Không đánh lớn mà nghẹt thở: Mỹ-Iran chơi “ván cờ sinh tử”, thế giới nín thở trước rủi ro đáng sợ

[therealrtz]

Các nỗ lực nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đang rơi vào bế tắc, không có nhiều kỳ vọng về một thỏa thuận chấm dứt chiến sự trong thời gian ngắn. Tổng thống Donald Trump hiện chọn siết chặt phong tỏa kéo dài, còn Iran đáp trả bằng cách khống chế eo biển Hormuz. Hai bên không dốc sức đánh lớn nhưng liên tục “bóp nghẹt” nhau bằng kinh tế và chiến lược, đẩy thế giới và an ninh năng lượng rơi vào vòng xoáy rủi ro khó lường, theo The Arab Weekly.

Trong các cuộc họp gần đây, ông Trump đã lựa chọn tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế và xuất khẩu dầu của Iran bằng cách ngăn chặn hoạt động vận chuyển ra vào các cảng của nước này. Các báo cáo cho biết ông tin rằng các lựa chọn khác - như nối lại chiến dịch ném bom hoặc rút khỏi xung đột - đều tiềm ẩn rủi ro lớn hơn so với việc duy trì phong tỏa.

Ông Trump cũng bày tỏ không hài lòng với đề xuất mới nhất từ Tehran, trong đó Iran muốn gác lại vấn đề hạt nhân cho đến khi xung đột kết thúc và các tranh chấp hàng hải được giải quyết.

Tuy nhiên, phía Mỹ muốn vấn đề hạt nhân phải được xử lý ngay từ đầu, theo một quan chức Mỹ nắm rõ cuộc họp của ông Trump với các cố vấn hôm thứ Hai.
Thông điệp gây tranh cãi từ ông Trump

Trong một bài đăng trên Truth Social hôm thứ Ba, ông Trump viết: “Iran vừa thông báo với chúng ta rằng họ đang ở trong ‘tình trạng sụp đổ’. Họ muốn chúng ta ‘mở lại eo biển Hormuz’ càng sớm càng tốt, trong khi họ tìm cách ổn định bộ máy lãnh đạo".

Tuy nhiên, không rõ Iran đã truyền đạt thông điệp này bằng cách nào và phía Tehran chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức.

Trước đó, một phát ngôn viên quân đội Iran nói với truyền thông nhà nước rằng nước này chưa coi cuộc chiến đã kết thúc.
Eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn chiến lược

Kể từ khi chiến sự nổ ra ngày 28/2, Iran đã phần lớn chặn các tàu thuyền - ngoại trừ tàu của mình - đi qua eo biển Hormuz, một tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới. Đáp lại, Mỹ trong tháng này đã bắt đầu phong tỏa các tàu Iran.

Hy vọng nối lại các nỗ lực hòa bình - trong cuộc xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm chao đảo thị trường năng lượng và gián đoạn thương mại toàn cầu - đang suy giảm, đặc biệt sau khi ông Trump hủy chuyến thăm của đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner tới Pakistan. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã nhiều lần tới Islamabad để vận động trung gian.
Đề xuất đàm phán theo từng giai đoạn

Các quan chức Iran tiết lộ đề xuất của Tehran bao gồm các bước đàm phán theo từng giai đoạn. Trước tiên là chấm dứt chiến sự và đảm bảo Mỹ không tái khởi động xung đột. Sau đó, hai bên sẽ giải quyết việc phong tỏa thương mại đường biển của Mỹ và tương lai của eo biển Hormuz, mà Iran muốn mở lại dưới sự kiểm soát của mình.

Chỉ sau đó, các vấn đề khác - bao gồm tranh chấp kéo dài về chương trình hạt nhân - mới được đưa ra bàn thảo, với yêu cầu của Iran là Mỹ phải công nhận quyền làm giàu uranium của nước này.

Đề xuất này gợi nhớ tới thỏa thuận hạt nhân năm 2015, vốn hạn chế mạnh chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu và hiện muốn các điều khoản tốt hơn.
Phong tỏa – đáp trả, vòng xoáy leo thang

Hiện tại, hình ảnh rõ nhất về thế đối đầu Mỹ - Iran chính là việc Tehran siết chặt eo Hormuz trong khi Washington đáp trả bằng phong tỏa các cảng Iran.

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy ít nhất 6 tàu chở dầu Iran đã bị buộc quay đầu trong những ngày gần đây. Trong khi trước chiến tranh có khoảng 125–140 tàu đi qua Hormuz mỗi ngày, thì hiện chỉ còn 7 tàu - và không có tàu nào chở dầu ra thị trường toàn cầu.

Phía Iran cho biết đang chuyển hướng sang các hành lang thương mại phía Bắc, Đông và Tây để giảm tác động của phong tỏa.
Mỹ siết trừng phạt, áp lực trong nước gia tăng đối với Iran

Mỹ mới đây vừa công bố các biện pháp trừng phạt đối với 35 tổ chức và cá nhân liên quan đến hệ thống ngân hàng “ngầm” của Iran. Bộ Tài chính Mỹ cũng cảnh báo mọi công ty trả “phí qua lại” cho Iran hoặc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo để đi qua eo Hormuz sẽ bị trừng phạt.

Trong nước, ông Trump đang đối mặt với áp lực gia tăng khi tỷ lệ ủng hộ giảm xuống còn 34%, theo khảo sát của Reuters/Ipsos. Giá xăng tăng cao trở thành mối lo lớn đối với người dân Mỹ.

Giá dầu Brent đã tăng gần 3% lên khoảng 111 USD/thùng. World Bank dự báo giá năng lượng có thể tăng 24% trong năm 2026 - mức cao nhất kể từ khi xung đột Nga-Ukraine leo thang - nếu các gián đoạn do chiến tranh Iran chưa được giải quyết.

Nhìn chung, khi ngoại giao đình trệ và các biện pháp phong tỏa – đáp trả liên tiếp leo thang, quan hệ Mỹ – Iran đang rơi vào trạng thái giằng co nguy hiểm: không bùng nổ thành chiến tranh toàn diện, nhưng cũng chưa có lối thoát hòa bình rõ ràng.