CHINA Tướng thân cận của Tập Cận Bình : Trương Hựu Hiệp bị điều tra, chiến dịch thanh trừng chạm tới tầng cao nhất PLA

[Gibbs]

Một câu chữ khô khốc từ Bộ Quốc phòng Trung Quốc lại tạo ra cơn địa chấn chính trị–quân sự: Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, Phó Chủ tịch thứ nhất của Quân ủy Trung ương (CMC) – cơ quan quyền lực tối thượng chỉ huy Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) – đang bị điều tra vì “nghi vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật”. Cùng lúc, một cái tên khác trong bộ máy chỉ huy cũng bị nêu ra: Thượng tướng Lưu Chấn Lập, người giữ vai trò Tổng tham mưu trưởng của Bộ Tham mưu liên hợp thuộc CMC.

Không có chi tiết nào được công bố. Chỉ có dấu chấm hết lạnh lẽo ở cuối thông cáo – và phía sau nó là vô số câu hỏi: ai bật đèn xanh, ai đang bị kéo khỏi sân khấu, và điều gì đang diễn ra trong căn phòng kín của quân đội Trung Quốc?

CMC – “nóc nhà” quân đội, nay lại thành tâm bão
CMC không phải một ủy ban bình thường. Đây là “đầu não” của toàn bộ lực lượng vũ trang Trung Quốc, nơi Chủ tịch Tập Cận Bình nắm vai trò “chủ tịch quân ủy”, đồng thời đặt dấu ấn cá nhân lên hệ thống chỉ huy. Khi một Phó Chủ tịch CMC bị điều tra, đó không chỉ là câu chuyện kỷ luật; nó là một thông điệp quyền lực phát đi từ trung tâm: chiến dịch sàng lọc đã đi lên đến tầng trần.

Các phân tích lâu nay cho rằng những đợt “đả hổ” trong quân đội vừa nhằm cải tổ, vừa nhằm bảo đảm lòng trung thành tuyệt đối với ông Tập – người trực tiếp cầm lái CMC. Trong bức tranh rộng hơn, chiến dịch chống tham nhũng từ năm 2012 được nói là đã xử lý hơn 200.000 quan chức. Quân đội, với ngân sách khổng lồ và chuỗi mua sắm vũ khí phức tạp, trở thành “mạch máu” dễ nhiễm độc nhất – và vì thế cũng là nơi bị mổ xẻ gắt gao nhất.

Trương Hựu Hiệp là ai – và vì sao cú ngã này gây choáng?
Trương Hựu Hiệp (张又侠), sinh tháng 7/1950, là một “lão tướng” thuộc lục quân, gia nhập PLA từ năm 1968. Ông mang “dấu ấn thái tử đảng” khi là con của tướng Trương Tông Tốn – một nhân vật cao cấp thời nội chiến Trung Quốc. Ông Trương xuất thân Bắc Kinh nhưng gốc Thiểm Tây; điều đáng chú ý là gia đình ông và gia đình ông Tập đều có liên hệ quê quán vùng Vị Nam (Thiểm Tây) – một sợi dây “đồng hương–cùng thế hệ cha anh” vốn rất có trọng lượng trong chính trị Trung Quốc.

Trên hồ sơ, ông là một trong số ít tướng lĩnh cấp cao Trung Quốc còn tại vị mà có “kinh nghiệm chiến trường” theo đúng nghĩa: từng tham chiến cuộc chiến biên giới Việt–Trung năm 1979 và các trận xung đột biên giới sau đó, trong đó có chiến sự Lão Sơn năm 1984. Con đường thăng tiến của ông gắn với các vị trí chủ chốt: chỉ huy đơn vị, lên tư lệnh sư đoàn, rồi tư lệnh tập đoàn quân, sau đó bước vào các quân khu trọng yếu như Bắc Kinh và Thẩm Dương.

Điểm then chốt khiến tên ông luôn nằm trong vùng “đặc biệt nhạy cảm” là giai đoạn phụ trách mảng trang bị: từng đứng đầu Tổng cục Trang bị, rồi giữ vai trò Chủ nhiệm đầu tiên của Bộ Phát triển Trang bị thuộc CMC. Đây là “cửa ngõ” của các dự án vũ khí, mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật – nơi dòng tiền và quyền lực thường chảy song hành. Đến năm 2022, ông trở thành Phó Chủ tịch thứ nhất CMC, vượt qua “tuổi nghỉ” không chính thức của quân đội – một dấu hiệu từng được nhìn nhận như mức độ tin cậy rất cao từ ông Tập.

Chính vì vậy, khi cái tên ấy bị đặt vào vòng điều tra, dư luận lập tức hiểu: đây không phải “một con cá nhỏ”.

Lưu Chấn Lập bị nêu tên: mạch chỉ huy cũng bị chạm vào
Nếu Trương Hựu Hiệp tượng trưng cho “trục quyền lực” ở đỉnh CMC, thì Lưu Chấn Lập – với vai trò đứng đầu Bộ Tham mưu liên hợp – lại là mắt xích của “vận hành tác chiến” và phối hợp quân binh chủng. Việc cả hai cùng bị điều tra làm dấy lên cảm giác về một đợt quét dọn quy mô lớn, không chỉ nhắm vào tài chính–trang bị mà còn lan sang hệ chỉ huy và quản trị.

Thông cáo không nói họ vi phạm gì. Nhưng trong “ngôn ngữ chính trị” Trung Quốc, cụm từ “vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật” thường là chiếc hộp kín chứa rất nhiều kịch bản: tham nhũng, lạm quyền, phe nhóm, hoặc những sai phạm bị xem là đụng tới “kỷ luật sắt” của hệ thống.

Thanh trừng kéo dài: từ hỏa tiễn đến Quân ủy, từ “đơn lẻ” thành “hệ thống”
Trước đó, một Phó Chủ tịch khác của CMC là Hà Vệ Đông đã bị khai trừ khỏi đảng và PLA hồi tháng 10 năm ngoái, và được thay bằng Trương Thắng Mẫn – người phụ trách lĩnh vực kỷ luật trong quân đội. Hàng loạt tướng lĩnh cấp cao khác cũng bị xử lý trong các đợt truy quét gần đây, từng có thời điểm bị xem là “mạnh tay nhất trong nhiều thập kỷ”.

Những người ủng hộ nói đây là cách làm sạch đội ngũ, giải độc hệ thống mua sắm và tái thiết năng lực chiến đấu. Những người hoài nghi lại nhìn thấy một lưỡi dao quyền lực: chống tham nhũng như một cơ chế lọc phe phái, bảo đảm đội hình tuyệt đối phục tùng “trách nhiệm của Chủ tịch Quân ủy”. Dù đứng ở góc nhìn nào, một thực tế vẫn lộ ra: khi thanh trừng đã chạm tới nhân vật bị coi là đồng minh quân sự thân cận của lãnh đạo tối cao, nghĩa là chiến dịch đang chuyển sang chương khó nhất – chương không còn vùng an toàn.

Thế giới theo dõi: quân đội vẫn chạy, nhưng niềm tin bị thử lửa
Các nhà quan sát quốc tế thường cho rằng hoạt động thường nhật của PLA vẫn có thể tiếp tục “chạy” dù có thay người, bởi bộ máy đã được tiêu chuẩn hóa cao. Nhưng các vụ điều tra liên tiếp ở tầng thượng tầng luôn tạo ra một câu hỏi lớn hơn: mức độ ổn định của chuỗi chỉ huy, tốc độ hiện đại hóa quân đội, và đặc biệt là tính nhất quán trong các thông điệp chiến lược về Đài Loan, Biển Đông, Biển Hoa Đông.

Một mặt, Trung Quốc tăng tốc mục tiêu hiện đại hóa đến năm 2035 và tham vọng “đẳng cấp thế giới” vào giữa thế kỷ. Mặt khác, các đợt truy quét ở lĩnh vực trang bị–mua sắm có thể làm chậm tiến độ, khiến các tập đoàn quốc phòng và chuỗi cung ứng vũ khí chịu rung lắc. Đó là nghịch lý quen thuộc: muốn mạnh lên thì phải siết kỷ luật, nhưng siết quá mạnh lại có thể làm bộ máy “ngại ký, ngại quyết”.


Bức ảnh một vị tướng bước đi, tay cầm tập hồ sơ, có thể trông như khoảnh khắc nghi thức bình thường. Nhưng trong bầu không khí hiện tại, nó giống một khung hình ẩn dụ: quyền lực ở Trung Nam Hải đôi khi không sụp đổ bằng tiếng nổ, mà bằng tiếng “khép cửa” rất khẽ.

Và khi cánh cửa ấy khép lại phía sau Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, điều còn lại không chỉ là câu chuyện “kỷ luật và pháp luật”. Đó là thông điệp về một cuộc tái sắp xếp đang tiếp tục diễn ra trong lòng quân đội Trung Quốc: lạnh lùng, dài hơi, và không loại trừ bất kỳ ai.