'Oshin' - phim Nhật gây sốt toàn cầu

[Hanna]

Vượt khỏi biên giới Nhật Bản, phim 'Oshin' gây tiếng vang ở 68 quốc gia, tên phim trở thành từ ngữ mới ở Việt Nam, diễn viên chính được khán giả Trung Quốc cứu trợ thực phẩm.

Tựa phim Oshin là tên thân mật của nữ chính Shin Tanokura. Câu chuyện dàn trải trong thời gian 1907 - 1983, dựa theo cuộc đời của bà Katsu Wada, người sáng lập chuỗi siêu thị Yaohan. Lúc nhỏ, vì nhà quá nghèo, Oshin hai lần làm người ở đợ, trông em bé cho gia đình giàu có. 16 tuổi, cô học nghề làm đầu. Lấy chồng, cô cùng chồng kinh doanh. Cuộc đời của Oshin nhiều đau thương, bị vu oan khi còn nhỏ, tổn thương trong tình yêu, chịu sự hà khắc của mẹ chồng, mất con, đối mặt sinh tử trong thiên tai. Bằng nghị lực, Oshin vượt qua mọi biến cố, tạo dựng sự nghiệp riêng.

Phim Nhật kinh điển

Oshin là một trong các series nhiều người xem nhất trong lịch sử truyền hình Nhật Bản. Phim dài 297 tập, mỗi tập 15 phút (tương đương 99 tập 45 phút). Trình chiếu từ tháng 4/1983 đến tháng 3/1984, phim có rating trung bình 52,6% và đạt đỉnh 62,9%. Phiên bản hoạt hình năm 1984 và phiên bản điện ảnh năm 2013 đều không vượt qua được cái bóng của bản gốc.

Oshin được xếp lịch chiếu vào buổi sáng, trùng giờ đi làm, đi học và chủ yếu dành cho đối tượng khán giả nội trợ, nhưng phim vẫn được yêu thích ngoài kỳ vọng. Phim đậm tính nữ dưới bàn tay nhào nặn của đạo diễn và biên kịch nữ.

Biên kịch Hashida Sugako là cây bút tài năng đứng sau nhiều phim về nữ giới. Bà cho biết ngoài nhân vật nguyên mẫu, hình tượng Oshin còn lấy cảm hứng từ những người phụ nữ Nhật Bản sống mạnh mẽ sau những kiếp nạn đời người. Bản thân Hashida Sugako cũng trải qua cuộc đời lận đận không khác gì Oshin.

Bàn luận về sức hút của phim Oshin, trang Up Media đánh giá: "Oshin sống một đời đặc sắc, dù ở giai đoạn nào cũng gửi gắm nhiều bài học sâu sắc. Lúc phim ra mắt, nền kinh tế Nhật Bản đang đà cất cánh, Nhật Bản có địa vị cao ở thế giới. Sự xuất hiện của bộ phim giống như một hồi chuông nhắc nhở người Nhật không bỏ quên một thời quá khứ vất vả". Sau ngày phim chiếu, oshin trở thành một từ mới trong xã hội Nhật Bản, dùng để chỉ nghị lực phi thường.

'Hội chứng Oshin'

Sau thành công trong nước, Oshin phát sóng ở 68 quốc gia. Tại Việt Nam, phim chiếu lần đầu khoảng năm 1993-1994.

Up Media ghi nhận Oshin là tác phẩm Nhật Bản có ảnh hưởng nhất đến thế giới, giúp công chúng Âu Mỹ lần đầu yêu thích phim Nhật. Một số người cho rằng phim góp phần xoa dịu nỗi đau do phát xít Nhật gây ra cho cư dân Đông Nam Á thời thế chiến. Năm 1985 phim ra mắt ở Trung Quốc, rating lên đến 80%. Thấy nhân vật Oshin lúc nhỏ ăn không đủ no, nhiều người dân tại đây đã gửi phiếu mua lương thực và gạo đến đài truyền hình, nhờ chuyển cho cô bé.

Người ta đặt tên cho làn sóng hâm mộ phim là "hội chứng Oshin" (Oshindrome). Sang Việt Nam, oshin trở thành từ phổ biến, chỉ người giúp việc. Ở Thái Lan, các cuộc họp nội các được sắp lịch tránh trùng giờ chiếu phim. Còn tại Iran, các cửa hàng quần áo cũ được gọi là Tanokura shop (họ của nhân vật Oshin).

Lý giải về hiện tượng này, giáo sư Yuen Shu Min, Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng chủ đề mâu thuẫn mẹ chồng - con dâu và chuyện sinh con nối dõi tông đường dễ tạo được sự đồng cảm. Giáo sư Arvind Singhal đến từ Đại học Texas bình luận: "Các giá trị yêu thương, hy sinh, nhẫn nại và khoan dung khiến phim thành công khi xuất khẩu khắp thế giới. Oshin khuấy động cảm xúc của khán giả mà chưa phim nào trước đó làm được".

Oshin trở thành một phần ký ức của công chúng 68 quốc gia, vùng lãnh thổ. Tháng 4 năm nay, biên kịch của phim qua đời ở tuổi 95, khán giả khắp nơi bày tỏ tiếc thương và hoài niệm những cảnh phim xúc động năm xưa.

Ba thế hệ Oshin

Trang Day Day News nhận xét ngoài cuộc đời kỳ diệu của nhân vật nguyên mẫu và kịch bản hay, thành công của phim còn nhờ tài năng của ba diễn viên chính khắc họa Oshin ở ba giai đoạn: thơ ấu, thanh niên tới trung niên, lão niên.

Đảm nhận vai Oshin lúc nhỏ, Kobayashi Ayako gây ấn tượng với khuôn mặt bầu bĩnh, cặp mắt to. Cô lấy nước mắt người xem bởi các khoảnh khắc địu em trên lưng, gặp bão tuyết suýt chết trên đường trốn về nhà, làm việc lam lũ phụ giúp gia đình... Nữ diễn viên sinh năm 1972, học diễn xuất và lên truyền hình từ sáu tuổi. Kết thúc vai Oshin, cô trở lại trường học dù được săn đón như một thần tượng nhí. Sau này, cô theo đuổi nghề diễn chuyên nghiệp.

Nhờ tiếng vang của phim, Kobayashi được chào đón nồng nhiệt khắp thế giới. Năm 2017 sang Indonesia giao lưu, cô tâm sự chưa từng tưởng tượng phim có thể phổ biến đến vậy. Vai diễn là một phần quan trọng trong sự nghiệp của cô, giúp cô được ghé thăm nhiều đất nước. Kobayashi cho rằng Oshin làm từ gần 40 năm trước nhưng đến giờ vẫn truyền cảm hứng suy nghĩ tích cực cho người trẻ.

Tanaka Yuuko là người gánh vác nhiều phần đời của nhân vật Oshin trên màn ảnh nhất. Bà sinh năm 1955, đến với vai diễn này ở tuổi 28 và bước lên hàng sao hạng A sau khi phim ra mắt. Dù không đẹp rực rỡ, bà thể hiện thần thái bên ngoài mềm mại, bên trong mạnh mẽ rất hợp vai.

Otowa Nobuko sinh năm 1925. Khi đóng Oshin lúc về già, bà đã là nghệ sĩ gạo cội được công chúng yêu mến. Bà cống hiến tới những ngày cuối đời, trước khi mất năm 1994 vì ung thư gan.

Người bà trăm tuổi

Xem Oshin, khán giả không khỏi rơi lệ trước cảnh Oshin và bà nội sống nương tựa nhau, nhường cơm sẻ áo. Thể hiện vai người bà trong phim, nghệ sĩ Oji Michio để lại nhiều thương nhớ. Cụ sinh năm 1920, xuất thân là nghệ sĩ ca vũ. 60 tuổi, cụ mới chuyển hướng đóng phim. Sau Oshin, cụ càng hoạt động sôi nổi trong nghề. 90 tuổi, cụ vẫn chỉ đạo diễn xuất cho đoàn ca vũ. Hiện ở tuổi 101, cụ vẫn sống khỏe mạnh và minh mẫn bên con cháu.

Căn nhà của Oshin

Theo Japan Times, căn nhà mái lá nơi gia đình Oshin sinh sống có tuổi thọ hơn 110 năm tuổi, nằm tại khu vực bỏ hoang trong vùng nông thôn tỉnh Yamagata. Sau khi phim chiếu, một nhóm tình nguyện bảo tồn nơi này làm điểm tham quan. Năm 2001, họ dùng 10 triệu yên kiếm được từ trò chơi truyền hình để tu sửa nó. Nhưng sau năm 2010, phần mái tranh của nhà bị hư hại do bão tuyết. Một năm sau, ngôi nhà gần như đổ sập trong khi nhóm bảo tồn không còn chi phí sửa chữa. Ăn theo sức hút của phim Oshin, nhiều địa điểm khác tại tỉnh Yamagata cũng luôn trong lịch trình của du khách.