Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran có ý nghĩa gì với Nga và Ukraine?

[Romano]

Giá dầu hạ nhiệt sau thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, làm giảm nguồn thu của Nga, tạo lợi thế cho Ukraine, nhưng cục diện vẫn mong manh và tiềm ẩn nhiều rủi ro đảo chiều.Theo báo Kyiv Independent (Ukraine) ngày 20/4, các nhà phân tích nhận định thỏa thuận ngừng bắn hiện tại ở Trung Đông rõ ràng có lợi cho Ukraine, nhưng vẫn vô cùng mong manh. Diễn biến khó lường trong những ngày qua cho thấy rõ sự bất ổn đó: Mỹ và Israel đạt thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần với Iran vào ngày 8/4, tiếp theo là thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah - lực lượng thân Iran tại Liban - vào ngày 16/4. Ngày 17/4, Iran tuyên bố mở lại eo biển Hormuz, nhưng chỉ một ngày sau đã phong toả trở lại do lệnh phong tỏa đang diễn ra của Mỹ.

Tác động với Ukraine

Dù mong manh, thỏa thuận ngừng bắn vẫn mang lại những tác động tích cực ban đầu cho Ukraine. Giá dầu Brent đã giảm từ 120 USD/thùng vào tháng 3 xuống còn hơn 90 USD mỗi thùng vào ngày 18/4, nhờ lệnh ngừng bắn. Giá dầu sau đó tăng lại lên 95,5 USD vào ngày 20/4 sau khi Mỹ bắt giữ một tàu chở hàng của Iran đang tìm cách vượt lệnh phong tỏa. Việc giá dầu hạ nhiệt trực tiếp làm giảm nguồn thu của Nga - một tác động có lợi rõ ràng cho Kiev.

Ông Ryhor Nizhnikau, chuyên gia về Nga tại Viện Quan hệ Quốc tế Phần Lan, nhận định với tờ Kyiv Independent: "Một thỏa thuận ngừng bắn là kết quả tốt hơn cho Ukraine so với chiến tranh. Nó sẽ giúp cuộc khủng hoảng ở Trung Đông được kiểm soát và dự đoán tốt hơn".

Tuy nhiên, chuyên gia Nizhnikau cũng chỉ ra: "Cuộc xung đột Mỹ - Iran tiếp diễn sẽ gây nhiều tác động tiêu cực hơn cho Ukraine so với Nga". Lý do là cuộc chiến làm chuyển hướng nguồn lực và sự chú ý khỏi Ukraine, gây căng thẳng cho quan hệ xuyên Đại Tây Dương - vốn là "xương sống" của hỗ trợ quân sự phương Tây dành cho Kiev - đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến chính sách trừng phạt của Mỹ đối với Nga và việc cung cấp vũ khí cho Ukraine khi các bên tiếp tục tranh giành đạn dược.

Trong trường hợp thỏa thuận ngừng bắn được duy trì trong thời gian đáng kể, các chuyên gia cho rằng sự chú ý của quốc tế sẽ chuyển trở lại Ukraine. Serhiy Danylov, chuyên gia tại Hiệp hội Nghiên cứu Trung Đông của Ukraine, nói với Kyiv Independent: "Cuộc chiến ở Ukraine sẽ một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý, trong khi Trung Đông sẽ lùi vào hậu trường".

Bên cạnh đó, Ukraine có thể tiếp cận tốt hơn với các hệ thống phòng không và vũ khí của Mỹ. Natia Seskuria, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng (RUSI) có trụ sở tại Anh, cho biết: "Kể từ khi căng thẳng leo thang ở Trung Đông, các năng lực chủ chốt như tên lửa đánh chặn Patriot, đạn dược tầm xa chính xác và các nền tảng ISR (tình báo, giám sát và trinh sát) đã bị dàn trải trên nhiều chiến trường. Một môi trường khu vực ổn định hơn sẽ giúp dễ dàng hơn trong việc chuyển hướng các nguồn lực này về Ukraine". Bà Seskuria cũng nhấn mạnh rằng lệnh ngừng bắn bền vững có thể sẽ ổn định thị trường năng lượng, giảm áp lực giá cả và làm giảm nguồn thu của Nga.

Tác động với Nga

Không phải mọi diễn biến đều có lợi cho Ukraine. Để hạ nhiệt giá dầu, Mỹ ban hành cơ chế miễn trừ liên quan đến lệnh trừng phạt dầu Nga vào tháng 3 vừa qua. Sau khi đạt ngừng bắn, Washington tuyên bố vào ngày 15/4 sẽ không gia hạn miễn trừ trên, nhưng rốt cuộc lại gia hạn vào ngày 17/4, giúp Điện Kremlin tiếp tục thu lợi nhuận lớn và tài trợ cho chiến dịch quân sự ở Ukraine.

Những bất đồng ngày càng sâu sắc giữa chính quyền Tổng thống Trump và châu Âu về vấn đề Iran cũng tạo thêm biến số. Jenny Mathers, Giảng viên chính trị quốc tế tại Đại học Aberystwyth của Anh, nhận định với Kyiv Independent rằng động thái của Washington - tấn công Iran rồi tiến hành đàm phán, kết hợp với việc áp đặt thêm lệnh phong tỏa Hormuz - đã làm gia tăng rạn nứt với các đồng minh châu Âu. Tuy nhiên, chuyên gia Mathers cũng chỉ ra nghịch lý: điều này có thể đặt Ukraine vào vị thế mạnh hơn, khi các đồng minh châu Âu nhận ra rằng cái giá phải trả để "lôi kéo" ông Trump về phía họ có thể quá cao và buộc họ phải lựa chọn giữa việc duy trì quan hệ với một nhà lãnh đạo khó đoán hay giữ vững các giá trị của mình.

Một số nhà quan sát còn lập luận rằng quyết định chấp nhận ngừng bắn khi chưa hoàn thành mục tiêu chiến tranh của Tổng thống Trump có thể được Nga hiểu như một tín hiệu khích lệ: Iran tuy mất nhiều lãnh đạo và cơ sở hạ tầng quân sự, vẫn tồn tại và thể hiện khả năng phục hồi.

Lệnh ngừng bắn mong manh và hệ luỵ tiềm tàng

Các chuyên gia nhất trí rằng thỏa thuận ngừng bắn hiện tại cực kỳ mong manh. Ông Danylov thẳng thắn: "Tôi hoàn toàn không tin rằng lệnh ngừng bắn sẽ kéo dài. Tôi nghĩ nó sẽ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Việc phong tỏa các cảng của Iran chẳng khác nào một lời tuyên chiến".

Về phần mình, Michael Sahlin, chuyên gia về Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm chỉ ra rằng vấn đề với tuyên bố ngừng bắn ban đầu là các điều kiện để tuyên bố đó có hiệu lực chưa bao giờ được làm rõ, dẫn đến tình trạng còn rất nhiều điều mơ hồ. Ông Sahlin cũng cảnh báo Iran có thể đáp trả lệnh phong tỏa bằng cách yêu cầu lực lượng Houthi ở Yemen phong tỏa Biển Đỏ, siết chặt thêm thị trường dầu khí toàn cầu: "Nếu điều đó xảy ra, thị trường sẽ hỗn loạn".

Nếu chiến tranh Iran tái diễn, hệ lụy với Ukraine sẽ rất nặng nề. Tiến sĩ Peter Layton, học giả tại Đại học Griffith ở Australia, cảnh báo rằng tên lửa Patriot và đạn dược AMRAAM sẽ bị chuyển hướng sang chiến trường Iran và Ukraine sẽ không được bổ sung một số loại vũ khí nhất định. Đặc biệt, khả năng phòng không chống tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo của Nga là lĩnh vực Ukraine sẽ chịu thiệt hại nặng nhất. Lượng dự trữ nhiên liệu của Ukraine - bao gồm cả nhiên liệu máy bay - cũng có thể giảm mạnh, gây gián đoạn các hoạt động hàng không. Trong khi đó, lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Nga sẽ bị tạm dừng vô thời hạn, cho phép Moskva phục hồi kinh tế.

Bà Seskuria nhấn mạnh: "Nga cũng sẽ được hưởng lợi từ việc phương Tây chuyển hướng chú ý sang một chiến trường khác. Môi trường này có khả năng được Moskva hiểu là cơ hội để leo thang áp lực quân sự, thăm dò hệ thống phòng thủ của Ukraine và củng cố vị thế của mình trước bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai". Chuyên gia Seskuria lập luận rằng "sự tham gia của Mỹ vào tiến trình hòa bình ở Ukraine đã không thành công và có khả năng sẽ càng trì trệ hơn nếu chiến tranh Iran tiếp diễn.