Tạm ngừng để tiếp chiến

[Romano]

Không đầy hai giờ trước khi thời hạn tối hậu thư của mình đưa ra cho Iran kết thúc, Tổng thống Mỹ Donald Trump loan báo tin, nhờ sự trung gian ngoại giao của Pakistan, Washington và Tehran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong thời gian hai tuần.

Theo thỏa thuận này, giao tranh quân sự giữa Mỹ và Israel với Iran sẽ ngừng lại để Mỹ và Iran đàm phán, tại thủ đô Islamabad của Pakistan, về giải pháp chấm dứt cuộc chiến, đồng thời không phong tỏa eo biển Hormuz, tạo điều kiện cho tàu thuyền qua lại. Ngay sau đó, cả ông Donald Trump lẫn phía Iran đều nhận về phần thắng ở thỏa thuận ngừng chiến này. Ông chủ Nhà Trắng thậm chí còn tỏ ra lạc quan về triển vọng hòa đàm giữa Mỹ và Iran, đánh giá đề xuất đàm phán 15 điểm của Iran là cơ sở tốt cho tiến trình đàm phán này.

Cứ theo những tuyên bố và phát ngôn mạnh mẽ của hai phía thì thỏa thuận ngừng bắn này đều là bước lùi đối với cả hai bên và gây bất ngờ. Bởi trước đó, phía Iran luôn bác bỏ ngừng chiến nhất thời và kiên định việc hướng tới chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến. Trong khi đó, phía Mỹ và Israel vẫn biểu lộ quyết tâm tăng cường mức độ và mở rộng phạm vi tấn công Iran. Washington và Tel Aviv đã phá hủy nhiều mục tiêu quân sự đề ra cho cuộc chiến này nhưng vẫn chưa đạt được mục đích chiến lược cao nhất là thay đổi thể chế nhà nước và triệt tiêu hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran. Ông Donald Trump thường xuyên thay đổi quan điểm và quyết định theo ngẫu hứng, trong khi Iran không thể tin cậy Mỹ, nên thỏa thuận ngừng chiến này trong thực chất chỉ là bước lùi mang tính sách lược ở cả hai phía, nhằm có thời gian để gia tăng thủ thế, chuẩn bị cho việc tiếp tục giao tranh quân sự trong thời gian tới.

Ông chủ Nhà Trắng tuyên bố, Washington đã thắng. Nhưng giới quan sát nhìn nhận, việc Mỹ chủ động phát động cuộc chiến xong lại tìm kiếm giải pháp ngừng chiến với Iran đã đủ để thấy, Mỹ không thắng như ông Donald Trump tuyên bố. Nhà Trắng cần thỏa thuận ngừng chiến với Tehran trước hết để tránh phải hành động “hủy diệt Iran” như đã tuyên bố hoặc lại phải gia hạn tối hậu thư sau khi thời hạn tối hậu thư hiện tại chấm dứt mà phía Iran không đáp ứng điều kiện là mở eo biển Hormuz cho tầu thuyền qua lại. Mọi tối hậu thư của người này cho tới nay đều bị Iran xem nhẹ.

Ông Donald Trump cần thỏa thuận ngừng chiến với Iran để Mỹ có thời gian xác định lại chiến lược và chiến thuật trong cuộc chiến với Iran, nhằm đạt được mục tiêu là khuất phục hoàn toàn Iran bằng quân sự; hoặc kiến tạo được cho Mỹ lối thoát ra khỏi cuộc chiến, sao cho không bị tổn hại thể diện và không bị coi là yếu thế hay thất thế trước Iran. Thỏa thuận ngừng chiến còn giúp ông Donald Trump và cộng sự dần vô hiệu hóa con chủ bài “Eo biển Hormuz” của Iran.

Iran dùng thỏa thuận ngừng chiến này để tạo dựng và tận dụng cảm nhận trên thế giới là Iran đã buộc bên gây ra chiến tranh phải chủ động tìm kiếm giải pháp ngừng chiến, đồng thời ngăn chặn xu thế cực đoan hóa trong phát ngôn và hành động của ông Donald Trump. Thỏa thuận ngừng chiến này còn giúp phía Iran củng cố hệ thống bộ máy quyền lực nhà nước cả về thể chế lẫn nhân sự, có thời gian để khôi phục và bố trí lại tiềm lực quân sự, duy trì ba con chủ bài chiến lược là chương trình hạt nhân, chương trình tên lửa và eo biển Hormuz, tiến tới hiện thực hóa chủ quyền trên thực tế về eo biển Hormuz, tạo thế thuận lợi nhất cho đàm phán với Mỹ, vừa đàm phán vừa sẵn sàng tiếp tục chiến tranh với Mỹ và Israel. Ngừng chiến tạo điều kiện cho hòa đàm nhưng không phải là sự đảm bảo cho hòa đàm rồi sẽ thành công.