Những tưởng quyền lực tột đỉnh có thể trở thành tấm khiên vĩnh cửu che chắn cho mọi sai lầm, nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng công lý có thể đến muộn, nhưng nhất định sẽ đến. Câu chuyện về Rodrigo Duterte – vị cựu Tổng thống đầy tranh cãi của Philippines – đang bước sang một chương tối tăm nhất khi ông phải đối mặt với những phán quyết đanh thép từ công lý quốc tế.

Phán quyết lịch sử tại The Hague: Khi sự thật được phơi bày

Thứ Năm vừa qua, một sự kiện chấn động đã diễn ra tại trụ sở Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ở The Hague. Hội đồng gồm ba thẩm phán đã thống nhất xác nhận các cáo buộc về tội ác chống lại nhân loại đối với Rodrigo Duterte. Sau quá trình xem xét kỹ lưỡng, hội đồng thẩm phán tuyên bố có "cơ sở thực tế vững chắc" để tin rằng cựu lãnh đạo 81 tuổi này phải chịu trách nhiệm cho hàng chục vụ giết người không ghê tay. Những tội ác này không chỉ diễn ra trong nhiệm kỳ Tổng thống (2016–2022) mà còn kéo dài từ thời ông còn là Thị trưởng thành phố Davao. Bản quyết định dài 50 trang của ICC đã chỉ ra rằng ông Duterte đã "xây dựng, phổ biến và thực thi" một chính sách mang tính hủy diệt nhằm "vô hiệu hóa" những người bị nghi ngờ là tội phạm. Đây không còn là cuộc chiến chống ma túy đơn thuần, mà theo lời Phó công tố viên Mame Mandiaye Niang, nó đã trở thành một "hình thức thi đấu biến thái" của những kẻ thủ ác.

Những con số biết nói và nỗi đau của những người ở lại

Người ta thường nói: "Nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ", nhưng với những nạn nhân trong cuộc chiến của Duterte, sự sống mới là điều xa xỉ nhất. Các số liệu thống kê về số người chết dưới thời ông Duterte khiến bất cứ ai cũng phải rùng mình. Trong khi cảnh sát quốc gia báo cáo con số hơn 6.000 người, các tổ chức nhân quyền lại đưa ra con số kinh hoàng lên tới 30.000 nạn nhân. Tại Philippines, những gia đình có người thân bị sát hại đã vỡ òa trong hạnh phúc khi nghe tin từ ICC. Đối với họ, đây là tia sáng cuối đường hầm sau bao năm chung sống với nỗi đau bị vùi dập. Randy delos Santos, chú của thiếu niên Kian delos Santos – người bị cảnh sát bắn chết trong một con hẻm năm 2017 – nghẹn ngào chia sẻ rằng đây là cơ hội để những nạn nhân "không tên, không tiếng" được lên tiếng, để những câu chuyện bị bóp méo trong báo cáo cảnh sát được đưa ra ánh sáng. Công lý lúc này không chỉ là hình phạt, mà còn là sự công nhận cho những linh hồn đã khuất.

Cuộc chiến pháp lý cam go: Những quân bài cuối cùng

Dù bị bắt giữ tại Philippines vào năm ngoái và dẫn giải tới The Hague, Duterte vẫn kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc. Đội ngũ luật sư của ông, đứng đầu là Nick Kaufman, đã bày tỏ sự thất vọng và cho rằng phán quyết dựa trên lời khai của những "kẻ giết người tự thú". Trước đó, phía Duterte đã tìm mọi cách để thoát thân, bao gồm cả việc rút Philippines khỏi ICC vào năm 2018 nhằm trốn tránh trách nhiệm. Tuy nhiên, "Vàng thật không sợ lửa", và tội ác cũng không sợ những rào cản hành chính. Vào thứ Ba, các thẩm phán phúc thẩm đã bác bỏ yêu cầu hủy bỏ vụ án, khẳng định ICC vẫn có thẩm quyền xét xử dù quốc gia đó đã rút lui. Ngay cả những rắc rối nội bộ của tòa án, như việc truất quyền của Công tố viên trưởng Karim Khan do nghi ngại về sự thiên vị và cáo buộc cá nhân, cũng không thể ngăn cản bánh xe công lý tiếp tục lăn bánh.

Thông điệp đanh thép cho tương lai: Không ai đứng trên pháp luật

Dù ngày bắt đầu phiên tòa chính thức vẫn chưa được ấn định và tình trạng sức khỏe của vị cựu Tổng thống 81 tuổi vẫn là một ẩn số, nhưng việc xác nhận cáo trạng đã là một cột mốc quan trọng. Maria Elena Vignoli từ Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) khẳng định: Phiên tòa này sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng bất kể bạn là ai, dù ở Philippines hay bất kỳ nơi nào khác, một khi đã nhúng tay vào tội ác nghiêm trọng, công lý rồi sẽ đuổi kịp bạn. Người dân Philippines và thế giới đang nín thở chờ đợi những bước đi tiếp theo. Suy cho cùng, quyền lực chỉ là nhất thời, còn đạo đức và nhân tính mới là vĩnh cửu. Đúng như câu tục ngữ: "Ăn mặn thì khát nước", những gì ông Duterte đã gieo xuống trong quá khứ giờ đây chính là bản án mà ông phải đối mặt trước tòa án lương tâm và luật pháp quốc tế.

Trong cuộc sống, người ta thường bảo nhau rằng "Tham thì thâm", hay "Của phù vân không chân cũng chạy". Câu chuyện về Thượng sĩ Gannon Ken Van Dyke – một quân nhân ưu tú thuộc lực lượng đặc nhiệm Hoa Kỳ – chính là minh chứng sống động nhất cho việc lòng tham có thể làm mờ mắt cả những người bản lĩnh nhất. Đứng giữa ranh giới của vinh quang và ngục tù, người lính này đã chọn đặt cược danh dự của mình vào một "canh bạc" tiền mã hóa, để rồi giờ đây phải trả giá đắt.

Bản cáo trạng chấn động và phi vụ "ăn mảnh" trên tin mật

Thứ Năm vừa qua, một bản cáo trạng tại tòa án liên bang đã được công khai, gây rúng động không chỉ trong giới quân sự mà cả thị trường dự báo toàn cầu. Thượng sĩ Gannon Ken Van Dyke, một quân nhân đang tại ngũ đóng quân tại Fort Bragg, đã bị bắt giữ với cáo buộc sử dụng thông tin tuyệt mật để trục lợi cá nhân.

Theo hồ sơ từ các công tố viên, cuối tháng 12 năm ngoái, Van Dyke đã mở một tài khoản trên Polymarket – một nền tảng dự báo dựa trên công nghệ blockchain nổi tiếng nhất hiện nay. Tại đây, anh ta đã đặt cược khoảng 32.000 USD vào cửa: Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro sẽ bị lật đổ hoặc bị bắt trước tháng Giêng. Vào thời điểm đó, đây được coi là một "kèo dưới" cực kỳ mong manh và khó có thể xảy ra. Tuy nhiên, Van Dyke không phải là một người chơi thông thường; anh ta là một phần của kế hoạch tác chiến.

Operation Absolute Resolve: Giữa lằn ranh lửa đạn và những con số nhảy múa

Trong khi cả thế giới còn đang mơ hồ về tình hình chính trị tại Caracas, Van Dyke đã nắm trong tay những thông tin "vàng mười". Anh ta trực tiếp tham gia lập kế hoạch và thực hiện chiến dịch mang tên Operation Absolute Resolve (Chiến dịch Quyết tâm Tuyệt đối). Đây là một chiến dịch bí mật, nơi quân đội Mỹ thực hiện cuộc đột kích xuyên đêm vào dinh tổng thống Venezuela giữa cơn mưa đạn lạc để dẫn độ Maduro về New York đối mặt với các cáo buộc buôn bán ma túy.

Đáng nói hơn, Van Dyke đã thực hiện tổng cộng 13 lệnh đặt cược từ ngày 27/12 đến ngày 2/1. Lệnh cuối cùng được thực hiện chỉ vài giờ trước khi cuộc đột kích bắt đầu. Các công tố viên thậm chí còn thu thập được hình ảnh của Van Dyke ngay sau chiến dịch: đứng trên boong tàu giữa ánh bình minh, khoác trên mình bộ quân phục dã chiến, tay cầm súng trường, bên cạnh là các đồng đội – một hình ảnh oai hùng của người lính nhưng lại nhuốm màu đen tối của kẻ trục lợi.

Khoản lợi nhuận 400.000 USD và hành trình xóa dấu vết bất thành

Khi chiến dịch thành công, "kèo" của Van Dyke thắng đậm. Từ 32.000 USD ban đầu, anh ta thu về hơn 400.000 USD lợi nhuận. Để che giấu nguồn gốc số tiền, thượng sĩ này đã thực hiện một lộ trình phức tạp: chuyển tiền vào một ví tiền điện tử ngoại quốc, sau đó mới đổ ngược lại vào một tài khoản môi giới trực tuyến.

Thế nhưng, "Lưới trời lồng lộng, tuy thưa nhưng khó lọt". Những giao dịch bất thường này đã ngay lập tức lọt vào tầm ngắm của cơ quan thực thi pháp luật. Jay Clayton, Công tố viên Hoa Kỳ tại Quận Nam New York, nhấn mạnh: "Những người được tin tưởng giao phó bí mật quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ chúng và bảo vệ đồng đội, chứ không phải sử dụng thông tin đó để trục lợi tài chính cá nhân."

Vai trò của người chỉ huy và sự sụp đổ của một chuẩn mực

Trong quân đội Mỹ, Thượng sĩ (Master Sergeant) không chỉ là một cấp bậc, mà là biểu tượng của kinh nghiệm và đạo đức. Họ là những người dẫn dắt chiến thuật, là "xương sống" của tiểu đoàn và là tấm gương cho những binh sĩ trẻ soi vào. Việc Van Dyke sa ngã không chỉ là một vụ án hình sự, mà còn là một vết sẹo lớn vào danh dự quân đội.

Van Dyke hiện phải đối mặt với 5 cáo buộc hình sự bao gồm: đánh cắp và lạm dụng thông tin chính phủ bảo mật, trộm cắp và gian lận. Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) cũng đã đệ đơn khiếu nại dân sự, yêu cầu bồi thường và phạt tiền nặng đối với hành vi này.

Thị trường dự báo: "Sòng bạc" toàn cầu và những tranh cãi

Vụ bắt giữ này cũng thổi bùng ngọn lửa tranh luận về các thị trường dự báo như Polymarket. Tổng thống Donald Trump, khi được hỏi về vụ việc, đã so sánh nó với huyền thoại bóng chày Pete Rose – người bị cấm thi đấu suốt đời vì cá cược vào chính đội nhà. Ông cay đắng nhận xét: "Thế giới hiện nay, thật không may, đã trở thành một sòng bạc khổng lồ".

Dù Polymarket khẳng định họ đã hợp tác chặt chẽ với Bộ Tư pháp để loại bỏ các hành vi giao dịch nội gián, nhưng thực tế là việc sử dụng VPN để lách luật vẫn đang diễn ra phổ biến. Một số chuyên gia cho rằng các thị trường này giúp thông tin lưu chuyển tự do hơn, nhưng khi thông tin đó được đánh đổi bằng tính mạng đồng đội và an ninh quốc gia, thì cái giá phải trả là quá lớn.

"Dã tràng xe cát biển Đông, nhọc nhằn mà chẳng nên công cán gì". Van Dyke đã dành cả sự nghiệp để cống hiến, nhưng chỉ vì một phút tham lam trước những con số ảo trên sàn giao dịch, anh ta đã đánh mất tất cả. Phi vụ 400.000 USD ấy giờ đây có lẽ chỉ đủ để đổi lấy những năm tháng dài đằng đẵng sau song sắt, để lại bài học đắt giá về lòng trung thành và đạo đức của người cầm súng.

Giá xăng tăng mạnh đang âm thầm thay đổi cuộc sống người Mỹ: từ công việc, chi tiêu đến những chuyến đi thường ngày. Câu chuyện phía sau một cuộc khủng hoảng không ồn ào.


Một người đang bơm xăng tại trạm xăng Valero ở San Marcos, Texas, Mỹ. Ảnh: Getty.
Buổi sáng ở ngoại ô Ohio, Mark Jensen dừng xe trước một trạm xăng quen thuộc nằm cạnh đường cao tốc liên bang. Ông không vội xuống xe ngay. Đồng hồ trên bảng điều khiển chỉ 7 giờ 12 phút, giờ cao điểm sắp bắt đầu, và Mark biết mình cần tranh thủ từng phút. Nhưng ông vẫn ngồi thêm một lúc, như thể trì hoãn một quyết định không thể tránh.

Cuối cùng, ông bước xuống, cắm vòi bơm vào bình xăng. Những con số bắt đầu chạy. Ông nhìn chằm chằm vào màn hình, không rời mắt.

“Bạn thấy tiền của mình biến mất ngay trước mắt,” ông nói. “Và bạn biết ngày mai mình vẫn phải quay lại đây.”

Trong nhiều năm, công việc giao hàng mang lại cho Mark một nhịp sống ổn định. Ông nhận đơn, lái xe, giao hàng, và cuối ngày vẫn còn đủ tiền để trang trải. Nhưng vài tuần gần đây, mọi thứ thay đổi theo cách ông không kiểm soát được. Giá nhiên liệu tăng nhanh, chi phí vận hành đội lên, và khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu ngày càng thu hẹp.

Theo dữ liệu thị trường được Reuters công bố ngày 19/4, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt ngưỡng 4 USD/gallon và tiếp tục duy trì ở mức cao. Chỉ trong vòng khoảng một tháng, giá đã tăng gần 1 USD/gallon — một mức tăng đủ lớn để làm đảo lộn ngân sách của nhiều hộ gia đình.

Có những ngày Mark lái xe hơn 200 km, nhưng sau khi trừ tiền xăng, gần như không còn lại gì đáng kể. Ông bắt đầu ghi lại từng chuyến đi, từng khoản chi, cố gắng tìm cách tối ưu. Nhưng càng tính toán, ông càng nhận ra bài toán không còn lời giải dễ dàng.

“Tôi không còn làm việc để kiếm tiền nữa,” ông nói. “Tôi làm để giữ cho chiếc xe còn chạy.”

Cuộc sống dần thu hẹp
Câu chuyện của Mark chỉ là một trong nhiều câu chuyện tương tự đang diễn ra trên khắp nước Mỹ. Khi chi phí nhiên liệu tăng, những thay đổi không đến từ những quyết định lớn, mà từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày.

Ở Texas, Carla — một người mẹ đơn thân sống ở vùng ngoại ô Houston — đã ngừng hẳn những chuyến lái xe cuối tuần đưa con trai về thăm ông bà. Trước đây, đó là một phần quen thuộc trong lịch sinh hoạt của gia đình. Nhưng hiện tại, chi phí cho một chuyến đi đã trở thành gánh nặng.

Đối với Mandy, một người mẹ 42 tuổi ở miền trung Utah, giá xăng tăng cao đã khiến việc thăm nom một trong những đứa con khuyết tật của bà, sống cách đó hàng giờ đồng hồ lái xe, trở nên khó khăn hơn.

“Trước khi ông Trump và [Thủ tướng Israel Benjamin] Netanyahu bắt đầu cuộc chiến, giá xăng ở thị trấn của tôi là 2,70 USD một gallon. Giờ thì là 4,19 USD và tôi rất sợ nó sẽ tăng lên gần 5 USD trước khi mọi chuyện kết thúc. Một trong những đứa con của chúng tôi bị khuyết tật và sống trong một nhà ở tập thể cách đó hai tiếng rưỡi,” bà nói.

“Việc đến thăm con bé vốn đã tốn kém rồi, giờ thì gần như vượt quá khả năng chi trả của chúng tôi, điều này thật đau khổ cho cả con bé và tôi. Chúng tôi sống ở vùng nông thôn. Không có phương tiện giao thông công cộng," bà nói thêm “Chỉ cần tăng thêm 1–2 USD thôi cũng là thảm họa.”

Lisa, một phụ nữ 56 tuổi sống chung với những người khuyết tật tại khu bảo tồn của bộ lạc ở Oregon, cho biết giá xăng tăng cao đã làm giảm khả năng tiếp cận thuốc men mà bà cần.

“Tôi và người chăm sóc của mình đã phải giảm bớt các chuyến đi lấy thuốc theo toa, mặc dù chúng rất cần thiết. Vì tôi sống ở vùng nông thôn Oregon, những nhu yếu phẩm cơ bản cách đó 40 phút, vì vậy nếu bác sĩ kê thêm đơn thuốc sau khi tôi đã đến thị trấn trong tuần đó, thì đơn thuốc đó phải đợi đến tuần sau tôi mới có thể lấy được”, bà nói.

“Việc đi lại khám chữa bệnh hiện nay phải đi gấp đôi vì nhiều chuyến là đi chung xe. Vì vậy, chuyến đi trước đây chỉ mất bốn tiếng giờ dễ dàng kéo dài từ năm đến sáu tiếng với thêm một người – điều này không tốt chút nào khi bạn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe.”

Đối với Michael Adcox, một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu ở Alabama, giá nhiên liệu tăng cao – kết hợp với lạm phát chung – đang làm kiệt quệ gia đình ông.

“Tôi là một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu bị tàn tật và gia đình tôi có thu nhập cố định rất eo hẹp. Vợ tôi vẫn tiếp tục làm việc nhưng việc giá xăng tăng đột ngột và lạm phát chung đang làm sụp đổ sự an toàn tài chính của chúng tôi. Chúng tôi thực sự đang đứng trước nguy cơ vô gia cư,” Adcox nói.

Katherine Botelho, một chuyên gia công nghệ thông tin đã nghỉ hưu, 63 tuổi ở Pompano Beach, Florida, cho biết giá xăng tăng cao đã buộc bà phải “nghiêm túc” cân nhắc việc “mua một chiếc xe đạp hoặc xe tay ga điện để phục vụ một số nhu cầu đi lại của mình”.

“Thật không may, tôi cần một chiếc xe có mái che vì tôi không thể chịu được ánh nắng mặt trời kéo dài. Một chiếc xe tay ga có mái che thì rất đắt tiền và không khả thi với tình hình tài chính hiện tại của tôi,” bà Botelho nói.

Ở Missouri, một người đàn ông làm việc trong ngành xây dựng đã từ chối một công việc mới dù mức lương cao hơn. Công việc đó nằm cách nhà ông gần 80 km. Khi tính toán chi phí nhiên liệu, ông nhận ra phần thu nhập tăng thêm gần như không còn ý nghĩa.

Ở California, một tài xế giao đồ ăn đã quyết định bỏ việc sau nhiều tháng cố gắng duy trì. Anh từng làm việc 10–12 tiếng mỗi ngày, nhưng chi phí xăng tăng khiến thu nhập thực tế giảm xuống. “Có những ngày tôi làm cả ngày và nhận ra mình không kiếm được gì,” anh nói.

Một nghệ sĩ tự do tại bang này cũng chia sẻ rằng thu nhập của cô giảm mạnh — không phải trực tiếp liên quan tới giá xăng, mà vì khách hàng cắt giảm chi tiêu cho những dịch vụ không thiết yếu. Khi chi phí năng lượng tăng, hiệu ứng lan tỏa xuất hiện ở những nơi ít ai ngờ tới.

Những thay đổi này lan sang cả đời sống gia đình. Một gia đình ở Chicago nói với tờ Guardian rằng họ đã điều chỉnh cách mua thực phẩm, giảm các món đắt tiền và chuyển sang những lựa chọn rẻ hơn. Ở New York, một sinh viên phải giảm số buổi đến lớp trực tiếp để tiết kiệm chi phí đi lại, đồng thời tăng giờ làm thêm.

Một nhân viên văn phòng tại bang Washington nói với Reuters rằng cô bắt đầu cân nhắc từng chuyến đi: liệu nó có thực sự cần thiết hay không. Không có phương tiện công cộng thay thế, lựa chọn của cô chỉ đơn giản là đi hoặc không đi — và mỗi lần đi đều phải tính toán.

Những câu chuyện này không phải là cá biệt. Chúng xuất hiện dày đặc trong các lời chia sẻ mà các hãng truyền thông nước ngoài thu thập từ độc giả Mỹ trong tháng 4. Điểm chung không phải là một cú sốc lớn, mà là quá trình thích nghi liên tục. Những thay đổi nhỏ, lặp lại mỗi ngày, dần trở thành một trạng thái bình thường mới.

Khi giá xăng lan vào mọi quyết định
Sự thay đổi trong đời sống không diễn ra một cách ngẫu nhiên. Nó bắt nguồn từ một yếu tố rất cụ thể: giá nhiên liệu tăng nhanh và kéo theo chi phí toàn diện.

Ngày 23/4, các quan chức năng lượng Mỹ cảnh báo rằng người dân có thể sẽ phải tiếp tục trả giá cao trong thời gian tới. Một số dự báo thậm chí cho rằng giá xăng có thể không quay lại mức dưới 3 USD/gallon cho đến năm 2027.

Bối cảnh lớn hơn nằm ở thị trường năng lượng toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông và những gián đoạn tại eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới — đã khiến giá dầu tăng mạnh, có thời điểm vượt 120 USD/thùng. Những biến động này nhanh chóng tác động tới vào giá xăng ở nước Mỹ.

Nhưng tác động không dừng lại ở trạm bơm. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thực phẩm, hàng hóa và dịch vụ cũng tăng theo. Một sự thay đổi ở trạm xăng lan vào mọi góc của đời sống.

Theo các khảo sát của Reuters, hơn một nửa người Mỹ cho biết họ đang cảm nhận trực tiếp áp lực tài chính từ giá xăng. Điều đáng chú ý là tác động này không còn giới hạn ở nhóm thu nhập thấp. Tầng lớp trung lưu, vốn có “vùng đệm” tài chính, cũng bắt đầu phải điều chỉnh cuộc sống.

Một số người cắt giảm đi lại. Một số trì hoãn các kế hoạch lớn. Một số thay đổi công việc. Nhưng với nhiều người, đặc biệt là những người phụ thuộc vào việc lái xe để kiếm sống, họ gần như không có lựa chọn.

Học cách sống tiết kiệm từng giọt xăng
Trong bối cảnh đó, các hướng dẫn tiết kiệm nhiên liệu bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên truyền thông Mỹ. Một bài phân tích của CNN ngày 19/4 cho thấy người dân đang buộc phải điều chỉnh hành vi theo hướng tiết kiệm hơn – không phải để lựa chọn, mà vì đó là điều cần thiết đối với họ.

Những thay đổi bắt đầu từ những điều cơ bản: kiểm tra áp suất lốp để giảm tiêu hao nhiên liệu, bảo dưỡng xe định kỳ, và tránh mang theo những vật dụng không cần thiết. Các chuyên gia cho biết việc lái xe quá nhanh có thể làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu từ 10–14%.

Người dân cũng thay đổi cách tổ chức cuộc sống. Họ gom nhiều việc vào một chuyến đi, lên kế hoạch lộ trình trước, tránh giờ cao điểm và hạn chế các chuyến đi không cần thiết.

Một số người sử dụng ứng dụng để tìm trạm xăng giá rẻ hơn, tham gia các chương trình tích điểm, hoặc thay đổi loại nhiên liệu nếu xe cho phép. Những điều này trước đây ít được chú ý, nhưng giờ trở thành thói quen.

Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực, không thể giải quyết hoàn toàn vấn đề. Với nhiều người, chi phí nhiên liệu vẫn là yếu tố chi phối cuộc sống hàng ngày.

Cuộc khủng hoảng không ồn ào
Buổi chiều, Mark quay lại trạm xăng lần thứ hai trong ngày. Ông ăn trưa trong xe với một bữa ăn đơn giản, không bật điều hòa để tiết kiệm nhiên liệu. Những điều trước đây không đáng chú ý giờ trở thành một phần trong cách ông duy trì công việc.

Ông không theo dõi thị trường dầu mỏ hay các diễn biến địa chính trị. Điều ông quan tâm là phép tính trước mắt: chi phí hôm nay có cho phép ông tiếp tục làm việc vào ngày mai hay không.

Ở những nơi khác, những phép tính tương tự cũng đang được đưa ra. Một người phải từ bỏ thói quen di chuyển, một người khác từ chối cơ hội mới, một người khác nữa thay đổi công việc. Những quyết định đó không xuất hiện trong các báo cáo kinh tế, nhưng lại phản ánh rõ nhất tác động của giá năng lượng.

Khi Mark đóng nắp bình xăng và quay lại xe, ngày làm việc của ông vẫn tiếp tục. Nhưng điều ông nghĩ đến không còn là số đơn hàng, mà là khả năng duy trì công việc thêm một ngày nữa.

“Bạn không còn nghĩ xa nữa,” ông nói. “Chỉ nghĩ xem ngày mai mình còn đi được không.”

Không có cảnh tượng hỗn loạn. Không có hàng dài chờ xăng như trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Nhưng điều đó không có nghĩa là không có khủng hoảng. Lần này, nó diễn ra chậm hơn, âm thầm hơn.

Nó nằm trong những quyết định nhỏ: không đi, không mua, không làm. Nó nằm trong những thay đổi khó nhận ra ngay lập tức, nhưng đủ lớn để làm thay đổi cách con người sống. Một ngày không xăng rẻ không chỉ là một ngày đắt đỏ hơn. Đó là một ngày mà cuộc sống phải co lại, để tiếp tục tồn tại.

VietBF@ sưu tập

Người phát ngôn nhân Tòa Bạch Ốc bà Karoline Leavitt xác nhận rằng việc Iran bắt giữ hai tàu hàng tại eo biển Hormuz không bị Tổng thống Trump xem là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện hành giữa các bên.

Phát biểu trong cuộc phỏng vấn với Fox News, bà Leavitt cho biết hai chiếc tàu bị Iran kiểm soát không phải là tàu của Hoa Kỳ hay Israel, mà là tàu quốc tế mang cờ Hy Lạp và Địa Trung Hải. Do đó, theo lập trường của Tòa Bạch Ốc, hành động này không vượt qua “lằn ranh đỏ” mà Tổng thống Trump đã xác lập trong khuôn khổ ngừng bắn.

Bà nhấn mạnh rằng một số cơ quan truyền thông Hoa Kỳ đã thổi phồng sự việc nhằm làm suy giảm uy tín của Tổng thống Trump, trong khi thực tế lực lượng hải quân quy ước của Iran đã bị vô hiệu hóa đáng kể. Theo nhận định của bà, việc Iran sử dụng các xuồng cao tốc để bắt giữ tàu cho thấy họ không còn năng lực kiểm soát chiến lược tại khu vực, mà chỉ hành xử như những nhóm hải tặc rời rạc.

Tòa Bạch Ốc đồng thời khẳng định chiến dịch phong tỏa hải quân do Hoa Kỳ thiết lập vẫn đang phát huy hiệu quả mạnh mẽ. Biện pháp này tập trung kiểm soát các tàu ra vào cảng Iran, nhằm duy trì áp lực kinh tế liên tục. Dù các hành động quân sự trực tiếp đã tạm ngưng theo thỏa thuận ngừng bắn, chiến dịch mang tên “Cơn Thịnh Nộ Kinh Tế” vẫn tiếp diễn, với trọng tâm là bóp nghẹt hạ tầng thương mại và vận tải của Iran.



Trong khi đó, lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố hai tàu mang tên MSC Francesca và Epaminondas đã vi phạm quy định hàng hải và can thiệp vào hệ thống định vị, tuy nhiên các cáo buộc này chưa được kiểm chứng độc lập. Trước đó, các tàu này đã báo cáo bị tấn công gần khu vực eo biển, phản ánh tình trạng căng thẳng ngày càng leo thang tại tuyến hàng hải trọng yếu này.

Iran cũng được cho là đã tấn công một tàu thứ ba mang tên Euphoria khi con tàu này mắc cạn gần bờ biển Iran, nhưng không tiến hành bắt giữ.

Eo biển Hormuz hiện giữ vai trò tối quan trọng đối với thương mại năng lượng toàn cầu, với khoảng 20% nguồn cung dầu khí thế giới đi qua khu vực này. Tuy nhiên, lưu lượng vận chuyển đã sụt giảm đáng kể khi nhiều tàu buộc phải thay đổi lộ trình hoặc tránh xa khu vực do nguy cơ bị tấn công và bắt giữ.

Trong bối cảnh đàm phán giữa các bên rơi vào bế tắc, cả Hoa Kỳ và Iran đều gia tăng áp lực lên các tuyến vận tải thương mại. Lực lượng Hoa Kỳ cũng đã tiến hành các chiến dịch nhằm kiểm soát tàu có liên hệ với Iran, trong khi hai phía liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm các điều khoản ngừng bắn mong manh.
Nguồn: Fox News

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham tuyên bố rằng chiến dịch phong tỏa của Hoa Kỳ đối với Iran có thể sớm được mở rộng trên quy mô toàn cầu, trong bối cảnh áp lực kinh tế đối với chế độ Tehran ngày càng gia tăng.

Ông Graham cho biết đã có cuộc trao đổi trực tiếp với Tổng thống Trump và Bộ trưởng Bộ Chiến Tranh Pete Hegseth trong cùng ngày, và bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với quyết định duy trì phong tỏa. Theo ông, đây là một bước đi “rất sáng suốt” khi đang làm suy yếu đáng kể khả năng của Iran trong việc tiếp tục tài trợ cho các hoạt động khủng bố quốc tế.

Thượng nghị sĩ nhấn mạnh rằng ông không những kỳ vọng biện pháp phong tỏa sẽ tiếp tục cho đến khi Iran thể hiện rõ ràng ý chí thay đổi hành vi, mà còn dự đoán chiến dịch này sẽ được mở rộng và có thể trở thành một hệ thống kiểm soát mang tính toàn cầu trong thời gian tới.

Ông đồng thời đưa ra lời cảnh báo trực tiếp đến các quốc gia hoặc tổ chức đang hỗ trợ hoặc có ý định hỗ trợ Iran trong việc xuất khẩu dầu hỏa. Theo ông, nguồn thu từ dầu chính là nền tảng tài chánh nuôi dưỡng các hoạt động khủng bố, và bất kỳ sự hợp tác nào với Tehran trong lĩnh vực này đều tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng.



Tòa Bạch Ốc, thông qua phát ngôn nhân Karoline Leavitt, cũng xác nhận rằng Hoa Kỳ vẫn đang duy trì thế kiểm soát toàn diện đối với tình hình. Bà cho biết Iran không những đã bị suy yếu đáng kể về mặt quân sự, mà còn đang chịu tổn thất nặng nề về kinh tế và tài chánh trong từng thời điểm mà lệnh phong tỏa còn hiệu lực.

Chiến dịch phong tỏa các cảng Iran đã được Hoa Kỳ triển khai hơn một tuần qua, với sự tham gia của các lực lượng quân sự trên nhiều khu vực. Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ xác nhận rằng lực lượng Mỹ đang thi hành nhiệm vụ trên toàn vùng Trung Đông và các khu vực liên hệ, bảo đảm hiệu lực của lệnh phong tỏa trên diện rộng.

Trong khi đó, Tổng thống Trump đã công bố gia hạn thỏa thuận ngừng bắn trong ngày 22 tháng 4 năm 2026, nhưng đồng thời khẳng định rõ rằng chiến dịch phong tỏa sẽ tiếp tục được duy trì. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh nội bộ chính quyền Iran có dấu hiệu phân hóa, và theo đề nghị từ các lãnh đạo Pakistan nhằm tạo điều kiện cho một đề xuất đàm phán thống nhất từ phía Tehran.

Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng lực lượng quân sự Hoa Kỳ vẫn trong trạng thái sẵn sàng hoàn toàn, tiếp tục duy trì áp lực tối đa thông qua phong tỏa, trong khi chờ đợi phía Iran đệ trình phương án cụ thể để tiến hành thương thuyết.

Những bất đồng gay gắt về đóng tàu và chiến lược hải quân được cho là nguyên nhân khiến Bộ trưởng Hải quân John Phelan mất chức giữa lúc Mỹ gia tăng sức ép quân sự lên Iran.
Bộ trưởng Hải quân John Phelan đã từ chối chấp nhận việc bị sa thải cho đến khi nhận được phản hồi trực tiếp từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Theo Wall Street Journal, John Phelan đã ngồi ở sảnh Cánh Tây hơn một giờ đồng hồ vào tối thứ Tư, chờ xem liệu người bạn thân và cũng là hàng xóm lâu năm của mình, Tổng thống Trump, có cứu vãn chức vụ cho ông hay không. Ông đã rời đi trong sự thất vọng.

Nguyên nhân sa thải
Các nguồn tin chính phủ cho biết Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và cấp phó Stephen Feinberg đã thuyết phục Tổng thống rằng Hải quân cần một ban lãnh đạo mới do Phelan thiếu quyết liệt trong các dự án trọng điểm, đặc biệt là dự án "Hạm đội Vàng" (Golden Fleet) và việc tăng cường phụ thuộc vào sử dụng động cơ hơi nước. Họ xác định rằng Hải quân cần một ban lãnh đạo mới.

Ông Phelan đã thực hiện một loạt cuộc gọi, bao gồm cả cuộc gọi cho trợ lý điều hành của Tổng thống, nói rằng ông cần nói chuyện với ông Trump. Sau đó, ông Phelan tiến về phía Nhà Trắng.

Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền, ngay khi Tổng thống có thời gian rảnh vào tối thứ Tư, Phelan đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng Tổng tư lệnh quân đội đã ủng hộ quyết định của Hegseth.

Sự việc này là một dấu hiệu cho thấy Hegseth vẫn duy trì được sự ủng hộ của ông Trump bất chấp những biến động nhân sự cấp cao gần đây tại Lầu Năm Góc.

Khi ký quyết định sa thải Phelan, Tổng thống đã đứng về phía Hegseth thay vì một người bạn cá nhân và hàng xóm, người đã gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của mình. Các quan chức chính quyền cho biết Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc xử lý việc sa thải Phelan.

Ngày 23/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra những lý giải chi tiết hơn về việc cách chức cựu Bộ trưởng Hải quân John Phelan, cho rằng nguyên nhân chính xuất phát từ các mâu thuẫn nội bộ tại Lầu Năm Góc, theo CNN.

Phản ứng từ các bên liên quan
Phát biểu tại Phòng Bầu dục, ông Trump nhấn mạnh rằng Phelan là “một người rất tốt” nhưng đã xảy ra xung đột với một số quan chức quốc phòng, dù không trực tiếp với Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth. Theo ông, những bất đồng này chủ yếu xoay quanh định hướng đóng mới và mua sắm tàu chiến - một lĩnh vực then chốt trong chiến lược hải quân Mỹ.

Ông Trump mô tả Phelan là một người quyết liệt, nhưng cũng chính phong cách này khiến ông va chạm với các nhóm lợi ích và quan điểm khác nhau bên trong Lầu Năm Góc. Tổng thống Mỹ đồng thời nhấn mạnh rằng trong môi trường quân sự, khả năng phối hợp và “hòa hợp” là yếu tố bắt buộc.

Việc phế truất này là một cú sốc đối với ông Phelan và các trợ lý cấp cao nhất của ông, những người chỉ biết về việc sa thải thông qua một bài đăng trên mạng xã hội của người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell vào thứ Tư. Trong cùng bài đăng đó, ông Parnell cho biết Hung Cao, Thứ trưởng Hải quân, sẽ đảm nhiệm chức vụ Quyền Bộ trưởng.


Thứ trưởng Hải quân Hung Cao sẽ đảm nhiệm chức vụ Quyền Bộ trưởng Hải Quân. Ảnh: The Virginian-Pilot.
Theo các quan chức Mỹ, việc ông Hegseth liên tục thay đổi nhân sự ở một số vị trí lãnh đạo hàng đầu của Lầu Năm Góc trong những tuần gần đây đã gây ra lo ngại vào một thời điểm bấp bênh, khi Mỹ đang thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Mặc dù Bộ trưởng Hải quân không nằm trong chuỗi chỉ huy tác chiến, ông Phelan đóng một vai trò quan trọng khi Bộ Quốc phòng đang đưa ra yêu cầu ngân sách lớn nhất trong lịch sử.

Một số quan chức tại Cánh Tây đang thất vọng với ông Hegseth về các vụ sa thải, đặc biệt là khi Hải quân đang thực thi lệnh phong tỏa phức tạp đối với các cảng của Iran.

Lo ngại ai là mục tiêu tiếp theo?
Sự ủng hộ của Trump đối với vụ sa thải đột ngột này khiến nhiều người đặt câu hỏi ai sẽ là mục tiêu tiếp theo của ông Hegseth. Đầu tháng này, Bộ trưởng Quốc phòng đã sa thải Tham mưu trưởng Lục quân, Tướng Randy George, và đã có xung đột với Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll, một đồng minh thân cận của Phó Tổng thống JD Vance. Sự việc diễn ra trong bối cảnh Trump đang chứng kiến sự thay đổi nhân sự trong nội các, mất đi một bộ trưởng lao động, một bộ trưởng tư pháp và một bộ trưởng an ninh nội địa trong một thời gian ngắn.

Ông Phelan cho biết trong một tuyên bố rằng việc phục vụ với tư cách là Bộ trưởng Hải quân là "vinh dự của cuộc đời tôi". "Lãnh đạo ở cấp độ này luôn đi kèm với những thách thức. Việc ra quyết định có thể bị chậm lại bởi sự thận trọng và mâu thuẫn nội bộ. Nhưng sứ mệnh của chúng ta đòi hỏi sự rõ ràng, khẩn trương và kết quả - và tôi chưa bao giờ rời mắt khỏi điều đó”.

Việc ông Phelan thúc giục được nói chuyện trực tiếp với ông Trump trước khi chấp nhận quyết định, theo những người am hiểu vấn đề, đã chỉ ra một lý do khiến ông bị sa thải ngay từ đầu: từ chối thừa nhận chuỗi chỉ huy.

Những người này cho biết điều đó là không thể chấp nhận được đối với Tổng thống. Quan chức cấp cao của chính quyền cho biết Nhà Trắng đã xung đột với ông Phelan về nhiều vấn đề, bao gồm cả danh sách những người nhận Huân chương Danh dự mà Tổng thống mong muốn.

Trong tuyên bố cá nhân, John Phelan chia sẻ: "Lãnh đạo ở cấp độ này luôn đi kèm với những thách thức. Việc ra quyết định có thể bị chậm lại bởi sự thận trọng và mâu thuẫn nội bộ. Nhưng sứ mệnh của chúng ta đòi hỏi sự rõ ràng, khẩn trương và kết quả - và tôi chưa bao giờ rời mắt khỏi điều đó".

Theo nhiều nguồn tin, việc ông Phelan bị cách chức diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth, đặc biệt liên quan đến cải cách ngành đóng tàu và mối quan hệ gần gũi của ông với Trump.

Đáng chú ý, dù quyết định thay thế, vị Tổng thống Mỹ vẫn dành lời khen cho Phelan trên nền tảng Truth Social và để ngỏ khả năng đưa ông trở lại chính quyền trong tương lai, cho thấy đây nhiều khả năng là một sự điều chỉnh nhân sự mang tính chiến thuật hơn là rạn nứt hoàn toàn.

Trước đó, thông báo từ Lầu Năm Góc được đưa ra tối 22/4 (giờ địa phương), xác nhận ông Phelan sẽ rời nhiệm sở "ngay lập tức" mà không nêu rõ lý do cụ thể. Thời điểm công bố gây bất ngờ lớn, bởi Hải quân Mỹ đang đóng vai trò trung tâm trong việc thực thi phong tỏa các cảng Iran, khiến những bất đồng về chiến lược và năng lực hải quân càng trở nên đáng chú ý.

Tờ Wall Street Journal trước đó đã đưa tin rằng việc sa thải Phelan diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng với ông Hegseth và ông Feinberg, bao gồm cả mối quan hệ thân thiết của ông Phelan với Tổng thống Trump. Hai lãnh đạo Lầu Năm Góc đặc biệt khó chịu khi ông Phelan trực tiếp trình bày ý tưởng về một thiết giáp hạm hiện đại với Tổng thống, bỏ qua ông Hegseth.
của Hải quân, tại Mar-a-lago ở Palm Beach, Florida (Mỹ) tháng 12/2025. Ảnh: Reuters.
Theo những người am hiểu vấn đề, ông Hegseth và ông Feinberg đã tìm cách gạt ông Phelan sang một bên trong những tháng gần đây bằng cách tước đi những quyền hạn vốn thuộc về Bộ trưởng Hải quân.

Năm ngoái, ông Feinberg đã thành lập vị trí "đặc phái viên" về mua sắm tàu ngầm, báo cáo trực tiếp cho ông ta. Các nguồn tin cho biết danh mục đầu tư đó thường thuộc về Hải quân. Ngoài ra, ông Feinberg thường không mời ông Phelan tham gia các cuộc họp thường xuyên với các giám đốc điều hành đóng tàu hàng đầu.

Khác với ông Phelan, Tổng thống Trump thường không công khai gửi lời cảm ơn tới các lãnh đạo cao cấp khác mà ông Hegseth đã sa thải, một dấu hiệu cho thấy mối quan hệ bền chặt của ông Phelan với Tổng thống.

Nhà của ông Phelan tại Florida nằm cùng con phố với câu lạc bộ Mar-a-Lago của ông Trump, nơi hai người thường xuyên dùng bữa tối. Ông Phelan đã nói với các nhà lập pháp vào năm ngoái rằng ông đã nhắn tin qua lại với Tổng thống về việc đóng tàu vào giữa đêm.

Sự kiện này khẳng định vị thế hiện tại của Pete Hegseth trong việc định hình lại cơ cấu lãnh đạo tại Lầu Năm Góc, ngay cả khi phải đối đầu với những đồng minh thân cận của Tổng thống. Tuy nhiên, việc thay đổi nhân sự liên tục trong bối cảnh cuộc chiến với Iran đang diễn ra cũng gây ra những rạn nứt và sự thất vọng nhất định trong nội bộ Cánh Tây.

VietBF@ sưu tập

Hệ thống pháp luật Hoa Kỳ vốn được biết đến với sự khoan dung và rộng mở, nơi "đất lành chim đậu" cho hàng triệu người nhập cư từ khắp nơi trên thế giới. Thế nhưng, tấm hộ chiếu Mỹ vốn được coi là "tấm vé vàng" ấy không phải là một tấm bùa hộ mệnh vĩnh cửu nếu nó được xây dựng trên nền tảng của sự dối trá. Mới đây, một "cơn địa chấn" pháp lý đã nổ ra khi Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (DOJ) chính thức xác định 384 trường hợp công dân Mỹ sinh ra ở nước ngoài sẽ phải đối mặt với quy trình tước quốc tịch quy mô lớn. Tờ The New York Times dẫn lời các quan chức cao cấp cho biết, đây không đơn thuần là những vụ việc lẻ tẻ, mà là một chiến dịch được tính toán kỹ lưỡng, quét sạch những mảng tối còn sót lại trong hồ sơ di trú từ nhiều thập kỷ qua.

Lưới trời lồng lộng: Khi công nghệ "gọi tên" sự dối trá

Các cụ ta xưa có câu: "Cái kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra", và trong trường hợp này, chiếc kim ấy chính là dấu vân tay của những người đã từng lừa dối chính phủ Mỹ. Nguồn gốc của con số 384 này không phải là ngẫu nhiên, nó xuất phát từ một dự án khổng lồ mang tên Operation Janus. Trong quá khứ, khi công nghệ còn thô sơ, dấu vân tay của những người bị trục xuất thường được lưu trữ trên giấy và không thể kết nối với các hệ thống kỹ thuật số hiện đại. Nhiều người sau khi bị trục xuất đã lợi dụng kẽ hở này, thay tên đổi họ, dùng danh tính giả để quay lại Mỹ và thậm chí vượt qua kỳ thi quốc tịch một cách ngoạn mục. Tuy nhiên, khi Bộ An ninh Nội địa (DHS) hoàn tất việc số hóa hàng triệu dấu vân tay cũ, máy tính đã "réo tên" những hồ sơ trùng khớp giữa một người hiện đang là công dân và một kẻ tội phạm hoặc người bị trục xuất trong quá khứ. Điều này minh chứng một sự thật phũ phàng: "Vải thưa không che được mắt thánh", công nghệ hiện đại đã giúp chính phủ Mỹ lật lại những chương sử đen tối mà nhiều người tưởng rằng đã được chôn vùi vĩnh viễn dưới lớp bụi thời gian.

Chân dung những đối tượng trong "tầm ngắm" tước quốc tịch

Dù danh sách cụ thể chưa được công bố vì tính bảo mật của quá trình tố tụng, nhưng qua các nguồn tin từ DOJ, chúng ta có thể thấy rõ nhóm 384 người này chủ yếu là những "công dân sinh ra tại nước ngoài" có hành vi gian lận nghiêm trọng. Họ không thuộc về một sắc tộc hay quốc gia duy nhất mà là một tập hợp đa dạng từ Ấn Độ, Pakistan, Nigeria cho đến các quốc gia Trung Mỹ và Đông Âu. Có kẻ đã che giấu quá khứ tham gia tội ác chiến tranh tại quê nhà, có người lại sử dụng hôn nhân giả để làm "bàn đạp" tiến tới quyền công dân, và cũng có những người đã lừa dối về tiền án tiền sự của mình khi nộp đơn nhập tịch. Chính phủ Hoa Kỳ lập luận rằng, những cá nhân này đã "đánh cắp" quyền công dân một cách bất hợp pháp, gây bất công cho hàng triệu người khác đang kiên nhẫn xếp hàng chờ đợi đến lượt mình. Thật đúng với câu: "Gian nan rèn luyện mới thành, gian nan mà dối thì đành tay không", cái giá phải trả cho sự dối trá lúc này chính là nguy cơ mất đi tất cả những gì họ đã dày công xây dựng trên đất Mỹ.

Từ tước quốc tịch đến trục xuất: Một tương lai mịt mờ

Cần phải hiểu rằng, tước quốc tịch (denaturalization) là một quy trình pháp lý cực kỳ khắt khe tại tòa án liên bang. Các công tố viên từ 39 văn phòng khu vực sẽ phải chứng minh được rằng cá nhân đó đã đạt được quyền công dân thông qua sự dối trá có chủ đích. Một khi thẩm phán ký quyết định tước quốc tịch, cá nhân đó sẽ lập tức trở lại trạng thái là người nước ngoài, và từ đây, bóng ma trục xuất sẽ hiện hữu rõ rệt hơn bao giờ hết. Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) sẽ vào cuộc để đưa những người này trở về nơi họ bắt đầu. Đây là một đòn giáng mạnh mẽ vào tâm lý cộng đồng nhập cư, khẳng định thông điệp đanh thép của Washington: Quyền công dân Mỹ là một đặc ân dành cho những người trung thực, không phải là nơi trú ẩn cho sự gian lận.

Thông điệp cảnh tỉnh cho cộng đồng di trú

Sự kiện 384 người bị DOJ nhắm tới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, báo hiệu một giai đoạn kiểm soát di trú gắt gao hơn. Đối với những người dân lương thiện, đây là lúc để nhìn lại và trân trọng giá trị của sự trung thực. "Thật thà là cha quỷ quái", sự ngay thẳng luôn là con đường ngắn nhất và bền vững nhất để hòa nhập vào bất kỳ xã hội nào. Chiến dịch này không nhắm vào những người nhập cư chân chính, mà là lời cảnh tỉnh cho bất kỳ ai đang nuôi ý định "đi đường tắt" hay lách luật. Khi công lý được thực thi, những giá trị thật sẽ được tôn vinh, còn những gì xây dựng trên cát rồi cũng sẽ bị sóng triều pháp luật cuốn trôi. Chúng ta hãy cùng chờ xem những diễn biến tiếp theo của cuộc đại rà soát này, để thấy rằng trong xã hội thượng tôn pháp luật, mọi sự dối lừa đều phải trả giá bằng một kết cục tất yếu.

Ngày 23/4 theo giờ Mỹ, ít nhất 1 người đã thiệt mạng và 5 người khác bị thương trong một vụ nổ súng xảy ra tại khu ẩm thực của một trung tâm mua sắm ở thành phố Baton Rouge, bang Louisiana, Mỹ.

Cảnh sát thành phố Baton Rouge cho biết vụ việc xuất phát từ một cuộc tranh cãi giữa hai nhóm người song đã khiến một số người vô tội bị thương vong. Tuy nhiên, cảnh sát cho rằng đây không phải một hành động bạo lực ngẫu nhiên mà là "một cuộc tranh chấp có chủ đích". Năm người đã bị bắt giữ trong vụ việc. Cảnh sát vẫn tiếp tục truy tìm các nghi phạm, và đã điều động cả trực thăng cùng tăng cường lực lượng tuần tra khu vực.

Trung tâm thương mại đã đóng cửa ngay sau vụ xả súng, trong khi Bệnh viện Đa khoa Baton Rouge, nằm gần trung tâm thương mại, đã bị phong tỏa trong khoảng 1 giờ đồng hồ vào chiều cùng ngày theo giờ địa phương.

Ngày 23/4 theo giờ Mỹ, ít nhất 1 người đã thiệt mạng và 5 người khác bị thương trong một vụ nổ súng xảy ra tại khu ẩm thực của một trung tâm mua sắm ở thành phố Baton Rouge, bang Louisiana, Mỹ.
Mỹ điều tra vụ nổ súng tại khuôn viên Đại học Iowa
Thổ Nhĩ Kỳ: Nổ súng tại trường trung học, 16 người bị thương
Nổ súng tại Brazil, 4 người thiệt mạng
Chia sẻ Facebook
Chia sẻ Zalo
Cảnh sát thành phố Baton Rouge cho biết vụ việc xuất phát từ một cuộc tranh cãi giữa hai nhóm người song đã khiến một số người vô tội bị thương vong. Tuy nhiên, cảnh sát cho rằng đây không phải một hành động bạo lực ngẫu nhiên mà là "một cuộc tranh chấp có chủ đích". Năm người đã bị bắt giữ trong vụ việc. Cảnh sát vẫn tiếp tục truy tìm các nghi phạm, và đã điều động cả trực thăng cùng tăng cường lực lượng tuần tra khu vực.

Trung tâm thương mại đã đóng cửa ngay sau vụ xả súng, trong khi Bệnh viện Đa khoa Baton Rouge, nằm gần trung tâm thương mại, đã bị phong tỏa trong khoảng 1 giờ đồng hồ vào chiều cùng ngày theo giờ địa phương.

Play VideoUnibots.com

Bị kết án 110 năm tù, Sarah Jo Pender lôi kéo quản giáo bằng tình dục và hối lộ, đồng thời thuyết phục các bạn tù tin rằng mình bị oan để được hỗ trợ đưa khỏi trại giam.

Năm 23 tuổi, Sarah Jo Pender cùng bạn trai Richard Hull bị kết tội sát hại hai bạn cùng phòng là Andrew Cataldi, 24 tuổi, và Tricia Nordman, 25 tuổi.

Andrew và Tricia bị bắn chết trong căn hộ ở trung tâm thành phố Indianapolis vào ngày 24/10/2000, sau cuộc tranh cãi kéo dài nhiều tuần dẫn đến ẩu đả với Richard. Thi thể hai nạn nhân sau đó được tìm thấy trong thùng rác. Vài ngày sau, Sarah và Richard cùng bị bắt và bị buộc tội giết người.

Sarah khai rằng không có nhà khi án mạng xảy ra, nhưng không báo cáo vụ giết người cho cảnh sát và từ chối hợp tác với công tố viên để truy tố bạn trai.

'Charles Manson phiên bản nữ'

Richard, kẻ buôn ma túy có tiền án, nhận tội giết hai bạn cùng phòng và nhận tổng mức án 75 năm tù, nhưng các công tố viên cho rằng Sarah mới là kẻ chủ mưu. Bên công tố lập luận rằng Sarah có ảnh hưởng đáng kể đến Richard và đóng vai trò trung tâm trong các vụ giết người, miêu tả cô ta là người chiếm ưu thế trong mối quan hệ của họ.

Trong phiên tòa xét xử năm 2002, công tố viên hạt Marion, Larry Sells, gọi Sarah là "Charles Manson phiên bản nữ" vì khả năng thao túng người khác tương tự thủ lĩnh giáo phái khét tiếng. Theo ông Sells, Sarah đã khuyến khích Richard và giúp dàn dựng vụ giết hai bạn cùng phòng vì ma túy và tiền bạc.


Sarah Jo Pender. Ảnh: Oxygen

Sarah thừa nhận đã chứng kiến Richard phi tang xác và giúp mua khẩu súng được sử dụng để gây án, nhưng khẳng định không giết người, cũng không dàn dựng gây án theo bất kỳ cách nào.

Tuy nhiên, một tù nhân tên Floyd Pennington ra làm chứng rằng Sarah đã thú nhận tội ác với anh ta. Bên công tố cũng đệ trình một bức thư được cho là do Sarah gửi cho Richard, trong đó thừa nhận đã thao túng bạn trai để thực hiện các vụ giết người.

Cuối cùng, bồi thẩm đoàn tuyên Sarah phạm tội giết người trong cả hai vụ án, kết án tổng cộng 110 năm tù.

Trốn thoát khỏi nhà tù

"Tôi biết mình sẽ chết trong tù. Rồi một ngày, tôi nghĩ 'Cá là mình có thể thoát khỏi đây'", Sarah nói đùa trong phim tài liệu Girl on the Run: The Hunt for America's Most Wanted Woman.

Tháng 8/2008, Sarah đã quen với cuộc sống tại Trại cải tạo Rockville, tạo dựng được lượng "người hâm mộ" khá lớn trong số các tù nhân khác nhờ hình ảnh nhẹ nhàng, vô tội. Cô ta mua chuộc Scott Spitler, nhân viên canh gác nhà tù, bằng tình dục và hối lộ để chuẩn bị cho kế hoạch vượt ngục.

Sarah được đánh giá là rất thông minh, ăn nói lưu loát, có tài hùng biện và rất có sức thuyết phục. Nhưng trong mắt cơ quan thực thi pháp luật, cô ta là kẻ giỏi thao túng.

"Tôi thực sự rất nguy hiểm với nụ cười quyến rũ của mình", Sarah nói và cười lớn.

Tối 4/8/2008, Sarah thay bộ quần áo bình thường do Scott cung cấp rồi lẻn ra khỏi phòng tập thể dục. Scott lái xe tải màu trắng chở cô ta ra khỏi khuôn viên nhà tù.

Sarah được phát hiện biến mất khỏi phòng giam trong lúc điểm danh tù nhân, dẫn đến cuộc truy tìm ráo riết. Chỉ sau vài giờ, Scott bị bắt và nhanh chóng nhận tội tiếp tay vượt ngục, nhận án 8 năm tù.

Jamie Long, bạn tù cũ, thừa nhận đã chở Sarah ra khỏi bãi đậu xe của nhà tù và cung cấp cho cô ta 140 USD. Jamie chấp nhận thỏa thuận nhận tội với các công tố viên về tội danh tiếp tay vượt ngục và bị kết án 7 năm tù.

Theo những lời khai, Sarah lợi dụng khả năng quyến rũ của mình để giăng bẫy Scott và giữ lại bằng chứng, từ đó ép nhân viên này tham gia kế hoạch. Cô ta còn buôn bán hàng cấm trong tù để kiếm tiền, gửi vào ngân hàng phục vụ cho cuộc sống đào tẩu.

Sau khi trốn thoát, Sarah lấy danh tính giả là "Ashley Thompson", vượt biên giới tiểu bang sang Illinois, tìm được chỗ ở tại Chicago. Cô ta không liên lạc với gia đình và bạn bè, thực hiện nhiều bước để thay đổi ngoại hình như nhuộm tóc, đeo kính, đồng thời liên tục di chuyển, chỉ dùng điện thoại một lần rồi vứt đi để tránh bị bắt.

Tin rằng Sarah bị kết án oan, một số bạn tù cũ đã nỗ lực hết mình và liều lĩnh đánh đổi tự do của bản thân để giúp Sarah tránh bị lực lượng thực thi pháp luật truy bắt. Cảnh sát lần lượt tìm ra họ và cắt đứt nguồn cung tiền, khiến Sarah phải làm việc tại các câu lạc bộ thoát y. Tại đó, cô ta cặp với một doanh nhân lớn tuổi giàu có, nghiện tình dục để được cung cấp chỗ ở.

Sarah đã trốn tránh được chính quyền gần 140 ngày, cho đến khi bại lộ vì một chương trình truyền hình nổi tiếng.

Cuộc sống biệt giam

Ngày 13/9/2008, chương trình truyền hình America's Most Wanted đưa tin về vụ án của Sarah, treo thưởng 25.000 USD. Tên cô ta cũng được thêm vào danh sách những kẻ đào tẩu bị truy nã gắt gao nhất ở Mỹ.

Sau khi chương trình được phát lại vào cuối tháng 12, một khán giả ở Chicago đã nhận ra Sarah là hàng xóm của mình và cung cấp thông tin cho cảnh sát. Ngày 22/12, khi cảnh sát mặc thường phục gõ cửa căn hộ, Sarah mở cửa trong cơn phê cần sa, nói: "Tôi là cô ta. Các anh bắt được tôi rồi".

Cảnh sát tìm thấy trong căn hộ sáu chiếc điện thoại, thẻ SIM, bộ sạc, thẻ trả trước, túi đồ khẩn cấp chứa mọi thứ thiết yếu.

Trở lại sau song sắt, Sarah bị biệt giam trong 5 năm tại Nhà tù nữ Indiana ở Indianapolis, do các quan chức nhà tù lo ngại cô ta sẽ âm mưu trốn thoát lần nữa hoặc lôi kéo bạn tù về phe mình và làm theo lệnh của cô ta.

Sarah mô tả cuộc sống thường nhật tại đây: dành 22 giờ mỗi ngày trong phòng giam rộng 2 m2 với chỉ vài cuốn sách, được đưa đến một căn phòng nhỏ khóa kín khác trong hai giờ mỗi ngày để xem tivi và có không gian giải trí, tập thể dục.

Thời gian ở tù, Sarah bộc lộ khả năng làm vườn và được nhận vào chương trình thạc sĩ tại Cao đẳng Evergreen ở Olympia, Washington.

Nỗ lực tìm kiếm tự do

Sarah dự kiến được trả tự do sớm nhất vào ngày 12/1/2054, khi 75 tuổi, theo Sở Cải huấn Indiana. Cô ta vẫn khẳng định vô tội và không ngừng nỗ lực để giảm án.

Tháng 3/2020, gia đình Sarah gửi đơn kiến nghị yêu cầu một phiên điều trần ân xá với Thống đốc bang Indiana lúc bấy giờ là Eric Holcomb, viện dẫn một bản khai có tuyên thệ năm 2019 của một tù nhân tên Steve Logan, thừa nhận đã làm giả lá thư được đệ trình tại phiên tòa xét xử Sarah để đổi lấy sự bảo vệ cho Richard trong tù.

Larry Sells, công tố viên từng so sánh Sarah với thủ lĩnh giáo phái Manson, sau đó đã thay đổi đánh giá và ủng hộ những kháng cáo gần đây đối với bản án và hình phạt của Sarah. "Tôi đã đi đến kết luận rằng chắc chắn có nghi ngờ hợp lý về tội lỗi của Sarah trong vụ án này," ông Sells nói vào năm 2023.

Tháng 12/2025, Sarah kiến nghị Tòa án Quận Marion xem xét lại bản án, yêu cầu giảm xuống còn 45 năm, bao gồm cả thời gian đã thụ án và được giảm án do cải tạo tốt, nghĩa là cô ta sẽ được tự do nếu được tòa chấp thuận.

"Hôm nay là một trong những ngày trọng đại nhất đời tôi vì tôi đang xin cơ hội được tự do chứ không phải chết trong tù", Sarah nói trong khi cố kìm nước mắt. Tuy nhiên, thẩm phán đã chính thức bác bỏ yêu cầu vào tháng 1/2026 mà không đưa ra lý do.

VietBF@sưu tập

Kate Loweth chưa trả xong khoản nợ cao học của mình thì phải tìm cách chuẩn bị tiền để ba con vào đại học, khi chương trình cho vay sinh viên bị siết chặt.

Kate Loweth hơn 20 năm trước vay tiền từ chương trình hỗ trợ sinh viên của chính phủ Mỹ để theo đuổi tấm bằng cao học. Khoản nợ ấy đã đeo bám Loweth suốt thời gian qua, không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu hàng tháng của gia đình, mà còn tác động trực tiếp đến lựa chọn đại học của các con.

Giờ đây, Loweth, mẹ của ba đứa con tuổi teen, vẫn còn nợ hàng chục nghìn USD, trong khi con gái lớn chuẩn bị vào đại học. Loweth rất muốn có thể lo cho các con học hết đại học như cô từng được bố mẹ hỗ trợ, nhưng điều đó là bất khả thi ở Thung lũng Silicon ở California, một trong những khu vực đắt đỏ nhất nước Mỹ.

Loweth nghĩ rằng dù không thể cho con cái một khởi đầu tài chính giống những gì mình được hưởng từ bố mẹ, cô hy vọng có thể cho chúng một hình mẫu tham chiếu và đưa ra những lựa chọn sáng suốt trong tương lai.

Hai con lớn của Loweth đã chọn học lớp 11 và 12 tại cao đẳng cộng đồng địa phương thông qua chương trình tín chỉ kép. Với chương trình này, sau khi tốt nghiệp, các em sẽ có ngay bằng cao đẳng, giúp gia đình tiết kiệm được hai năm học đại học. Ngoài ra, các con của cô cũng đi làm thêm, tự để dành tiền học và chi trả một phần chi phí cá nhân.


Lễ tốt nghiệp tại Đại học Toledo, bang Ohio, ngày 5/5/2018. Ảnh: AP

Trong nhiều năm, các gia đình ở Mỹ như nhà Loweth luôn đau đáu về học phí đại học, nhiều ông bố bà mẹ buộc phải vay mượn để con cái có cơ hội đến giảng đường.

Chương trình vay liên bang Parent Plus cho phép phụ huynh vay tiền từ ngân sách chính phủ để trang trải hầu hết chi phí học tập của con, từ học phí đến ăn ở. Theo dữ liệu từ danh mục Hỗ trợ Liên bang cho Sinh viên của Bộ Giáo dục Mỹ, tính đến hết quý đầu năm tài khóa hiện nay, kết thúc ngày 31/12/2025, tổng dư nợ Parent Plus đã lên tới 114,9 tỷ USD.

Trong 10 năm qua, dư nợ của chương trình này tăng thêm 43,8 tỷ USD. Điều đáng chú ý là số người vay không tăng tương ứng. Năm 2016, có khoảng 3,4 triệu phụ huynh nhận khoản vay này. Hiện con số này là 3,6 triệu người, tăng khoảng 6%. Trong khi đó, tổng số tiền giải ngân lại tăng hơn 61%, cho thấy mỗi gia đình đang phải vay nhiều hơn đáng kể để bù vào chi phí học đại học ngày càng tăng.

Học phí tại nhiều trường ở Mỹ hiện neo ở mức rất cao. Hồi tháng 3, Đại học George Washington thông báo học phí năm học 2026-2027 sẽ tăng lên 72.000 USD. Với sinh viên năm nhất, chi phí cơ bản cho nhà ở và ăn uống là hơn 18.000 USD. Như vậy, tổng chi phí cho một năm học tại một trường đại học top đầu tại Mỹ có thể tiến sát mốc 100.000 USD.

Trên thực tế, không phải gia đình nào cũng trả toàn bộ mức học phí niêm yết. Nhiều sinh viên nhận được học bổng, trợ cấp hoặc hỗ trợ từ các chương trình vừa học vừa làm. Phần thiếu hụt còn lại thường được bù bằng các khoản vay do sinh viên, bố mẹ, thậm chí ông bà đứng tên trên hồ sơ.

Khảo sát năm 2025 của Sallie Mae, ngân hàng chuyên cung cấp các khoản vay tư nhân cho sinh viên, cho thấy bố mẹ tại Mỹ đang dùng tiền lương, tiền tiết kiệm và cả tiền vay nợ để gánh khoảng một nửa chi phí đại học cho con cái.

Thực trạng càng thêm khó khăn khi mức trần vay mới qua chương trình Parent Plus chỉ cho phép phụ huynh vay 20.000 USD mỗi năm và tối đa 65.000 USD cho toàn bộ quá trình học.

Ngoài ra, Đạo luật To Đẹp (OBBBA), được Tổng thống Donald Trump ký ban hành vào mùa hè năm ngoái, cũng loại bỏ một số lựa chọn trả nợ linh động theo thu nhập đối với các khoản vay mới trong khuôn khổ Parent Plus, đồng nghĩa nhiều gia đình sẽ phải chịu mức thanh toán hàng tháng cao hơn.

Việc chương trình Parent Plus siết trần vay diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều người Mỹ hoài nghi về giá trị đánh đổi của tấm bằng đại học 4 năm. Học phí tăng, nợ sinh viên kéo dài và cơ hội việc làm mơ hồ khiến nhiều gia đình bắt đầu xem việc giúp con mua nhà là khoản đầu tư thiết thực hơn, thay vì ưu tiên dồn tiền cho học phí.

Theo báo cáo của Northwestern Mutual, 74% phụ huynh có con sống cùng nhà cho biết họ sẽ cân nhắc hoặc đã bắt đầu lên kế hoạch tài chính để hỗ trợ con mua nhà riêng. Trong số đó, 29% nói rằng giúp con sở hữu nhà quan trọng hơn trả học phí đại học.

"Khoản nợ cao học 20 năm trước giờ đây là bài học xương máu cho gia đình, buộc cả nhà phải nói chuyện thẳng thắn hơn về tiền bạc và cân nhắc kỹ các lựa chọn", Loweth cho biết.

VietBF@sưu tập