Yulia Tymoshenko - "kình địch" nguy hiểm nhất của ông Zelenksy trỗi dậy rồi sụp đổ gây sốc thế nào?

[june04]

Từng là biểu tượng của Cách mạng Cam 2004, hai lần giữ chức Thủ tướng, nhiều lần thách thức các tổng thống đương nhiệm, bà Yulia Tymoshenko cũng đồng thời là gương mặt gắn liền với chủ nghĩa dân túy, các bê bối tham nhũng và những cuộc đối đầu chính trị không khoan nhượng, theo Kyiv Independent.


Người ủng hộ cầm chân dung của bà Yuliia Tymoshenko, một trong những lãnh đạo của Cách mạng Cam trong một cuộc mít tinh tại Quảng trường Độc lập ở Kiev, Ukraine, ngày 22 tháng 11 năm 2005. Ảnh Sergei Supinsky/Getty Images
Suốt hơn ba thập niên qua, thật khó để kể câu chuyện chính trị Ukraine mà không nhắc đến Yulia Tymoshenko – một trong những nhân vật quyền lực, gây tranh cãi và bền bỉ nhất của thời kỳ hậu Xô Viết.

Ngày 14/1/2026, bà Tymoshenko – nay 65 tuổi – chính thức bị truy tố với cáo buộc hối lộ nghị sĩ, đánh dấu phiên tòa thứ ba trong sự nghiệp chính trị kéo dài 30 năm của bà. Theo Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU), bà bị ghi âm khi đề nghị hối lộ tiền mặt để thao túng các quyết định nhân sự trong Quốc hội, nhằm làm suy yếu thế đa số của Tổng thống Volodymyr Zelensky.

Giống như các vụ án trước, bà Tymoshenko lập tức bác bỏ cáo buộc, khẳng định đây là “vụ án chính trị”. Nhưng lần này, bối cảnh đã khác: bà không còn là ngôi sao chính trị được hàng triệu người tung hô, mà là một nhân vật đang đứng bên lề quyền lực, đối đầu trực diện với chính quyền Zelensky trong lúc vị thế của ông cũng bị lung lay bởi các bê bối tham nhũng.

Từ “nữ hoàng khí đốt” đến biểu tượng Cách mạng Cam
Sự nghiệp của Tymoshenko bắt đầu từ kinh doanh. Thập niên 1990, bà cùng chồng sáng lập Công ty Hệ thống Năng lượng Thống nhất Ukraine - nhà nhập khẩu khí đốt lớn nhất nước. Thành công này đưa bà vào chính trường, dưới sự nâng đỡ của Thủ tướng Pavlo Lazarenko, người sau đó bỏ trốn và bị kết án tại Mỹ vì tham nhũng.

Năm 1996, bà Tymoshenko vào Quốc hội; năm 1999, bà đồng sáng lập đảng Batkivshchyna – lực lượng đến nay vẫn có đại diện trong mọi khóa Quốc hội Ukraine. Bà nhanh chóng nổi lên như một đối thủ cứng rắn của Tổng thống Leonid Kuchma. Bà thậm chí từng bị bắt giam năm 2001 trong một vụ án bị coi là trả đũa chính trị.


Chính sự đàn áp đó lại giúp Tymoshenko gia tăng uy tín. Năm 2004, bà trở thành một trong những thủ lĩnh trung tâm của Cách mạng Cam, góp phần lật ngược kết quả bầu cử gian lận và đưa ông Viktor Yushchenko lên làm Tổng thống. Với nhiều người Ukraine, bà Tymoshenko khi đó là biểu tượng của khát vọng dân chủ và hội nhập phương Tây.

Người đặt nền móng dân túy cho Ukraine
Sau Cách mạng Cam, bà Tymoshenko hai lần giữ ghế Thủ tướng. Nhưng thay vì củng cố di sản cải cách, bà lựa chọn con đường dân túy: tăng mạnh chi tiêu xã hội, áp giá trần, can thiệp sâu vào thị trường và phản đối các cải cách tự do hóa.

Theo các nhà phân tích, bà Tymoshenko đã xây dựng một “thương hiệu dân túy” riêng, nhắm vào cử tri nghèo và người cao tuổi - đặc biệt là phụ nữ đã nghỉ hưu. Bà phản đối tư nhân hóa đất nông nghiệp, công kích cải cách pháp quyền và cáo buộc phương Tây “can thiệp vào chủ quyền Ukraine”.

“Bà ấy thực chất là người đặt nền móng cho chủ nghĩa dân túy Ukraine. Không chỉ là người khởi xướng, mà còn là một đại kiện tướng", nhà phân tích Volodymyr Fesenko nhận xét.

Tù đày, trở lại và mất kết nối với xã hội

Bà Yuliia Tymoshenko, lãnh đạo đảng Batkivshchyna và ông Petro Poroshenko, lãnh đạo đảng Đoàn kết châu Âu kiêm nghị sĩ, tham dự Đại hội Phụ nữ Ukraine lần thứ 8 tại Kiev ngày 5 tháng 11 năm 2024. Ảnh Ukrinform/NurPhoto/Getty Images
Năm 2010, bà Tymoshenko thất bại trước ông Viktor Yanukovych trong cuộc bầu cử tổng thống. Sau đó, bà bị kết án 7 năm tù vì hợp đồng khí đốt với Nga - một vụ án mà phương Tây coi là mang động cơ chính trị. Bà chỉ được trả tự do sau Cách mạng EuroMaidan 2014.

Tuy nhiên, khi xuất hiện trở lại trước công chúng, bà Tymoshenko không còn là người của “quảng trường”. Xã hội Ukraine đã thay đổi, và làn sóng chính trị mới không còn chỗ cho những gương mặt cũ. Trong cuộc bầu cử 2014 và 2019, bà lần lượt thất bại thảm hại, thua cả ông Petro Poroshenko lẫn ông Volodymyr Zelensky.

Đối đầu với ông Zelensky và canh bạc cuối cùng
Dù luôn tự nhận là phe đối lập, bà Tymoshenko nhiều lần ủng hộ các sáng kiến gây tranh cãi của chính quyền Zelensky, bao gồm cả đạo luật làm suy yếu các cơ quan chống tham nhũng – động thái khiến hình ảnh của bà xấu đi trong mắt cử tri thân phương Tây.

Giờ đây, khi bị cáo buộc tìm cách hối lộ nghị sĩ để phá thế đa số của ông Zelensky, bà Tymoshenko dường như đang chơi canh bạc cuối cùng nhằm quay lại trung tâm quyền lực. Nhưng theo giới quan sát, vụ án này có thể là dấu chấm hết cho sự nghiệp của “nữ hoàng dân túy” Ukraine.

“Không có tiền và không còn nhà tài trợ, bà ấy sẽ không thể tồn tại trên chính trường. Lần này, bà Tymoshenko có thể thực sự sụp đổ", nhà phân tích Fesenko nhận định.