EU Đe doạ mới trên quỹ đạo: Nga–Trung tăng cường do thám, gây nhiễu vệ tinh châu Âu

[Gibbs]

Đức và Vương quốc Anh đồng loạt cảnh báo mối đe doạ ngày càng lớn từ các vệ tinh Nga và Trung Quốc, khi ngày càng nhiều dấu hiệu cho thấy các vệ tinh này theo dõi, gây nhiễu và can thiệp vào vệ tinh phục vụ quân sự lẫn dân sự của phương Tây.

Tín hiệu báo động từ Berlin và London
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nhấn mạnh “hành động của Nga, đặc biệt trên không gian, là mối đe doạ căn bản mà chúng ta không thể làm ngơ.” Ông cho biết gần đây có hai vệ tinh trinh sát Nga bám theo hai vệ tinh IntelSat đang được Bundeswehr và đồng minh sử dụng. Ở Anh, Tư lệnh Không gian Vương quốc Anh cảnh báo vệ tinh Nga thường xuyên “bám đuôi” tài sản không gian của Anh và hoạt động gây nhiễu “hàng tuần.”

Nga đang làm gì trên quỹ đạo?
Theo các quan chức và chuyên gia, Nga mở rộng nhanh năng lực tác chiến không gian: gây nhiễu, làm mù, thao túng tín hiệu, thậm chí có thể phá huỷ vệ tinh bằng biện pháp động năng. Hoạt động gây nhiễu chủ yếu xuất phát từ các tổ hợp mặt đất – lĩnh vực tác chiến điện tử mà Nga đã đầu tư mạnh trong bối cảnh chiến sự Ukraine. NATO cũng nhiều lần cảnh báo về kế hoạch phát triển vũ khí hạt nhân trong không gian nhằm vô hiệu hoá vệ tinh; dù Moscow phủ nhận ý định triển khai, Nga đã phủ quyết nghị quyết Hội đồng Bảo an kêu gọi các nước không phát triển loại vũ khí này, còn Trung Quốc bỏ phiếu trắng.

Vệ tinh “do thám” hoạt động ra sao?
Việc phát hiện và định vị vệ tinh lạ khá đơn giản, nhưng đánh giá năng lực và ý đồ lại rất khó. Cơ quan chức năng suy đoán dựa trên vị trí, quỹ đạo và lịch sử hành vi: nếu một vệ tinh Nga lảng vảng lâu gần vệ tinh thông tin của châu Âu, khả năng cao là nhằm thu thập tín hiệu. Ở quỹ đạo thấp, Nga từng thử các cơ chế giống vũ khí, bắn vật thể phụ; kiểu “áp sát – bám đuôi” khiến giới chuyên gia ví như “tế bào ngủ” chờ lệnh kích hoạt. Ranh giới giữa thu thập tình báo và đe doạ vũ lực rất mong manh.

Trung Quốc: đối thủ còn đáng gờm hơn?
Với năng lực tài chính dồi dào và hoạt động không gian dày đặc, Trung Quốc được đánh giá là “không gian quyền lực” lớn hơn Nga. Bắc Kinh thể hiện các thao tác cơ động tinh vi, tốc độ cao và chính xác để tiếp cận vệ tinh khác; từng thử nghiệm vệ tinh có “cánh tay robot” có thể dịch chuyển vệ tinh mục tiêu sang quỹ đạo khác. Mục tiêu của nhiều nhiệm vụ khá mờ, làm dấy lên lo ngại ở phương Tây.

Rủi ro thực tế đối với dân sự và quân sự
Tấn công vào vệ tinh thông tin có thể ảnh hưởng ảnh viễn thám, viễn thông và Internet vệ tinh; can thiệp hệ thống định vị – dẫn đường tác động trực tiếp đến tác chiến quân sự và an toàn hàng không dân dụng. Những rủi ro này đã tăng lên đáng kể kể từ khi chiến tranh Ukraine bùng nổ.

Châu Âu đáp trả: tăng đầu tư và “vệ sĩ quỹ đạo”
Đức dự kiến cấp tới 35 tỷ euro cho không gian trong 5 năm tới; riêng năm 2025, chi cho các hạng mục mua sắm liên quan không gian khoảng 1,9 tỷ euro và sẽ tăng mạnh những năm sau. Anh công bố tăng chi quốc phòng, rà soát năng lực, thử nghiệm cảm biến phát hiện đe doạ laser để bảo vệ vệ tinh. Pháp thúc đẩy khái niệm “vệ tinh vệ sĩ” (bodyguard satellites) nhằm bảo vệ tài sản trên quỹ đạo. Dù vậy, nhiều phân tích cảnh báo châu Âu vẫn cần tăng tốc đầu tư trong ngắn hạn để không tụt lại.

Vai trò của Mỹ và khung hợp tác NATO
Mỹ giữ lợi thế lịch sử nhờ đầu tư khổng lồ, còn đồng minh châu Âu có thể hưởng lợi qua hợp tác NATO. Liên minh đã coi không gian là “miền tác chiến” và mở rộng áp dụng Điều 5 cho không gian – nghĩa là tấn công một thành viên trên quỹ đạo có thể kích hoạt phòng thủ tập thể. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý NATO cần “tăng ga” xây dựng năng lực không gian, tiêu chuẩn phối hợp và chia sẻ tình báo quỹ đạo.

Nga vẫn có điểm yếu hệ thống
Dù năng lực gây nhiễu mạnh, bằng chứng trên chiến trường cho thấy Nga chưa tích hợp tốt hệ thống vệ tinh vào hạ tầng quân sự như các cường quốc khác: từng ghi nhận máy bay bị bắn hạ có thiết bị điều hướng quân sự nhưng vẫn phải “dán” thêm GPS thương mại; Nga cũng mua ảnh vệ tinh thương mại – dấu hiệu cho thấy năng lực nội tại chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu.

Không gian đã là chiến trường, và cuộc đua chưa có vạch đích
Mối đe doạ từ Nga–Trung đang biến quỹ đạo thành không gian xám giữa tình báo và xung đột. Để bảo vệ hạ tầng sống còn cho kinh tế – quốc phòng, châu Âu cần duy trì đầu tư bền bỉ, phát triển “vệ sĩ quỹ đạo,” tăng năng lực chống gây nhiễu – chống làm mù, và siết chặt phối hợp đa quốc gia trong NATO. Trên quỹ đạo, ai chậm chân sẽ phải phòng thủ trong thế bị động.