Lấy chồng và sang Mỹ định cư cùng gia đ́nh nhà chồng, rất nhiều năm qua khán giả nghe nhạc trong nước không c̣n thường xuyên được nghe giọng hát của Hà Trần. Hiếm hoi lắm mới có dịp Hà Trần về Việt Nam biểu diễn và giới thiệu những sản phẩm âm nhạc mới của ḿnh. Thế nhưng dù không xuất hiện thường xuyên, không có ê – kip lăng xê tên tuổi rầm rộ như những ngôi sao trẻ bây giờ, Hà Trần vẫn được người yêu nhạc xếp vào một trong 4 diva của làng nhạc Việt, bên cạnh Thanh Lam, Mỹ Linh, Hồng Nhung.
Dù có đi đâu th́ Hà Trần vẫn vậy: vẫn thông minh và cá tính trong cả âm nhạc cũng như trong cuộc sống, vẫn có cái tôi rất cao và không giống bất cứ nữ nghệ sĩ nào, chỉ có một điều sự thông minh và sắc sảo ấy của Hà Trần hôm nay đằm thắm và chín muồi hơn, sau khi đă được trải nghiệm qua nhiều năm sống với vai tṛ một người vợ.
Nỗi mất mát lớn thời thơ ấu
Sinh ra trong một gia đ́nh nổi tiếng, bố là NSND Trần Hiếu, mẹ là nhà giáo ưu tứ Vũ Thúy Huyền (nguyên Trưởng khoa Thanh nhạc Nhạc viện Hà Nội), chú là nhạc sĩ nổi tiếng Trần Tiến, cô ca sĩ sinh năm 1977 - Trần Thu Hà đă bước vào âm nhạc như một lẽ đương nhiên.
Bước ngoặt lớn nhất trong thời thơ ấu của Hà Trần có lẽ là khi mẹ cô – Nhà giáo ưu tú Vũ Thúy Huyền qua đời. Khi đó Hà Trần mới 14 tuổi, cái độ tuổi vừa chớm dậy th́, cần hơn bao giờ hết sự quan tâm, chăm sóc, yêu thương và bảo ban của một người mẹ. Nỗi đau mất mẹ là khoảng trống lớn nhất trong tuổi thơ của Hà Trần.
Ngày nhỏ, Hà Trần rất gắn bó với mẹ. Mẹ cô vốn là một người phụ nữ giỏi giang, đảm đang quán xuyến chuyện nhà cửa và hết mực hiểu tâm lư con cái. Hà Trần bộc lộ cá tính mạnh ngay từ khi c̣n bé, nhưng mẹ cô luôn là người hiểu và chia sẻ nhất với những cá tính đó của con gái. Ngày bé Hà Trần có một sở thích đặc biệt với việc sáng tác thơ. Cô thường làm thơ vần, khơ khổ 4. Cứ làm được bài thơ nào xong, cô bé Trần Thu Hà lại mang cho mẹ đọc và nhận xét.
Mỗi lần như thế, mẹ cô không chỉ giúp cô sửa từng câu chữ mà c̣n khuyến khích cô tiếp tục sáng tạo, v́ dù viết nhạc hay làm thơ, th́ đó cũng đều là những lao động nghệ thuật đáng trân trọng. Có những bài thơ ngày bé Hà Trần sáng tác đă trở thành bí mật của hai mẹ con cô, chỉ hai mẹ con cô biết với nhau, đọc với nhau và tự nhận xét.
Mẹ luôn là một người bạn lớn của Hà Trần, là người đặc biệt có ư nghĩa với cô,nên khi mẹ mất năm Hà Trần 14 tuổi, cuộc đời của Hà Trần bước sang một giai đoạn khác. Khi mất mẹ, một thời gian dài sau này, cho đến tận lúc trưởng thành, Hà Trần luôn mang trong ḷng cảm giác sụp đổ, mất thăng bằng. Cô thường xuyên rơi vào cảm giác cô đơn, tuyệt vọng, chán đời và không t́m được ư nghĩa cuộc sống. Sự ra đi quá sớm của người mẹ khiến cô bé đang bắt đầu tuổi thiếu nữ trở nên bất ổn, chênh vênh suốt một thời gian dài.
Không c̣n có “người bạn” đặc biệt ấy để chia sẻ, Hà Trần sống khép kín hơn, già cỗi hơn và thiếu đi cái hồn nhiên của thời thiếu nữ. Cô thường thu ḿnh vào một chỗ, chúi mũi vào đọc sách và nghĩ ngợi xa xôi. Những lúc đó dù sống giữa bố và anh trai và được mọi người che chở, Hà Trần vẫn là một cô gái nhỏ cô đơn.
Sự ra đi của nhà giáo ưu tú Vũ Thúy Huyền không chỉ là nỗi mất mát lớn đối với cô con gái nhỏ Hà Trần, mà c̣n là sự hụt hẫng không thể bù đắp với NSND Trần Hiếu – cha của Trần Thu Hà. Chính Trần Hiếu cũng từng tâm sự, sau khi vợ mất, một thời gian dài ông sống trong đau khổ, tưởng ḿnh vĩnh viễn không thể hát được nữa sau mất mát ấy. Lúc vợ ông c̣n sống, Trần Hiếu sống rất lăng tử, chỉ chí thú, say mê âm nhạc bởi biết ḿnh đă có một người vợ quá đảm đang, giỏi thu vén, chăm lo đời sống gia đ́nh.
Sau này, khi vừa phải làm cha, vừa phải làm mẹ, vừa phải lo chuyện cơm áo gạo tiền, chính Trần Hiếu cũng phải mất rất lâu mới cân bằng lại được cuộc sống của ḿnh và quen với những biến cố đă xảy ra với ḿnh.
Khi Hà Trần c̣n nhỏ, cô và cha ḿnh không thực sự gần gũi với nhau. Khi mẹ mất, đôi lúc Hà Trần vẫn tủi thân v́ bố ḿnh không t́nh cảm với con gái như những ông bố khác. Tuy có một sự nghiệp vẻ vang, nhưng trong con mắt con gái, NSND Trần Hiếu lại là người vụng về trong các ứng xử gia đ́nh và ngoài xă hội.
Trong kư ức Hà Trần ngày đó, bố là người luôn vắng nhà, luôn đam mê công việc hơn tất cả, luôn cống hiến hết ḿnh cho nghệ thuật và có thể hát ở bất cứ nơi đâu, bất cứ trong hoàn cảnh nào.
Sau này khi lớn lên, bắt đầu trở thành một nghệ sĩ, Hà Trần mới hiểu bố hơn. Bởi lúc ấy cô đă nhận ra cái gánh nặng mà bố cô và những nghệ sĩ khác phải mang theo, nhất là những người đặc biệt có đam mê với nghề. Sự đồng cảm đă ngày càng gắn bó hai bố con lại với nhau.
Hà Trần chưa bao giờ được xếp vào diện “đẹp” hay “xinh xắn”. Lúc nhỏ, cô vẫn bị trêu về mấy cái răng hô, về mái tóc rễ tre, đôi mắt bé tí, mũi thô và đôi chân có bắp chân to như bắp chân voi. Bị trêu nhiều quá, đă có lúc Hà Trần nghĩ đến việc sau này lớn lên sẽ đi cắt chỗ này, vá chỗ kia. Nhưng đến bây giờ gương mặt của Hà Trần vẫn chưa một lần động đến dao kéo.
Có rất nhiều quan điểm trái chiều về ngoại h́nh của Hà Trần. Có người nói cô xấu, nhưng cũng có người nhất quyết là cô rất đẹp. Không phải đẹp theo kiểu lộ ra bên ngoài, mà là cái đẹp về sự hài ḥa thẩm mỹ, về phong thái, về khí chất toát ra qua từng dáng điệu, cử chỉ. V́ thế, sẽ luôn thấy Hà Trần tự tin vô cùng vào vẻ ngoài của ḿnh, tự tin vào gu thẩm mỹ của ḿnh, dù có bất cứ ai nói ngả, nói nghiêng hay b́nh luận, chỉ chỏ.
Chính sự tự tin đó đă tạo nên sức hấp dẫn của Hà Trần, khiến những người yêu Hà Trần sau này đều đẹp trai hoặc có tài hoặc có cả hai yếu tố đó, chứ nhất định không thể kém hơn.
Mẹ mất sớm, trong nhà chỉ có bố và anh trai, sống trong gia đ́nh toàn đàn ông, nên tính cách của Hà Trần đă sớm tự lập và mạnh mẽ. Không có mẹ ở bên cạnh để bảo ban, bố lại không đủ sự tâm lư để lắng nghe những tâm sự, những khúc mắc của tuổi dậy th́, Hà Trần cứ lầm lầm, ĺ ĺ, tự đi t́m hiểu và tự giải đáp những thắc mắc cũng như tự giải quyết các vấn đề của ḿnh.
Điều đó khiến sau này, trong bất cứ việc ǵ, kể cả trong âm nhạc cũng như trong cuộc sống riêng, Hà Trần cũng luôn muốn giải quyết theo ư của ḿnh. Cá tính mạnh đó đă h́nh thành nên một phong cách âm nhạc riêng biệt cho Hà Trần, nên dù không có lợi thế về ngoại h́nh, nhưng cá tính âm nhạc của cô đă thực sự chinh phục được khán giả một cách lâu bền.
Sinh ra trong một gia đ́nh có bố và chú ruột đều là những người nổi tiếng, cái mà Hà Trần học được nhiều nhất từ những người đàn ông trong gia đ́nh ḿnh chính là sự nhận thức toàn diện về hai chữ: nổi tiếng! Sống trong ngôi nhà của những người nổi tiếng, Hà Trần thấy sự nổi tiếng b́nh thường, giản dị và đôi khi phải trả giá đắt mới có được.
Sau này khi trở thành ca sĩ nổi tiếng, được xếp vào hàng diva, Hà Trần đă học của bố và chú cách ứng xử với sự nổi tiếng của chính bản thân ḿnh. Cô đă từng chứng kiến bố và chú ruột xuất hiện b́nh dị mỗi khi đi ra đường, ăn uống ở những quán b́nh thường nhất và cười đùa thân thiện với những người dân b́nh dân nhất. Điều đó khiến họ măi là những nghệ sĩ được công chúng yêu mến về cả tài và đức. Đó cũng là điều Hà Trần học ở bố và chú trong ứng xử sau này.
Hậu sinh khả úy
Là con nhà ṇi âm nhạc, nên việc Hà Trần thích hát là điều không phải bàn căi. Lúc c̣n nhỏ, Hà Trần thường theo bố đi biểu diễn. Vài tuổi đầu, cô đă có thói quen vừa ngồi trong cánh gà ngắm bố và các nghệ sĩ khác biểu diễn, vừa b́nh luận, phân tích, đánh giá như một nhà phê b́nh khó tính. Sau này, Hà Trần cũng luôn tự phê b́nh chính âm nhạc của ḿnh. Cô không bao giờ hài ḷng với những ǵ ḿnh có mà luôn t́m cách để có được những sáng tạo mới hay hơn, thành công hơn.
Say mê âm nhạc, nhưng khi c̣n nhỏ Hà Trần có giọng hát rất “phô”. Đến nỗi mà NSND Trần Hiếu ban đầu không hề có ư định hướng cho con gái ḿnh trở thành ca sĩ. Ông chỉ hướng cho cô trở thành giáo viên. Nhưng chính Trần Hiếu cũng thấy công việc đơn điệu, chỉn chu của một cô giáo không phù hợp với tính cách mạnh của Hà Trần. V́ thế Trần Hiếu vẫn khuyến khích con gái tập luyện, để khắc phục những nhược điểm trong giọng hát của ḿnh.
Vợ chồng Trần Thu Hà
Những lúc khó khăn, ông vẫn động viên con bằng chính kinh nghiệm thực tế từ cuộc đời ḿnh: “Ngày xưa bố hát như ḅ rống, nhưng nhờ kiên tŕ tập luyện, giờ bố đă có thể hát mọi thể loại và hát hay”. Sự động viên, khích lệ của bố đă khiến Hà Trần kiên tŕ tập luyện, để nuôi ước mơ của ḿnh.
Trong sự nghiệp âm nhạc của ḿnh, Hà Trần có lẽ chịu ảnh hưởng rất nhiều từ bố. Chính NSND Trần Hiếu là người thầy đầu tiên và cũng là người thầy quan trọng nhất trong việc h́nh thành cá tính âm nhạc cho Hà Trần. Luôn dơi theo con trên từng bước đi của sự nghiệp, NSND Trần Hiếu đă nhiều lần phải uốn nắn con khi cần. Có giai đoạn Hà Trần rất ngưỡng mộ Mỹ Linh và t́m mọi cách bắt chước giọng hát của Mỹ Linh và chính NSND Trần Hiếu là người phản đối sự bắt chước đó quyết liệt nhất, mạnh mẽ nhất.
Ông nói với con: “Con là Trần Thu Hà, là con của bố, chứ Mỹ Linh không phải con của bố…”. Cứ nói từ ngày này sang ngày khác, cuối cùng Hà Trần cũng nhận ra và dần tự ư thức được cái đáng quư trong việc tạo ra cá tính âm nhạc của riêng ḿnh.
Nếu trong cuộc sống gia đ́nh, với vai tṛ là một ông bố của một cô con gái, NSND Trần Hiếu đă không tṛn vai, không giúp cho Hà Trần bù đắp được nỗi thiếu hụt, mất mát t́nh thương của mẹ khi c̣n quá nhỏ, th́ trong âm nhạc, ông thực là một người bạn tri kỷ của con gái, là người theo sát mỗi bước thành công trong sự nghiệp của Hà Trần.
Khi Hà Trần biểu diễn live show “Nhật thực”, dưới hàng ghế khán giả, ngồi nghe giọng hát của con ḿnh, NSND Trần Hiếu đă run lên v́ xúc động. Hết buổi diễn ông đă nói với con: “Trước giờ bố chỉ coi con là ca sĩ trẻ. Nhưng sau hôm nay, lần đầu tiên bố gọi con là nghệ sĩ”.
Khi c̣n cống hiến thường xuyên trên sân khấu nhạc trong nước, Hà Trần luôn là một điểm nhất đặc biệt, khác người và không bao giờ bị lẫn lộn giữa những ngôi sao khác. Cô tỏa sáng theo cách của riêng cô, rất đặc biệt, rất quái, nhưng cũng rất đi vào ḷng người.
NSND Trần Hiếu và nhạc sĩ Trần Tiến – người cha, người chú của Hà Trần từ rất lâu rồi đă phải công nhận tài năng của Hà Trần một cách tâm phục khẩu phục và không giấu niềm tự hào về “hậu sinh khả úy” trong truyền thống nghệ thuật của gia đ́nh ḿnh.
Chuyện t́nh hóm hỉnh nhưng nghiêm túc của cô ca sĩ khác người
Cá tính trong âm nhạc nên trong cuộc sống đời thường, Hà Trần cũng là người cá tính. Ngày cưới của cô với chú rể Đoàn B́nh, nhạc sĩ Trần Tiến – chú ruột của Hà Trần đă phải cười khà khà khi thấy cô cháu gái cưng của ḿnh mặc váy cưới cô dâu thướt tha như ai, nhưng thay v́ đến nơi tổ chức lễ cưới bằng một chiếc xe hơi sang trọng, bóng lộn, cô dâu lại ngồi sau lưng chú rể trên chiếc vespa cổ chạy phành phạch qua các con phố giữa giờ tan tầm, đường tắc và mịt mù khói bụi để đến nơi tổ chức lễ cưới. Trước đó khách mời đă được “sốc” v́ ấn tượng 1 lần với chiếc thiếp mời có một không hai của Hà Trân.
Trên thiệp cưới, Hà Trần và chú rể Đoàn B́nh đă in dấu vân tay của hai người cùng ḍng chứ: “Ai cũng hiểu được tại sao họ lại tính chuyển kết hôn”. Yêu và cưới rất thần tốc, chỉ trong 3 tháng trời, nhưng ngay từ lúc quyết định chuyện hôn nhân, Hà Trần đă tin rằng đây chính là người đàn ông ḿnh sẽ gắn bó suốt đời.
Cần phải nói rằng trước khi lấy chồng, Hà Trần đă từng yêu khá nhiều. Người yêu của cô từ thời trung học cho đến khi cô trở thành một ca sĩ nổi tiếng, đều là những người rất đẹp trai, hoặc rất tài. Hà Trần tự nhận ḿnh là người “háo sắc” và “ham tài”. Nếu người đàn ông không hội đủ một trong hai yếu tố đó, th́ sẽ rất khó ḷng lọt vào mắt xanh của Hà Trần. Là tuưp người mạnh mẽ, cá tính, trong t́nh yêu, có một dạo Hà Trần chỉ thích “đi săn” chứ không thích trở thành kẻ “bị săn đuổi”.
V́ thế cô chỉ yêu những người cô thích chứ không yêu những người thích cô. Nhưng cũng v́ cá tính mạnh đó, mà những mối t́nh của Hà Trần trước đây luôn khiến cô cảm thấy bất an. Bởi cô nhận ra những người đàn ông cô đă yêu, họ không khiến cho cô có cảm giác được che chở mà ngược lại, cô phải che chở họ. Chỉ đến khi gặp chàng trai Việt kiều Đoàn B́nh, Hà Trần mới t́m được người đàn ông khiến ḿnh có cảm giác được che chở.
Chuyện quen nhau của Hà Trần và Đoàn B́nh cũng là cả một câu chuyện dài và nhiều chuyện thú vị như chính âm nhạc của Hà Trần.
Đoàn B́nh sống ở Mỹ từ nhỏ và chẳng biết ǵ về nhạc Việt. Nhưng v́ đam mê âm nhạc, anh vẫn sáng tác, ḥa âm và sản xuất đĩa cho các ban, nhóm nhạc ở hải ngoại. Chính nhờ đó mà Đoàn B́nh có cơ hội quen biết nhau qua Thanh Lam, khi có dịp sang Mỹ làm đĩa nhạc. Trước khi gặp Hà Trần, Đoàn B́nh không bao giờ nghĩ sẽ lấy một người vợ ở Việt Nam, bởi Đoàn B́nh nói tiếng Việt rất kém nên cả nhà đều đinh ninh anh sẽ lấy vợ Mỹ.
Nhưng sau khi gặp Trần Thu Hà, anh đă về nhà với gương mặt phờ phạc, hỏi bố: “Bây giờ muốn tỏ t́nh với con gái Việt Nam th́ nói làm sao?”. Điều duy nhất mà lúc đó bố Đoàn B́nh có thể bày cách cho con ḿnh là “có sao nói vậy”, để ghi điểm ở sự thật thà. Sau này có tờ báo hỏi Đoàn B́nh tại sao lại yêu Hà Trần, anh cười bí hiểm và nói tưng tưng: “V́ tôi là một thằng khùng nên tôi khoái con nhỏ khùng”.
Suốt 1 năm đầu mới quen nhau, Hà Trần và Đoàn B́nh chỉ là bạn bè. Nên ngày đột ngột Đoàn B́nh tỏ t́nh với Hà Trần, cô đă rất bối rối và giận dữ khi nghĩ mối quan hệ bạn bè của ḿnh bị phá vỡ.
Thế nhưng khi ở Việt Nam, cô đă nhận ra ḿnh nhớ vô cùng người đàn ông này. Chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, Hà Trần đă biết đây chính là người đàn ông ḿnh cần, người đàn ông khiến cô có thể sống chung dưới một mái nhà trong suốt cuộc đời sau này.
Bởi ở bên cạnh Đoàn B́nh, cô có cảm giác được bao bọc, che chở, có cảm giác an b́nh chưa bao giờ có được trong đời. Bởi người đàn ông đó vừa có sự ngây thơ, trẻ con của bố cô, vừa có sự sắc bén từng trải như nhạc sĩ Trần Tiến – chú ruột cô, vừa có sự rộng lượng như anh trai cô. Những điều đó khiến cô hiểu rằng ḿnh nhất định phải sống với người đàn ông này.
Cả hai đều là những người dứt khoát, nhanh gọn, nên đám cưới của Hà Trần và Đoàn B́nh diễn ra rất nhanh, chỉ trong hơn 2 tháng kể từ khi Hà Trần và Đoàn B́nh chính thức yêu nhau.
Nhiều người đă ngỡ ngàng v́ nhận được thiệp cưới của Hà Trần mà vẫn chưa hề hay biết mặt chú rể. Nhưng tất cả những người thân nhất của Hà Trần th́ đều hiểu cô đă rất nghiêm túc và cân nhắc khi đi tới quyết định này. Hơn ai cả, Hà Trần là người tự tin hơn cả vào quyết định của ḿnh. Cô biết nó đúng và đương nhiên, giống như một cộng với một bằng hai, chính xác đến mức không cần bàn căi.
Khi về làm dâu, Hà Trần cũng không cư xử như một cô con dâu b́nh thường. Cô không tỏ ra khép nép, sợ hăi trước gia đ́nh nhà chồng, trước bố mẹ chồng. Ngày mới về nhà chồng, mẹ chồng cô vẫn sốc v́ thấy cô cứ lừ lừ, chẳng chịu nói chuyện với ai, hoặc đôi khi có những hành động mà một bà mẹ chồng cho là “tự nhiên quá thể” trong cương vị một cô con dâu.
Nhưng sống lâu với Hà Trần, cả gia đ́nh nhà chồng đều thích tính cách thẳng thắn, không màu mè của cô. Những tính cách ấy hợp với lối sống của một gia đ́nh người Việt vốn quen với lối sống dân chủ như gia đ́nh Đoàn B́nh.
Về làm dâu trên đất Mỹ, thỉnh thoảng Hà Trần vẫn có những chuyến đi về Việt Nam, vẫn hát trên sân khấu âm nhạc trong nước, nhưng không được thường xuyên như những khán giả yêu mến cô mong đợi.
Không c̣n hoạt động âm nhạc rầm rộ, chỉ đi hát những ngày cuối tuần khi ở Mỹ, Hà Trần dành nhiều thời gian cho gia đ́nh nhỏ của ḿnh hơn và vẫn hài ḷng với người chồng mà ḿnh đă lựa chọn. Hạnh phúc làm cho Hà Trần – cô ca sĩ với phong cách “quái” và bất kham trở nên chín chắn, đằm thắm, đẹp và ngày càng dịu dàng hơn bao giờ hết.
Lâm B́nh
Diva Trần Thu Hà và những mảnh ghép đời thường
