Trung Quốc và giấc mơ 'chuỗi ngọc trai'

Ước mơ của Trung Quốc là thành lập một loạt cảng tại Ấn Độ Dương, gọi là "chuỗi ngọc trai" nhằm thỏa mãn cơn khát dầu và kiềm chế Ấn Độ.

Mới đây, các quan chức Pakistan thông báo về khả năng Trung Quốc sẽ có thể tiếp quản hoạt động của cảng Gwada thuộc vùng biển Arab, gần cửa ngõ ra vào eo biển Hormuz. Ngoài ra, Trung Quốc còn có thể giúp Pakisan xây dựng một căn cứ hải quân tại đây.

Trong một động thái gây tranh cãi, Trung Quốc phủ nhận những thông báo trên của Pakistan, cho rằng họ không hề có quyết định nào về những vấn đề trên.

Trên thực tế, Pakistan mong muốn Trung Quốc liên quan sâu hơn, đặc biệt là tới một cảng biển có vị trí chiến lược như Gwadar, dù Trung Quốc vẫn còn do dự trong việc này.

"Chuỗi ngọc trai" của Trung Quốc bao vây Ấn Độ tại Ấn Độ Dương.

Gwadar: giấc mơ xung đột với thực tế

Ước mơ: Người Trung Quốc đã đầu tư 200 triệu USD xây dựng một bến cảng hiện đại tại Gwadar. Tại đây, sự hiện diện dù “mang tính trừu tượng” của Bắc Kinh là điều không thể phủ nhận.

Bản thân Trung Quốc không thể bác bỏ vai trò của một cảng biển như Gwadar. Nước này đang phụ thuộc vào eo biển hẹp và hay tắc nghẽn ở Malacca (nằm giữa Indonesia và Malaysia) để có thể vận chuyển dầu và khí tự nhiên từ Trung Đông đến các cảng Trung Quốc.

Do đó, Trung Quốc rất hào hứng tham gia vào các dự án xây dựng cảng ở Pakistan và Myanmar. Một ngày không xa, đây có thể là đường nối cho những đường ống dẫn nhiên liệu trực tiếp về Trung Quốc.

Bên cạnh việc có thể thiết lập tuyến đường cung cấp năng lượng thay thế, những bến cảng mới này sẽ đóng những vai trò chiến lược trong thế kỷ 21.

Trung Quốc hy vọng, giống vai trò của các trạm vận chuyển than giúp người Anh làm nên cuộc cách mạng công nghiệp trong thế kỷ 19, hàng loạt cảng biển kết thành "chuỗi ngọc trai" sẽ giúp Bắc Kinh xây dựng đế chế hàng hải trên Ấn Độ Dương.

Một khi Trung Quốc đã phát triển một lực lượng hải quân hùng mạnh để bảo vệ các tuyến đường biển huyết mạch (giống như vai trò của Hải quân Anh, Mỹ hiện tại), nước này có thể có quyền tiến tới các cảng dọc theo những quốc gia năng lượng toàn cầu có liên quan tới khu vực biển Ấn Độ Dương.

Ở trường hợp Pakistan, sự hiện diện mạnh mẽ của Trung Quốc tại Gwadar không chỉ đáp ứng tham vọng riêng của Trung Quốc mà còn tạo nên thế đối trọng với sức mạnh của Ấn Độ. Nhờ vậy, Islamabad sẽ có thêm lợi thế trước xung đột với New Delhi.

Thực tế: Những kế hoạch ở Gwadar hay tại các nước khác, đều là những kế hoạch mang tính dài hạn và có phần “mơ mộng”, mâu thuẫn với những thực tế vô cùng phức tạp.

Thứ nhất, vị trí cô lập của Gwadar nằm giữa vùng biển dữ dội và sa mạc ảm đạm.

Thứ hai, đó là tính bất ổn của khu vực Baluchistan, cầu nối giữa Gwadar và các vùng đất liền là một vấn đề nhức óc. Các lãnh đạo phiến quân của bộ lạc Baluchi khăng khăng về việc từ chối xây dựng bất cứ con đường hay đường ống đi qua khu vực này, cho đến khi bất bình của họ với chính phủ Pakistan được giải quyết.

Trung Quốc hiểu rõ tính bất ổn về an ninh tại đây. Họ biết, mạng lưới đường ống đi từ Gwadar qua vùng Trung Á tới Trung Quốc phụ thuộc vào sự ổn định chính trị của Afghanistan cũng như bản thân Pakistan. Thế nên, người ta vẫn cho rằng Gwadar là một giấc mơ khó thành của người Trung Quốc, khi nó chỉ là một con đường đi tới “hư vô”.

Kết luận

Những lãnh đạo Trung Quốc có thể thất vọng trước sự rối loạn trong bộ máy chính quyền của Pakistan, giống như người Mỹ. Dù Bắc Kinh đã đầu tư cho những bến cảng mới với hy vọng sử dụng vào ngày nào đó, nhưng cho đến hiện tại, có vẻ họ đang dè dặt và do dự.

Tuy nhiên, cũng phải nhận thấy động thái chung của Trung Quốc, đó là lợi dụng sự ghẻ lạnh của Islamabad với chính quyền Washington tăng cường mối giao hảo với Pakistan.

Hơn nữa, Pakistan cũng muốn sử dụng Trung Quốc như một bức tường thành chống lại Ấn Độ, bởi "rồng" Trung Quốc không e ngại việc cạnh tranh chiến lược với "hổ" Ấn Độ, chỉ tránh sự căng thẳng, đối kháng lên qua cao.

Không chỉ xây dựng hoặc nâng cấp các cảng ở Pakistan và Myanmar, Trung Quốc còn tham vọng tới các nước như Bangladesh và Sri Lanka để có thể tạo nên “Chuỗi ngọc trai” tại vùng Ấn Độ Dương.

Ấn Độ cũng có sự cảnh giác trước sự “bao vây” của Trung Quốc. Mới đây, nước này dã tiến hành mở rộng quy mô lớn căn cứ hải quân ở Karwar ở phía nam, gần sát khu vực Gwadar để quan sát động thái của Trung Quốc và Pakistan tại đây.

Tuy nhiên, sau tất cả, Trung Quốc và Ấn Độ đều nhìn thấy một khả năng về hình thành một quan hệ buôn bán song phương lớn nhất thế giới, nên cả hai nước đều phải có những chính sách phù hợp và cẩn trọng.

Mạnh Thắng
(theo Foreign Policy)