Giới trẻ chi tiền để... đọc sách cùng người lạ. Tại một nhà hàng cổ điển ở Florence (Italy), nhiều người ngồi quanh bàn gỗ dài, cụng ly và lần lượt đọc thành tiếng từng đoạn trong tiểu thuyết “Still Life”.
Với họ, việc đọc ở nơi tác phẩm ra đời chính là cách sống trong câu chuyện, không chỉ đơn thuần là tiêu thụ nội dung.Khi hành tŕnh đọc trở thành một phần của hành tŕnh sống.
Xu hướng này được gọi là du lịch đọc sách (reading retreat). Khác với việc đọc sách một ḿnh tại khách sạn hay băi biển, mô h́nh mới đưa người tham gia vào hành tŕnh tập thể: cùng đọc, cùng thảo luận và cùng sống lại cảm xúc của từng chương sách tại nơi nhân vật từng bước qua. Nhiều người trẻ cảm thấy quá tải với những tour du lịch chen chúc, với ảnh đăng mạng xă hội và lịch tŕnh dày đặc. Họ t́m đến du lịch đọc sách như một cách sống chậm, để lắng nghe chính ḿnh và kết nối thật hơn với người khác.
Một số chuyến đi không yêu cầu khách phải đọc xong sách. Họ có thể đến, ngồi nghe, chia sẻ hoặc im lặng. Mỗi người được là chính ḿnh, không cần cố gắng hoà nhập hay tỏ ra hướng ngoại. Chính sự tự do này đă mở ra một lối tiếp cận mới với văn hóa đọc – nơi mà việc đọc không c̣n đơn độc mà trở thành trải nghiệm cộng đồng, giàu cảm xúc và đầy chân thật.
Ư tưởng này bắt đầu từ Paul Wright, người sáng lập Books in Places. Năm 2023, ông cùng nhóm bạn trong câu lạc bộ đọc sách thực hiện một chuyến đi tới đúng nơi cuốn tiểu thuyết họ yêu thích diễn ra. Cả nhóm cùng đọc, tản bộ qua các địa điểm trong truyện và tṛ chuyện sau bữa tối. Trải nghiệm ấy khiến họ cảm thấy đang sống trong chính thế giới của tác giả.
Từ vài chuyến đi thử nghiệm ban đầu, Books in Places đă trở thành tổ chức chuyên nghiệp, tổ chức hơn 25 chuyến đi mỗi năm tới Florence, Budapest, đảo Crete, Ai Cập và Bồ Đào Nha. Rất nhiều chuyến kín chỗ chỉ trong ṿng một ngày mở đăng kư.
Không ít du khách t́m đến những nơi như Spinalonga – ḥn đảo phong hủi từng truyền cảm hứng cho cuốn “Ḥn đảo”, hay đến Monroeville (Mỹ) để đọc lại “Giết con chim nhại” của Harper Lee. Một số người chỉ cần ngồi tại quán ăn mà Sarah Winman từng lui tới ở Florence và bắt đầu viết “Still Life”. Trải nghiệm bằng mắt, tai, vị giác và cả xúc giác khiến họ cảm nhận sâu sắc hơn từng chi tiết trong tác phẩm.
Lyn Margerison, một du khách người Anh, cho biết cô từng thích mang sách theo mỗi khi đi du lịch. Nhưng kể từ khi tham gia các tour như thế này, cô cảm nhận rơ sự khác biệt. “Tôi không chỉ đọc một ḿnh nữa. Tôi nói chuyện về sách, nghe cách người khác nh́n nhận nó, và thấy như ḿnh đang sống cùng nhân vật. Sau mỗi chuyến đi, danh sách sách tôi muốn đọc lại dài thêm gấp đôi”, cô chia sẻ.
Một ngành du lịch mới định h́nh thói quen văn hóa đọc
Sau thành công của Books in Places, hàng loạt mô h́nh du lịch đọc sách xuất hiện tại Mỹ và châu Âu. Mỗi nơi mang một phong cách riêng, nhưng đều chung mục tiêu: giúp người yêu sách sống cùng tác phẩm thay v́ chỉ đọc nó.
Tại Mỹ, Mikey Friedman tổ chức tour Page Break, nơi mọi người cam kết cùng đọc một cuốn sách trong hai ngày. Buổi tối, họ ngồi lại trong không gian nhỏ, lần lượt đọc to từng đoạn. Có khi, bữa tối được lấy cảm hứng từ chính món ăn trong truyện. Trong một chuyến đi gần đây, khi tiểu thuyết miêu tả cảnh đầu bếp kḥ cá ngừ tại bàn, Friedman đă mời một đầu bếp làm món đó ngay tại chỗ để tạo cảm giác đồng điệu giữa trải nghiệm và nội dung sách. “Những đoạn mà khi đọc một ḿnh tôi thường lướt qua, giờ khiến cả nhóm bật cười hoặc xúc động", ông nói.
Tại Anh, Megan Christopher sáng lập Ladies Who Lit – mô h́nh du lịch đọc sách dành riêng cho phụ nữ và người phi nhị nguyên giới. Khách không cần đọc hết sách. Họ được phục vụ từ đầu bếp riêng đến xe đưa đón, chỉ cần mang theo tâm trí thoải mái và tinh thần sẵn sàng dừng lại. “Với nhiều người, nhất là phụ nữ bận rộn, được ngồi yên một ḿnh với cuốn sách mà không bị làm phiền là điều xa xỉ”, Christopher giải thích.
Nh́n từ góc độ xă hội học, mô h́nh này không chỉ dừng lại ở du lịch theo chủ đề. Nó tái định nghĩa lại mối quan hệ giữa cá nhân và văn hóa đọc. Khi người đọc rời khỏi căn pḥng nhỏ quen thuộc, bước ra ngoài và ngồi cùng người lạ đọc sách, họ không chỉ trải nghiệm văn học mà c̣n chữa lành bản thân. Nhiều người không phải là “mọt sách”. Họ là nhân viên văn pḥng, người hướng nội, người bị kiệt sức bởi công việc và những kỳ nghỉ phải luôn vui vẻ, phải luôn đăng ảnh. Ở nơi này, không ai bị đ̣i hỏi phải “ổn”. Họ chỉ cần đến, đọc và sống thật.
Du lịch đọc sách không thúc ép ai chạy theo một nhịp điệu nào. Thay v́ tiêu thụ điểm đến, người ta tiêu hóa câu chuyện. Thay v́ sống nhanh để ghi h́nh, họ sống chậm để ghi nhớ. Và thay v́ du lịch để khoe, họ du lịch để hiểu.
Từ trải nghiệm cá nhân sang trải nghiệm cộng đồng, từ hành động đọc đơn lẻ sang sự kiện kết nối, xu hướng này đang tạo nên một thị trường mới. Không chỉ dừng lại ở tổ chức tour, các công ty c̣n thiết kế trải nghiệm trọn gói gồm không gian, ẩm thực, âm nhạc và văn hóa, tất cả đều xoay quanh một cuốn sách. Đây có thể là bước chuyển của ngành du lịch, khi người ta t́m kiếm sự kết nối tinh tế, nhẹ nhàng thay v́ tiêu dùng số lượng điểm đến.
VietBF@ sưu tập
