Greenland giúp Mỹ có lợi thế mới trước Nga trong chiến lược Bắc Cực thế nào?

[Romano]

Greenland đang nổi lên như bàn đạp then chốt giúp Mỹ và NATO kiểm soát Bắc Cực, siết chặt hành lang GIUK, làm suy giảm khả năng bảo vệ các tuyến dầu khí và hải quân chiến lược của Nga.Theo trang tin OilPrice.com, Greenland đang trở thành mắt xích chiến lược quan trọng trong cuộc cạnh tranh Bắc Cực giữa các cường quốc, khi biến đổi khí hậu mở ra các tuyến đường biển mới và nguồn tài nguyên trước đây không thể tiếp cận. Việc Tổng thống Donald Trump kiên quyết khẳng định Mỹ cần "quyền sở hữu" Greenland không chỉ là tuyên bố bất ngờ mà phản ánh chiến lược cốt lõi của Washington nhằm kiểm soát eo biển GIUK - điểm tựa phía Tây trong chiến lược Bắc Cực của NATO.

Vị trí địa lý then chốt

Vị trí của Greenland ở phía Bắc Đại Tây Dương cho phép Mỹ và đồng minh kiểm soát eo biển Greenland-Iceland-Anh (GIUK), hành lang hàng hải hẹp mà Hạm đội phương Bắc của Nga phải đi qua để ra Đại Tây Dương. Điểm nghẽn này đã quan trọng từ thời Chiến tranh Lạnh, nhưng càng trở nên thiết yếu hơn khi Nga mở rộng sản xuất dầu khí ở Bắc Cực và triển khai tàu ngầm, máy bay tầm xa cùng tàu hộ tống hải quân để bảo vệ các tài sản năng lượng.

Sự hiện diện mạnh mẽ hơn của Mỹ tại Greenland - với hệ thống radar mở rộng, hệ thống theo dõi tên lửa nâng cấp, khả năng chống tàu ngầm tăng cường và tuần tra trên không mạnh mẽ hơn - sẽ siết chặt sự kiểm soát của NATO đối với hành lang này. Đối với Moskva, điều đó đồng nghĩa với việc giảm khả năng di chuyển tàu ngầm mà không bị phát hiện, giảm khả năng thể hiện sức mạnh ở Bắc Đại Tây Dương, đồng thời tăng nguy cơ dễ bị tổn thương với lực lượng hải quân bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng Bắc Cực của Nga.

Tham vọng năng lượng Bắc Cực của Nga

Việc Nga mở rộng hoạt động sang Bắc Cực là một kế hoạch tích cực, tốn nhiều vốn, hiện đang là nền tảng cho mô hình kinh tế dài hạn của nước này. Khu vực Bắc Cực của Nga ước tính chứa 35,7 nghìn tỷ mét khối khí đốt và hơn 2,3 tỷ tấn dầu và khí ngưng tụ (condensate), phần lớn tập trung ở bán đảo Yamal và Gydan.

Cuối năm 2021, công ty Rosneft phát hiện mỏ khí đốt khổng lồ mới ở Biển Kara với trữ lượng ước tính 800 tỷ mét khối. Công ty này cũng đang thúc đẩy dự án dầu khí Vostok khổng lồ, bao gồm các mỏ Vankor, Zapadno-Irkinsky và cụm mỏ Đông Taimyr, với tổng trữ lượng hydrocarbon lỏng đã chứng minh ít nhất 6 tỷ tấn (khoảng 51 tỷ thùng).

Tuyến đường biển phía Bắc (NSR) dọc bờ biển phía Bắc Nga cung cấp tuyến đường ngắn hơn so với kênh đào Suez để kết nối châu Âu và châu Á. Theo một số nhà phân tích dầu mỏ cấp cao tại Moskva, lượng hàng hóa vận chuyển qua NSR đã tăng từ 33 triệu tấn năm 2021 lên khoảng 39 triệu tấn năm ngoái. Rosatom và Novatek thông báo có thể hỗ trợ tăng sản lượng lên 200 triệu tấn vào năm 2030.

Lợi thế tình báo từ Greenland

Căn cứ không gian Pituffik ở Greenland - nền tảng cảnh báo tên lửa của Mỹ - chiếm vị trí cho phép các cảm biến phát hiện các vụ phóng tên lửa đạn đạo, máy bay tầm xa và quỹ đạo vệ tinh sớm hơn nhiều so với hệ thống ở Alaska hoặc châu Âu.

Các nguồn tin thân cận với chính quyền Mỹ tiết lộ với OilPrice.com rằng Đan Mạch có thể cho phép Mỹ nắm giữ chủ quyền đối với một số khu vực của Greenland cho mục đích quân sự, tình báo và hậu cần. Đây là khuôn mẫu dựa trên chủ quyền tương tự Vương quốc Anh duy trì đối với các căn cứ quân sự Akrotiri và Dhekelia ở Síp.

Động thái này chứng minh rõ ràng với Nga và Trung Quốc rằng, Mỹ và NATO không rút lui khỏi Bắc Cực, và nếu cần thiết, họ sẵn sàng bảo vệ sự hiện diện quân sự của mình trong khu vực. Điều đó có nghĩa là: Khi Nga tiếp tục khoan dầu trong vùng biển của mình, khả năng bảo vệ các hoạt động đó khỏi sự giám sát hoặc can thiệp sẽ trở nên hạn chế hơn.