Vàng đi liền với bạc, nhưng "bạc" ở đây là sự bạc bẽo, lạnh người và là cả việc gánh nhân quả. Đó là lời tâm sự với chúng tôi của không ít dân làm vàng từng "oanh tạc" khắp các băi vàng "danh bất hư truyền" như Thần Sa, Khau Âu, Manu...
Bí kíp “săn mạch vàng
Từng theo chân các bậc đàn anh máu mặt lăn lộn khắp các băi vàng nên Trần Văn Sơn, hay c̣n gọi là Sơn "xoăn", trú tại phường Cam Giá, T.P Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên hiểu về cuộc sống băi vàng hơn cả hiểu về nhà hàng xóm, v́ hầu như thời gian sống của Sơn là thời gian "nằm băi". Từ cuối những năm 80 đến giữa những năm 90 th́ những cái tên Thần Sa, Khau Âu, hay Manu, Sơn đều đă từng đặt chân.
Năn nỉ măi với Sơn "xoăn", cuối cùng tôi cũng được nửa buổi ngồi nghe về "vốn đầu tư" và công nghệ đào hầm "săn mạch vàng". Sơn ngồi nhẩm tính, công cụ lao động cũng đơn giản. Trong đó không thể thiếu là một máy phát điện và một máy nghiền đá, cộng với máy bơm, hệ thống máng đăi vàng... Thêm vào đó như hiện nay, khi có sản phẩm công nghệ cao, các "chủ đầu tư" đầu tư cả máy tạo khí cho những cuộc đào hầm với độ sâu có khi đến gần 100m.
Đăi vàng
Máy phát điện thường là máy chạy dầu, c̣n máy nghiền đá th́ tuỳ "công tŕnh" mà đầu tư máy công suất lớn, hay nhỏ. Nếu tính theo giá thị trường hiện nay, số "công cụ lao động" trên có khả năng dùng tương đối ổn định, lâu dài cũng rơi vào tầm trên dưới trăm triệu. C̣n nếu tính theo kiểu "c̣ con" th́ chỉ cần 2 - 3 chục triệu đồng là có thể "âm thầm đi đánh quả lẻ" và chạy cơ quan chức năng khi bị kiểm tra, truy đuổi.
Sơn "xoăn" nói: "Làm vàng không phải dễ. Không thể làm theo kiểu a dua, kiểu "thấy người ăn khoai, cũng vác mai đi đào". Có người v́ thế mà tán gia, bại sản. Lộc "giời" không phải ai cũng hưởng được đâu".
Theo Sơn, khó nhất trong "công nghệ" khai thác vàng trong tự nhiên là khâu đào hầm "săn" mạch vàng. Vàng có thể tồn tại kiểu lộ thiên, lẫn trong đất đồi, cát. Nhưng dạng này giờ rất hiếm v́ dễ khai thác, khó kiếm. Nên chủ yếu phải đào hầm. Đầu tiên là việc "thả giếng", mỗi giếng có độ sâu chừng 6 - 70 mét. Khi thả giếng th́ điều nguy hiểm nhất là... chết ngạt v́ khí độc.
Do đó, với dân băi vàng kinh nghiệm thoát chết có khi phải trả giá bằng... mạng sống. Mỗi khi xuống độ sâu thêm một nấc, người ở trên buộc cây tre thả xuống, chốc chốc lại khua cây tre khắp ḷng giếng đánh tan khí độc ngưng tụ, tạo không khí cho "phu vàng" hít thở.
Sơn "xoăn" bật mí, dạng t́m này có thể gọi là t́m vàng theo "nẹp đứng", có tí nào là "vét" tí đấy. Khi "thả giếng" thành công, khai thác cạn kiệt "nẹp đứng", việc tiếp theo phải đánh hầm "xương cá". Đánh hầm "xương cá" cũng cực kỳ nguy hiểm. H́nh dung ở độ sâu hàng chục mét trong ḷng đất, lại làm các "ngách" ra mọi phía như xương cá th́ nguy hiểm cỡ nào. Lơ ngơ, sơ sảy, hầm sập th́ coi như chết chắc. Kiểu này dân băi vàng c̣n gọi là kiểu "chạy địa đạo", tạo một mạng lưới ngoằn ngoèo, để "moi khoét" bất kỳ mạch vàng nào trong ḷng đất để đưa lên trên tập kết.
Sau khi tạo thành hệ thống ngầm này dưới ḷng đất th́ bắt đầu đuổi "mạch vàng". Cứ theo "dây" mà lần tới nên c̣n gọi đó là "phương pháp cuốn chiếu". Sơn "xoăn" nói, đời làm vàng không có mấy chủ bưởng gặp may, nhưng đă gặp "mạch vàng" th́ đuổi mệt nghỉ. Sơn kể, có người đào hầm sâu cả trăm mét, đuổi "mạch vàng" thấy không có nhiều, bỏ cuộc. Chủ bưởng khác nhảy vào thêm vài nhát cuốc, lộ ra cả "ục" vàng. Do đó, thành công có khi là may, rủi.
Dân làm vàng có giấc mộng lớn nhất là "trúng ục". Theo Sơn, "ục" là kiểu mà dân băi bờ đặt cho đến một "điểm vàng" trong quần thể khai thác có hàm lượng vàng cực lớn. Trúng "ục" càng lớn, người làm vàng đổi đời ngay tức khắc. Nhưng không phải lúc nào thấy vàng cũng là "điềm lành". Không ít trường hợp phải bỏ mạng v́ ḷng tham.
Độc chiêu "cướp trên giàn mướp" và luật nhân quả
Bây giờ giá vàng cao ngất ngưởng, một cây vàng đă mấy chục triệu. Cái thời của Sơn đi làm vàng một cây chưa bằng một chỉ bây giờ. Nhưng bao giờ cũng thế, ḷng tham bao giờ chẳng giống nhau.
Hi vọng làm giàu từ mạt vàng
Cũng trong quá tŕnh t́m hiểu về quy tŕnh khai thác vàng này, tôi có gặp Phạm Văn Ngọc ở phường Thịnh Đán, TP. Thái Nguyên. Anh Ngọc nói, người nhà anh hiện cũng có công ty được cấp phép khai thác vàng. Ngay bây giờ cũng có "luật bất thành văn" là ở những khâu quan trọng nhất, trong quá tŕnh làm vàng th́ phải là người trong gia đ́nh quản lư, giám sát chứ không để công nhân trực tiếp tham gia.
Đặc biệt là khâu đăi vàng từ sa khoáng. Bởi có những trường hợp, các "độc chiêu" mà các "phu vàng" nghĩ ra để "cướp trên tay" của chủ không ít. Ngọc kể, có người c̣n t́m cách nuốt cả viên vàng vào người để t́m cách "vận chuyển" ra khỏi vùng khai thác và giám sát của chủ.
C̣n với Sơn "xoăn" câu chuyện được chứng kiến và sau này truyền tụng càng khẳng định chi tiết về vụ hớt tay trên độc nhất của một "đầu cánh" khá tin cẩn. Trong một lần trúng "ục" nhỏ, hám vàng, hám làm tất cả đám quân quyết định ở lại ăn Tết ngay trong băi vàng chứ không về nhà. Tất cả số vàng thu gom được đều được chủ bưởng quản lư để sau phân chia cho anh em, theo thứ bậc và công sức bỏ ra. Trong "đội quân t́m vàng" năm đó, có một người quê Hà Nam, giáp Tết được giao nhiệm vụ thu mua lương thực để làm bánh chưng cho anh em đón Tết. Lợi dụng sở hở của "chủ bưởng" đă dốc toàn bộ số vàng tích cóp được và t́m cách "đào tẩu".
Cuộc đào tẩu thành công. Sơn "xoăn" và các "cánh hẩu" chết đứng. Cái Tết năm đó, đón Tết mà như đón tang. Cả nhóm mang nỗi hận khôn tả. Được biết, sau này, chủ bưởng và các anh em của Sơn đă truy đuổi "kẻ đào tẩu" này về tận Hà Nam, nhưng cũng không thu được kết quả ǵ. Tên "trộm" này sau đó cũng dính nghiện mà chết.
Dân Thái Nguyên những năm 80 cuối những năm 90 đều biết đến phi vụ "trúng ục" của Nguyễn Ngọc Phi, nghe nói Phi cũng là người dưới xuôi lên làm vàng. Khi trúng “ục” vác cả bao tải vàng về, ngoài việc phân chia, Phi đă mua cho đàn em mỗi gia đ́nh một chiếc xe máy.
Thậm chí bà chủ nhà cưu mang khi Phi vừa ở xuôi lên ngược làm ăn trong ngày khó khăn, Phi cũng mua cho một chiếc xe máy. Câu chuyện này được truyền tụng như minh chứng hùng hồn về đổi đời trúng "ục". Tuy nhiên, nghe nói sau này mặc dù đă xây nhà cao cửa rộng, nhưng Phi cũng mất tất v́ cờ bạc. Trong số đàn em, được '"thụ lộc" cũng không mấy người giữ được của trời cho.
Trong cuộc tṛ chuyện với Sơn "xoăn" được biết, hầu như dân nghiện sau này ở Thái Nguyên đa phần bắt đầu "phát tích" từ các băi vàng trong đó không ít kẻ giờ dặt dẹo như cô hồn như Tùng "chó", Đại "thối" Hải “cẩu”, hoặc có kẻ v́ nghiện túng quẫn đi ăn trộm bị dân đánh vào chỗ hiểm cũng mất mạng như Khải "lác".
Đó như là luật nhân quả của những cuộc ăn chơi bất tận khi bỗng một phút đổi đời, và cuối cùng là trả giá. Về điều này, chính Sơn cũng phải ngậm ngùi nói: "Tôi chưa thấy bưởng vàng nào duy tŕ được cuộc sống tốt đẹp lâu dài cả. Có khi rời băi vàng, giữ được mạng sống, có chút tiền cho vợ con là may. Người ta vẫn nói "nhặt được bạc th́ sang, nhặt được vàng th́ lụi", thế nên đừng tưởng thấy vàng đă là sáng mắt. Thế nên dân làm vàng th́ vẫn có máu ham, nhưng tôi th́ không c̣n thiết nữa".
Theo Quang Trung (Người Đưa Tin)
Luật ngầm trong giới phu vàng
