Chuyện hoang đường về “sự mất cân đối toàn cầu”

Luồng vốn từ Trung Quốc hay Trung Đông có nhiều tác dụng rất tích cực đối với kinh tế toàn cầu.

Nigel Lawson là Bộ trưởng giữ chức lâu nhất và cũng gây nhiều tranh cãi nhất trong nội các Margaret Thatcher. Bài diễn văn khai mạc Adam Smith Lecture cũng phản ánh điều này.

Nó được đặt tên là “Năm chuyện hoang đường và một nguy cơ”. “Nguy cơ” mà Lawson đề cập lại là điều ít gây tranh cãi nhất: “tái diễn tâm lý bảo hộ đe dọa lặp lại thảm họa của những năm 30”.

Tác giả bài viết này muốn tập trung vào “chuyện hoang đường” thứ năm, đó là sự nguy hiểm và bất thường của việc mất cân đối tài khoản vãng lai. Nhìn chung thì Lawson đã đúng nhưng cần phải đẩy cuộc tranh luận đi xa hơn một chút.

Điểm cốt yếu là sự mất cân đối tài khoản vãng lai phản ánh các luồng vốn đầu tư quốc tế.

Không nhất thiết phải từ các nước giàu tới các nước nghèo, các luồng vốn này đang đi từ các nền kinh tế tiết kiệm nhiều như Trung Quốc đến các nền kinh tế có thiên hướng tiêu dùng như Mỹ.

Huân tước Lawson dẫn ra hiệp hội nhà ở (building society) Halifax, từng đưa tiết kiệm từ miền Bắc xuống miền Nam nước Anh.

Sự so sánh này khập khiễng ở chỗ từ hàng thế kỷ nay nước Anh đã thống nhất về quyền lực chính trị và sử dụng chung một đồng tiền. Trên bình diện quốc tế, mọi thứ phụ thuộc vào việc quốc gia có thặng dư làm gì với nó.

Nhiều nhà bình luận đã phỏng đoán rằng khi những nước như Trung Quốc giàu lên và hình thành văn hóa tiêu dùng, thặng dư tiết kiệm của họ sẽ giảm dần. Nhưng việc đó cần có thời gian.

Quỹ tiền tệ quốc tế tính toán rằng tổng thặng dư tài khoản vãng lai năm 2010 chỉ trên 2% tổng sản phẩm quốc dân (GNP) toàn cầu, ít hơn so với mọi người vẫn nghĩ.

Gần 1% trong số đó thuộc về 8 nước Châu Á mà Trung Quốc chiếm phần lớn. Gần 0,5% nữa thuộc về Đức và Nhật Bản. Phần còn lại chủ yếu thuộc về các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ.

Ước tính trên còn cho thấy các quốc gia “Châu Á” nắm giữ khoảng 5000 tỷ đôla dự trữ ngoại hối, hay hơn 60% tổng dự trữ toàn cầu.

Gần như toàn bộ số đó ở dưới dạng các chứng khoán định giá bằng đồng đôla khác nhau. Việc phụ thuộc quá nhiều vào một đồng tiền có nhiều vấn đề như thế vẫn thường bị đặt dấu hỏi.

Sự cân bằng tạm thời này được đảm bảo nhờ cả hai bên đều biết khai chiến tức là tự hại mình.

Nếu Trung Quốc bán tống bán tháo tài sản bằng đồng đôla, nước này sẽ làm mất giá dự trữ ngoại hối của chính mình và có lẽ khiến lãi suất tại Mỹ chóng tăng mạnh.

Nhận thức được Trung Quốc đang có cái gì trong tay nên Mỹ cũng không dám bảo hộ thương mại.

Nhưng điều đó không ngăn được chính quyền Trung Quốc đa dạng hóa số dự trữ ngoại hối liên tục tăng thêm của mình. Thực tế, Trung Quốc có lẽ đã ngừng mua các tài sản chính thức bằng đồng đôla trong năm 2010. Vậy thì số thặng dư ấy đi đâu?

Câu trả lời là vào các tài sản sản xuất trên toàn cầu, đôi khi dưới dạng đầu tư trực tiếp, nhưng ngày càng nhiều là dưới dạng các quỹ tài sản nhà nước (SWF).

McKinsey cho rằng năm 2008, tổng tài sản của các quỹ này trên toàn cầu là 12,000 tỷ đôla, lớn hơn nhiều so với tổng dự trữ ngoại hối.

Các quỹ này xuất hiện tại các nước vùng Vịnh sớm hơn nhiều so với ở Trung Quốc, nhưng quỹ SWF đầu tiên lại được lập ra ở quốc gia giàu dầu lửa Nauy.

Một số thông tin về chúng đã được hé lộ trong cuốn “Thị trường ngầm” của nhà báo Mỹ Eric Weiner.

Weiner nhắc nhở người đọc về một số điều nhiều người biết đến như sự liên quan của các nước vùng Vịnh tới tòa nhà cao nhất Tây Âu đang được xây dựng tại London cũng như một số chuyện ít người biết đến hơn như 70% giá trị giao dịch bất động sản cao cấp thuộc về người Trung Đông.

Tác giả cũng lưu ý rằng các nguồn vốn xuất phát từ nhiều quốc gia khác nhau này khó có sự phối hợp với nhau. Vì thế ít khả năng chúng sẽ tập hợp lại trong một cuộc “chiến tranh tài chính” nào đó.

Đương nhiên, cũng không nên kỳ vọng các quỹ này tuân theo các quy tắc của phương Tây.

Mục tiêu hàng đầu của Trung Quốc hiển nhiên là đảm bảo khả năng tiếp cận với các nguồn năng lượng và các quỹ của họ cũng chẳng cần phải giả bộ tách rời thương mại và chính trị như phương Tây.

Nhưng có rất nhiều khoản đầu tư như thế có ý nghĩa thương mại và đóng góp tốt cho sự phát triển của thế giới.

Ví dụ như Trung Quốc đề nghị tài trợ xây dựng cơ sở hạ tầng ở Đông Nam Á cũng như cấp vốn cho khu vực tư nhân ở Châu Phi. Nỗ lực cứu các nước thuộc vùng rìa Châu Âu của Bắc Kinh có lẽ cũng vì mục đích thương mại chẳng kém gì mục đích chính trị.

Tuy vậy, sự nổi lên của các quỹ SWF ở Nauy nằm trong quá trình dịch chuyển quyền lực kinh tế và chính trị khỏi khu vực công nghiệp cũ ở phía Tây.

Cuộc tranh luận hiện nay sai lầm ở chỗ nó coi các quốc gia như các cá nhân. Việc Trung Quốc và Ấn Độ được kỳ vọng sẽ “vượt qua” Mỹ trong một chừng mực nào đó chủ yếu là nhờ dân số quá đông.

Chúng ta nên mừng vì đời sống của dân chúng các nước này sẽ ngày càng được nâng cao. Minh Tuấn

Theo Economist