Kho uranium bí ẩn của Iran lớn cỡ nào và đang ở đâu trong “vùng mù” giám sát?

[nguoiduatinabc]

Mỹ và Iran vẫn chưa đạt được đồng thuận về chương trình hạt nhân và quy mô kho dự trữ uranium làm giàu cao của Tehran. Iran khẳng định việc tiếp tục theo đuổi chương trình hạt nhân là quyền lợi của nước này, trong khi Mỹ cho rằng Tehran phải chấm dứt hoàn toàn chương trình này và chuyển giao toàn bộ lượng uranium đã làm giàu.

Iran có bao nhiêu uranium?

Iran hiện sở hữu số lượng lớn vật liệu phân hạch, trong đó có uranium được làm giàu tới mức 60%. Dù chưa đạt cấp độ vũ khí, lượng uranium này có thể tiếp tục được làm giàu lên mức cao hơn trong thời gian ngắn, tùy thuộc vào công nghệ sử dụng. Tehran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của nước này phục vụ mục đích dân sự và bác bỏ các cáo buộc theo đuổi phát triển vũ khí hạt nhân.

Theo báo cáo toàn diện của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế công bố tháng 5/2025, Iran sở hữu hơn 400 kg uranium làm giàu ở mức 60% và gần 300 kg ở mức 20%. Ngoài ra, nước này còn nắm giữ khoảng 5,5 tấn uranium làm giàu ở mức 5% và khoảng 2,2 tấn ở mức 2%.

Kho dự trữ uranium của Iran ở đâu?

Vị trí và tình trạng kho uranium làm giàu của Iran hiện vẫn chưa được xác định rõ ràng. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho biết thông tin đã bị gián đoạn kể từ tháng 6/2022, khi Tehran tắt các camera giám sát chương trình hạt nhân nhằm phản ứng với một nghị quyết mà họ cho là mang động cơ chính trị. Trong báo cáo tháng 5/2025, cơ quan này thừa nhận vẫn chưa thể lấp đầy khoảng trống thông tin.

Theo Mỹ, lượng vật liệu hạt nhân của Iran – mà Tổng thống Donald Trump mô tả là “bụi hạt nhân” – vẫn nằm tại các cơ sở từng bị Washington không kích vào tháng 6/2025, trong đó có các địa điểm ở Fordow, Natanz và Isfahan. Mỹ được cho là sử dụng bom xuyên boongke và tên lửa hành trình Tomahawk trong các cuộc tấn công. Dù ông Trump tuyên bố các cơ sở làm giàu chủ chốt đã bị “phá hủy hoàn toàn”, nhưng đánh giá của Lầu Năm Góc công bố vào tháng 7/2025 cho rằng chương trình hạt nhân của Iran chỉ bị trì hoãn tối đa khoảng 2 năm. Tehran chưa công bố chi tiết thiệt hại, chỉ xác nhận các cơ sở bị ảnh hưởng nghiêm trọng.



Le Monde dẫn một số nguồn thạo tin cho rằng, Iran có thể đã di chuyển phần lớn uranium làm giàu cao tới cơ sở ngầm ở Isfahan ngay trước các cuộc không kích. Nhận định này dựa trên hình ảnh vệ tinh ngày 9/6/2025, ghi nhận một xe tải vận chuyển nhiều thùng chứa được cho là phù hợp với tiêu chuẩn lưu trữ vật liệu phóng xạ. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth khẳng định không có bằng chứng tình báo cho thấy Iran đã di chuyển uranium làm giàu cao trước thời điểm bị tấn công.

Lập trường đối lập của Mỹ và Iran về uranium

Vấn đề uranium tiếp tục là rào cản lớn nhất trong các nỗ lực đạt được thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Washington yêu cầu Tehran phải từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, tháo dỡ cơ sở hạ tầng liên quan và chuyển giao toàn bộ lượng uranium đã làm giàu. Ngược lại, Iran khẳng định đây là vấn đề mang tính chủ quyền và bác bỏ việc từ bỏ chương trình.

Trong các cuộc đàm phán gần đây tại Islamabad (Pakistan), hai bên không đạt được đột phá. Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance được cho là đề xuất cấm Iran theo đuổi chương trình hạt nhân trong 20 năm, song Iran chỉ đồng ý đề xuất tạm dừng chương trình hạt nhân trong 5 năm - khoảng thời gian ngắn hơn đáng kể.

Iran cũng kiên quyết không chấp nhận việc chuyển giao uranium ra nước ngoài, coi đây là vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia. Quan điểm này được người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei tái khẳng định, khi ông cho biết phương án đưa uranium ra nước ngoài “chưa bao giờ được đưa ra như một lựa chọn” trong các cuộc đàm phán.

Đề xuất từ Nga

Trong bối cảnh bế tắc, Nga đã nhiều lần đề xuất tiếp nhận uranium làm giàu của Iran như một giải pháp trung gian nhằm giảm căng thẳng. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết đề xuất này đã được đưa ra từ trước và từng nhận được sự đồng thuận từ phía Tehran, song Washington không chấp thuận.

Các quan chức Nga khẳng định đề xuất này vẫn còn hiệu lực. Người đứng đầu tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước Rosatom, Aleksey Likhachev, cho biết Nga sẵn sàng hỗ trợ xử lý kho uranium làm giàu của Iran, dựa trên kinh nghiệm hợp tác trước đây giữa hai nước.

Trên thực tế, theo Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung, Iran từng đưa khoảng 11 tấn uranium làm giàu thấp sang Nga như một phần của thỏa thuận hạt nhân năm 2015, đổi lại việc được dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, thỏa thuận này đã đổ vỡ sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận, làm gia tăng căng thẳng và khiến các nỗ lực kiểm soát chương trình hạt nhân Iran gặp nhiều khó khăn hơn.

Chiến dịch di dời uranium phức tạp

Việc vận chuyển hay xử lý uranium sẽ đòi hỏi một chiến dịch kỹ thuật quy mô lớn. Andrew Weber, cựu quan chức Lầu Năm Góc, nhận định đây có thể là một trong những hoạt động di dời uranium phức tạp nhất từng được thực hiện, do tồn tại nhiều yếu tố bất định liên quan đến thiệt hại sau không kích, yêu cầu hậu cần, rủi ro an ninh và bối cảnh chính trị.

Chuyên gia Gorchakov cho rằng thách thức lớn nhất nằm ở việc thu gom vật liệu và xác định chính xác lượng uranium đã bị phá hủy sau các cuộc tấn công. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây không phải là vấn đề không thể giải quyết, đặc biệt nếu có sự tham gia hỗ trợ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế và các bên thứ ba. Theo ông, khi việc kiểm kê và thu gom hoàn tất, các phương án xử lý tiếp theo có thể được triển khai tương đối linh hoạt.