Cuộc "thay máu CMC" và cơn địa chấn trong hệ thống Giải Phóng Quân TQ

[S9g*]

Giải Phóng Quân TQ(PLA) đang trải qua một cơn chấn động mạnh khi một số viên chỉ huy cao cấp nhất bị thanh trừng, cho cách chức và điều tra. Sự kiện đó sẽ có tác động gì đến tình hình ở khu vực Đông Á?

(Minh họa)
Ngày 24 tháng Giêng, Bộ Quốc Phòng TQ ra thông báo Thượng Tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia), phó chủ tịch thứ nhất Quân Uỷ Trung Ương (Central Military Commission–CMC) và Tướng Lưu Chấn Lập (Liu Zhenli), ủy viên CMC, tham mưu trưởng Bộ Tham Mưu Liên Hợp bị cho điều tra vì đã "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng và pháp luật nhà nước", cách nói thường ám chỉ đến tội tham nhũng.

CMC tuy là cơ quan của ĐCSTQ nhưng lại nắm quyền tối cao chỉ huy PLA, giám sát toàn bộ các lực lượng vũ trang, quyết định về chiến lược, chiến thuật, nhân sự, vũ khí trang bị, ngân sách và tài sản của PLA. Chủ tịch CMC thường là tổng bí thư ĐCSTQ, còn các phó chủ tịch CMC là các quân nhân chuyên nghiệp ở cấp tướng, đồng thời là uỷ viên Bộ Chính Trị, quyền lực lớn hơn cả Bộ trưởng Quốc phòng.

Trương Hựu Hiệp, 75 tuổi, đứng ở vị trí thứ hai trong CMC chỉ sau Chủ tịch Tập Cận Bình, là viên tướng trưởng thành từ trận mạc, từng là sư đoàn trưởng sư đoàn 80 của PLA tham gia cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam trong thập niên 1979-1989. Lưu Chấn Lập là người chỉ huy thực tế của PLA, có vai trò giống như Chủ tịch hội đồng tham mưu trưởng liên quân của quân đội Mỹ.

Cùng bị cho điều tra với Trương và Lưu còn có tướng Chung Thiệu Quân (Zhong Shaojun), chánh văn phòng CMC.

Không phải là do tham nhũng?
Có nhiều giả thuyết chung quanh sự kiện Trương và Lưu bị mất chức. Một nguồn tin giấu tên của báo The Wall Street Journal có nói rằng, Tướng Trương bị cáo buộc làm rò rỉ "dữ kiện kỹ thuật cốt lõi về hệ thống vũ khí nguyên tử của TQ cho Cục Tình Báo Trung Ương Mỹ (CIA) và nhận hối lộ để thăng chức", song có dư luận cho rằng, điều đó khó có thể xảy ra với một người có chức vụ cao và giàu có như Tướng Trương.

Một bài xã luận của Giải Phóng Quân Báo, tờ báo chính thức của quân đội TQ, có liệt kê "7 tội trạng nghiêm trọng" của hai người này, nhưng đều là những tội về chính trị có mầm mống từ lâu, nạn tham nhũng chỉ được nhắc thoáng qua. Tờ báo này tố cáo hai ông Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập "vi phạm nghiêm trọng cơ chế chỉ huy tập trung, trong đó chủ tịch CMC (tức ông Tập) giữ vai trò quyết định tối cao, đe dọa sự lãnh đạo tuyệt đối của ĐCSTQ đối với quân đội".

Cho dù ông Trương có thời kỳ giám sát việc mua sắm vũ khí của PLA, lãnh vực công tác dễ phát sinh ra nạn tham nhũng, nhưng có nhiều chuyên gia phân tích cho rằng, cáo buộc tham nhũng với hai ông Trương và Lưu không đủ sức thuyết phục, mà chỉ là cái cớ nhằm che đậy một cuộc đấu đá nội bộ gay gắt ở cấp lãnh đạo cao cấp nhất.

Tham nhũng trong hệ thống đảng, nhà nước và quân đội TQ, cũng như ở Việt Nam, là hậu quả tất yếu của thể chế độc tài, nơi mà quyền lực không bị kiểm soát. Ngay sau khi lên cầm quyền cao nhất năm 2012, ông Tập đã phát động chiến dịch "đả hổ, diệt ruồi", mà Việt Nam cũng bắt chước làm theo với chuyện "đốt lò", nhưng nạn tham nhũng ở TQ chẳng những không giảm bớt mà còn phình to ra, người bị "đả" vì tội tham nhũng càng ngày càng có chức vụ cao hơn, không ít người do đích thân ông Tập đưa lên và trọng dụng.

Một lý do mà ông Tập muốn thanh trừng các tướng lãnh cao cấp nhất, kể cả hai Bộ Trưởng Quốc Phòng Ngụy Phượng Hòa và Lý Thượng Phúc, có thể do ông đã mất lòng tin vào bộ máy chỉ huy của PLA. Mâu thuẫn có thể phát sinh từ việc các tướng quân đội không tán thành, thậm chí phản đối chính sách đối ngoại và quân sự cũng như bất đồng về cung cách lãnh đạo CMC của ông Tập.

Lá thư rò rỉ: Mâu thuẫn về đường lối?
Một tài liệu bị rò rỉ trên mạng xã hội TQ được cho là lá thư ngỏ của tướng Trương Hựu Hiệp, viết trong lúc ông ta dự đoán mình sắp bị bắt, cho thấy đôi điều về nguyên nhân thật sự của sự việc. Nội dung của lá thư chưa thể xác minh ra đúng/sai thật/giả, nhưng nội dung cho thấy ông Trương phản đối gay gắt ý đồ của ông Tập muốn sử dụng vũ lực để thâu tóm Đài Loan, hợp tác chiến lược chặt chẽ với Nga trong cuộc chiến Ukraine và đề bạt thần tốc các tướng lãnh dựa trên lòng trung thành cá nhân thay vì năng lực chỉ huy nhằm tạo ra một "đội quân riêng chỉ biết tuyệt đối trung thành với lãnh tụ".

Tác giả lá thư phản đối ý đồ biến CMC trở thành "chế độ gia trưởng theo sở thích của một người thay vì lãnh đạo tập thể và dân chủ". Đáng chú ý là tác giả lá thư cảnh cáo nếu tấn công Đài Loan, TQ sẽ phải đối đầu với quân đội Mỹ và Nhật Bản, sẽ bị thiệt hại khủng khiếp về nhân mạng, kinh tế và có thể khiến cho ĐCSTQ bị sụp đổ tan tành.

Tác giả lá thư dự đoán sau khi ông bị bắt, chính quyền TQ sẽ dàn dựng và gán cho ông tội tham nhũng và phản quốc nhưng ông ta khẳng định mình vô tội và sẽ không đảo chính lật đổ ông Tập cho dù có đủ thực lực để làm cuộc đảo chính, vì nếu làm như vậy sẽ đẩy đất nước vào cuộc nội chiến và hỗn loạn lớn.

Thật hư của lá thư là điều chưa ai nắm rõ, nhưng điều đó cho thấy trong nội bộ TQ có sự xung đột lớn về quan điểm trong vấn đề Đài Loan, trong mối bang giao với Mỹ và rộng hơn nữa, trong xu thế phát triển của đất nước. Ông Tập không chấp nhận sự "bất đồng chính kiến" kiểu như vậy, ông muốn PLA phải hoàn toàn phục tùng ý chí của ông nhất là trong thời buổi căng thẳng leo thang ở eo biển Đài Loan và Chiến lược Quốc Phòng mới của Mỹ (được công bố ra hôm 23 tháng Giêng) đề cao hợp tác với TQ hơn là đối đầu.

Giấc mộng 2027
Ông Tập Cận Bình lên cầm quyền với cam kết sẽ thực hiện "Giấc Mộng Trung Hoa" mà điểm cốt lõi là "cho thu hồi Đài Loan, thống nhất đất nước", xem đó là dấu ấn cá nhân mà ông muốn để lại cho lịch sử TQ như một lãnh tụ kiệt xuất nhất. Ông cũng nhiều lần khẳng định, TQ không loại trừ việc sử dụng vũ lực để thực hiện cam kết đó và trong thực tế, dưới quyền ông TQ đã liên tục sử dụng Hải Lục Không quân bao vây và chèn ép hòn đảo tự trị chỉ cách bờ biển tỉnh Phúc Kiến hơn một trăm cây số.

Nhiều nguồn tin trong và ngoài TQ đều dự đoán, Bắc Kinh sẽ xua quân xâm chiếm Đài Loan trước năm 2027, nhân kỷ niệm 100 năm thành lập PLA và có thể là năm cuối cùng ông Tập còn lãnh đạo đảng, nhà nước và quân đội trước khi ĐCSTQ tổ chức đại hội toàn quốc lần thứ 21. Mốc thời gian 2027 được các viên chức cao cấp của Mỹ như Giám đốc CIA William Burns, các Đô Đốc John Aquillino, Philip Davidson (Bộ Tư Lệnh Châu Á-Thái Bình Dương) nhiều lần khẳng định sau khi xem xét chỉ thị của ông Tập yêu cầu PLA phải chuẩn bị sẵn sàng để tấn công nhằm thâu tóm Đài Loan.

Mặc dù quân đội TQ được canh tân mạnh mẽ dưới thời ông Tập Cận Bình, nhưng liệu đội quân này có đủ sức vượt qua eo biển, vượt qua sự phản kháng của quân đội và người dân Đài Loan, ngăn chặn sự tiếp viện của quân đội Mỹ và Nhật Bản hay không là điều chưa thể nói chắc ra được. Có thể chính ở điểm mơ hồ này mà ý chí của ông Tập gặp phải sự phản đối của giới tướng lãnh quân đội có kinh nghiệm thực chiến như ông Trương Hựu Hiệp. Bản thân ông Trương là một "thái tử đảng", là bạn tâm giao với ông Tập từ thuở hàn vi, nắm quân đội che chắn cho ông Tập yên tâm trị quốc nhưng nay lại trở thành vật cản trên con đường thực hiện ước mơ, thì hiển nhiên ông Trương phải bị cho loại bỏ ra.

Rủi ro phía trước
Cơn địa chấn trong hàng ngũ chỉ huy của PLA hiện nay có làm suy yếu năng lực tác chiến của PLA hay không? Phát ngôn viên Liu Pengyu của Đại Sứ Quán TQ tại thủ đô Washington trả lời hãng tin Reuters: "Quân đội càng cương quyết chống tham nhũng thì càng trở nên mạnh mẽ, đoàn kết và có năng lực".

Tuy nhiên, nhiều quan sát viên lo ngại sự thiếu vắng các sĩ quan chuyên nghiệp trong hàng ngũ chỉ huy cấp cao của PLA sau các cuộc thanh trừng của ông Tập sẽ dẫn đến nguy cơ phiêu lưu về quân sự.

Một số tướng lãnh Mỹ cho biết, họ đã bị sốc khi nghe tin ông Trương bị cách chức. Ông Trương là tướng lãnh cao cấp nhất của PLA giao thiệp trực tiếp với các chỉ huy quân sự Mỹ, xây dựng các mối giao dịch để tránh những sự hiểu lầm giữa hai đạo quân mạnh nhất thế giới. Và ông ta có được danh tiếng cùng sự kính trọng của các chỉ huy quân đội Mỹ. Họ chỉ muốn bàn luận với ông Trương thay vì với Bộ trưởng Quốc Phòng Đổng Quân, bởi vì họ biết ông Trương mới thực sự là người nắm quyền chỉ huy PLA chứ không phải Bộ trưởng Đổng.

Chuyên gia nghiên cứu Drew Thompson của Trường Bang Giao Quốc Tế S. Rajaratnam ở Singapore – từng là viên chức quốc phòng Mỹ và nhiều lần gặp gỡ ông Trương Hựu Hiệp, cho biết, ông tin rằng Trương là sĩ quan PLA duy nhất có thể nói với ông Tập những lời khuyên khách quan về thế mạnh chỗ yếu của quân đội, triển vọng chiến thắng hoặc thất bại cùng cái giá nhân mạng phải trả nếu để xảy ra cuộc xung đột quân sự với các cường quốc khác. "Nếu có xảy ra khủng hoảng thì Tập sẽ hỏi ý kiến ai khi CMC chỉ còn một người? Rủi ro là Tập chỉ nghe được lời khuyên của các nịnh thần, nghe những lời Tập muốn nghe và điều đó dẫn tới nguy cơ hiểu lầm hoặc tính toán sai", ông Thompson nói với Reuters.

Ông David Stilwell, một tướng Không Quân từng phụ trách Đông Á Sự Vụ của Bộ Ngoại Giao trong nhiệm kỳ đầu của ông Donald Trump, cũng có mối lo ngại tương tự: không có lời khuyên của ông Trương Hựu Hiệp, ông Tập sẽ tin vào câu chuyện tự huyễn hoặc rằng PLA sẵn sàng cho cuộc phiêu lưu đánh chiếm Đài Loan, như Vladimir Putin đã từng cả tin khi tấn công Ukraine. "Tôi nghĩ, cùng với ông Trương, TQ sẽ đánh mất đi tiếng nói của lý trí", ông Stilwell đưa ra nhận xét.

Chuyện thanh trừng trong nội bộ ĐCSTQ không có gì mới lạ, nhưng lần cho "thay máu CMC" này của ông Tập có thể báo hiệu những diễn biến bất ngờ ở eo biển Đài Loan trong những ngày sắp tới.