Giá xăng tăng mạnh đang âm thầm thay đổi cuộc sống người Mỹ: từ công việc, chi tiêu đến những chuyến đi thường ngày. Câu chuyện phía sau một cuộc khủng hoảng không ồn ào.


Một người đang bơm xăng tại trạm xăng Valero ở San Marcos, Texas, Mỹ. Ảnh: Getty.
Buổi sáng ở ngoại ô Ohio, Mark Jensen dừng xe trước một trạm xăng quen thuộc nằm cạnh đường cao tốc liên bang. Ông không vội xuống xe ngay. Đồng hồ trên bảng điều khiển chỉ 7 giờ 12 phút, giờ cao điểm sắp bắt đầu, và Mark biết mình cần tranh thủ từng phút. Nhưng ông vẫn ngồi thêm một lúc, như thể trì hoãn một quyết định không thể tránh.

Cuối cùng, ông bước xuống, cắm vòi bơm vào bình xăng. Những con số bắt đầu chạy. Ông nhìn chằm chằm vào màn hình, không rời mắt.

“Bạn thấy tiền của mình biến mất ngay trước mắt,” ông nói. “Và bạn biết ngày mai mình vẫn phải quay lại đây.”

Trong nhiều năm, công việc giao hàng mang lại cho Mark một nhịp sống ổn định. Ông nhận đơn, lái xe, giao hàng, và cuối ngày vẫn còn đủ tiền để trang trải. Nhưng vài tuần gần đây, mọi thứ thay đổi theo cách ông không kiểm soát được. Giá nhiên liệu tăng nhanh, chi phí vận hành đội lên, và khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu ngày càng thu hẹp.

Theo dữ liệu thị trường được Reuters công bố ngày 19/4, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt ngưỡng 4 USD/gallon và tiếp tục duy trì ở mức cao. Chỉ trong vòng khoảng một tháng, giá đã tăng gần 1 USD/gallon — một mức tăng đủ lớn để làm đảo lộn ngân sách của nhiều hộ gia đình.

Có những ngày Mark lái xe hơn 200 km, nhưng sau khi trừ tiền xăng, gần như không còn lại gì đáng kể. Ông bắt đầu ghi lại từng chuyến đi, từng khoản chi, cố gắng tìm cách tối ưu. Nhưng càng tính toán, ông càng nhận ra bài toán không còn lời giải dễ dàng.

“Tôi không còn làm việc để kiếm tiền nữa,” ông nói. “Tôi làm để giữ cho chiếc xe còn chạy.”

Cuộc sống dần thu hẹp
Câu chuyện của Mark chỉ là một trong nhiều câu chuyện tương tự đang diễn ra trên khắp nước Mỹ. Khi chi phí nhiên liệu tăng, những thay đổi không đến từ những quyết định lớn, mà từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày.

Ở Texas, Carla — một người mẹ đơn thân sống ở vùng ngoại ô Houston — đã ngừng hẳn những chuyến lái xe cuối tuần đưa con trai về thăm ông bà. Trước đây, đó là một phần quen thuộc trong lịch sinh hoạt của gia đình. Nhưng hiện tại, chi phí cho một chuyến đi đã trở thành gánh nặng.

Đối với Mandy, một người mẹ 42 tuổi ở miền trung Utah, giá xăng tăng cao đã khiến việc thăm nom một trong những đứa con khuyết tật của bà, sống cách đó hàng giờ đồng hồ lái xe, trở nên khó khăn hơn.

“Trước khi ông Trump và [Thủ tướng Israel Benjamin] Netanyahu bắt đầu cuộc chiến, giá xăng ở thị trấn của tôi là 2,70 USD một gallon. Giờ thì là 4,19 USD và tôi rất sợ nó sẽ tăng lên gần 5 USD trước khi mọi chuyện kết thúc. Một trong những đứa con của chúng tôi bị khuyết tật và sống trong một nhà ở tập thể cách đó hai tiếng rưỡi,” bà nói.

“Việc đến thăm con bé vốn đã tốn kém rồi, giờ thì gần như vượt quá khả năng chi trả của chúng tôi, điều này thật đau khổ cho cả con bé và tôi. Chúng tôi sống ở vùng nông thôn. Không có phương tiện giao thông công cộng," bà nói thêm “Chỉ cần tăng thêm 1–2 USD thôi cũng là thảm họa.”

Lisa, một phụ nữ 56 tuổi sống chung với những người khuyết tật tại khu bảo tồn của bộ lạc ở Oregon, cho biết giá xăng tăng cao đã làm giảm khả năng tiếp cận thuốc men mà bà cần.

“Tôi và người chăm sóc của mình đã phải giảm bớt các chuyến đi lấy thuốc theo toa, mặc dù chúng rất cần thiết. Vì tôi sống ở vùng nông thôn Oregon, những nhu yếu phẩm cơ bản cách đó 40 phút, vì vậy nếu bác sĩ kê thêm đơn thuốc sau khi tôi đã đến thị trấn trong tuần đó, thì đơn thuốc đó phải đợi đến tuần sau tôi mới có thể lấy được”, bà nói.

“Việc đi lại khám chữa bệnh hiện nay phải đi gấp đôi vì nhiều chuyến là đi chung xe. Vì vậy, chuyến đi trước đây chỉ mất bốn tiếng giờ dễ dàng kéo dài từ năm đến sáu tiếng với thêm một người – điều này không tốt chút nào khi bạn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe.”

Đối với Michael Adcox, một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu ở Alabama, giá nhiên liệu tăng cao – kết hợp với lạm phát chung – đang làm kiệt quệ gia đình ông.

“Tôi là một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu bị tàn tật và gia đình tôi có thu nhập cố định rất eo hẹp. Vợ tôi vẫn tiếp tục làm việc nhưng việc giá xăng tăng đột ngột và lạm phát chung đang làm sụp đổ sự an toàn tài chính của chúng tôi. Chúng tôi thực sự đang đứng trước nguy cơ vô gia cư,” Adcox nói.

Katherine Botelho, một chuyên gia công nghệ thông tin đã nghỉ hưu, 63 tuổi ở Pompano Beach, Florida, cho biết giá xăng tăng cao đã buộc bà phải “nghiêm túc” cân nhắc việc “mua một chiếc xe đạp hoặc xe tay ga điện để phục vụ một số nhu cầu đi lại của mình”.

“Thật không may, tôi cần một chiếc xe có mái che vì tôi không thể chịu được ánh nắng mặt trời kéo dài. Một chiếc xe tay ga có mái che thì rất đắt tiền và không khả thi với tình hình tài chính hiện tại của tôi,” bà Botelho nói.

Ở Missouri, một người đàn ông làm việc trong ngành xây dựng đã từ chối một công việc mới dù mức lương cao hơn. Công việc đó nằm cách nhà ông gần 80 km. Khi tính toán chi phí nhiên liệu, ông nhận ra phần thu nhập tăng thêm gần như không còn ý nghĩa.

Ở California, một tài xế giao đồ ăn đã quyết định bỏ việc sau nhiều tháng cố gắng duy trì. Anh từng làm việc 10–12 tiếng mỗi ngày, nhưng chi phí xăng tăng khiến thu nhập thực tế giảm xuống. “Có những ngày tôi làm cả ngày và nhận ra mình không kiếm được gì,” anh nói.

Một nghệ sĩ tự do tại bang này cũng chia sẻ rằng thu nhập của cô giảm mạnh — không phải trực tiếp liên quan tới giá xăng, mà vì khách hàng cắt giảm chi tiêu cho những dịch vụ không thiết yếu. Khi chi phí năng lượng tăng, hiệu ứng lan tỏa xuất hiện ở những nơi ít ai ngờ tới.

Những thay đổi này lan sang cả đời sống gia đình. Một gia đình ở Chicago nói với tờ Guardian rằng họ đã điều chỉnh cách mua thực phẩm, giảm các món đắt tiền và chuyển sang những lựa chọn rẻ hơn. Ở New York, một sinh viên phải giảm số buổi đến lớp trực tiếp để tiết kiệm chi phí đi lại, đồng thời tăng giờ làm thêm.

Một nhân viên văn phòng tại bang Washington nói với Reuters rằng cô bắt đầu cân nhắc từng chuyến đi: liệu nó có thực sự cần thiết hay không. Không có phương tiện công cộng thay thế, lựa chọn của cô chỉ đơn giản là đi hoặc không đi — và mỗi lần đi đều phải tính toán.

Những câu chuyện này không phải là cá biệt. Chúng xuất hiện dày đặc trong các lời chia sẻ mà các hãng truyền thông nước ngoài thu thập từ độc giả Mỹ trong tháng 4. Điểm chung không phải là một cú sốc lớn, mà là quá trình thích nghi liên tục. Những thay đổi nhỏ, lặp lại mỗi ngày, dần trở thành một trạng thái bình thường mới.

Khi giá xăng lan vào mọi quyết định
Sự thay đổi trong đời sống không diễn ra một cách ngẫu nhiên. Nó bắt nguồn từ một yếu tố rất cụ thể: giá nhiên liệu tăng nhanh và kéo theo chi phí toàn diện.

Ngày 23/4, các quan chức năng lượng Mỹ cảnh báo rằng người dân có thể sẽ phải tiếp tục trả giá cao trong thời gian tới. Một số dự báo thậm chí cho rằng giá xăng có thể không quay lại mức dưới 3 USD/gallon cho đến năm 2027.

Bối cảnh lớn hơn nằm ở thị trường năng lượng toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông và những gián đoạn tại eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới — đã khiến giá dầu tăng mạnh, có thời điểm vượt 120 USD/thùng. Những biến động này nhanh chóng tác động tới vào giá xăng ở nước Mỹ.

Nhưng tác động không dừng lại ở trạm bơm. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thực phẩm, hàng hóa và dịch vụ cũng tăng theo. Một sự thay đổi ở trạm xăng lan vào mọi góc của đời sống.

Theo các khảo sát của Reuters, hơn một nửa người Mỹ cho biết họ đang cảm nhận trực tiếp áp lực tài chính từ giá xăng. Điều đáng chú ý là tác động này không còn giới hạn ở nhóm thu nhập thấp. Tầng lớp trung lưu, vốn có “vùng đệm” tài chính, cũng bắt đầu phải điều chỉnh cuộc sống.

Một số người cắt giảm đi lại. Một số trì hoãn các kế hoạch lớn. Một số thay đổi công việc. Nhưng với nhiều người, đặc biệt là những người phụ thuộc vào việc lái xe để kiếm sống, họ gần như không có lựa chọn.

Học cách sống tiết kiệm từng giọt xăng
Trong bối cảnh đó, các hướng dẫn tiết kiệm nhiên liệu bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên truyền thông Mỹ. Một bài phân tích của CNN ngày 19/4 cho thấy người dân đang buộc phải điều chỉnh hành vi theo hướng tiết kiệm hơn – không phải để lựa chọn, mà vì đó là điều cần thiết đối với họ.

Những thay đổi bắt đầu từ những điều cơ bản: kiểm tra áp suất lốp để giảm tiêu hao nhiên liệu, bảo dưỡng xe định kỳ, và tránh mang theo những vật dụng không cần thiết. Các chuyên gia cho biết việc lái xe quá nhanh có thể làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu từ 10–14%.

Người dân cũng thay đổi cách tổ chức cuộc sống. Họ gom nhiều việc vào một chuyến đi, lên kế hoạch lộ trình trước, tránh giờ cao điểm và hạn chế các chuyến đi không cần thiết.

Một số người sử dụng ứng dụng để tìm trạm xăng giá rẻ hơn, tham gia các chương trình tích điểm, hoặc thay đổi loại nhiên liệu nếu xe cho phép. Những điều này trước đây ít được chú ý, nhưng giờ trở thành thói quen.

Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực, không thể giải quyết hoàn toàn vấn đề. Với nhiều người, chi phí nhiên liệu vẫn là yếu tố chi phối cuộc sống hàng ngày.

Cuộc khủng hoảng không ồn ào
Buổi chiều, Mark quay lại trạm xăng lần thứ hai trong ngày. Ông ăn trưa trong xe với một bữa ăn đơn giản, không bật điều hòa để tiết kiệm nhiên liệu. Những điều trước đây không đáng chú ý giờ trở thành một phần trong cách ông duy trì công việc.

Ông không theo dõi thị trường dầu mỏ hay các diễn biến địa chính trị. Điều ông quan tâm là phép tính trước mắt: chi phí hôm nay có cho phép ông tiếp tục làm việc vào ngày mai hay không.

Ở những nơi khác, những phép tính tương tự cũng đang được đưa ra. Một người phải từ bỏ thói quen di chuyển, một người khác từ chối cơ hội mới, một người khác nữa thay đổi công việc. Những quyết định đó không xuất hiện trong các báo cáo kinh tế, nhưng lại phản ánh rõ nhất tác động của giá năng lượng.

Khi Mark đóng nắp bình xăng và quay lại xe, ngày làm việc của ông vẫn tiếp tục. Nhưng điều ông nghĩ đến không còn là số đơn hàng, mà là khả năng duy trì công việc thêm một ngày nữa.

“Bạn không còn nghĩ xa nữa,” ông nói. “Chỉ nghĩ xem ngày mai mình còn đi được không.”

Không có cảnh tượng hỗn loạn. Không có hàng dài chờ xăng như trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Nhưng điều đó không có nghĩa là không có khủng hoảng. Lần này, nó diễn ra chậm hơn, âm thầm hơn.

Nó nằm trong những quyết định nhỏ: không đi, không mua, không làm. Nó nằm trong những thay đổi khó nhận ra ngay lập tức, nhưng đủ lớn để làm thay đổi cách con người sống. Một ngày không xăng rẻ không chỉ là một ngày đắt đỏ hơn. Đó là một ngày mà cuộc sống phải co lại, để tiếp tục tồn tại.

VietBF@ sưu tập

Iran cảnh báo về nguy cơ cắt đứt các tuyến cáp quang ngầm dưới biển tại eo Hormuz, đe dọa hệ thống liên lạc và kinh tế khu vực Vùng Vịnh.


Eo biển Hormuz là điểm nghẽn điều hướng của tuyến cáp ngầm nối các nước vùng Vịnh với quốc tế. Ảnh: IFeng.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran ngày 22/4 đưa tin các tuyến cáp quang dữ liệu ngầm dưới biển của các quốc gia Arab vùng Vịnh đối mặt với nguy cơ bị cắt đứt tại eo biển Hormuz.

Cơ quan thông tấn bán chính thức này, trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho biết: “Nếu nhiều tuyến cáp trục chính cùng lúc bị hư hại - dù do tai nạn hay hành động phá hoại có chủ đích - đều có thể khiến toàn bộ khu vực Vịnh Ba Tư rơi vào tình trạng gián đoạn liên lạc mạng trên diện rộng”.

Tasnim trước đó đã công bố một bản đồ cho thấy ít nhất 7 tuyến cáp internet ngầm quốc tế chính đi qua eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo các tuyến này đang ở trong tình trạng rủi ro cực cao.

Được biết, các tuyến cáp này truyền tải hơn 97% lưu lượng thương mại điện tử, dịch vụ điện toán đám mây và các mạng liên lạc toàn cầu, là “yết hầu” then chốt của nền kinh tế số khu vực Vùng Vịnh. Trước đó, khu vực Biển Đỏ đã nhiều lần xảy ra sự cố cáp ngầm bị cắt, gây gián đoạn mạng trên diện rộng. Lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, cũng từng đưa ra các lời đe dọa nhằm vào những tuyến cáp này.

Mức độ nghiêm trọng và phạm vi ảnh hưởng
Khoảng 90%–99% lưu lượng internet quốc tế của các quốc gia Arab vùng Vịnh phụ thuộc vào các tuyến cáp quang ngầm này. Nếu chúng bị cắt tại eo biển Hormuz, toàn bộ hệ thống liên lạc, giao dịch tài chính, dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu trong khu vực có thể bị tê liệt.

Mặt khác, các tuyến cáp quang ngầm đi qua Hormuz gánh khoảng 17%–30% lưu lượng dữ liệu toàn cầu trên hành lang châu Âu – châu Á – châu Phi. Nếu các tuyến cáp then chốt như AAE-1, FALCON, Gulf Bridge bị phá hoại, có thể gây chậm trễ hoặc gián đoạn mạng trên quy mô toàn cầu.

Ý đồ chiến lược và chiến thuật của Iran
Phía Iran xem đây là một công cụ “chiến tranh số” phi đối xứng. Trong bối cảnh căng thẳng, nó được coi như một dạng “răn đe hạt nhân kỹ thuật số” nhằm vào Mỹ và các đồng minh, dùng chi phí thấp để tạo ra rủi ro hậu quả cực lớn mà đối phương khó chấp nhận.

Nhiều tuyến cáp tập trung trong khu vực eo biển Hormuz hẹp—nơi không chỉ là “yết hầu” vận chuyển dầu mỏ mà còn là “nút cổ chai” của truyền tải dữ liệu. Thông tin mà Tasnim đưa ra không chỉ là cảnh báo, mà còn có nguy cơ thực tế: Các tin trên báo chí trước đó cho biết lực lượng Houthi tại Yemen từng đe dọa an ninh cáp. Trước đó, khu vực Biển Đỏ đã nhiều lần xảy ra sự cố cáp ngầm bị cắt, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mạng khu vực.

Dù các nước Vùng Vịnh đang cố xây dựng các hành lang dữ liệu trên đất liền (ví dụ như dự án SilkLink qua Iraq, Syria) để làm phương án dự phòng, nhưng việc triển khai cần thời gian và vẫn đối mặt với rủi ro từ xung đột khu vực.

VietBF@ sưu tập

Hệ thống phòng thủ ngư lôi mới tích hợp AI, cảm biến và phản ứng tự động, giúp rút ngắn thời gian xử lý và tăng khả năng sống sót cho tàu chiến.


Công ty Ultra Maritime đang định nghĩa lại cách thức các lực lượng hải quân tự vệ dưới đáy biển. Ảnh đồ họa: IE.
Một công ty có trụ sở tại bang Massachusetts, Mỹ đã công bố một khái niệm phòng thủ mới nhằm đối phó với các mối đe dọa từ ngư lôi. Giải pháp “Phòng thủ ngư lôi đa tầng” (Layered Torpedo Defense) của công ty Ultra Maritime tích hợp các cảm biến tiên tiến, phân tích mối đe dọa theo thời gian thực và các biện pháp đối phó chính xác vào một hệ sinh thái thống nhất.

Công ty cho biết hệ thống này mang lại cho hải quân một phương thức thông minh hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn để bảo vệ tàu, thủy thủ và nhiệm vụ trước các mối đe dọa dưới nước, cả truyền thống lẫn đang phát triển.

Các giải pháp được triển khai nhanh chóng và chính xác
Ultra Maritime cũng nhấn mạnh rằng quá trình ra quyết định được tăng tốc nhờ xử lý tín hiệu tiên tiến và tự động hóa. Các phản ứng — dù là biện pháp đánh lừa (soft-kill) hay giải pháp tiêu diệt trực tiếp thế hệ mới (hard-kill) —đều có thể được triển khai với tốc độ và độ chính xác cao.

Giải pháp này giúp rút ngắn “chuỗi tiêu diệt” (kill chain), giảm tải cho người vận hành và mang lại lợi thế quyết định trong những tình huống mà từng giây đều mang tính sống còn.

Ultra Maritime cũng chỉ ra rằng các mối đe dọa từ ngư lôi ngày nay nhanh hơn, êm hơn và thông minh hơn bao giờ hết. Đồng thời, các mối đe dọa không người lái đã trở thành thực tế, với khả năng hoạt động bí mật, bền bỉ và phối hợp.

Để đối phó với phổ mối đe dọa ngày càng phức tạp này, chỉ phát hiện hoặc phản ứng đơn lẻ là không đủ — mà cần sự phối hợp toàn diện xuyên suốt toàn bộ “chuỗi tiêu diệt”, cùng khả năng linh hoạt để đối phó cả ngư lôi truyền thống lẫn các hệ thống không người lái mới nổi.

Năng lực tích hợp hoàn chỉnh, sẵn sàng tác chiến
Ultra Maritime cho biết giải pháp mới của họ là một tầm nhìn mới, biến phòng thủ ngư lôi từ một tập hợp các hệ thống rời rạc thành một năng lực tích hợp hoàn chỉnh, sẵn sàng cho tác chiến trong môi trường xung đột hiện đại.

Trong bối cảnh các mối đe dọa dưới biển tiếp tục tiến hóa, nhu cầu về các hệ thống phòng thủ tiên tiến, thích ứng ngày càng trở nên cấp thiết. Khái niệm phòng thủ đa tầng của Ultra Maritime được xem là một bước tiến quan trọng, kết hợp các công nghệ tiên tiến vào một khung bảo vệ thống nhất và bền vững.

Bằng cách tích hợp phát hiện, đánh lừa và vô hiệu hóa vào một hệ sinh thái duy nhất — cùng với việc tận dụng sức mạnh của tự động hóa — Ultra Maritime đang định nghĩa lại cách lực lượng hải quân tự bảo vệ dưới mặt biển. Trong kỷ nguyên của ngư lôi thông minh và xung đột hàng hải phức tạp, phòng thủ đa tầng không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc.

Giải pháp phòng thủ ngư lôi đa tầng của Ultra Maritime được kỳ vọng là một bước nâng cấp công nghệ, đồng thời phản ánh xu hướng chuyển dịch rộng hơn sang các giải pháp an ninh hàng hải toàn diện. Danh mục sản phẩm của công ty bao gồm hệ thống sonar, phao sonar (sonobuoy), các biện pháp đối phó và hệ thống nhiệm vụ mô-đun —tất cả được thiết kế để hoạt động đồng bộ.

Giải pháp của Ultra Maritime dựa trên cách tiếp cận “hệ thống của các hệ thống” (system-of-systems), kết hợp nhiều công nghệ phòng thủ thành một lớp lá chắn thống nhất. Thay vì phụ thuộc vào một biện pháp đối phó đơn lẻ, mô hình đa tầng tích hợp khả năng phát hiện, theo dõi và vô hiệu hóa.

Cách tiếp cận này thường bao gồm các hệ thống phát hiện sớm như sonar kéo (towed array sonar) và các cảm biến tiên tiến. Hệ thống cũng có thể tích hợp các biện pháp đối phó tiêu hao, tạo ra mồi bẫy âm thanh nhằm đánh lạc hướng ngư lôi đang tiếp cận.

Các kỹ thuật soft-kill giúp đánh lừa hoặc chuyển hướng mối đe dọa, trong khi các phương án hard-kill được thiết kế để tiêu diệt trực tiếp ngư lôi khi cần thiết.

Bằng cách kết hợp các yếu tố này, hệ thống giúp cải thiện đáng kể khả năng sống sót của tàu và rút ngắn thời gian phản ứng trước mối đe dọa, tức là rút ngắn “chuỗi tiêu diệt”.

VietBF@ sưu tập

Một quân nhân Mỹ bị truy tố vì dùng thông tin mật để đặt cược, thu lợi hơn 400.000 USD qua nền tảng dự đoán Polymarket.

Theo Wall Street Journal, các cơ quan liên bang Mỹ đã khởi tố một binh sĩ Lục quân đang tại ngũ tại tòa án liên bang Manhattan, cáo buộc người này lợi dụng thông tin mật thu được khi tham gia chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro để đặt cược chính xác trên nền tảng dự đoán Polymarket, qua đó thu lợi bất hợp pháp hơn 400.000 USD nhờ dự đoán ông Maduro bị lật đổ.

Bị cáo Gannon Ken Van Dyke, 38 tuổi, là Thượng sĩ Lực lượng Đặc nhiệm Lục quân Mỹ, phục vụ trong quân đội Mỹ từ năm 2008, hiện đóng quân tại căn cứ Fort Bragg (bang North Carolina). Một đại bồi thẩm đoàn liên bang tại Manhattan, New York đã truy tố Van Dyke với các tội danh gồm: sử dụng trái phép thông tin mật của chính phủ để trục lợi, đánh cắp thông tin không công khai của chính phủ, gian lận hàng hóa, gian lận viễn thông và giao dịch tiền tệ bất hợp pháp.

Cáo trạng cũng nêu rằng vào rạng sáng ngày 3/1, vài giờ sau khi quân đội Mỹ áp giải ông Maduro lên tàu tấn công đổ bộ USS Iwo Jima, Van Dyke đã tải lên một bức ảnh vào tài khoản Google của mình.

Công tố viên liên bang Manhattan Jay Clayton chỉ trích hành vi này là “một dạng giao dịch nội gián rõ ràng”, cho rằng bị cáo “đã phản bội niềm tin mà chính phủ Mỹ dành cho mình”.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche cho biết: “Các quân nhân được tiếp cận thông tin mật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ là để đảm bảo nhiệm vụ được hoàn thành an toàn và hiệu quả, tuyệt đối không được sử dụng những thông tin cực kỳ nhạy cảm đó để phục vụ lợi ích tài chính cá nhân”.

Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) cũng đã khởi kiện dân sự đối với Van Dyke.

Từ bản tin mật đến 13 lần đặt cược chính xác
Trọng tâm vụ án là một bản thỏa thuận bảo mật và chuỗi các giao dịch cá cược được thực hiện đúng thời điểm then chốt. Hồ sơ tòa án cho thấy, ngày 8/12/2025, Van Dyke tham dự một cuộc họp mật về kế hoạch bắt giữ Maduro và đã ký cam kết bảo mật, hứa không tiết lộ thông tin dưới bất kỳ hình thức nào.

Tuy nhiên, từ ngày 27/12/2025 đến 2/1/2026, ông ta đã 13 lần đặt cược trên Polymarket, dự đoán quân đội Mỹ sẽ tiến vào Venezuela và ông Maduro sẽ mất quyền lực trước cuối tháng 1. Chỉ vài giờ sau lần đặt cược cuối cùng, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã tiến vào Caracas và bắt giữ Tổng thống Maduro tại nơi ở của ông cùng vợ.

Van Dyke đã bỏ ra khoảng 33.000 USD để đặt các hợp đồng có tỷ lệ cược cao và cuối cùng thu lãi ròng 409.000 USD.


Bị cáo Gannon Ken Van Dyke. Ảnh: Cbsnews.
Cố xóa dấu vết nhưng bị phát hiện
Sau khi chiến dịch của Mỹ bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela thành công, Van Dyke tìm cách xóa dấu vết: ông ta chuyển phần lớn lợi nhuận sang tài khoản tiền mã hóa ở nước ngoài và yêu cầu Polymarket xóa tài khoản đặt cược của mình. Tuy nhiên, việc đăng ký tài khoản mới cùng mô hình đặt cược tập trung bất thường đã khiến nền tảng này cảnh giác.

Polymarket cho biết công ty đã chủ động báo cáo vụ việc với Bộ Tư pháp Mỹ và hợp tác đầy đủ với cuộc điều tra.

Trả lời phóng viên ABC tại Phòng Bầu dục Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã so sánh vụ việc của Van Dyke với huyền thoại bóng chày Pete Rose - người bị loại khỏi Đại sảnh Danh vọng vì cá cược vào chính đội của mình.

Ông Trump nói: “Tôi sẽ theo dõi vụ này”, nhưng không đưa ra quan điểm rõ ràng. Đồng thời, ông nhận xét sự bùng nổ của các thị trường cá cược khiến “cả thế giới ở một mức độ nào đó giống như một sòng bạc”, và cho biết bản thân từ trước đến nay không ủng hộ loại hình này, “nhưng mọi chuyện giờ đã như vậy rồi”.

Không phải trường hợp cá biệt
Vụ việc của Van Dyke không phải là cá biệt. Ngoài các cược liên quan đến ông Maduro, trước đó một người dùng Polymarket khác đã thu lợi khoảng 550.000 USD khi đặt cược vào khả năng Mỹ tấn công Iran và việc lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị miễn nhiệm — làm dấy lên lo ngại về các giao dịch nội gián.

Trên phạm vi toàn cầu, vào tháng 2 năm nay Israel cũng đã khởi kiện một quân nhân dự bị và một dân thường vì hành vi tương tự trên Polymarket. Khi quy mô thị trường dự đoán tiếp tục mở rộng, việc xác định và truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi như vậy sẽ là bài toán lâu dài cho cơ quan quản lý và tư pháp.

Kể từ khi ông Trump lên nắm quyền, các nhà giao dịch ngày càng tận dụng các nền tảng như Polymarket để kiếm lợi từ những biến động chính sách như thuế quan hay hành động quân sự, khiến rủi ro giao dịch nội gián gia tăng.

Ngay trước khi vụ án này bị phanh phui, đối thủ của Polymarket là Kalshi đã thông báo phạt tiền và đình chỉ tài khoản của ba ứng cử viên Quốc hội vì đặt cược vào chính cuộc bầu cử mà họ tham gia.

Công tố viên Jay Clayton trước đó cũng đã tuyên bố sẽ tăng cường thực thi pháp luật đối với các hành vi nghi là giao dịch nội gián.

VietBF@ sưu tập

Israel tuyên bố sẵn sàng đưa Iran về 'thời kỳ tăm tối', đang chờ tín hiệu từ Mỹ. Israel khẳng định sẵn sàng nối lại chiến dịch tấn công Iran và đang đợi Mỹ "bật đèn xanh". Ngược lại, Tehran cũng chuẩn bị kịch bản đáp trả toàn diện nếu Mỹ hoặc Israel gây hấn.
Theo tờ Times of Israel, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz ngày 23/4 tuyên bố Israel đã sẵn sàng nối lại các cuộc tấn công nhắm vào Iran với mức độ tàn khốc hơn nếu Mỹ "bật đèn xanh".

"Israel đã chuẩn bị để tái khởi động cuộc chiến với Iran. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã sẵn sàng cho cả phòng thủ lẫn tấn công, các mục tiêu trọng yếu của đối thủ cũng đã được xác định. Chúng tôi đang đợi tín hiệu từ Mỹ. Israel có thể đưa Iran trở lại 'thời kỳ tăm tối' bằng cách phá hủy các cơ sở năng lượng và hạ tầng kinh tế của Tehran", ông Katz nói.


Ông Israel Katz - Bộ trưởng Quốc phòng Israel. Ảnh: X/@Israel_katz
Bộ trưởng Quốc phòng Israel nhấn mạnh, nếu chiến dịch tấn công được nối lại, mọi thứ lần này "sẽ khác biệt và tàn khốc hơn", hướng tới mục tiêu làm sụp đổ chính quyền hiện tại ở Tehran.

Ngược lại, hãng thông tấn Fars ngày 23/4 tiết lộ rằng quân đội Iran đã chuẩn bị một "danh sách mục tiêu" nhằm đáp trả trong trường hợp Mỹ và Israel tái diễn các cuộc tấn công.

"Iran sẽ đáp trả theo quy tắc có qua có lại. Nếu Mỹ hoặc Israel tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, Tehran sẽ nhắm vào những nhà máy điện của Israel và các đồng minh của Mỹ trong khu vực Trung Đông. Trong kịch bản Mỹ tiếp tục phong tỏa hải quân, Iran sẽ đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb và tăng cường rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Nếu xảy ra xung đột trên bộ, Tehran sẽ kiểm soát các căn cứ Mỹ trong khu vực bằng cách tận dụng sự ủng hộ của người dân địa phương và các lực lượng uỷ nhiệm", nguồn tin của Fars cho hay.

VietBF@ sưu tập