Một lần anh Hiền giáo huấn cho các phạm nhân rằng: “Tôi cũng là người, các anh cũng là người. Nếu các anh càn quấy quá, đến Bụt cũng phải giận chứ đừng nói là chúng tôi”.
20 năm làm quản giáo trong Trại giam A2 (đóng tại tỉnh Khánh Ḥa, thuộc Tổng cục VIII, Bộ Công an), Trung tá Vơ Viết Hiền (SN 1963) luôn nh́n thấy phần “người” trong từng phạm nhân để cảm hóa họ. Anh được gọi bằng một cái tên tŕu mến “ông bụt Hiền”.
Trung tá - quản giáo Vơ Viết Hiền.
Sinh ra ở quê hương Nam Đàn (Nghệ An), sau khi xuất ngũ trở về với quê hương anh đă “Nam tiến” để t́m kế mưu sinh. Cơ duyên đưa anh vào ngành Công an năm 1986 ở địa bàn tỉnh Khánh Ḥa và được phân công công tác tại Trại giam A2. Thấy anh có tư chất tốt, lănh đạo trại tạo điều kiện cho anh đi học thêm lớp Trung cấp Công an ở Sài G̣n. Sau đó anh về trại công tác và tiếp nhận công việc quản giáo năm 1993.
Anh Hiền cho biết, Đội 7 anh quản lư là một trong những đội “điểm” với những tù nhân có mức án cao nhất trại. “Mỗi đối tượng là một số phận, một tính cách. Có trường hợp phạm tội do vô t́nh, hoặc v́ một phút nông nổi, bồng bột, song cũng có không ít đối tượng lưu manh chuyên nghiệp, hoặc hung hăn, xảo quyệt, tàn ác... Có người chưa học hết tiểu học, có người là cử nhân, có đối tượng du thử du thực, không công ăn việc làm, có người là ông chủ, cán bộ công chức... Khi vào trại tạm giam, có người sợ hăi, có kẻ bất cần, và cùng với nó là những hành vi rất phức tạp, bất thường. Làm quản giáo phải hiểu, nắm bắt tâm lư từng người mới có cách giúp họ cải tạo tốt được” - anh Hiền tâm sự.
Anh Hiền cũng chia sẻ rằng nhiệm vụ của cán bộ quản giáo là vừa quản lư, vừa cảm hóa để sau thời gian cải tạo, phạm nhân được trở về xă hội sẽ đoạn tuyệt với quá khứ lỗi lầm, trở thành công dân lương thiện, có ích cho xă hội. Để làm được điều đó, người quản giáo phải có cái tâm, có kiến thức tâm lư và phương pháp sư phạm để có biện pháp giáo dục thích hợp với từng đối tượng.
Để nắm bắt được tâm lư phạm nhân, ngoài đọc hồ sơ để hiểu, anh Hiền c̣n phải thường xuyên gặp gỡ, hỏi han, chia sẻ với họ. Có những điều phạm nhân không mở ḷng với quản giáo nhưng lại nói ra với bạn tù nên anh c̣n t́m hiểu đời sống tâm lư các phạm nhân qua các tù nhân khác. Khi đă tạo được niềm tin từ phạm nhân th́ họ tiếp xúc rất cởi mở, họ buồn th́ động viên, vui th́ chia sẻ tuy nhiên, nếu họ có biểu hiện vi phạm th́ vẫn phải nghiêm khắc răn đe.
Một lần anh Hiền giáo huấn cho các phạm nhân rằng: “Tôi cũng là người, các anh cũng là người. Nếu các anh càn quấy quá, đến Bụt cũng phải giận chứ đừng nói là chúng tôi”. Từ đó, cứ nh́n thấy anh Hiền là các phạm nhân nói vui với nhau rằng: “Ông Bụt đến ḱa, ông Bụt đến ḱa”. Biệt danh “ông Bụt trong trại giam” của anh Hiền đă h́nh thành như thế.
Khởi tạo niềm tin
20 năm qua, không ít phạm nhân đă để lại trong anh Hiền những kỷ niệm sâu sắc. Anh nhớ trường hợp phạm tội của Ngô Thế Vĩnh (SN 1985, ngụ huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Ḥa).
Khoảng năm 2002, do xích mích từ việc “trai làng này tán gái làng kia” nên Vĩnh thường bị chặn đường để dằn mặt. Sau đó Vĩnh có đến nhà những người xích mích với ḿnh để dàn xếp nhưng bất thành, Vĩnh đă rút đâm chết một người và làm bị thương một người. Khi đó Vĩnh phạm tội dưới 18 tuổi nên chỉ bị kết án 18 năm tù. Do tuổi c̣n trẻ, nên khi bước chân vào trại giam tâm lư Vĩnh rất hoang mang, dao động. Anh Hiền đă phải thường xuyên gặp gỡ, động viên để Vĩnh có niềm tin cải tạo. Anh nói với Vĩnh “pháp luật luôn có chính sách khoan hồng với những người ăn năn, con đường ngắn nhất về với xă hội là cải tạo cho tốt”.
Nghe lời anh Hiền, Vĩnh đă có niềm tin và đă chấp hành nội quy, cải tạo tốt. Ở trong trại đến thời gian quy định được đặc xá nhưng do bố mẹ Vĩnh làm ăn thất bát, phải cầm cố nhà cửa không có tiền bồi thường cho nạn nhân. V́ lẽ đó mà Vĩnh đứng trước nguy cơ không được đặc xá. Anh Hiền gặp người nhà Vĩnh, động viên họ gom góp ít tiền, tuy không đủ nhưng cứ đến gia đ́nh nạn nhân đă mất mạng nói khó để cho Vĩnh trở về làm ăn rồi trả nợ. May sao gia đ́nh họ đồng ư. Tuy nhiên, người bị Vĩnh đánh bị thương th́ gia đ́nh Vĩnh không c̣n tiền để đền nữa, số tiền vỏn vẹn 545.000 đồng, gia đ́nh kia nhất quyết không cho khất nợ mà bắt Vĩnh phải ở tù cho bơ ghét. Không nỡ nh́n một con người đă cải tạo tốt phải ở tù thêm 7 năm nữa, anh Hiền đă móc tiền túi ra để trả giùm.
Ngoài động viên, giáo dục phạm nhân không ít lần anh Hiền phải đấu trí với những đối tượng bất cần, không c̣n ǵ để mất. Điển h́nh như phạm nhân Huỳnh Văn Phước (ngụ TP Nha Trang). Phước là đối tượng có nhiều tiền án về các tội “Chống người thi hành công vụ”, “Trốn khỏi nơi giam giữ” và đặc biệt là tội “Giết người”. Bước vào Trại giam A2 để thụ án tù chung thân, Phước nói thẳng với anh Hiền: “Án của tôi không c̣n ǵ để mất nữa, không c̣n về với đời được nữa” và thể hiện thái độ bất cần, càn quấy.
Anh Hiền phải rất cảnh giác đấu trí với những chiêu tṛ quậy phá của Phước, bởi lẽ chỉ cần hở ra một chút là hắn rắp tâm trốn trại, cán bộ giám sát hắn lao động cũng phải được dặn phải đứng cách hắn trên 3m (v́ sợ hắn sẽ cướp súng làm liều). Sau này, Phước phải thừa nhận với bạn tù rằng “không thể t́m được sơ hở nào với ông Bụt Hiền để đối phó” rồi ngoan ngoăn lao động như những phạm nhân khác.
Trong cuộc đời làm quản giáo của ḿnh, anh Hiền không nhớ nổi đă cảm hóa bao nhiêu phạm nhân, đă đưa bao nhiêu cuộc đời lầm lạc đă trở về con đường sáng. Vĩnh và Tây là những người trong số họ, hai người đă trở về với xă hội, chăm chỉ làm ăn để chăm lo cho gia đ́nh. Thi thoảng họ vẫn gọi điện hỏi thăm, xin ư kiến anh Hiền để có những quyết định đúng đắn trong cuộc sống. Nhiều người c̣n tặng quà anh nhân ngày lễ tết hoặc ngày lễ kỷ niệm. Đó là niềm vui, là động lực giúp anh bước tiếp con đường ḿnh đang đi.
Hành tŕnh làm lại cuộc đời của mỗi người lầm lỗi không chỉ phụ thuộc vào quá tŕnh cải tạo ở trại giam mà trước hết là ở ư chí, nghị lực của chính bản thân họ, đồng thời c̣n phụ thuộc vào sự cảm thông của gia đ́nh, xă hội có sẵn ḷng tha thứ và cho họ những cơ hội để hoà nhập cộng đồng. Anh Hiền tin rằng: xă hội, cộng đồng sẽ không thiếu những tấm ḷng vị tha, cho những người lầm lỗi có được cảm giác ấm áp của t́nh người để họ thêm nghị lực đứng dậy, vươn lên sau vấp ngă.
Theo Pháp Luật Việt Nam
Chuyện 'ông Bụt' ở trại giam xứ trầm
