Kinh hoàng về độc tố trong 'cua quỷ'

[pizza]

Độc tố trong 'cua quỷ' khiến nữ vlogger nổi tiếng tử vong. Ẩn dưới lớp vỏ hoa văn rực rỡ, “cua quỷ” là loài cua rạn san hô có thể tích lũy độc tố thần kinh cực mạnh, chỉ một lượng nhỏ cũng đủ gây liệt cơ và đe dọa tính mạng.
Chiều 4/2, khi nước rút ở khu rừng ngập mặn gần Puerto Princesa (Palawan, Philippines), Emma Amit, nữ vlogger ẩm thực 51 tuổi, cùng bạn bè lội bùn bắt hải sản. Trong đoạn video đăng mạng xã hội, bà cười nói rôm rả, khoe những con ốc, con cua vừa bắt được rồi nấu ngay tại chỗ với nước cốt dừa.

Giữa khung hình, Amit cầm một con cua có lớp vỏ hoa văn rực rỡ, thứ người dân địa phương gọi là “cua quỷ”. Bà tách càng, ăn thử trước ống kính. Nhưng chỉ một ngày sau, nữ vlogger xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng.

Người thân cho biết bà co giật khi đang được đưa đến phòng khám. Môi bà chuyển tím sẫm khi rơi vào hôn mê, dấu hiệu suy hô hấp. Dù được cấp cứu, Amit qua đời vào ngày 6/2, hai ngày sau bữa ăn.

Con cua trong video thuộc nhóm cua rạn san hô mang độc tố thần kinh cực mạnh. Chính những chất độc này được cho là nguyên nhân khiến cảnh ăn hải sản tươi sống lại trở thành thước phim cuối cùng của nữ vlogger.


Cảnh ăn cua quỷ được nữ vlogger đăng tải.
"Cua quỷ" và độc tố chết người
“Cua quỷ” là một nhóm cua rạn san hô thuộc họ Xanthidae, họ cua phân bố rộng ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, theo Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonian. Trong nhóm này có nhiều loài được ghi nhận chứa độc tố thần kinh mạnh, đáng chú ý gồm cua Mosaic (Lophozozymus pictor), cua rạn độc hay còn gọi là cua quỷ (Zosimus aeneus), và cua “trứng xanh” (Atergatis floridus).

Các loài cua này thường sinh sống ở rạn san hô vùng triều và cận triều. Chúng có lớp mai rực rỡ, hoa văn nổi bật và càng to với đầu sẫm màu. Trong sinh học, màu sắc bắt mắt thường không phải để thu hút mà để cảnh báo. Đó là cơ chế tiến hóa gọi là “tín hiệu cảnh báo sinh học”, giúp sinh vật thông báo với kẻ săn mồi rằng chúng mang độc hoặc không nên bị ăn.

Riêng loài Zosimus aeneus được nhiều tài liệu ghi nhận là có thể gây tử vong trong vòng vài giờ sau khi tiêu thụ, do hàm lượng độc tố tích lũy cao trong cơ và tuyến sinh sản.

Điều đáng chú ý là những loài cua này không tự sản sinh độc tố như rắn hay bọ cạp. Chúng tích lũy độc từ môi trường sống thông qua chuỗi thức ăn, có thể từ tảo độc, sinh vật phù du hoặc vi khuẩn cộng sinh trong hệ sinh thái rạn san hô. Vì cơ chế này, độc tính của chúng không cố định. Một quần thể cua có thể tương đối an toàn ở khu vực này nhưng lại trở nên cực độc ở khu vực khác, tùy thuộc vào nguồn thức ăn và điều kiện sinh thái.

Hai độc tố thần kinh nguy hiểm thường được phát hiện trong các loài cua rạn san hô độc là saxitoxin và tetrodotoxin, những chất được xếp vào nhóm độc tố tự nhiên mạnh nhất từng được biết đến.

Độc tố bền với nhiệt
Saxitoxin là nguyên nhân chính gây hội chứng ngộ độc liệt do hải sản (paralytic shellfish poisoning), thường liên quan đến hiện tượng “thủy triều đỏ”, khi tảo độc phát triển mạnh và tích tụ trong sinh vật biển. Tetrodotoxin lại nổi tiếng vì được tìm thấy trong cá nóc, nguyên liệu của món fugu tại Nhật Bản, một món ăn chỉ được phép chế biến bởi đầu bếp có chứng nhận đặc biệt do nguy cơ gây tử vong cao.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho biết cả hai độc tố này đều tác động trực tiếp lên hệ thần kinh bằng cách chặn các kênh natri trong màng tế bào thần kinh. Khi kênh natri bị phong tỏa, tín hiệu điện từ não không thể truyền đến cơ bắp. Người bị ngộ độc thường bắt đầu bằng cảm giác tê môi, tê lưỡi, sau đó lan xuống tay chân.

Các triệu chứng có thể tiến triển nhanh sang buồn nôn, chóng mặt, yếu cơ, khó thở. Trong trường hợp nặng, cơ hô hấp bị liệt hoàn toàn. Nếu không được hỗ trợ hô hấp kịp thời, người bệnh có thể tử vong do ngừng thở.

Một yếu tố khiến nguy cơ càng nghiêm trọng là các độc tố này bền nhiệt. Quá trình nấu chín không phá hủy được saxitoxin hay tetrodotoxin. Điều đó đồng nghĩa với việc dù cua được luộc kỹ hay chế biến ở nhiệt độ cao, độc tố vẫn tồn tại trong thịt và nội tạng.

Tháng 3/2021, các bác sĩ Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận bệnh nhân Đỗ Văn C. (46 tuổi, Thanh Hóa) trong tình trạng hôn mê, liệt hoàn toàn và ngừng tim sau khi ăn cua biển. Trước đó khoảng 2 giờ, ông ăn 1-4 con cua luộc (người dân địa phương gọi là “còng chữ thập”, tức cua mặt quỷ).

Sau khi ăn, bệnh nhân xuất hiện tê môi lưỡi, buồn nôn, yếu tay chân, nói khó. Chỉ vài giờ sau, tình trạng tiến triển nhanh sang liệt toàn thân, suy hô hấp và ngừng tuần hoàn. Ông được ép tim hồi sức, đặt nội khí quản rồi chuyển ra Hà Nội cấp cứu. Bác sĩ xác định nguyên nhân do độc tố trong cua mặt quỷ (Zosimus aeneus).

Cuối tháng 3/2021, tại thị xã Nghi Sơn (Thanh Hóa), một người đàn ông bị ngộ độc nặng sau khi ăn 1-4 con cua biển tự bắt. Khoảng 2 giờ sau ăn, bệnh nhân xuất hiện tê môi, tê lưỡi, buồn nôn, yếu tay chân, sau đó nhanh chóng rơi vào tình trạng liệt toàn thân, suy hô hấp và ngừng tuần hoàn.

Bệnh nhân được cấp cứu, ép tim, đặt nội khí quản và chuyển lên Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng hôn mê sâu. Mẫu cua được gửi giám định tại Viện Hải dương học xác định là cua quạt (Demania reynaudii), thuộc họ cua rạn Xanthidae.

Giới chuyên môn khuyến cáo người dân tuyệt đối không nên ăn những loài cua rạn san hô lạ, đặc biệt là các loài có màu sắc sặc sỡ hoặc hình thái bất thường. Nếu nghi ngờ ngộ độc, cần nhanh chóng tìm cách loại bỏ phần thức ăn còn trong dạ dày, sử dụng than hoạt tính nếu có và đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt để được hỗ trợ hô hấp và điều trị chuyên sâu.

VietBF@ sưu tập