Dò dẫm tìm phán quyết cho vấn đề Libya

Các biện pháp quân sự can thiệp vào Libya của phương Tây ngày càng leo thang, nhưng các nước này vẫn đang dò dẫm tìm quyết định cuối cùng.

Giải cứu công dân

Sau những cuộc xung đột ác liệt ở Libya 2 tuần, có thể thấy ở đây không đơn giản chỉ là những hoạt động chống chính phủ, mà đã thực sự xảy ra một cuộc nội chiến rộng lớn.

Thoạt đầu cộng đồng quốc tế chỉ lên án hành động của chính quyền Libya. Sau khi có tin chính quyền Quadaffi dùng không quân chống lại những người nổi dậy thì nhiều nhà lãnh đạo thế giới bắt đầu đề cập đến khả năng can thiệp quân sự.

Công dân nước ngoài rời khỏi Libya.

Ban đầu kế hoạch sử dụng lực lượng vũ trang của các nước phương Tây ở khu vực Bắc Phi (thậm chí trên lãnh thổ Libya) chỉ liên quan đến việc sơ tán đồng bào của họ ra khỏi đất nước đang chìm dần vào nội chiến này.

Ngày 24/2, Đức là quốc gia đầu tiên đưa 3 tầu hải quân và 500 lính thuỷ đánh bộ đến gần Libya nhằm nhanh chóng hỗ trợ 160 công dân Đức ra khỏi nước này.

Ngay sau đó, Italy cũng tuyên bố chuẩn bị “chiến dịch quân sự” ở Libya. Ngày 25/2, Bộ trưởng Quốc phòng gnazio La Russa tuyên bố đã lập xong kế hoạch và chỉ chờ sự ủng hộ của bộ Ngoại giao để đưa quân vào thuộc địa cũ của mình. Nhiệm vụ của các quân nhân là nhanh chóng sơ tán 400 người Italy bị kẹt ở phía Đông – Nam Libya đang thiếu thốn lương thực thực phẩm.

Cũng có tin là các chiến binh đặc nhiệm Anh SAS từ sau 20/2 sẽ hỗ trợ việc đưa các công dân Anh ra khỏi Libya.

Phong tỏa tài khoản, cấm nhập cảnh

Đến nay, tất cả những tuyên bố tương tự mới chỉ là riêng lẻ. Ngoài ra, không có ý là các quân nhân nước ngoài sẽ chống lại những người ủng hộ Mohammar Quadaffi, cũng như phối hợp hành động của các nước đồng minh phương Tây để sơ tán công dân nước mình ra khỏi Libya.

Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi rất nhanh. Ngay trước ngày 28/2, khi Liên minh châu Âu phê duyệt trừng phạt chính quyền Quadaffi (thắt chặt phong toả tài khoản lãnh đạo Libya và những người thân tín ở nước ngoài, cấm những người này nhập cảnh vào các nước Liên minh châu Âu, cấm bán vũ khí và các phương tiện đàn áp biểu tình cho Libya), có tin các lãnh đạo châu Âu xem xét kế hoạch có thể can thiệp quân sự.

Hiện chỉ mới có Thủ tướng Anh David Cameron chính thức tuyên bố sẵn sàng can thiệp vào quá trình đối đầu hiện nay ở Libya, Coi hành động của Quadaffi là không thể chấp nhận được, Thủ tướng Anh là người đầu tiên đã tuyên bố cần dùng lực lượng của NATO lập vùng cấm bay trên không phận Libya và thậm chí kêu gọi các nước thành viên khối quân sự Bắc Đại Tây Dương cung cấp vũ khí cho những ngưòi nổi dậy ở Libya.

Tấn công phủ đầu kho vũ khí hóa học?

Ngoài ra, báo chí Anh dẫn nguồn tin từ chính phủ đưa tin, không loại trừ khả năng trực tiếp sử dụng các lực lượng vũ trang của mình ở Libya để ngăn chặn chính phủ nước này sử dụng vũ khí hoá học.

Có dự đoán là Quadaffi nắm trong tay một lượng lớn iprit (vũ khí hoá học lỏng không màu sôi ở 217 độ C phá hoại thị giác, da, đường hô hấp trên và phổi, lượng gây chết người 80 mg/Kg thể trọng).

Ngoài ra, Tờ Daily Telegraph, ngày 2/3 đưa tin các đơn vị đặc nhiệm SAS sẵn sàng kiểm soát các kho vũ khí hoá học của Libya. Theo báo này, Washington dự định yêu cầu các đơn vị Anh làm việc này.

Lực lượng đặc nhiệm SAS của Anh đã lên kế hoạch tấn công kho vũ khí hóa học của chế độ Qadaffi.

Tuy nhiên, các đồng minh thân cận nhất của Anh, ít nhất đã công khai không ủng hộ sự sốt sắng này của David Cameron. Mặc dù đa số các nước phương Tây về tổng thể ủng hộ ý định can thiệp quân sự. Vì dư luận đa số cho là, bất cứ chiến dịch trừng phạt nào cũng phải được Hội đồng bảo an Liên Hợp quốc cho phép. Kết quả, Thủ tướng Anh phải hạ giọng, tuyên bố là chính phủ ông chỉ sẵn sàng đàm phán với những người nổi dậy. Còn Bộ trưởng Pháp về các vấn đề châu Âu, Laurent Wauquiez tuyên bố, loại trừ mọi sự can thiệp mà không được phép của Liên Hợp quốc.

Theo Wauquiez, chiến dịch quân sự của các nước phương Tây ở Libya sẽ không nhận được sự ủng hộ vì nó làm người ta nhớ lại giai đoạn thực dân cách đây không lâu. Ngoài ra, phương Tây đứng trước nguy cơ bị coi là kẻ xâm lược can dự vào cuộc chiến chỉ bởi vì ở Libya có dầu lửa.

Ngay cả Mỹ cũng muốn tránh xa các đề nghị của Cameron. Tổng thống Barrack Obama và Ngoại trưởng Hillary Clinton chỉ tuyên bố: “Quadaffi đã mất tính hợp pháp”. Theo CNN, hiện Washington chỉ tính đến khả năng cắt đứt quan hệ ngoại giao với Tripoli, dẫu rằng chưa thể coi vấn đề này đã được quyết định.
Hiện nay, Hội đồng bảo an Liên hợp quốc khó có thể đồng ý can thiệp quân sự vào Libya. Thông thường, Trung Quốc chống lại những chiến dịch như vậy. Nga cũng đã tuyên bố về “sự không hợp lý” của việc can thiệp quân sự.

Không loại trừ chiến dịch quân sự

Tuy nhiên, các diễn biến cho thấy Mỹ vẫn thủ trong tay phương án can thiệp quân sự ở Libya mà không cần Liên hợp quốc cho phép. Ngày 28/2, Lầu Năm góc tuyên bố bố trí lại các lực lượng Mỹ ở khu vực Bắc Phi, thực chất là tăng đáng kể các lực lượng này. Hải quân Mỹ đã phái 3 tàu trong đó có Hàng không mẫu hạm Enterprise đến gần bờ biển Libya. Những tàu này sắp vượt qua kênh Suez và tăng cường cho Hạm đội 6 ở Địa Trung Hải.

Giới quân sự Mỹ nhấn mạnh, các tàu này chưa nhận được bất kỳ nhiệm vụ cụ thể nào. Theo lời đại tá David Lapan, đại diện chính thức của Lầu Năm góc, phải bố trí lại lực lượng sao cho Hải quân Mỹ có thể “nhanh chóng thực hiện các biện pháp” do Bộ Tư lệnh yêu cầu, cũng có thể sử dụng các tầu chiến Mỹ để đưa viện trợ nhân đạo đến Libya.

Thế nhưng, các nguồn dấu tên có quan hệ với Bộ Quốc phòng Mỹ khẳng định, Lầu Năm góc không loại trừ chiến dịch quân sự chống chế độ của Quadaffi.

Mỹ đang huy động Hạm đội 6 chuẩn bị cho các phương án can thiệp quân sự vào Libya.

Theo báo Thương gia, người Mỹ cũng đang cố gắng thuyết phục các đồng minh ủng hộ một chiến dịch như vậy. Anh và Italy là những nước đồng minh hàng đầu. Anh vẫn là nước có truyền thống sẵn sàng chia sẻ với Mỹ những tổn thất về người và tài chính, điều mà những tuyên bố của Cameron đã khẳng định. Italy có các căn cứ ở Địa Trung hải, những cơ sở hết sức lợi hại để hành tác chiến ở Libya.

Ngày 2/3, Không quân Libya lại tấn công các lực lượng nổi dậy – ném bom thành phố Adgiabiya. Sau sự việc này, chính phủ khởi nghĩa lâm thời ở Bengazi đã kêu gọi nước ngoài can thiệp, kể cả ném bom các căn cứ của Không quân Libya. Nếu Washington có thể nhận được sự ủng hộ, dù chỉ một số các nước châu Âu thì một sự can thiệp tương tự không thể loại trừ .

Vùng cấm bay – thực tế và “khôn ngoan”

Tuy nhiên, sự chuẩn bị một cuộc can thiệp quy mô, dù không cần đến sự cho phép của Hội đồng bảo an Liên Hợp quốc cũng cần một thời gian khá dài. Xem ra, trong tương lai gần, sự can thiệp quân sự chỉ là thiết lập vùng cấm bay trên lãnh thổ Libya.

Một biện pháp như vậy, một mặt, yêu cầu chi phí thấp, mặt khác, loại bỏ khả năng tấn công những người nổi dậy bằng không quân của Quadaffi.

Lập vùng cấm bay sẽ hạn chế khả năng quân sự của chế độ Quadaffi.

Điều này sẽ củng cố đáng kể cơ may chiến thắng của Bengazi. Ngoài ra, sẽ dễ nhận được sự ủng hộ của dư luận quốc tế. Thậm chí ngay điện Kremli cũng cho rằng phương án thiết lập vùng cấm bay trên vùng trời Libya là “khôn ngoan”. Có thể thấy, trong trường hợp phương Tây có sự can thiệp bằng quân sự vào diễn biến ở Libya dưới bất cứ hình thức nào thì tình hình cũng không thể ổn định được trong tương lai gần. Vì sự can thiệp như vậy không giải quyết được các nguyên nhân của cuộc đối đầu hiện nay.

Nguyễn Vũ
(theo Lenta)

Đánh giá khả năng Mỹ đổ quân vào Libya

Trước tình hình căng thẳng tại Libya, hãy cùng đánh giá khả năng cộng đồng quốc tế tiến hành can thiệp quân sự vào quốc gia bắc phi này.

Điều gì sẽ châm ngòi cho sự can thiệp quân sự của Mỹ?

Khả năng lớn nhất khiến Mỹ phải đưa quân đội tới Libya chính là số lượng thương vong của người dân tăng vọt.

Theo các nhà phân tích, quân đội trung thành với ông Gaddafi gây ra thảm sát bằng cách đánh bom khu vực dân cư hoặc tấn công liên hoàn nhằm tái chiếm các thành phố bị rơi vào tay lực lượng nổi dây sẽ là nguyên nhân chính thúc đẩy sự can thiệp của Mỹ.

Chỉ có sự tăng đột biến thương vong tại Libya mới mở đường cho khả năng can thiệp quân sự từ Mỹ.

Dù chính phủ của Tổng thống Obama chịu nhiều sự chỉ trích vì chậm chễ phản ứng trước những hành động bạo lực của chế độ Gaddafi với người biểu tình nhưng chức chắn Mỹ sẽ không vội vã can thiệp vào Libya.

Những thông báo liên tục về các vụ đánh bom thường dân đang làm gia tăng khả năng can thiệp quân sự. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates tuyên bố, các thông tin trên chưa được xác thực.

Hiện tại, hai tàu đổ bộ của Mỹ đã tới Libya để phục vụ công tác hỗ trợ và bảo vệ các chiến dịch cứu hộ nhân đạo. Mỹ đã đóng băng khoảng 30 tỷ USD tài sản của Lybia.

Đơn phương tấn công?

Quan chức Mỹ đã hoàn toàn bác bỏ khả năng này.

Chính quyền của Tổng thống Obama nhấn mạnh, sẽ luôn hành động cùng với các quốc gia trong khối NATO và được sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Theo ông Gates, Hội đồng Bảo an chưa đưa ra bất kỳ nghị quyết nào đề cập tới sử dụng vũ lực. Đồng thời, Mỹ cùng NATO cũng chưa đi tới quyết định sẽ can thiệp quân sự.

Bộ trưởng bộ quốc phòng Mỹ Robert Gates cho rằng việc Mỹ can thiệp vào Libya sẽ khiến tình hình trên chiến trường Afghanistan căng thẳng.

Với 47.000 quân tại Iraq và 100.000 quân tại Afghanistan, chính quyền Mỹ không mong muốn sẽ tiếp tục sa lầy vào bất cứ cuộc chiến nào có thể làm dấy lên tư tưởng chống Mỹ tại thế giới Arab. Các quốc gia Arab cũng cảnh báo họ không chấp nhận sự can thiệp từ nước ngoài vào Libya.

Bộ trưởng Quốc phòng, Mỹ Robert Gates cũng cho rằng sự can thiệp quân sự vào Libya sẽ làm tình hình chiến sự tại Afghanistan xấu đi.

Mức độ can thiệp quân sự thích hợp?

Hiện tại, việc đưa quân đội Mỹ tới Libya chưa được đề cập tới nhưng nhiều người kêu gọi thành lập “vùng cấm bay” tại Libya nhằm ngăn cản ông Gaddafi sử dụng máy bay ném bom hoặc trực thăng tấn công người biểu tình dưới mặt đất.

Bà Hillary Clinton cho biết Mỹ cùng NATO đang bàn thảo tích cực tới khả năng này. Tuy nhiên, bà Clinton nhấn mạnh nhiều thách thức khi thành lập “vùng cấm bay” và Mỹ sẽ giữ thái độ mềm mỏng đối với Libya.

Thành lập "vùng cấm bay" đồng nghĩa với tấn công các mục tiêu phòng không của quân đội Libya.

Theo ông Gates, việc thành lập “vùng cấm bay” sẽ gắn liền với các cuộc không kích. “Hãy nhớ một điều rằng: Thành lập “vùng cấm bay” sẽ được bắt đầu bằng một chiến dịch tiêu diệt các cứ điểm phòng không… và sau đó các máy bay chiến đấu mới có thể bay tại Libya mà không sợ bị bắn hạ”, ông Gates nói.

Các chuyên gia quân sự cũng đặt dấu hỏi cho hiệu quả của “vùng cấm bay” khi quân đội Libya chủ yếu dựa vào lực lượng bộ binh.

Một nhóm nổi dậy tại miền đông Libya có tên Hội đồng quốc gia Libya kêu gọi Liên Hợp Quốc tiêu diệt các nhóm lính đánh thuê nước ngoài được ông Gaddafi sử dụng.

Tuy nhiên, phía Mỹ cho biết rất khó phân biệt các nhóm lính đánh thuê và người biểu tình.

Ngoài ra, Mỹ không có kế hoạch vũ trang cho quân nổi dậy vì hiện tại họ được trang bị khá tốt với nhiều vũ khí lấy từ kho tàng của quân đội và lính đào ngũ, bao gồm cả xe tăng và vũ khí phòng không.

Thành lập “vùng cấm bay” là một kịch bản hấp dẫn và sẽ giúp giảm thiểu thương vong cho người dân. Tuy nhiên, bước tiếp theo là gì nếu các cuộc tấn công đẫm máu vẫn tiếp diễn?

“Nếu phương án đó thất bại, liệu Mỹ có sẵn sàng đưa lính thủy đánh bộ tới đây?”, ông Bruce Riedel, cựu chuyên gia cao cấp về vấn đề Trung Đông của CIA đặt câu hỏi.

Cuộc biểu tình rầm rộ gần đây đã đưa Libya tới bờ vực của một cuộc nội chiến. Việc giúp đỡ những người biểu tình không có vũ khí và việc chọn lựa một bên trong cuộc nội chiến là hai việc hoàn toàn khác nhau.

Khả năng Hội đồng Bảo an ra nghị quyết sử dụng vũ lực là gần như không thể khi Trung Quốc, quốc gia nắm quyền phủ quyết đã tỏ rõ thái độ nghi ngại về ý tưởng thành lập “vùng cấm bay”.

Tổ chức phát triển USAID đã gửi nhiều thành viên tới biên giới giữa Ai Cập, Tunisia và Libya để giúp đỡ hàng trăm ngàn người tỵ nạn.

USAID cũng đánh giá mức độ báo động về lương thực và dự trữ thuốc men trong khu vực.

Theo Đô đốc Gary Roughead, tàu đổ bộ USS Kearsarge và USS Ponce mang theo lương thực, lều bạt và nước uống sẽ tới bờ biển Libya trong vài ngày tới.

Hữu Nghĩa
(theo Reuters)