Một quân nhân Mỹ bị truy tố vì dùng thông tin mật để đặt cược, thu lợi hơn 400.000 USD qua nền tảng dự đoán Polymarket.

Theo Wall Street Journal, các cơ quan liên bang Mỹ đã khởi tố một binh sĩ Lục quân đang tại ngũ tại tòa án liên bang Manhattan, cáo buộc người này lợi dụng thông tin mật thu được khi tham gia chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro để đặt cược chính xác trên nền tảng dự đoán Polymarket, qua đó thu lợi bất hợp pháp hơn 400.000 USD nhờ dự đoán ông Maduro bị lật đổ.

Bị cáo Gannon Ken Van Dyke, 38 tuổi, là Thượng sĩ Lực lượng Đặc nhiệm Lục quân Mỹ, phục vụ trong quân đội Mỹ từ năm 2008, hiện đóng quân tại căn cứ Fort Bragg (bang North Carolina). Một đại bồi thẩm đoàn liên bang tại Manhattan, New York đã truy tố Van Dyke với các tội danh gồm: sử dụng trái phép thông tin mật của chính phủ để trục lợi, đánh cắp thông tin không công khai của chính phủ, gian lận hàng hóa, gian lận viễn thông và giao dịch tiền tệ bất hợp pháp.

Cáo trạng cũng nêu rằng vào rạng sáng ngày 3/1, vài giờ sau khi quân đội Mỹ áp giải ông Maduro lên tàu tấn công đổ bộ USS Iwo Jima, Van Dyke đã tải lên một bức ảnh vào tài khoản Google của mình.

Công tố viên liên bang Manhattan Jay Clayton chỉ trích hành vi này là “một dạng giao dịch nội gián rõ ràng”, cho rằng bị cáo “đã phản bội niềm tin mà chính phủ Mỹ dành cho mình”.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche cho biết: “Các quân nhân được tiếp cận thông tin mật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ là để đảm bảo nhiệm vụ được hoàn thành an toàn và hiệu quả, tuyệt đối không được sử dụng những thông tin cực kỳ nhạy cảm đó để phục vụ lợi ích tài chính cá nhân”.

Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) cũng đã khởi kiện dân sự đối với Van Dyke.

Từ bản tin mật đến 13 lần đặt cược chính xác
Trọng tâm vụ án là một bản thỏa thuận bảo mật và chuỗi các giao dịch cá cược được thực hiện đúng thời điểm then chốt. Hồ sơ tòa án cho thấy, ngày 8/12/2025, Van Dyke tham dự một cuộc họp mật về kế hoạch bắt giữ Maduro và đã ký cam kết bảo mật, hứa không tiết lộ thông tin dưới bất kỳ hình thức nào.

Tuy nhiên, từ ngày 27/12/2025 đến 2/1/2026, ông ta đã 13 lần đặt cược trên Polymarket, dự đoán quân đội Mỹ sẽ tiến vào Venezuela và ông Maduro sẽ mất quyền lực trước cuối tháng 1. Chỉ vài giờ sau lần đặt cược cuối cùng, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã tiến vào Caracas và bắt giữ Tổng thống Maduro tại nơi ở của ông cùng vợ.

Van Dyke đã bỏ ra khoảng 33.000 USD để đặt các hợp đồng có tỷ lệ cược cao và cuối cùng thu lãi ròng 409.000 USD.


Bị cáo Gannon Ken Van Dyke. Ảnh: Cbsnews.
Cố xóa dấu vết nhưng bị phát hiện
Sau khi chiến dịch của Mỹ bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela thành công, Van Dyke tìm cách xóa dấu vết: ông ta chuyển phần lớn lợi nhuận sang tài khoản tiền mã hóa ở nước ngoài và yêu cầu Polymarket xóa tài khoản đặt cược của mình. Tuy nhiên, việc đăng ký tài khoản mới cùng mô hình đặt cược tập trung bất thường đã khiến nền tảng này cảnh giác.

Polymarket cho biết công ty đã chủ động báo cáo vụ việc với Bộ Tư pháp Mỹ và hợp tác đầy đủ với cuộc điều tra.

Trả lời phóng viên ABC tại Phòng Bầu dục Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã so sánh vụ việc của Van Dyke với huyền thoại bóng chày Pete Rose - người bị loại khỏi Đại sảnh Danh vọng vì cá cược vào chính đội của mình.

Ông Trump nói: “Tôi sẽ theo dõi vụ này”, nhưng không đưa ra quan điểm rõ ràng. Đồng thời, ông nhận xét sự bùng nổ của các thị trường cá cược khiến “cả thế giới ở một mức độ nào đó giống như một sòng bạc”, và cho biết bản thân từ trước đến nay không ủng hộ loại hình này, “nhưng mọi chuyện giờ đã như vậy rồi”.

Không phải trường hợp cá biệt
Vụ việc của Van Dyke không phải là cá biệt. Ngoài các cược liên quan đến ông Maduro, trước đó một người dùng Polymarket khác đã thu lợi khoảng 550.000 USD khi đặt cược vào khả năng Mỹ tấn công Iran và việc lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị miễn nhiệm — làm dấy lên lo ngại về các giao dịch nội gián.

Trên phạm vi toàn cầu, vào tháng 2 năm nay Israel cũng đã khởi kiện một quân nhân dự bị và một dân thường vì hành vi tương tự trên Polymarket. Khi quy mô thị trường dự đoán tiếp tục mở rộng, việc xác định và truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi như vậy sẽ là bài toán lâu dài cho cơ quan quản lý và tư pháp.

Kể từ khi ông Trump lên nắm quyền, các nhà giao dịch ngày càng tận dụng các nền tảng như Polymarket để kiếm lợi từ những biến động chính sách như thuế quan hay hành động quân sự, khiến rủi ro giao dịch nội gián gia tăng.

Ngay trước khi vụ án này bị phanh phui, đối thủ của Polymarket là Kalshi đã thông báo phạt tiền và đình chỉ tài khoản của ba ứng cử viên Quốc hội vì đặt cược vào chính cuộc bầu cử mà họ tham gia.

Công tố viên Jay Clayton trước đó cũng đã tuyên bố sẽ tăng cường thực thi pháp luật đối với các hành vi nghi là giao dịch nội gián.

VietBF@ sưu tập

Israel tuyên bố sẵn sàng đưa Iran về 'thời kỳ tăm tối', đang chờ tín hiệu từ Mỹ. Israel khẳng định sẵn sàng nối lại chiến dịch tấn công Iran và đang đợi Mỹ "bật đèn xanh". Ngược lại, Tehran cũng chuẩn bị kịch bản đáp trả toàn diện nếu Mỹ hoặc Israel gây hấn.
Theo tờ Times of Israel, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz ngày 23/4 tuyên bố Israel đã sẵn sàng nối lại các cuộc tấn công nhắm vào Iran với mức độ tàn khốc hơn nếu Mỹ "bật đèn xanh".

"Israel đã chuẩn bị để tái khởi động cuộc chiến với Iran. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã sẵn sàng cho cả phòng thủ lẫn tấn công, các mục tiêu trọng yếu của đối thủ cũng đã được xác định. Chúng tôi đang đợi tín hiệu từ Mỹ. Israel có thể đưa Iran trở lại 'thời kỳ tăm tối' bằng cách phá hủy các cơ sở năng lượng và hạ tầng kinh tế của Tehran", ông Katz nói.


Ông Israel Katz - Bộ trưởng Quốc phòng Israel. Ảnh: X/@Israel_katz
Bộ trưởng Quốc phòng Israel nhấn mạnh, nếu chiến dịch tấn công được nối lại, mọi thứ lần này "sẽ khác biệt và tàn khốc hơn", hướng tới mục tiêu làm sụp đổ chính quyền hiện tại ở Tehran.

Ngược lại, hãng thông tấn Fars ngày 23/4 tiết lộ rằng quân đội Iran đã chuẩn bị một "danh sách mục tiêu" nhằm đáp trả trong trường hợp Mỹ và Israel tái diễn các cuộc tấn công.

"Iran sẽ đáp trả theo quy tắc có qua có lại. Nếu Mỹ hoặc Israel tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, Tehran sẽ nhắm vào những nhà máy điện của Israel và các đồng minh của Mỹ trong khu vực Trung Đông. Trong kịch bản Mỹ tiếp tục phong tỏa hải quân, Iran sẽ đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb và tăng cường rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Nếu xảy ra xung đột trên bộ, Tehran sẽ kiểm soát các căn cứ Mỹ trong khu vực bằng cách tận dụng sự ủng hộ của người dân địa phương và các lực lượng uỷ nhiệm", nguồn tin của Fars cho hay.

VietBF@ sưu tập

Chỉ có hai tuần sau khi "búp bê Barbie" Pam Bondi bị tống ra khỏi ghế Bộ trưởng Bộ Tư Pháp, giờ thì đến lượt "bào đệ" của bà, Kash Patel, vốn là giám đốc Cơ Quan Điều Tra Liên Bang (FBI), chiếm "spotlight" trên các trang nhất. Sự việc này đã trở nên rùm beng khi ngày 17/4 vừa qua, tờ The Atlantic có tung ra bài báo cho biết sở dĩ Patel… có "hành tung bí ẩn" là do ông này thường xuyên bị say xỉn nên đã vắng mặt ở những nơi cần phải có mặt.

Giám đốc FBI Kash Patel (Minh họa)

Đời chủ yếu là vui, nhưng…
Ngay khi bài báo "The FBI Director Is MIA" ("Missing In Action") của The Atlantic xuất hiện ra, ông Kash Patel liền cho hồi âm tức thì trên X (Twitter): "Hẹn gặp mấy người cùng toàn bộ ê-kíp đưa tin sai lệch của mấy người ở tòa", và nói rằng, vụ này đối với ông là "vụ kiện dễ thắng như trở bàn tay" ("a legal lay up"). Ba ngày sau, 20 tháng Tư, ông Patel chính thức nộp đơn kiện The Atlantic lẫn tác giả-nhà báo Sarah Fitzpatrick, đòi bồi thường 250 triệu USD.

Trích dẫn lời từ hơn hai chục nhân vật, từ đương nhiệm đến cựu viên chức FBI xin giấu tên, bài báo cho biết ông Kash Patel nhiều lần mất bị kiểm soát và có những hành vi bất thường. Tất cả đều do tật nhậu nhẹt bê tha của đương sự. Chỗ nào có "tụ" để vui, chẳng hạn các câu lạc bộ tư nhân ở Washington hay Las Vegas, đều có mặt giám đốc FBI này.

Sự vắng mặt bất thường của Patel đã khiến cho nhiều cuộc họp phải bị đổi lịch chỉ để chờ đương sự… tỉnh rượu. Có nhiều lần, phụ tá hoặc nhân viên an ninh phải nhọc công để cho đánh thức ông. Thậm chí có lúc người ta phải sử dụng thiết bị chuyên dụng để cho phá cửa vào "ẵm" lôi đương sự thức dậy. Với một ông sếp FBI thường xuyên bị "ma men" nhập, chuyện gì sẽ xảy ra nếu nước Mỹ bị khủng bố? Một viên chức đã nói với The Atlantic, "đó là điều khiến cho tôi trằn trọc bị mất ngủ mỗi đêm".

Bài báo The Atlantic còn cho biết thêm, vào ngày 10 tháng Tư, ông Kash Patel bất ngờ phát hiện ra, ông không thể truy cập vào hệ thống máy tính nội bộ của FBI. Tưởng bị Trump sa thải, ông hoảng hồn gọi điện khắp nơi. Hóa ra đó chỉ là do lỗi kỹ thuật.

Trên thực tế, không phải đợi cho đến khi xuất hiện bài báo trên The Atlantic, người ta mới bận tâm đến cái tên Kash Patel này. Hồi tháng Chín, 2025, ông Patel từng bị giới lập pháp thuộc cả hai đảng lên tiếng chỉ trích gay gắt về cách giải quyết cuộc truy lùng kẻ sát hại nhân vật cựu hữu Charlie Kirk. Dù đứng đầu một cơ quan điều tra khét tiếng, nhưng ông Patel đã nhanh nhẩu la toáng trên mạng cho rằng nghi phạm đã bị bắt giữ.

Khi bị hố, Patel nói ông "không hề hối tiếc" về sai sót nói trên và phân bua cho rằng ông làm như vậy chỉ để bảo đảm sự minh bạch trong thông tin. Trong phiên điều trần giám sát hoạt động FBI ở thời điểm đó, thượng nghị sĩ Dick Durbin (DC-Illinois), có nói: "Patel do đã quá nôn nóng muốn nhận công trạng, đến mức phạm phải một trong những nguyên tắc căn bản nhất của công tác thực thi pháp luật là, ở giai đoạn then chốt tiến trình điều tra, cần phải giữ im lặng và để cho các chuyên gia làm nhiệm vụ của họ".

Tương tự như bà sếp cũ Pam Bondi, ông Kash Patel cũng dính dáng nhiều tai tiếng lạm dụng quyền lực. hồi tháng Mười Hai, 2025, cánh Dân Chủ trong Ủy Ban Tư Pháp Hạ Viện yêu cầu Patel giải trình về loạt tin tức cho biết, ông này sử dụng phi cơ công vụ để đi xem buổi trình diễn của cô bồ (ca sĩ nhạc đồng quê Alexis Wilkins) ở Pennsylvania. Patel cũng sử dụng phi cơ công vụ để hẹn cô bồ đến Tennessee, để đi săn ở Texas, và để đi đánh golf ở tận bên Scotland. Liên quan đến người tình Alexis Wilkins, thậm chí giám đốc FBI còn cho điều động một đội đặc nhiệm SWAT với nhiệm vụ chuyên trách bảo vệ cô bồ này.

Vài ngày trước khi Tổng Thống Trump khai màn cuộc chiến với Iran (28/2), ông Kash Patel lại gây chú ý khi thấy xuất hiện ra loạt video cho thấy đương sự đang vung tay cầm lon bia "dzô, dzô" trong phòng thay đồ của đội tuyển khúc côn cầu Mỹ ở Milan (Ý). Sự kiện này xảy ra ngay thời điểm nước Mỹ đang nhốn nháo từ sự kiện một kẻ có vũ trang vừa bị giới chức an ninh bắn hạ tại Mar-a-Lago. Đến Ý để coi Thế Vận Hội Mùa Đông 2026, Kash Patel cũng sử dụng phi cơ riêng của Bộ Tư Pháp.

"Thưa ông Patel, những chiếc phi cơ này không phải là tài sản riêng của ông. Chúng thuộc quyền sở hữu của chính phủ Hoa Kỳ và được chi trả bằng tiền thuế của người dân. Ông đã trở thành hiện thân cho sự tham nhũng mà người dân Mỹ rất căm ghét", dân biểu Jamie Raskin (DC-Maryland), thành viên cao cấp trong Ủy Ban Tư Pháp Hạ Viện), cùng dân biểu Sydney Kamlager-Dove (DC-California), đã viết trong bức thư đề ngày 1/12/2025.

Điều nực cười là trước khi về làm sếp FBI, Kash Patel thường xuyên chỉ trích cơ quan này. Ông nói rằng, ông rất ghét việc sử dụng tiền thuế người dân để chi trả cho các chuyến đi lại riêng tư. Trong một tập podcast "Kash’s Corner" vào năm 2023, Patel nhấn mạnh Quốc Hội nên hạn chế nguồn ngân sách dành cho FBI và phải "đình chỉ hoạt động chiếc phi cơ riêng của [cựu giám đốc FBI] Chris Wray, chiếc phi cơ mà ông này lấy tiền đóng thuế của người dân để đi bay lượn khắp nơi…"

"hoàn toàn không có đủ năng lực…"
Khi được Tổng Thống Trump đề cử Kash Patel nắm giữ vị trí giám đốc FBI, nhiều ý kiến đã phản bác. Charles Kupperman, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia của ông Trump và là cấp trên cũ của Patel, có nói: "Hắn hoàn toàn không có đủ năng lực gánh vác công việc này. Hắn không đáng tin. Việc cân nhắc để một người như vậy ngồi vào ghế giám đốc FBI, thậm chí đó là sự sỉ nhục đối với người Mỹ" ("You Should Worry About Kash Patel Running the FBI"/Politico).

Trong trường hợp của Kash Patel, việc đưa ông lên ghế sếp FBI không phải căn cứ vào năng lực. Tổng Thống Trump sử dụng ông Patel như một phương tiện đắc lực cho các cuộc tấn công nhằm trả thù cá nhân. Không ít người cảnh cáo, dưới sự điều hành của Kash Patel, FBI sẽ trở lại giai đoạn hắc ám thời J. Edgar Hoover, một giám đốc FBI "huyền thoại" đáng sợ nhất trong lịch sử của FBI. Tuy nhiên, Patel không thể nào đem so sánh với Hoover.

Dù hồ sơ lạm quyền của J. Edgar Hoover chất cao như núi, nhưng dẫu sao ông vẫn là người có công kiến ​​tạo ra cơ quan này. Ông tin tưởng vào sự độc lập và tinh thần phi đảng phái của FBI. Với Hoover, việc cống hiến trọn đời cho chính phủ là một trong những khát vọng cao quý nhất của đời người. Chưa bao giờ gia nhập bất cứ đảng phái nào, ông Hoover sẵn sàng "chặt chém" chính trị gia Dân Chủ lẫn Cộng Hòa. Không bận tâm đến việc ai sẽ đắc cử làm tổng thống, Hoover phục vụ dưới trướng 4 đời tổng thống thuộc Cộng Hòa và 4 đời tổng thống thuộc Dân Chủ. Không có vị tổng thống nào dám cho sa thải ông Hoover. Ông này qua đời hồi năm 1972 khi đang tại nhiệm, vào thời điểm gần kết thúc nhiệm kỳ đầu của Tổng Thống Richard Nixon.

Trong khi đó, mục tiêu Kash Patel là biến FBI thành thứ vũ khí mang tính đảng phái nhằm bảo vệ cho ông Trump. Trong cuốn "Government Gangsters" của ông cho xuất bản vào năm 2023, ông Patel mô tả viên chức cao cấp FBI, cùng với những nhân vật thuộc "chính phủ ngầm" (Deep State), là đám "quan lại đầy thù hận quyết tâm hủy hoại đất nước chỉ để phục vụ cho những dục vọng 'thuần thiên tả'". Ông nhấn mạnh: "Đảng Dân Chủ và chính phủ ngầm cùng chung một chiến tuyến".

Sinh trong gia đình gốc Ấn Độ, Kash Patel bắt đầu sự nghiệp bằng nghề luật một cách ngẫu nhiên, khi làm "caddie" (xách túi gậy cho người chơi golf) cho một nhóm luật sư ở Long Island, qua đó, ông nhận ra rằng nghề luật mở ra nhiều hướng đi cho tương lai. Tuy nhiên, Patel gõ cửa mãi nhưng không có hãng luật nào chấp nhận. Cuối cùng, ông đi "đầu quân" cho chính quyền, khởi đầu với vai trò "luật sư công" (public defender), và sau đó làm công tố viên tại phân ban An Ninh Quốc Gia thuộc Bộ Tư Pháp. Sau khi Tổng Thống Trump đắc cử nhiệm kỳ một, Patel làm phụ tá cho Ủy Ban Tình Báo Hạ Viện…

Rõ ràng, một kẻ rất "non và xanh" như Kash Patel mà được bố trí ngồi ghế chỉ đạo một cơ quan với 35,000 nhân viên, 55 văn phòng trên khắp nước Mỹ và hơn 60 văn phòng ở ngoại quốc thì đúng là "một mối đe dọa hiện hữu đối với thể chế Gộng hòa của chúng ta", như chính Kash Patel đã viết trong quyển "Government Gangsters".

"Phải mất cả năm trời mới có thể nắm bắt được cách thức điều hành nơi này, mà lúc đó cũng chỉ mới hiểu ra ở bề mặt nổi", một cựu viên chức cao cấp FBI đã nói với tờ Politico. Cần nên nhắc lại, trong nhiệm kỳ đầu của Tổng Thống Trump, cựu Bộ trưởng Tư Pháp William Barr từng ngăn cản việc ông Trump bổ nhiệm Patel làm phó giám đốc FBI. Tương tự, khi Tổng Thống Trump (trong nhiệm kỳ một) tính bổ nhiệm Patel làm phó giám đốc CIA, bà Gina Haspel, giám đốc CIA ở thời điểm đó, tỏ vẻ bất bình đến mức dọa xin từ chức.

Nhìn chung, Kash Patel, như nhiều viên chức cao cấp trong Nội các của ông Trump, được làm quan to nhờ biết thể hiện ra lòng trung thành tuyệt đối. Nói đến năng lực trong Nội các Trump là chuyện vô nghĩa. Một "thầy lang" như Robert F. Kennedy Jr. trở thành Bộ trưởng Y tế, một bà trùm kỹ nghệ giải trí đấu vật như bà Linda McMahon cũng ngồi ghế Bộ trưởng Giáo dục… Thể chế nào, con người đó. Vấn đề ở chỗ khi con người phạm phải sai lầm, không chỉ có thể chế phải gánh chịu vốn là lẽ đương nhiên mà điều đáng nói là người dân cũng bị vạ lây. Việc cho sa thải khi có xảy ra scandal, như trường hợp Pam Bondi hay có thể là Kash Patel, chỉ là hành động vớt lớp váng bẩn nổi trên bề mặt mà thôi.

Người phát ngôn nhân Tòa Bạch Ốc bà Karoline Leavitt xác nhận rằng việc Iran bắt giữ hai tàu hàng tại eo biển Hormuz không bị Tổng thống Trump xem là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện hành giữa các bên.

Phát biểu trong cuộc phỏng vấn với Fox News, bà Leavitt cho biết hai chiếc tàu bị Iran kiểm soát không phải là tàu của Hoa Kỳ hay Israel, mà là tàu quốc tế mang cờ Hy Lạp và Địa Trung Hải. Do đó, theo lập trường của Tòa Bạch Ốc, hành động này không vượt qua “lằn ranh đỏ” mà Tổng thống Trump đã xác lập trong khuôn khổ ngừng bắn.

Bà nhấn mạnh rằng một số cơ quan truyền thông Hoa Kỳ đã thổi phồng sự việc nhằm làm suy giảm uy tín của Tổng thống Trump, trong khi thực tế lực lượng hải quân quy ước của Iran đã bị vô hiệu hóa đáng kể. Theo nhận định của bà, việc Iran sử dụng các xuồng cao tốc để bắt giữ tàu cho thấy họ không còn năng lực kiểm soát chiến lược tại khu vực, mà chỉ hành xử như những nhóm hải tặc rời rạc.

Tòa Bạch Ốc đồng thời khẳng định chiến dịch phong tỏa hải quân do Hoa Kỳ thiết lập vẫn đang phát huy hiệu quả mạnh mẽ. Biện pháp này tập trung kiểm soát các tàu ra vào cảng Iran, nhằm duy trì áp lực kinh tế liên tục. Dù các hành động quân sự trực tiếp đã tạm ngưng theo thỏa thuận ngừng bắn, chiến dịch mang tên “Cơn Thịnh Nộ Kinh Tế” vẫn tiếp diễn, với trọng tâm là bóp nghẹt hạ tầng thương mại và vận tải của Iran.



Trong khi đó, lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố hai tàu mang tên MSC Francesca và Epaminondas đã vi phạm quy định hàng hải và can thiệp vào hệ thống định vị, tuy nhiên các cáo buộc này chưa được kiểm chứng độc lập. Trước đó, các tàu này đã báo cáo bị tấn công gần khu vực eo biển, phản ánh tình trạng căng thẳng ngày càng leo thang tại tuyến hàng hải trọng yếu này.

Iran cũng được cho là đã tấn công một tàu thứ ba mang tên Euphoria khi con tàu này mắc cạn gần bờ biển Iran, nhưng không tiến hành bắt giữ.

Eo biển Hormuz hiện giữ vai trò tối quan trọng đối với thương mại năng lượng toàn cầu, với khoảng 20% nguồn cung dầu khí thế giới đi qua khu vực này. Tuy nhiên, lưu lượng vận chuyển đã sụt giảm đáng kể khi nhiều tàu buộc phải thay đổi lộ trình hoặc tránh xa khu vực do nguy cơ bị tấn công và bắt giữ.

Trong bối cảnh đàm phán giữa các bên rơi vào bế tắc, cả Hoa Kỳ và Iran đều gia tăng áp lực lên các tuyến vận tải thương mại. Lực lượng Hoa Kỳ cũng đã tiến hành các chiến dịch nhằm kiểm soát tàu có liên hệ với Iran, trong khi hai phía liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm các điều khoản ngừng bắn mong manh.
Nguồn: Fox News

Chuyên gia nhận định tiêm kích F-35 là loại vũ khí đỉnh cao của quân đội Mỹ, song Không quân có thể đã tính toán sai lầm khi trang bị một lực lượng toàn tinh hoa nhưng đắt đỏ.

Mỹ đổ bộ lên tàu chở dầu Iran trên Ấn Độ Dương
Lầu Năm Góc cho biết lực lượng Mỹ đã tiến hành kiểm tra và lên tàu một con tàu chở dầu có liên quan đến Iran trên vùng biển Ấn Độ Dương, sau khi Washington cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào các phương tiện bị nghi hỗ trợ Tehran tại vùng biển quốc tế.

Hãy tưởng tượng về một cây vĩ cầm được chế tác bởi nghệ nhân số một: Đẹp, có khả năng trình diễn phi thường, nhưng đắt đỏ và không thể sản xuất hàng loạt. Về cơ bản, người nhạc sĩ không thể trang bị toàn bộ dàn nhạc giao hưởng bằng những nhạc cụ như vậy.

Đây chính là cách Mỹ đang nỗ lực xây dựng hạm đội máy bay chiến thuật của họ. Dù đơn giá mỗi chiếc F-35 khoảng 80 triệu USD, nhưng với kế hoạch trang bị hàng nghìn chiếc, tổng chi phí vòng đời của toàn chương trình dự kiến sẽ vượt ngưỡng 2.000 tỷ USD - biến đây trở thành dự án mua sắm quốc phòng quy mô và tốn kém nhất lịch sử.

Trong khi đó, chiến tranh hiện đại ngày càng ưu tiên những hệ thống có thể sản xuất hàng loạt và dễ thay thế. Điều này được chứng minh trong xung đột Nga - Ukraine, giao tranh hải quân ở Biển Đỏ hay chiến sự ở Iran.

Do đó, theo tác giả John G. Ferrari và Dillon Prochnicki viết trên trang On the Rocks, dù F-35 là một kiệt tác, một lực lượng toàn ưu tú không phù hợp với những cuộc chiến dài hơi, và các đối thủ của Mỹ biết rõ điều này. F-35 có hai vấn đề chính, thứ nhất là trở ngại vật lý trong vận hành quân sự tại Thái Bình Dương, thứ hai là bài toán về khả năng duy trì chiến đấu dài hạn, thay vì chỉ đụng độ chớp nhoáng trong vài đêm.

Hai gánh nặng của F-35
Máy bay F-35 Lightning II thể hiện xuất sắc trong cuộc chiến với Iran. Tiêm kích tàng hình này xâm nhập không phận được phòng thủ nghiêm ngặt, áp đảo và phá hủy hệ thống phòng không, tấn công cơ sở hạ tầng tên lửa và mở đường cho các máy bay thế hệ cũ hoạt động. Khả năng tích hợp cảm biến cung cấp cho các chỉ huy một bức tranh toàn diện về chiến trường.

Tuy nhiên, thành công về mặt tác chiến ở Iran chưa chứng minh được tính hiệu quả của lực lượng được xây dựng chủ yếu dựa trên một loại máy bay duy nhất, đặc biệt là loại có năng lực sản xuất hạn chế và chi phí cao. Chiến dịch hiện tại còn ngắn, và được thực hiện từ những căn cứ an toàn và nhắm vào các mục tiêu cố định. Do đó, F-35 chưa được thử nghiệm trong cuộc chiến có quy mô lớn chống một đối thủ ngang tầm ở Thái Bình Dương.


Máy bay F-35 Lightning II thể hiện xuất sắc trong cuộc chiến với Iran, nhưng chưa đủ để chứng minh năng lực trong những cuộc chiến kéo dài và phức tạp hơn. Ảnh: U.S. Marine Corps.
Đầu tiên, nhiều kịch bản tập trận chỉ ra F-35 dễ bị tổn thương nhất khi đậu trên mặt đất, ở những vị trí dễ đoán. Vấn đề càng trầm trọng hơn do F-35 chiếm dụng nhiều diện tích mặt đất. Máy bay này phụ thuộc vào các cơ sở bảo dưỡng, hệ thống phát hiện lỗi, kho phụ tùng, kho nhiên liệu và đạn dược, cũng như đội ngũ kỹ thuật viên bảo dưỡng để duy trì khả năng hoạt động của phi đội.

Bất cứ khâu nào bị tổn hại đều làm giảm khả năng tác chiến. Các thiết bị và nhân sự giá trị cao tập trung tại một địa điểm hoạt động khiến vấn đề bố trí căn cứ cho F-35 khác biệt so với các tiêm kích đơn giản hơn.

Quân đội có thể bố trí máy bay ra nhiều vị trí, song chính sự dàn trải này lại là nước đi sai lầm. Tuyến tiếp tế và lực lượng bảo dưỡng vốn đã mỏng manh nay bị phân tán hơn nữa, đẩy máy bay ra xa mục tiêu hơn, Khoảng cách đó cần được bù đắp bằng vũ khí tầm xa hoặc máy bay tiếp nhiên liệu.

Tuy nhiên, các loại vũ khí tầm xa như tên lửa chống hạm rất đắt tiền, được sản xuất nhỏ giọt, chưa đủ quy mô duy trì chiến dịch kéo dài nhiều tuần chống một đối thủ ngang tài ngang sức.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định đã bắn trúng tiêm kích F-35 Lightning II của Mỹ bằng hỏa lực phòng không. Lực lượng này vừa công bố đoạn video ghi lại thời điểm tiêm kích bị đánh trúng.
Máy bay tiếp nhiên liệu là lựa chọn thay thế, nhưng có kích cỡ lớn và không có khả năng tàng hình. Một mạng lưới phòng không tích hợp dày đặc, nhiều lớp và cơ động của đối phương có thể đẩy quỹ đạo bay của máy bay tiếp nhiên liệu xa khỏi khu vực chiến đấu. Mất máy bay tiếp nhiên liệu không chỉ làm giảm tầm bay mà còn làm sụp đổ cấu trúc tác chiến.

Thứ hai, tại Iran, Mỹ đã lên kế hoạch kỹ lưỡng khi dùng F-35, làm chủ từ địa điểm, thời điểm, mục tiêu cố định cho tới nhịp độ. Trong khi đó, với một đối thủ mạnh, Mỹ không có thời gian, bởi họ cần phản ứng liên tục, dựa trên nhịp độ của đối phương, trên phạm vi hàng nghìn km, mục tiêu vừa trải dài vừa cơ động. Đồng thời, quân đội cũng triển khai chiến dịch trên bộ, còn loạt tên lửa và hoạt động không quân đòi hỏi thời gian từ khi cảm biến đến khi bắn tính bằng phút. Do đó, câu hỏi đặt ra là Mỹ có thể duy trì vũ khí bao lâu trong nhiều tuần và nhiều tháng chiến đấu không ngừng nghỉ.

F-35 lại gặp bất lợi trong kịch bản chiến tranh này. Lockheed Martin chỉ cung cấp chưa đến 200 chiếc/năm cho tất cả phiên bản và khách hàng trên toàn thế giới. Công ty không có năng lực dự phòng khẩn cấp và chưa từng đẩy nhanh một vũ khí phức tạp trong thời chiến. Khi một bên sản xuất hàng trăm, hàng nghìn vũ khí trong khi bên kia dựa vào lượng nhỏ vũ khí tinh vi, lợi thế sẽ nghiêng về phía có quy mô.

Ngay cả khi bảo toàn được lực lượng trên chiến trường, F-35 vẫn khó có thể duy trì tần suất xuất kích đủ để tạo nên bước ngoặt chiến lược. Với tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu thường xuyên dao động ở mức 50%, phi đội này đang bộc lộ điểm yếu cốt tử về gánh nặng bảo trì hệ thống.

Mỗi giờ bay của F-35 đều kéo theo quy trình kiểm tra và phục hồi phức tạp đối với khung máy bay, động cơ và đặc biệt là lớp phủ tàng hình. Trong một cuộc xung đột tiêu hao, năng suất hậu cần sẽ trở thành 'nút thắt cổ chai' trực tiếp giới hạn cường độ tác chiến của toàn phi đội.

Một "dàn nhạc" đa dạng hơn
Các hệ thống không người lái là lời giải cho cả hai vấn đề.

Máy bay không người lái có thể hoạt động ở đa dạng địa điểm, từ đường băng ngắn, đường cao tốc, thậm chí cả khu vực đổ bộ dã chiến. Về thiết kế, vũ khí này không cần hậu cần và bảo trì phức tạp, và có thể được bố trí ở những vị trí rủi ro lo ngại thương vong. Chi phí rẻ, chuỗi cung ứng đơn giản, tốc độ sản xuất cao có thể đáp ứng nhu cầu thời chiến.

Những lợi thế đó đi kèm với hạn chế thực tế. Các thiết kế hiện tại được xây dựng dựa trên khung máy bay nhỏ với khả năng tải trọng hạn chế. Tăng tải trọng đồng nghĩa giảm nhiên liệu và tầm bay. Việc treo vũ khí bên ngoài phá vỡ mục đích tàng hình của khí tài.

Thêm vào đó, những động cơ nhỏ vốn giúp dòng máy bay này có chi phí thấp và cấu tạo đơn giản lại không đủ điện năng hoặc hệ thống làm mát cần thiết để vận hành bộ cảm biến hay thiết bị tác chiến điện tử làm nên sức mạnh của F-35. Nếu nâng cấp máy bay không người lái để thu hẹp những khoảng cách này, chi phí và độ phức tạp lại bị đẩy lên cao, quay ngược lại vấn đề ban đầu.

Do đó, Mỹ nên xem xét xây dựng một lực lượng cân bằng thay vì chủ yếu dựa vào F-35. Lực lượng đó phải sở hữu năng lực đặc thù của chiến đấu cơ F-35, đồng thời khắc phục những hạn chế của F-35 bằng cách chuyển dịch ngân sách mua sắm sang các hệ thống không người lái.

Điều này đồng nghĩa số lượng F-35 sẽ ít hơn dự kiến, nhưng quân đội Mỹ sẽ ở vị thế sẵn sàng hơn cho những thách thức của các thập kỷ tới. Tương lai của sức mạnh không quân thuộc về một dàn nhạc lớn với nhiều nhạc cụ không người lái, giá rẻ và có thể thay thế.

VietBF@ sưu tập