EU Biển Baltic lại “đứt mạch”: Phần Lan bắt tàu nghi kéo neo làm hỏng cáp nối Helsinki–Tallinn

[Gibbs]

Ở Biển Baltic, người ta hay nói vui: chỉ cần “một sợi dây dưới đáy biển hắt hơi”, cả châu Âu sẽ nghe tiếng ho. Và tuần này, đúng là có một “cơn ho” như vậy: Phần Lan thông báo đã tạm giữ một tàu hàng cùng thủy thủ đoàn sau khi một tuyến cáp viễn thông dưới biển nối Phần Lan với Estonia bị hư hại.

Cú “đứt mạch” giữa Helsinki và Tallinn
Theo nhà chức trách Phần Lan, tuyến cáp gặp sự cố chạy giữa thủ đô Helsinki và Tallinn. Mức độ hư hại chưa được mô tả chi tiết, nhưng nghiêm trọng đủ để nhà mạng Elisa (đơn vị vận hành đường truyền) phát hiện lỗi và báo cáo.

Phía Estonia trấn an rằng hệ thống kết nối vẫn được “dự phòng” bằng các tuyến cáp khác trên biển và trên đất liền, nên dịch vụ thiết yếu vẫn duy trì. Tuy nhiên, Estonia cũng cho biết một tuyến cáp thứ hai – thuộc sở hữu công ty Thụy Điển Arelion – cũng bị hư hại, khiến câu chuyện không còn là “một sự cố đơn lẻ” dễ bỏ qua.

Tàu Fitburg và sợi xích neo thả xuống biển
Cảnh sát Phần Lan nói họ phát hiện một tàu bị nghi liên quan khi thấy dây xích neo đang thả xuống biển trong vùng biển Phần Lan, trong khi điểm cáp bị hỏng lại nằm ở vùng biển Estonia. Con tàu sau đó được nêu tên là Fitburg, treo cờ Saint Vincent and the Grenadines.

Nhà chức trách cho biết họ đã ra lệnh cho tàu dừng lại, kéo neo lên, rồi tiếp quản. Truyền thông Phần Lan còn đưa tin việc khống chế có sự tham gia của lực lượng đặc nhiệm và tuần duyên, thậm chí triển khai từ trực thăng – đủ hiểu họ coi đây là chuyện an ninh, không chỉ là va chạm kỹ thuật.

Về con người, nhà chức trách nói 14 thuyền viên đã bị tạm giữ để phục vụ điều tra; nhóm này mang quốc tịch Nga, Georgia, Kazakhstan và Azerbaijan.

Điều tra theo hướng hình sự – và “lời nhắc” từ Tổng thống
Cảnh sát Phần Lan cho biết đang điều tra theo các hướng nặng: phá hoại tài sản nghiêm trọng, cố ý phá hoại nghiêm trọng và gây cản trở nghiêm trọng đối với viễn thông.

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb tuyên bố chính phủ theo dõi sát và đất nước “đã sẵn sàng cho các thách thức an ninh dưới nhiều dạng khác nhau”. Thủ tướng Petteri Orpo cũng cho biết đã trao đổi với người đồng cấp Estonia Kristen Michal, nhấn mạnh hai nước đang phối hợp xử lý.

Đó là kiểu phát biểu không cần gằn giọng, nhưng đủ cho thấy: những sợi cáp dưới đáy biển giờ đã bước ra khỏi vai “kỹ thuật hậu trường” để trở thành một phần của bàn cờ an ninh.

Vì sao Baltic cứ “đứt” mãi?
Những năm gần đây, Baltic chứng kiến nhiều vụ cáp điện, cáp dữ liệu, cáp viễn thông bị cắt hoặc hư hại. Người ta bắt đầu đặt câu hỏi: tai nạn do neo tàu, hay cố ý tạo ra tai nạn?

Nhiều quan chức Bắc Âu, Baltic và Liên minh châu Âu từng nghi các vụ việc là phá hoại và gắn nó với khái niệm “chiến tranh lai”. Nga nhiều lần bác bỏ, nhưng các nghi ngờ vẫn tăng vì “dấu vết” thường lặp lại theo một kịch bản quen: tàu đi qua, neo kéo lê, đáy biển bị cày xước, rồi cáp “đổ bệnh”.

Chính vì tần suất đó, NATO đã khởi động một chương trình nhằm tăng cường bảo vệ hạ tầng dưới biển quan trọng – một lời thừa nhận rằng: cáp biển không còn chỉ là chuyện của nhà mạng, mà là chuyện của cả liên minh.

Bài học “neo kéo 50 dặm” và khoảng trống pháp lý
Cách đây không lâu, Baltic từng rúng động vì một vụ cáp điện và nhiều cáp dữ liệu bị hư hại do một tàu kéo neo lê trên đáy biển quãng dài hàng chục dặm. Phần Lan và châu Âu khi đó nói con tàu có liên hệ với “đội tàu bóng tối” của Nga; Phần Lan từng truy tố một số thuyền viên.

Nhưng rồi tòa án Helsinki lại bác vụ án, viện lý do thẩm quyền tài phán không thuộc về Phần Lan trong hoàn cảnh cụ thể đó. Câu chuyện ấy để lại một khoảng trống khó chịu: cáp nằm dưới biển, tàu đi qua nhiều vùng nước, sự cố xảy ra ở đâu – ai có quyền xử? Và trong lúc luật còn đang tìm đường, các sợi cáp vẫn cứ mỏng manh như mạch máu.

Khi sợi cáp là “mạch sống” của thời đại
Một tuyến cáp viễn thông không chỉ là internet chậm đi vài giây. Nó là giao dịch ngân hàng, điều phối hàng hóa, hệ thống định vị – liên lạc, vận hành doanh nghiệp, và cả cảm giác an toàn của một xã hội số.

Vì thế, việc Phần Lan tạm giữ tàu Fitburg không chỉ để “tìm ai đúng ai sai” cho một sự cố, mà còn là thông điệp: Baltic đang bước vào giai đoạn phải coi đáy biển như một tuyến biên giới mới. Không ồn ào, nhưng cực kỳ nhạy cảm.