Đối phó với các tàu cỡ nhỏ có khả năng tấn công nhanh của Iran là bài toán khiến giới quân sự Mỹ đau đầu kể từ khi chiến sự bùng phát.
Tàu cỡ nhỏ của Iran diễn tập trên biển, năm 2010. Ảnh: Fars News.
Dù lực lượng hải quân Iran đã “phần lớn đã bị xóa sổ”, theo lời Tổng thống Mỹ Donald Trump - giới chuyên gia cho rằng đây không phải là vũ khí đáng gờm nhất mà Iran sở hữu trên biển.
Thay vào đó, năng lực của Tehran chủ yếu nằm ở các lớp vũ khí giá rẻ - từ đội tàu cỡ nhỏ tới máy bay không người lái (UAV) và thủy lôi - vốn khó bị phát hiện và đối phó hơn các khí tài hải quân thông thường.
“Họ gọi đó là ‘hạm đội muỗi’ vì những con tàu này tuy nhỏ bé, gây phiền toái, nhưng lại sở hữu khả năng đánh trúng mục tiêu và tạo ra những tổn thất thực sự”, ông Alex Plitsas, chuyên gia từ Hội đồng Đại Tây Dương (Mỹ), nhận định trên New York Post.
Thuật ngữ này ám chỉ lối đánh sở trường của IRGCN: dùng kích thước khiêm tốn để luồn lách qua hệ thống radar hiện đại, thực hiện các đòn tập kích chớp nhoáng rồi rút lui.
Vũ khí của Iran
IRGC đã phát triển đội tàu cỡ nhỏ từ nhiều thập kỷ trước, đặc biệt khi nhận ra hải quân nước này không phải đối thủ của hải quân Mỹ sau cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran năm 1988.
Kể từ đó, sự phân cấp trong lực lượng biển của Tehran ngày càng lộ rõ: trong khi Hải quân chính quy (IRIN) chủ yếu đóng vai trò "phô trương thanh thế", thì Hải quân của Vệ binh Cách mạng (IRGCN) lại nắm giữ trọng trách chiến lược cốt lõi.
Trao đổi với CNN, chuyên gia Sidharth Kaushal từ Viện Liên quân Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định: "IRGCN được xây dựng dựa trên các học thuyết tác chiến bất đối xứng - những lực lượng mà người Iran tin rằng sẽ phát huy hiệu quả thực sự trong kịch bản chiến tranh tổng lực".
Các tàu cỡ nhỏ và tàu tự hành của Iran hoạt động sát mặt nước, và thường chỉ bị radar phát hiện khi đã quá muộn. Để có thể theo dõi sát sao hơn, hải quân Mỹ sẽ phải dùng trực thăng và UAV.
Theo một số viện nghiên cứu Mỹ, hải quân IRGC cũng sử dụng các tàu cải trang thành tàu dân sự - như tàu cá - để thực hiện các hành động bí mật như rải thủy lôi. Về phần mình, IRGC không thừa nhận cáo buộc này.
“Chiến lược tổng thể là gây tiêu hao, thay vì giành chiến thắng trong một cuộc đối đầu hải quân mang tính quyết định”, Viện Hudson, cơ quan nghiên cứu có trụ sở tại Mỹ, đánh giá trong một báo cáo.
Các tàu tấn công nhanh của Iran trong một đường hầm ở vị trí không xác định, tháng 1/2025. Ảnh: WANA/Reuters.
“Hải quân IRGC thiết kế và sản xuất các tàu với giá thành rẻ, không ảnh hưởng bởi cấm vận và có thể dễ dàng tái sản xuất trong chiến tranh”, báo cáo viết.
Do số lượng lớn, các tàu Iran có thể tấn công nhanh từ nhiều hướng, khiến việc phòng thủ thêm khó khăn. Số lượng nhân sự vận hành ít cũng làm giảm thương vong của Iran khi bị phản đòn.
Truyền thông nhà nước Iran vừa công bố loạt hình ảnh và video ghi lại cảnh các tàu tấn công nhanh áp sát và đổ bộ chiếm quyền kiểm soát tàu thương mại tại eo biển Hormuz.
Bà Jennifer Parker, chuyên gia từ Đại học Quốc gia Australia, người từng phục vụ tại khu vực này năm 2008, mô tả: “Họ sẽ đe dọa bạn bằng cách áp sát ở tốc độ cực cao với vũ khí luôn trong trạng thái sẵn sàng, duy trì khoảng cách nguy hiểm ngay sát mạn tàu".
Theo bà Parker, các tàu thương mại hoàn toàn "không có khả năng tự vệ" trước những đợt tấn công này. Trao đổi với ABC, bà nhấn mạnh: “Họ không có súng máy đáp trả. Với tốc độ di chuyển chậm, dù có cố gắng điều khiển khéo léo đến đâu, các tàu thương mại vẫn dễ dàng bị khuất phục".
Hiện số lượng chính xác của đội tàu này vẫn là một ẩn số, với các ước tính dao động từ hàng trăm đến hàng nghìn chiếc. “Phần lớn khí tài này được cất giấu trong các căn cứ ngầm sâu thẳm dưới những dãy núi ven biển”, bà Parker cho biết thêm.
Mối đe dọa từ nhiều hướng trên biển
Iran còn có nhiều khí tài “bất đối xứng” khác để ứng phó với Mỹ, nhưng các tàu cỡ nhỏ là phương án hiệu quả hàng đầu. Các tàu ngầm cỡ nhỏ thường chỉ xuất phát từ một số cảng nhất định, dễ bị Mỹ theo dõi hơn. Trong khi đó, thủy lôi có thể bị phát hiện và vô hiệu hóa bởi các thiết bị không người lái dưới nước.
Một mối đe dọa khác với hải quân Mỹ là các loại tên lửa bờ chống hạm ẩn náu dọc đường bờ biển Iran, vốn có địa hình phức tạp. Các hệ thống này có khả năng tự hành, khiến chúng khó bị tấn công hơn.
“Chính sự kết hợp và độ phức tạp này mang đến nhiều lớp vấn đề (với Mỹ)”, ông Nick Childs, chuyên gia về an ninh biển tại Viện Quốc tế về Nghiên cứu Chiến lược (IISS), đánh giá.
Các tàu tấn công cỡ nhỏ của Iran cũng trở thành mục tiêu của Mỹ trong thời gian qua. Quân đội Mỹ hôm 4/5 tuyên bố đã phá hủy 6 tàu của Iran, theo Reuters.
Theo ông Childs, các tàu tấn công nhanh của Iran khiến hải quân Mỹ và tàu thương mại “không bao giờ có thể biết chắc chắn rằng tàu có thể đi qua được hay không”.
“Các cuộc tấn công gây tổn thất cho tàu thuyền mà chúng ta thấy gần đây thường do tên lửa và UAV tự sát gây ra. Tuy nhiên, những gì mọi người nghĩ đến thường là thủy lôi và các tàu tấn công nhanh”, ông Childs nói.
Theo dữ liệu của Cơ quan Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), ít nhất 26 tàu đã bị Iran tấn công ở eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng phát.
“Ở tầm chiến lược, Iran không cần tấn công quá nhiều. Họ chỉ cần tấn công đủ để các công ty bảo hiểm và chủ tàu không muốn đánh cược với mạng sống của thuyền viên và hàng hóa”, ông Kaushal nói.
VietBF@ sưu tập
