USA Trump nâng thuế quan toàn cầu lên 15% sau phán quyết Tối Cao Pháp Viện: “Đòn bẩy” mới, sóng gió mới

[Gibbs]

Chỉ một ngày sau khi công bố mức thuế quan toàn cầu 10%, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ nâng lên 15% “effective immediately” (có hiệu lực ngay lập tức). Động thái này đến sau phán quyết bất lợi của Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ hôm thứ Sáu, khi tòa kết luận ông Trump đã vượt quá thẩm quyền lúc áp thuế quan theo IEEPA (International Emergency Economic Powers Act – luật năm 1977), vốn dành cho tình trạng khẩn cấp quốc gia.

Ông Trump đăng trên Truth Social rằng sẽ nâng “10% Worldwide Tariff” lên “mức 15% tối đa được phép và đã qua kiểm nghiệm pháp lý”, đồng thời nói chính quyền sẽ xác định và ban hành biểu thuế mới “trong vài tháng ngắn sắp tới”.

“Lật trang” IEEPA, chuyển sang Section 122: hợp pháp hơn nhưng chỉ là vé 150 ngày

Hôm thứ Sáu, sau phán quyết 6-3, ông Trump nói sẽ dùng Section 122 của Trade Act 1974 để áp mức thuế 10% (dự kiến hiệu lực 12:01 a.m. ET ngày thứ Ba). Nay ông lại nâng mục tiêu lên 15%. (*)

Điểm mấu chốt của Section 122: tổng thống có thể áp thuế tối đa 15%, nhưng chỉ tạm thời và phải xin Quốc hội “gật đầu” nếu muốn kéo dài sau 150 ngày. Nói nôm na: đây là “đường vòng” hợp luật hơn IEEPA, nhưng không phải cây đũa thần vô hạn.

15% sẽ có hiệu lực khi nào? Nhà Trắng… chưa trả lời rõ

Vấn đề làm doanh nghiệp và thị trường “đứng ngồi không yên” là: mức 15% sẽ áp ngay theo mốc thứ Ba như kế hoạch 10% trước đó, hay sẽ theo một lịch khác? Theo bài đăng lại từ CNN, Nhà Trắng không phản hồi khi được hỏi liệu 15% có hiệu lực vào đúng thời điểm 12:01 a.m. ET thứ Ba hay không.

Trong mê trận thuế quan của ông Trump, 15% nghe như “siết chặt”, nhưng lại có nghịch lý: với một số nước vốn chịu mức thuế rất cao dưới cơ chế IEEPA trước khi bị tòa bác, thì 15% có thể… thấp hơn. Các phân tích được trích dẫn cho thấy một số đối tác từng đối diện mức thuế rất nặng sẽ thấy “dễ thở” hơn nếu chuyển sang khung 15% toàn cầu; ngược lại, những nước trước đó ít bị nhắm tới có thể bị đẩy lên mức cao hơn.

Ở phía doanh nghiệp Mỹ, câu chuyện cũng không kém rối: các nhà bán lẻ lớn có thể hưởng lợi nếu những mức thuế “cực đoan” bị hạ xuống, nhưng sự bất định về chính sách – đổi luật, đổi mức, đổi thời điểm – lại là thứ làm chuỗi cung ứng sợ nhất.

Một câu nói đang lan nhanh sau phán quyết là nhận xét của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent về chuyện hoàn tiền thuế: “I’ve got a feeling the American people won’t see it.” (Tôi có cảm giác người dân Mỹ sẽ không thấy đồng nào.)

Nói cách khác: doanh nghiệp có thể kiện đòi hoàn thuế, nhưng người tiêu dùng từng mua hàng giá cao vì thuế quan thì gần như không có “tài khoản hoàn trả” nào chờ sẵn. Giá cả, một khi đã leo thang theo chi phí và tâm lý thị trường, thường “khó xuống như lúc lên”.


Khi tòa nói “không”, Trump nói “còn nhiều cách khác”

Sau phán quyết 6-3, ông Trump công kích Tối Cao Pháp Viện, gọi phán quyết là “deeply disappointing” và nói “xấu hổ” với một số thẩm phán, kể cả người do ông bổ nhiệm. Đồng thời, ông khẳng định sẽ dùng các quyền hạn khác để tiếp tục dựng “hàng rào thuế quan” theo cách mới.

Ngoài Section 122, chính quyền Trump còn có thể dựa vào các cơ chế như Section 232 (điều tra an ninh quốc gia để áp thuế theo ngành), Section 301 (điều tra hành vi thương mại bị coi là bất công/gây hại), hoặc các đòn thuế khác – nhưng thường đi kèm thủ tục và thời gian, không “một phát ăn ngay” như IEEPA trước đây. (*)

Thuế quan 15% có thể là “mức trần hợp luật” theo Section 122, nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn là: nó sẽ được áp thế nào, kéo dài bao lâu, rồi sau 150 ngày Quốc hội có gia hạn không, và Trump sẽ còn “bẻ lái” bằng những điều khoản nào khác.

Người xưa nói: “Buôn có bạn, bán có phường.” Thương mại toàn cầu cũng vậy: một quyết định thuế quan có thể đổi dòng hàng hóa, đổi giá cả, đổi liên minh – và đổi luôn cả niềm tin thị trường. Trong lúc ấy, doanh nghiệp cần sự chắc chắn, còn người tiêu dùng chỉ mong hóa đơn đừng dày thêm.


===========

1️⃣ IEEPA – “Nút khẩn cấp” (đã bị Tòa bác)

IEEPA (1977) là luật về quyền khẩn cấp quốc gia.

👉 Nếu tổng thống tuyên bố có “tình trạng khẩn cấp”, ông có thể:

Đóng băng tài sản

Cấm giao dịch

Áp biện pháp kinh tế nhanh chóng

Trump dùng IEEPA để áp thuế diện rộng toàn cầu.

⚠️ Vấn đề: IEEPA vốn không viết rõ để dùng cho thuế thương mại đại trà.
Tòa Tối Cao nói: ông đã đi quá xa.

Ưu điểm của IEEPA:

Ra quyết định rất nhanh

Không cần điều tra trước

Không cần chờ Quốc hội

Nhược điểm:

Dễ bị kiện

Tòa vừa nói là dùng sai mục đích

IEEPA giống như “bấm còi báo cháy để mở cửa tòa nhà”. Dùng nhanh, nhưng nếu không thật sự cháy, sẽ bị hỏi ngược lại.

2️⃣ Section 232 – “Vì an ninh quốc gia”

Luật: Trade Expansion Act 1962

Cơ chế này nói rằng:
Nếu nhập khẩu một sản phẩm đe dọa an ninh quốc gia, tổng thống có thể áp thuế.

Ví dụ Trump từng làm:

Thuế thép

Nhôm

Gỗ

Đồng

Xe hơi & linh kiện

Quy trình thế nào?

Không thể “ký một phát”.

Phải:

Bộ Thương mại mở điều tra

Thu thập ý kiến doanh nghiệp

Phân tích tác động an ninh

Báo cáo cho tổng thống

Tổng thống mới ra quyết định

⏳ Thời gian: thường vài tháng.

Ưu điểm:

Cơ sở pháp lý rõ hơn IEEPA

Khó bị Tòa bác hơn

Nhược điểm:

Phải điều tra

Chỉ áp cho từng ngành cụ thể

Không phải toàn cầu “một nhát”

Section 232 giống như:

Muốn phạt ai thì phải điều tra xem họ có thật sự đe dọa an ninh không.

3️⃣ Section 301 – “Phản đòn thương mại”

Luật: Trade Act 1974

Dùng khi:
Một nước bị cho là có hành vi thương mại:

Bất công

Ép buộc chuyển giao công nghệ

Trợ cấp méo mó thị trường

Vi phạm thỏa thuận thương mại

Trump từng dùng 301 để đánh thuế Trung Quốc.

Quy trình:

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) điều tra

Lấy ý kiến công khai

Xác định hành vi vi phạm

Đề xuất mức thuế

⏳ Mất vài tháng đến cả năm.

Ưu điểm:

Cơ sở luật rõ

Phù hợp với WTO hơn

Nhược điểm:

Không nhanh

Phải nhắm vào từng quốc gia cụ thể

Section 301 giống như:

Kiện ai đó vì chơi xấu – phải thu thập bằng chứng trước.

4️⃣ Section 122 – “Thuế tạm thời 150 ngày”

Luật: Trade Act 1974

Cho phép:

Tối đa 15%

Tối đa 150 ngày

Không cần điều tra dài

Nhưng:
👉 Sau 150 ngày phải có Quốc hội gia hạn.

Nó là cây cầu tạm, không phải giải pháp lâu dài.

5️⃣ Vì sao nói các cơ chế này không “một phát ăn ngay”?

IEEPA:

Có thể áp ngay, rộng khắp

Trump dùng để gây áp lực ngoại giao cực nhanh

Còn 232 & 301:

Phải điều tra

Phải chứng minh

Phải theo quy trình

Không thể nhắm toàn cầu cùng lúc

Nên sức mạnh đàm phán tức thời giảm đi.

Một chuyên gia từng nói rất đúng:

“Trump mất khả năng dùng thuế như vũ khí chớp nhoáng.”

6️⃣ Ảnh hưởng thực tế là gì?

Nếu không còn IEEPA:

Trump vẫn có thể:

Đánh thép

Đánh xe

Đánh một nước cụ thể

Đánh ngành cụ thể

Nhưng không thể:

Áp thuế toàn cầu ồ ạt chỉ trong 1 đêm

Dùng thuế làm đòn áp lực ngoại giao tức thì

7️⃣ Tóm lại cực ngắn

IEEPA = nút khẩn cấp (nhanh nhưng Tòa vừa chặn)

Section 232 = vì an ninh quốc gia (điều tra theo ngành)

Section 301 = trừng phạt hành vi thương mại không công bằng (điều tra theo quốc gia)

Section 122 = thuế tạm thời 150 ngày (tối đa 15%)

Chi mà phiền vậy cà. Kệ mẹ thằng tội phạm, tấn công tình dục dùng luật rừng gì thì kệ mẹ nó nếu nó đánh thuế bao nhiêu thì những nước khác đánh thuế hàng hóa của Mỹ gấp đôi, Mỹ là nước sản xuất hàng hóa nhiều nhất thế giới, trên 31 ngàn tỷ đôla, thì cứ đánh thuế gấp đôi hàng hóa của Mỹ để coi chết mẹ lũ MAGÀ nào cho biết. Đỉ mẹ cái thằng tội phạm mầy đi chết phứt đi cho thiên hạ được sống bình yên, con mẹ nó.