“Tiếng rao đêm” và nỗi nhớ thành hình trong ngõ nhỏ

[goodidea]

Có những âm thanh không gợi dậy ồn ào, nhưng lại cứa vào lòng người một nỗi nhớ rất riêng. Với tôi, đó là tiếng rao đêm.
“Ai bánh giò nóng đê…” – tiếng rao mỏng tang, chậm rãi, vang lên từ đâu đó ngoài đầu ngõ. Một tiếng gọi không vội, như dành cho những người còn thức. Có khi là tiếng rao ngô luộc, đậu phụ nóng, hay vài gánh chè đậu đen… Chẳng biết người rao đi từ bao giờ, nhưng khi tiếng đó ngân lên, là cả một vùng ký ức lại sáng lặng trong tâm trí tôi.
Những năm tôi còn nhỏ, nhà tôi nằm trong ngõ sâu. Mỗi tối, cả xóm đã tắt đèn từ sớm, chỉ còn ánh trăng hoặc vài bóng đèn dầu le lói. Tôi hay nằm võng cạnh cửa sổ, nghe tiếng cha trở mình, tiếng mẹ xếp lại quần áo, và tiếng rao mỏng như sương đêm bay ngang qua mái ngói.
“Ai chè đậu xanh nóng đây…” – bà nội tôi thường dặn: “Nghe tiếng rao đó là biết đêm đã sâu. Người ta mưu sinh đến tận khuya như vậy, mình phải trân quý từng hạt cơm mình có.” Lúc ấy, tôi chưa hiểu hết, chỉ thấy thương thương người rao đêm, tay ôm rổ, vai gánh thúng, lưng còng bóng đèn đường.
Ngày đó chưa có nhiều xe cộ, nên tiếng rao đi xa, vang trong ngõ nhỏ rất lâu. Có khi rao xong rồi, tiếng vẫn còn ngân lại trên vách tường đất, giữa khoảng lặng giữa đêm.
Mỗi lần nghe tiếng rao, bà tôi lại dậy, đun sôi ấm nước, chờ người bán đến gần rồi mới gọi mua, không phải vì thiếu gì, mà chỉ muốn người ta bán được vài đồng để về sớm.
Tiếng rao ấy không cần loa phóng thanh, chẳng có nhạc nền, nhưng lại chạm rất sâu vào lòng người. Có gì đó rất người, rất thật trong cái cách họ rao chậm rãi, chân thành, không ép uổng, không quảng cáo. Rao không phải chỉ để bán hàng, mà như một lời chào với đêm tối, với người cùng cảnh.
Bây giờ phố xá đổi thay. Những tiếng rao đêm dần thưa thớt. Xe máy, tiếng nhạc, cửa kính đóng kín… tất cả làm cho những âm thanh cũ kỹ như vậy không còn chỗ trú.
Nhưng có đêm mất ngủ, tôi vẫn mở cửa sổ, hy vọng đâu đó vang lên một tiếng rao quen. Không để mua, mà để nghe, để nhớ, để thấy lòng mình lắng lại như thời xưa.
Nếp sống xưa không phải chỉ là cái ăn, cái mặc. Nó là những khoảnh khắc nhỏ như thế, một tiếng rao mỏng lẫn trong sương, một gánh hàng đơn sơ qua ngõ, một người chờ mua không vì cần mà vì thương. Và từ đó, những điều tử tế được ươm mầm, truyền từ đời này sang đời khác, không cần ồn ào, không cần ghi chép.
Bà tôi mất đã lâu. Người bán chè đêm cũng chẳng còn gánh qua ngõ nhỏ. Nhưng mỗi lần nghe ai nhắc đến “tiếng rao đêm”, là cả một góc trời ký ức trong tôi lại sáng bừng. Nhẹ thôi, nhưng ấm.

VietBF@sưu tập