩ sẽ được bố trí tại các thành phố Łowicz và Gostynin trong thời gian tới. Đơn vị này được trang bị một phần hệ thống phóng tên lửa đa nòng K239 Chunmoo do Hàn Quốc sản xuất, trong đó phần lớn các cấu phần sẽ được lắp ráp trong nước. Đây là một phần của chương trình HOMAR-K nhằm nội địa hóa các hệ thống vũ khí, đồng thời thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp quốc phòng.

Bộ trưởng Kosiniak- Kamysz nhấn mạnh xung đột Nga - Ukraine đã cho thấy vai trò quan trọng của pháo binh và các hệ thống tên lửa trong tác chiến hiện đại.Liên quan đến năng lực sản xuất trong nước, các linh kiện của hệ thống Chunmoo sẽ do Huta Stalowa Wola chế tạo trên khung gầm xe Jelcz, trong khi một liên doanh giữa Hanwha Aerospace và WB Electronics đang xây dựng cơ sở sản xuất tên lửa tại miền Tây Ba Lan.

Giới chức Ba Lan nhận định dự án không chỉ góp phần tăng cường năng lực quốc phòng mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các địa phương tiếp nhận đơn vị đồn trú.

Từng là 'mắt thần' kiểm soát bầu trời, các hệ thống AWACS đắt đỏ đang dần bộc lộ điểm yếu chí tử trước sự phát triển của tên lửa tầm xa và mạng lưới cảm biến đa tầng.

Máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AWACS) là hệ thống radar bay có nhiệm vụ giám sát, theo dõi mục tiêu và điều phối tác chiến. Trong nhiều thập kỷ, những nền tảng như Boeing E-3 Sentry hay Beriev A-50 được xem là "bộ não" của không quân hiện đại, giúp tạo ưu thế thông tin tuyệt đối trên chiến trường.

Sự biến mất của 'vùng an toàn' cho máy bay AWACS
Trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh, các hệ thống AWACS gần như miễn nhiễm với mọi mối đe dọa nhờ hoạt động ngoài tầm bắn của phòng không đối phương. Tuy nhiên, cán cân này đã thay đổi hoàn toàn khi các hệ thống tên lửa hiện đại như S-400 có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách tới 400 km, trong khi tên lửa không đối không tầm xa đã vượt ngưỡng 200 km.

Sự phát triển của máy bay không người lái (UAV), tên lửa hành trình và kỹ thuật chiến tranh điện tử khiến việc phát hiện những mục tiêu lớn, bay chậm như AWACS trở nên dễ dàng hơn. Một khi bị định vị, khả năng sống sót của loại khí tài này là rất hạn chế do thiếu khả năng cơ động và hệ thống tự vệ trực tiếp.

Gánh nặng về chi phí và rủi ro nhân lực
Mỗi chiếc AWACS có giá trị lên tới hàng trăm triệu USD và mang theo đội ngũ chuyên gia từ 12 đến 20 người để xử lý dữ liệu. Việc mất đi một nền tảng như vậy không chỉ là tổn thất lớn về tài chính mà còn là thảm họa về nhân sự chuyên môn cao. Thực tế gần đây cho thấy các máy bay Beriev A-50 đã bị bắn hạ bởi các hệ thống tên lửa tầm xa, thậm chí bị phá hủy ngay trên mặt đất bởi đòn tấn công chính xác.

Điều này phản ánh một thực tế mới: AWACS không còn là tài sản bất khả xâm phạm mà đã trở thành mục tiêu ưu tiên hàng đầu trong mọi kế hoạch tác chiến. Những tổn thất này buộc các cường quốc quân sự phải tính đến những phương án thay thế có khả năng sống sót cao hơn.

Xu hướng dịch chuyển sang mạng lưới cảm biến phân tán
Nhiều ý tưởng thay thế AWACS đang được triển khai, bao gồm việc sử dụng các máy bay chiến thuật nhỏ hơn tích hợp radar tiên tiến. Các máy bay tác chiến điện tử như Boeing EA-18G Growler được kỳ vọng có thể đảm nhiệm một phần chức năng chỉ huy, nhưng hạn chế lớn nhất vẫn là khả năng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ theo thời gian thực.Một hướng đi mang tính chiến lược khác là chuyển vai trò trinh sát lên không gian. Các chòm vệ tinh hiện đại kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) có thể cung cấp dữ liệu mục tiêu liên tục, khó bị tiêu diệt hơn và có độ bao phủ rộng hơn các nền tảng trên không.

Có thể thấy, kỷ nguyên của những "cây nấm bay" khổng lồ đang dần đi đến hồi kết. Vai trò của AWACS sẽ không biến mất hoàn toàn nhưng sẽ được phân tán giữa nhiều nền tảng: vệ tinh, UAV và mạng lưới cảm biến đa tầng, nơi thông tin không còn tập trung vào một mục tiêu duy nhất.