6 loại ung thư có thể di truyền từ mẹ sang con, làm gì để giảm nguy cơ?

[troopy]

Nhiều loại ung thư không chỉ đến từ lối sống mà còn liên quan yếu tố di truyền từ mẹ sang con. Một số bệnh có nguy cơ rất cao nếu mang gen đột biến. Dưới đây là những loại ung thư được các tổ chức y khoa lớn cảnh báo có tính gia đình rõ rệt và cách giảm nguy cơ từ sớm.

Không phải mọi ca ung thư đều có thể di truyền, nhưng các chuyên gia cho biết khoảng 5–10% ung thư liên quan trực tiếp đến đột biến gen có thể truyền trong gia đình. Nếu mẹ từng mắc một số loại ung thư đặc biệt, nguy cơ ở con cái có thể tăng mạnh, nhất là khi mang đột biến BRCA1, BRCA2 hoặc hội chứng Lynch.

Điều đáng nói là nhiều người chỉ phát hiện nguy cơ khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Việc hiểu rõ tiền sử gia đình và tầm soát sớm đang được xem là “lá chắn” quan trọng giúp giảm nguy cơ tử vong.

Ung thư vú

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) và Hiệp hội Ung thư Mỹ (ACS), ung thư vú là một trong những loại ung thư có tính di truyền phổ biến nhất. Khoảng 5–10% ca ung thư vú liên quan đến gen di truyền bất thường, đặc biệt là BRCA1 và BRCA2.

Phụ nữ mang đột biến BRCA1 có nguy cơ mắc ung thư vú suốt đời khoảng 55–72%, còn BRCA2 là khoảng 45–69%, theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI). Nếu mẹ mang các đột biến này, con gái có khả năng thừa hưởng gen lỗi lên tới 50%.

Người có mẹ từng mắc ung thư vú nên khám sàng lọc sớm hơn người bình thường, duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc và ưu tiên vận động đều đặn. Một số trường hợp nguy cơ rất cao có thể được bác sĩ chỉ định xét nghiệm gen hoặc theo dõi chuyên sâu.

Ung thư buồng trứng

Ung thư buồng trứng được xem là bệnh “âm thầm” nhưng lại có liên hệ di truyền rất mạnh. Theo Mayo Clinic, khoảng 20% trường hợp ung thư buồng trứng liên quan đến yếu tố gia đình và đột biến gen BRCA.

Người mang đột biến BRCA1 có nguy cơ ung thư buồng trứng khoảng 39–44%, còn BRCA2 khoảng 11–17%. Nếu mẹ mắc bệnh và có gen bất thường, con gái có nguy cơ cao hơn đáng kể so với dân số chung.

Các chuyên gia khuyến nghị phụ nữ có tiền sử gia đình nên khám phụ khoa định kỳ, chú ý các dấu hiệu bất thường kéo dài như đầy bụng, đau vùng chậu, rối loạn kinh nguyệt. Duy trì chế độ ăn lành mạnh và không lạm dụng hormone cũng giúp giảm phần nào nguy cơ.


Một số bệnh ung thư có thể di truyền

Ung thư đại trực tràng

Theo Cleveland Clinic và NCI, hội chứng Lynch là nguyên nhân di truyền phổ biến nhất của ung thư đại trực tràng. Người mang gen bất thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn rất nhiều so với người bình thường.

Nếu mang hội chứng Lynch từ cha hoặc mẹ, nguy cơ ung thư đại trực tràng có thể tăng lên 40–80% tùy loại gen đột biến. Điều nguy hiểm là bệnh thường xuất hiện sớm hơn, đôi khi trước tuổi 50.

Người có mẹ từng mắc ung thư đại trực tràng nên nội soi sớm và đều đặn hơn khuyến cáo thông thường. Chế độ ăn ít thịt chế biến sẵn, tăng rau xanh, hạn chế rượu bia và duy trì vận động được đánh giá là các yếu tố giúp giảm nguy cơ đáng kể.

Ung thư tuyến giáp thể tủy

Đây là dạng ung thư hiếm nhưng có tính gia đình rất rõ. Theo Hiệp hội Ung thư Mỹ, khoảng 25% ca ung thư tuyến giáp thể tủy liên quan đột biến gen RET di truyền.

Nếu mẹ mang đột biến RET, con có khả năng thừa hưởng khoảng 50%. Những người mang gen này có nguy cơ phát triển ung thư tuyến giáp từ rất sớm nếu không được theo dõi y khoa.

Các bác sĩ thường khuyến nghị xét nghiệm gen với gia đình có tiền sử bệnh. Việc kiểm tra định kỳ tuyến giáp và phát hiện sớm giúp tăng đáng kể khả năng điều trị thành công.

Ung thư nội mạc tử cung

Ung thư nội mạc tử cung cũng có liên quan chặt chẽ với hội chứng Lynch. Theo MD Anderson Cancer Center, phụ nữ mang hội chứng này có nguy cơ ung thư nội mạc tử cung khoảng 40–60% trong đời.

Nếu mẹ từng mắc bệnh liên quan hội chứng Lynch, con gái cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu bất thường như rong kinh, chảy máu sau mãn kinh hoặc đau vùng chậu kéo dài.

Duy trì cân nặng hợp lý là yếu tố rất quan trọng vì béo phì làm tăng mạnh nguy cơ bệnh. Ngoài ra, kiểm tra phụ khoa định kỳ và tư vấn di truyền giúp phát hiện nguy cơ từ sớm.

Theo Johns Hopkins Medicine, một số dạng ung thư dạ dày liên quan đột biến gen CDH1 và có thể di truyền trong gia đình. Người mang gen này có nguy cơ ung thư dạ dày thể lan tỏa lên tới 37–70%.

Điểm đáng lo là bệnh thường tiến triển âm thầm, khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Nếu mẹ từng mắc ung thư dạ dày khi còn trẻ hoặc gia đình có nhiều người mắc bệnh, nguy cơ ở thế hệ sau có thể cao hơn bình thường.

Giảm ăn thực phẩm muối mặn, bỏ thuốc lá, điều trị vi khuẩn HP nếu có và nội soi định kỳ là những biện pháp được các chuyên gia khuyến nghị để giảm nguy cơ.

Làm gì nếu mẹ từng mắc ung thư?

Các bác sĩ nhấn mạnh rằng có gen nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Điều quan trọng nhất là biết sớm để kiểm soát từ sớm.

Người có tiền sử gia đình nên lưu ý 4 điều: khai báo đầy đủ tiền sử bệnh khi khám, tầm soát sớm hơn người bình thường, duy trì lối sống lành mạnh và cân nhắc tư vấn xét nghiệm gen nếu gia đình có nhiều người mắc ung thư.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc phát hiện sớm có thể giúp tăng mạnh cơ hội điều trị thành công, thậm chí ngăn bệnh xuất hiện trong một số trường hợp nguy cơ cao.

VietBF@sưu tập