USA Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh Việt Nam 60 Ngày Sinh Tử: Canh Bạc "Vượt Rào" Của Trump

[Gibbs]

Trong dòng chảy của lịch sử nước Mỹ, ranh giới giữa quyền lực của Tổng thống và sự kiểm soát của Quốc hội luôn là một bài toán chưa có lời giải đáp cuối cùng. Người xưa thường bảo: "Quốc có quốc pháp, gia có gia quy" khi những họng súng đã vươn dài tới vùng đất Iran xa xôi, dường như những quy định pháp lý đang đứng trước một phép thử nghiệt ngã. Theo đúng tinh thần của Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh (War Powers Resolution), "chiếc đồng hồ cát" 60 ngày cho việc sử dụng lực lượng quân sự mà không có sự cho phép của Quốc hội đang cạn dần, với cột mốc định mệnh rơi vào ngày 1 tháng 5 tới đây.

Di sản từ bóng ma quá khứ và "chiếc gông" 60 ngày

Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh ra đời sau những bài học xương máu từ cuộc chiến Việt Nam – nơi mà người Mỹ đã lún sâu vào vũng lầy quân sự suốt nhiều năm tháng. Luật định rất rõ ràng về một lộ trình thời gian khắt khe: đầu tiên là 48 giờ để Tổng thống thông báo cho Quốc hội về việc đưa quân vào vùng xung đột; tiếp đến là thời hạn 60 ngày để nhận được sự chấp thuận chính thức. Nếu sau 60 ngày mà "ngọn đèn xanh" từ Quốc hội vẫn chưa bật, quân đội buộc phải rút lui. Thậm chí, một đặc ân cuối cùng là 30 ngày gia hạn chỉ được chấp nhận nếu Tổng thống chứng minh được việc tiếp tục hiện diện là cần thiết để bảo vệ an toàn cho binh sĩ trong quá trình rút quân.

"Phép vua thua lệ làng", chính quyền Trump đang có những cách diễn giải riêng. Trong thông báo gửi tới Quốc hội, Tổng thống Trump khẳng định ông sử dụng quyền hạn hiến định vốn có của một tổng tư lệnh để điều hành quan hệ đối ngoại. Ông cũng tuyên bố thẳng thừng rằng mình sẽ không bị thúc ép phải ký kết một thỏa thuận tồi để kết thúc cuộc chiến, bất chấp áp lực thời gian đang đè nặng.

Những kẽ hở giữa dòng thời gian và cuộc tranh cãi về lệnh ngừng bắn

Sự nhập nhằng trong luật pháp đôi khi lại là "đất diễn" cho các chính trị gia. Hiện nay, Đồi Capitol đang rơi vào một ma trận của những cách hiểu khác nhau. Có người cho rằng đồng hồ phải tính từ ngày xung đột bắt đầu (tức hạn chót là 29/4), kẻ lại dẫn luật rằng phải tính từ ngày thông báo chính thức (hạn chót là 1/5).

Đặc biệt, sự xuất hiện của một thỏa thuận ngừng bắn đang làm mờ đi ranh giới của khái niệm "xung đột". Nhiều nghị sĩ đảng Cộng hòa lập luận rằng thời gian ngừng bắn không nên được tính vào thời hạn 60 ngày. Nghị sĩ Brian Fitzpatrick đã ví von đầy thực tế rằng: "Chúng ta không thể trừng phạt các lệnh ngừng bắn". Theo ông, mục tiêu cuối cùng là để các bên ngồi lại đối thoại. Tuy nhiên, sự im hơi lặng tiếng này chỉ là một khoảng lặng trước cơn giông bão, bởi phe Dân chủ vẫn đang ráo riết tìm cách thu hồi quyền lực chiến tranh của Tổng thống, dù cho đến nay những nỗ lực ấy vẫn "như muối bỏ bể".

Lịch sử của những lần "vượt rào" tài tình

Nhìn lại lịch sử, các đời Tổng thống Mỹ vốn chẳng lạ lẫm gì với việc "lách" qua khe cửa hẹp của luật pháp. Ronald Reagan năm 1983 từng tránh được một cuộc đối đầu hiến pháp bằng cách đạt thỏa thuận với Quốc hội sau khi lính thủy đánh bộ bị tấn công tại Lebanon. Bill Clinton năm 1999 tại Kosovo lại lập luận rằng việc Quốc hội cấp ngân sách cho chiến dịch đồng nghĩa với việc họ đã mặc định đồng ý.

Đáng chú ý nhất là Barack Obama, người đã "tái định nghĩa" khái niệm xung đột trong chiến dịch Libya năm 2011. Ông cho rằng vì quân đội Mỹ chủ yếu dùng máy bay không người lái và không gặp nguy hiểm trực tiếp nên đó không gọi là "xung đột" theo đúng nghĩa của luật. Chính quyền Trump hiện nay dường như cũng đang "mượn" lại những lập luận này để duy trì các hoạt động quân sự của mình. Thật đúng là "Xưa bày nay làm", những tiền lệ cũ đang trở thành cứu cánh cho những quyết định gây tranh cãi hiện tại.

Sự im lặng của đảng Cộng hòa và phép thử lòng trung thành

Tại Washington lúc này, sự đoàn kết của đảng Cộng hòa đang là bức tường vững chãi nhất bảo vệ ông Trump. Phó Tổng thống JD Vance đã không ngần ngại gọi Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh là một thứ luật "giả tạo và vi hiến". Ông khẳng định đạo luật này sẽ chẳng thay đổi được cách chính quyền điều hành chính sách đối ngoại trong những tháng tới.

Dù một số "nhà thể chế" trong đảng Cộng hòa như Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski có đôi chút lo ngại, nhưng đa phần vẫn chọn cách đứng sát cánh bên Tổng thống. Họ hiểu rằng, việc công khai phản đối Tổng thống trong thời chiến không chỉ là một rủi ro chính trị trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới, mà còn là hành động tự làm yếu đi vị thế của nước Mỹ trước các đối thủ nước ngoài.

Liệu ngày 1 tháng 5 sẽ trôi qua trong lặng lẽ hay sẽ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng hiến pháp chưa từng có? Khi mà các tòa án vẫn luôn "ngại" can thiệp vào quyền hành pháp của Tổng thống, và khi mà ngân sách cho cuộc chiến vẫn còn là một ẩn số, thì Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh có lẽ vẫn chỉ là một "con hổ giấy" không hơn không kém.

"Cung tên đã lắp vào dây, không bắn không được". Với ông Trump, con đường phía trước dường như chỉ có một hướng, bất chấp chiếc đồng hồ 60 ngày đang tích tắc điểm những nhịp cuối cùng trên Đồi Capitol đầy biến động.