USA Pete Hegseth và chiến tranh Iran: Từ người dẫn chương trình truyền hình đến ‘bộ mặt’ của Lầu Năm Góc

[Gibbs]

Trong mọi cuộc chiến, tiếng nổ của bom đạn chưa bao giờ là âm thanh duy nhất. Song song với tiếng rít của hỏa tiễn, luôn có một mặt trận khác âm thầm nhưng không kém phần quan trọng: mặt trận dư luận. Và trong cuộc chiến với Iran lần này, nếu Tổng thống Donald Trump là người cầm lái ở Nhà Trắng, còn các tướng lĩnh là những người vạch tọa độ trên bản đồ tác chiến, thì Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth lại đang nổi lên như “gương mặt tiền tiêu” của cả chiến dịch – người đứng trước ống kính, trước công luận, trước báo chí, để kể lại cuộc chiến theo cách chính quyền muốn người dân Mỹ nhìn nhận. Theo CNN, trong giai đoạn ngay trước khi những quả bom đầu tiên rơi xuống Iran vào cuối tháng 2, ông Trump đã họp với một nhóm nhỏ cố vấn và cho thấy rất rõ rằng ông muốn cùng Israel phát động chiến dịch quân sự. Nhưng khác với những đời bộ trưởng quốc phòng trước đây – những người thường có xu hướng nhắc tổng thống về cái giá phải trả, về những rủi ro có thể bùng phát vượt ngoài kiểm soát – lần này, không ai trong căn phòng ấy nhấn mạnh đầy đủ các nguy cơ lớn của việc mở màn chiến tranh.

Theo tường thuật của CNN, Pete Hegseth không phải người xúi giục ông Trump đánh Iran ngay từ đầu, nhưng một khi thấy tổng thống đã nghiêng hẳn về phương án quân sự, ông liền trở thành một trong những người cổ vũ mạnh nhất cho quyết định ấy. Một quan chức cao cấp Nhà Trắng nói thẳng rằng sau khi tổng thống ra quyết định, Hegseth là “người ủng hộ số một”, và nhiệm vụ của ông là phải góp phần làm cho chiến dịch thành công. Câu nói nghe rất đơn giản, nhưng đằng sau nó là cả một chân dung quyền lực: Hegseth không nhất thiết là kiến trúc sư trưởng của cuộc chiến, song ông đang làm đúng vai trò mà Trump tuyển ông vào nội các để thực hiện – trở thành người bảo vệ, quảng bá và hợp thức hóa lựa chọn của tổng thống trên mặt trận truyền thông.

Vai trò ấy càng nổi bật khi so với giới chuyên môn quân sự xung quanh ông. Nhiều nguồn tin nói rằng phần lớn kế hoạch và chiến lược quân sự bàn với Trump đến từ Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine. Trong khi đó, Hegseth chủ yếu thể hiện sự tin tưởng mạnh mẽ vào sức mạnh quân sự của Mỹ và chuyển tải thứ niềm tin ấy ra công chúng. Nói một cách dân dã, nếu Caine là người cầm thước đo chiến sự, thì Hegseth là người cầm loa. Một người thận trọng, khúc chiết; một người cứng rắn, bốc lửa. Hai phong cách đứng cạnh nhau tạo thành bức tranh mà Nhà Trắng rõ ràng rất muốn công chúng nhìn thấy: cuộc chiến đang trong tay những người tự tin, quyết đoán và không nao núng.

Những cuộc họp báo liên tiếp tại Lầu Năm Góc trong tháng qua đã biến Hegseth thành gương mặt quen thuộc của chiến dịch. Reuters cho biết riêng trong ngày 31/3, ông tiếp tục khẳng định những ngày tới sẽ mang tính “quyết định”, đồng thời nhấn mạnh Mỹ không nên gánh một mình trách nhiệm xử lý việc Iran phong tỏa eo Hormuz; thay vào đó, các nước khác – đặc biệt là những nước phụ thuộc dầu mỏ đi qua tuyến này – cũng phải nhập cuộc. Cách phát biểu ấy cho thấy Hegseth không chỉ đơn thuần báo cáo tình hình, mà còn đang giúp Nhà Trắng điều chỉnh câu chuyện chiến tranh: từ thế “Mỹ đang dẫn dắt toàn bộ” sang thế “Mỹ đã làm phần lớn việc khó, giờ đồng minh phải chia lửa”.

Điều khiến nhiều người chú ý hơn cả là thái độ của Hegseth trước báo chí. Ông thường xuyên phản pháo gay gắt những bản tin cho rằng chiến dịch gặp trục trặc, rằng quân đội bị bất ngờ, hoặc rằng chi phí của cuộc chiến đang tăng lên quá cao. Có lúc, ông còn cáo buộc việc đưa tin về lính Mỹ tử trận chủ yếu là để “làm tổng thống trông tệ đi”. Reuters và AP đều ghi nhận ông liên tục nhấn mạnh các thắng lợi quân sự, mô tả các đòn đánh vào Iran như đang làm tan rã bộ máy chỉ huy của Tehran, làm tinh thần quân đội Iran suy sụp và đẩy họ đến thế thất thủ. Trong khi đó, các nguồn độc lập lại cho thấy bức tranh phức tạp hơn rất nhiều: Iran vẫn duy trì được khả năng gây rối ở eo Hormuz, vẫn khiến các thị trường năng lượng chao đảo, và vẫn chưa bị buộc phải khuất phục hoàn toàn.

Cũng chính vì thế, càng về cuối tháng đầu tiên của cuộc chiến, nhiệm vụ “kể câu chuyện chiến tranh” càng khó hơn. AP cho biết Iran đã khiến eo biển Hormuz gần như bị bóp nghẹt, còn Reuters ghi nhận nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu tăng mạnh khi dầu vận chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này bị gián đoạn. Trump vì vậy đối mặt với một bài toán rất khó: nếu không leo thang, ông có thể bị xem là không đủ cứng; nhưng nếu leo thang quá đà – kể cả dùng bộ binh hay mở rộng mục tiêu – ông có nguy cơ đẩy Mỹ vào một cuộc chiến dài hơi nữa ở Trung Đông, với thương vong lớn hơn và hóa đơn kinh tế nặng hơn. Trong bối cảnh ấy, Hegseth càng phải làm công việc của một “người trấn an chuyên nghiệp”, vừa giữ tinh thần hậu phương, vừa duy trì hình ảnh chính quyền đang kiểm soát được tình hình.

Điều trớ trêu là vai trò này lại giúp củng cố vị thế chính trị của Hegseth trong nội bộ chính quyền. Trước chiến tranh, ông từng nhiều lần vấp phải chỉ trích vì các sai sót tự gây ra, trong đó có việc sử dụng Signal để bàn chuyện kế hoạch quân sự – một vụ việc khiến Nhà Trắng đau đầu. Nhưng từ khi chiến dịch Iran nổ ra, Hegseth lại có thêm đất diễn. Ông xuất hiện nhiều hơn, họp báo nhiều hơn, hiện diện nhiều hơn trước công chúng, gần như “biểu diễn cho khán giả số một” là ông Trump. Với một người được cho là từng được Trump chọn một phần nhờ ngoại hình, phong thái lên hình và kinh nghiệm làm gương mặt truyền hình trên Fox News, chiến tranh lần này vô tình trở thành cơ hội để ông chứng minh giá trị của mình trong vai trò mà tổng thống mong muốn nhất: một chiến binh trên sóng truyền hình, trung thành tuyệt đối, nói năng sắc cạnh, giọng điệu yêu nước, sẵn sàng phản công mọi chỉ trích.

Nói cho cùng, Hegseth là sản phẩm rất điển hình của thời đại chính trị truyền hình. Ở những chính quyền trước, bộ trưởng quốc phòng thường được kỳ vọng là người kiềm chế bớt hưng phấn chiến tranh, nhấn mạnh các rủi ro, giữ cho tổng thống khỏi bị cuốn quá sâu vào men say hỏa lực. Còn trong chính quyền Trump, ít nhất theo những gì CNN và các hãng tin mô tả, Hegseth dường như được đánh giá cao chính vì ông có thể làm điều ngược lại: tiếp sức tinh thần, hợp thức hóa lựa chọn cứng rắn, và đặc biệt là trình bày nó với công chúng dưới dạng một câu chuyện chiến thắng. “Thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng” – nhưng trong chính trường hiện đại, đôi khi người được trọng dụng lại không phải người chuyên nói lời đắng, mà là người biết biến điều khó nghe thành điều dễ nuốt.

Ngay cả phát biểu của Trump cũng hé lộ phần nào điều đó. Theo CNN, trong một sự kiện ở Phòng Bầu dục ngày 24/3, ông Trump kể rằng khi ông nói cuộc chiến có thể sắp được dàn xếp khá sớm, thì “Pete và Tướng ‘Razin’ Caine” tỏ ra hơi thất vọng. Trump còn nói thẳng: “Pete không muốn nó được giải quyết.” Dù có thể đó chỉ là cách nói nửa đùa nửa thật của tổng thống, chi tiết ấy vẫn phản chiếu rõ hình ảnh mà Hegseth đang mang: một người từ chỗ từng có tiếng phản đối các cuộc chiến nước ngoài, nay lại trở thành người quảng bá mạnh mẽ cho chiến dịch Iran, thậm chí bị một số nguồn mô tả là ngày càng “trigger happy” – quá sẵn sàng bóp cò.

Tuy nhiên, cũng phải nói cho công bằng rằng Hegseth không hẳn đang tự mình lèo lái toàn bộ chính sách. Trong các cuộc điều trần kín tại Quốc hội, theo CNN, ông thường bám khá sát vào kịch bản chuẩn bị sẵn, ít trả lời trực diện và linh hoạt như Ngoại trưởng Marco Rubio hay Giám đốc CIA John Ratcliffe. Điều đó cho thấy Hegseth mạnh ở phần thông điệp công chúng hơn là phần tranh luận chính sách chuyên sâu trước các nhà lập pháp. Ông là người có thể làm bầu không khí nóng lên trên bục họp báo, có thể đẩy tinh thần chiến tranh lên cao trước ống kính, nhưng khi phải đối mặt với các câu hỏi cụ thể về mục tiêu cuối cùng, lối thoát chiến lược hay giới hạn leo thang, vai trò của ông có vẻ thận trọng và giới hạn hơn.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng trong tháng đầu của cuộc chiến Iran, Pete Hegseth đã nổi lên như một trong những nhân vật quan trọng nhất của chính quyền Trump – không hẳn vì ông là bộ óc chiến lược hàng đầu, mà vì ông là gương mặt biết bán câu chuyện chiến tranh cho công chúng. Khi chiến sự còn giằng co, khi eo Hormuz vẫn là nút thắt, khi giá dầu còn đe dọa cả thế giới, khi ngoại giao mới chỉ ở giai đoạn manh nha, thì một chính quyền rất cần người đứng ra nói với dân chúng rằng “mọi thứ vẫn ổn, chúng ta đang thắng”. Và đó chính là chỗ đứng của Hegseth hôm nay.

Nếu nhìn sâu hơn, câu chuyện của Hegseth cũng là câu chuyện của chính quyền Trump: một chính quyền nơi hình ảnh, nhịp truyền thông, sức chiến đấu trước ống kính và lòng trung thành cá nhân có thể quan trọng không kém – thậm chí đôi lúc còn nổi bật hơn – chiều sâu kinh nghiệm quản trị. Trong cuộc chiến với Iran, Pete Hegseth không chỉ mặc bộ vest của Bộ trưởng Quốc phòng; ông còn mặc luôn bộ áo của người dẫn dắt cảm xúc công chúng. Và ở một nước Mỹ mà chiến tranh giờ đây không chỉ đánh bằng bom đạn mà còn bằng hình ảnh, phát biểu và khả năng kiểm soát câu chuyện, vai trò ấy rõ ràng không hề nhỏ. “Miệng nói ra vàng ra ngọc” – nhưng trong thời chiến, lời nói đôi khi còn phải làm thêm một việc khác: che lấp tiếng động bất an đang vang lên phía sau hậu trường.