'Cha đẻ' của công nghệ khắc plasma từ bỏ quốc tịch Mỹ, quay về quê hương cống hiến: Lý do đằng sau gây bất ngờ

[therealrtz]

Gerald Yin, nhà sáng lập kiêm chủ tịch của Advanced Micro-Fabrication Equipment Inc. (AMEC) – một trong những nhà sản xuất thiết bị bán dẫn hàng đầu Trung Quốc – đã từ bỏ quốc tịch Mỹ, trở về quê hương để cống hiến.

Theo hồ sơ công bố lên sàn giao dịch ngày 8/1, doanh nhân 82 tuổi này dự kiến bán 0,046% cổ phần AMEC trong giai đoạn từ 30/1 đến 29/4. Hồ sơ cho biết lý do trực tiếp của việc bán cổ phần là để phục vụ quá trình thay đổi quốc tịch và xử lý các nghĩa vụ thuế phát sinh. Trước giao dịch, ông Yin đang nắm giữ 0,664% cổ phần của công ty.

Động thái này đánh dấu một cột mốc quan trọng đối với vị kỹ sư kỳ cựu – người thường được gọi là “cha đẻ của công nghệ khắc plasma Trung Quốc” – trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung tiếp tục leo thang, khiến các lãnh đạo doanh nghiệp có nền tảng xuyên quốc gia ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy địa chính trị.

Quyết định của Yin được đưa ra trong bối cảnh Mỹ liên tục siết chặt kiểm soát xuất khẩu. Ngày 7/10/2022, Bureau of Industry and Security (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ ban hành quy định cấm công dân Mỹ tham gia hỗ trợ phát triển hoặc sản xuất chip tiên tiến tại Trung Quốc.

Do nhiều vị trí kỹ thuật và quản lý chủ chốt trong ngành bán dẫn Trung Quốc do người Mỹ gốc Hoa đảm nhiệm, thị trường từng đặt ra câu hỏi: từ bỏ quốc tịch Mỹ hay rời bỏ các công ty Trung Quốc. Báo cáo thường niên năm 2022 của AMEC ghi nhận ông Yin là công dân Mỹ, nhưng đến báo cáo năm 2024 (công bố tháng 4/2025), quốc tịch của ông đã được xác nhận lại là Trung Quốc.
Từ Bắc Kinh – Thung lũng Silicon – trở về Trung Quốc

Sinh năm 1944 tại Bắc Kinh, sự nghiệp của Gerald Yin phản ánh rõ nét làn sóng toàn cầu hóa và sự phân mảnh sau đó của ngành bán dẫn. Sau khi tốt nghiệp Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc và lấy bằng thạc sĩ tại Đại học Bắc Kinh, ông sang Mỹ học tiến sĩ hóa lý tại University of California, Los Angeles (UCLA).

Trong hơn hai thập kỷ tại Thung lũng Silicon, Yin làm việc cho các tập đoàn lớn như Intel, Lam Research và Applied Materials, trước khi trở thành công dân Mỹ. Tại Applied Materials, ông từng giữ nhiều vị trí cấp cao, bao gồm phó chủ tịch và giám đốc công nghệ khu vực châu Á.

Theo bản cáo bạch IPO của AMEC, ông Yin sở hữu 89 bằng sáng chế tại Mỹ và hơn 200 bằng sáng chế quốc tế, từng được xem là một trong những kỹ sư gốc Hoa thành công nhất tại Thung lũng Silicon.
Thành lập AMEC và phá thế độc quyền thiết bị bán dẫn

Năm 2004, ở tuổi 60, Yin trở về Trung Quốc và thành lập AMEC tại Thượng Hải cùng 15 kỹ sư đến từ Thung lũng Silicon. Quyết định này được thúc đẩy bởi Jiang Shangzhou, cựu phó giám đốc Ủy ban Kinh tế Thượng Hải, người kêu gọi ông phá vỡ thế độc quyền của các công ty nước ngoài trong lĩnh vực thiết bị sản xuất chip.

Từ một startup non trẻ, AMEC dần vươn lên thành nhà cung cấp thiết bị bán dẫn chủ chốt của Trung Quốc, với doanh thu thường niên hơn 9 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,29 tỷ USD) và vốn hóa thị trường trên 220,8 tỷ nhân dân tệ vào năm 2024. Công ty đặc biệt nổi tiếng trong lĩnh vực thiết bị khắc mạch cao cấp, phục vụ sản xuất chip tiến trình 5 nanomet.

Con đường phát triển của AMEC không hề bằng phẳng. Năm 2007, Applied Materials kiện AMEC và Gerald Yin với cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại. Yin đã chi 25 triệu USD cho quá trình tự bảo vệ pháp lý và kiểm toán công nghệ, chứng minh các giải pháp của AMEC được phát triển độc lập. Vụ việc khép lại sau hơn hai năm rưỡi với một thỏa thuận dàn xếp. Sau đó, AMEC tiếp tục giành phần thắng trong các tranh chấp bằng sáng chế với các đối thủ như Lam Research và Veeco.

Gần đây hơn, công ty phản đối quyết liệt việc bị Bộ Quốc phòng Mỹ đưa vào danh sách các doanh nghiệp bị cáo buộc có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Sau khi AMEC khởi kiện Lầu Năm Góc vào tháng 8/2024, công ty đã được loại khỏi danh sách vào tháng 12 cùng năm.
Nội địa hóa trong kỷ nguyên phân mảnh

Dù giành được các thắng lợi pháp lý, Yin thừa nhận môi trường kinh doanh ngày càng khắc nghiệt. Trong một cuộc phỏng vấn tháng 7/2024, ông cho rằng chuỗi cung ứng toàn cầu mang tính hợp tác là lý tưởng, nhưng căng thẳng địa chính trị khiến nội địa hóa trở thành lựa chọn không thể tránh khỏi.

Theo ông, các nhà cung cấp trong nước đã tăng tốc đáng kể, giúp AMEC đạt được mức độ tự chủ cơ bản vào mùa hè 2024, dù vẫn còn khoảng cách nhất định về chất lượng và độ ổn định so với công nghệ hàng đầu thế giới.

Song song, AMEC mở rộng sang lĩnh vực lắng đọng màng mỏng, ra mắt thiết bị đầu tiên vào tháng 11/2022. Tính đến tháng 6/2025, công ty đã cung cấp hơn 6.800 máy khắc plasma và thiết bị lắng đọng, được triển khai tại trên 150 dây chuyền sản xuất toàn cầu.

Trong nửa đầu năm 2025, doanh thu AMEC tăng 43,9% so với cùng kỳ, đạt khoảng 5 tỷ nhân dân tệ, trong đó thiết bị khắc chiếm hơn 76%. Trong báo cáo tài chính, Yin cho biết công ty đặt mục tiêu đáp ứng 50–60% nhu cầu thiết bị bán dẫn cao cấp trong vòng 5–10 năm tới.

Theo: Nikkei Asia, Reuters