Mỹ quan ngại trước cuộc khủng hoảng tại vùng đồng euro

Chưa cứu xong Hy Lạp, đang phải nghĩ tới Bồ Đào Nha, Châu Âu lại phải nhức đầu vì Ý và Tây Ban Nha. Khủng hoảng có dấu hiệu lây lan trong khối nước sử dụng đồng tiền chung euro không chỉ làm châu Âu lo ngại. Bên kia Đại Tây Dương, Hoa Kỳ cũng "sốt ruột" trước thái độ thiếu dứt khoát của đối tác EU trong việc giải quyết khủng hoảng.

Bộ trưởng Tài chánh Mỹ Timothy Geithner (trái) et đồng nhiệm Đức Wolfgang Schäuble, tại Berlin ngày 8/3/2011.
REUTERS/Tobias Schwarz

Đúng như những dự báo bi quan từng được đưa ra, châu Âu, hay chính xác hơn là các quốc gia vùng đồng euro, lại rơi vào vòng xoáy khủng hoảng tài chính. Vừa quyết định tháo khoán khoản thứ năm (12 tỷ euro) trong kế hoạch trợ giúp Hy Lạp đưa ra năm ngoái, để Athens có khả năng thanh toán chi tiêu ngay từ tháng 7 này, và xem xét một kế hoạch trợ giúp thứ hai cho quốc gia này, thì Liên Hiệp Châu Âu lại thấy Bồ Đào Nha bị cơ quan thẩm định tài chính Moody's hạ điểm vì nợ quá cao. Có nguy cơ châu Âu và Quỹ Tiền tệ Quốc tế lại phải đưa ra một kế hoạch trợ giúp thứ hai cho Lisboa.

Không chỉ thế, từ cuối tuần qua khủng hoảng có vẻ đang lây lan vì đến lượt Ý và Tây Ban Nha bị nghi ngờ về khả năng thanh toán nợ. Điều này đã gây hốt hoảng tại các thị trường chứng khoán châu Âu và cả New York vào hôm qua, 11/07/2011, và tiếp tục đến hôm nay. Đồng euro đã tuột giá so với các đồng tiền khác, từ đô la, cho đến yen và cả đồng franc Thụy Sĩ.

Tình hình khá khẩn cấp, cho nên thủ tướng Đức Angela Merkel hôm qua đã phải điện thoại cho thủ tướng Ý thúc giục ông nhanh chóng đưa ra biện pháp chấn chỉnh tài chính Ý. Bên cạnh cuộc họp các bộ trưởng tài chính vùng đồng euro đã được dự kiến từ trước, vào hôm qua, tại Bruxelles, chủ tịch châu Âu Van Rompuy cũng đã đột xuất triệu tập chủ tịch của nhóm Eurogroup, Jean Claude Junker, chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu Jean-Claude Trichet và Ủy viên châu Âu José-Manuel Barroso để thảo luận về vấn đề công nợ hiện nay.

Nhìn tỷ lệ nợ một số nước châu Âu so với GDP, thì quả thật đáng ngại : nếu nợ công của Hy Lạp là 142,8% thì nợ của Ý lên 119 %, 96,2% đối với Ireland, 93% đối với Bồ Đào Nha và 60,1% đối với Tây Ban Nha.

Tuy nợ công của mình thấp hơn các nước kkhác, nhưng tình hinh xã hội Tây Ban Nha rất đáng ngại, với nạn thất nghiệp hơn 20%. Thâm thủng ngân sách cũng rất cao : nếu mức của Hy Lạp là 10,5%, thì thâm thủng của Tây Ban Nha cũng là 9,2%.

Nhưng vấn đề làm các đối tác của châu Âu, như Hoa Kỳ chẳng hạn, lo ngại nhất, đó là sự thiếu vắng đồng thuận tại châu Âu trong phương cách đối phó với khủng hoảng. Họ không thấy châu Âu đưa ra một chiến lược rõ rệt, bên cạnh việc buộc các nước bị nạn phải thắt lưng buộc bụng. Ngay cả Ba Lan, đương kim chủ tịch luân phiên Liên Hiệp, cũng đã lên tiếng chỉ trích châu Âu về cách đối phó với tình hình Hy Lạp, cho rằng châu Âu vừa qua chỉ chú tâm đến nợ mà không hỗ trợ hoạt động kinh tế nước này.

Tuy là chủ tịch Liên Hiệp, nhưng Ba Lan đã không được mời tham dự cuộc họp hôm qua tại Bruxelles, vì không nằm trong khối sử dụng đồng euro.

Trong tình hình trên, ngay vào hạ tuần tháng sáu, ngày 21/06, bộ trưởng tài chinh Mỹ, Timothy Geithner, trước một diễn đàn doanh gia tài chính Wall Street ở New York, đã thúc giục các nước châu Âu thống nhất quan điểm và tiếng nói để giải quyết khủng hoảng tài chính Hy Lạp.

Dĩ nhiên là lời thúc giục của bộ trưởng tài chính Hoa Kỳ đã bị châm biếm vì nó được đưa ra trong lúc mà ngay tại Mỹ, các đảng Cộng hoà, Dân chủ và chính quyền Obama hiện vẫn chưa thống nhất được ý kiến trên hồ sơ vô cùng quan trọng của Hoa Kỳ : ngân sách và mức nợ công tối đa mà chính quyền Liên Bang có thể vay. Nếu không nâng được mức này, thì Hoa Kỳ sẽ rơi vào tình trạng kỹ thuật của việc vỡ nợ vào tháng tới đây.

Tuy nhiên lời kêu gọi của ông Timothy Geithner phản ánh mối quan ngại của Mỹ trước khủng hoảng của vùng đồng euro. Nhưng vì sao Hoa Kỳ lại 'sốt ruột' như thế. Trả lời câu hỏi của RFI, chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa từ California đã đưa ra ''cả chục lý do'' để lý giải mối quan tâm của Mỹ về đồng euro. Có lý do kinh tế, nhưng cũng có lý do chính trị :

Nguyễn Xuân Nghĩa : - Tôi nghĩ rằng ông Timothy Geithner có cả chục lý do sốt ruột, mà là một chục theo kiểu miền Nam mình ngày xưa, một chục có khi là 12, 14 đơn vị !

- Trước hết ngay trước mắt thì từ đầu Tháng Bảy, Công khố phiếu Mỹ vọt lên giá trong khi phân lời sụt mạnh. Rồi Thứ Sáu 08/07 vừa rồi, cổ phiếu Âu Châu rớt lả tả, qua Thứ Hai 11 thì đến lượt thị trường chứng khoán Mỹ mất giá ngay từ khi mở cửa và phân lời công khố phiếu sụt tám điểm. Sau đó là thị trường Á châu vào hôm nay Thứ Ba 12 !

Các thị trường tài chính suy luận rằng khủng hoảng Euro có thể lan từ Hy Lạp và Bồ Đào Nha qua Tây Ban Nha và Ý rồi tới các xứ khác, khiến giới đầu tư phải tìm nơi an toàn hơn. Đó là thị trường trái phiếu Mỹ và đồng đô la, khiến Mỹ kim lên giá và xứ này càng khó xuất cảng khi kinh tế Mỹ vẫn trì trệ và thất nghiệp lại còn tăng.

RFI : Đó là nỗi lo thông thường của các thị trường. Nhưng vấn đề có thể còn rắc rối hơn vậy nên Tổng trưởng Ngân khố Mỹ mới có ý sốt ruột. Đó là những gì mà anh nói đến cả chục lý do ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : -Tôi nghĩ rằng người ta cần nhìn xa hơn thị trường tài chánh tại Hoa Kỳ.

- Trước hết, vụ khủng hoảng Hy Lạp chưa được đẩy lui sau các nước Âu Châu và Quỹ Tiền tệ Quốc tế tung ra ngân khoản trương đương với gần 160 tỷ cấp cứu từ năm ngoái. Dù Chính phủ của Thủ tướng George Papandreou không bị lật đổ vào tháng trước, kế hoạch kinh tế khắc khổ của xứ này chưa được thông qua để áp dụng, và dân chúng Hy Lạp thì cứ chuẩn bị xuống đường chống lại việc cắt giảm phúc lợi.

Trong khi ấy, tình hình Bồ Đào Nha tiếp tục suy đồi, rồi đến lượt Tây Ban Nha. Mới nhất, vào tuần qua, còn là mối lo về tình hình tài chính của nước Ý. Nghĩa là bốn nước miền Nam Âu Châu đều dính vào một sâu chuỗi, và chỉ cần một xứ bị bung là cả khối Euro của 17 nước sẽ lâm nạn. Có khi đồng Euro sẽ thành đồng sứt.

- Thế rồi họa vô đơn chí, vì cùng lúc đó đồng franc Thụy Sĩ lại lên giá so với tiền Âu Châu.

RFI : Anh nhìn thấy một yếu tố nữa ngoài sự bấp bênh của bốn nước miền Nam Âu Châu, mà sao lại là đồng Phật lăng Thụy Sĩ ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : - Chuyện này chẳng liên hệ gì tới Hoa Kỳ, nhưng có nghĩa là các nước Âu Châu xưa kia vay tiền Thụy Sĩ từ nay sẽ phải trả nợ đắt hơn. Đa số trong này lại là các nước Đông Âu, như Ba Lan, Slovakia, Hung Gia Lợi và Cộng Hoà Tiệp. Mà xứ Hung thì đã bị khủng hoảng và cần Quỹ Tiền tệ cấp cứu từ năm 2008, cho tới nay vẫn chưa thấy ánh sáng ở cuối đường hầm !

- Thế rồi vừa lên làm Chủ tịch Luân phiên của Liên hiệp Âu châu từ đầu Tháng Bảy, Ba Lan yêu cầu Liên Âu phải cứu trợ đồng Euro và các nước lâm nạn thì gặp ngay một trở ngại là Cộng hoà Liên bang Đức. Chỉ vì Chính quyền của Thủ tướng Angela Merkel đã gánh họa cho Hy Lạp để cứu đồng Euro và cả khối kinh tế Euro nên bị cử tri trừng phạt nặng trong ngần ấy cuộc bầu cử địa phương từ năm ngoái đến nay. Bà Merkel không thể lãnh thêm rủi ro và đấy cũng là là lý do khiến Tổng trưởng Geithner đả kích Âu Châu là không có tiếng nói thống nhất.

- Nhưng làm sao thống nhất được tiếng nói khi Liên hiệp Âu châu thật ra chưa thống nhất về chình trị với một cơ chế có khả năng cưỡng hành về kinh tế và ngân sách trên cả 27 thành viên ? Mà không chỉ có các nước Nam Âu hay Đông Âu đang bị họa.

RFI : Anh đang giải thích là từ Nam Âu, khó khăn có thể chuyển dịch qua Đông Âu, thí dụ như vì hiệu ứng của đồng bạc Thụy Sĩ ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : - Tôi thiển nghĩ là do địa dư hình thể và lịch sử, hệ thống ngân hàng Âu Châu xuất hiện và phát triển khác các ngân hàng Mỹ nên vẫn còn phản ứng địa phương và nhiệm vụ quốc gia mà ngân hàng Mỹ không hề có. Khi bị khủng hoảng, các ngân hàng Âu châu phải cùng nhau gánh vác và chuộc nợ, bên Mỹ thì đó là việc của chính quyền và bằng thuế của dân. Vì vậy mà các ngân hàng Âu châu cũng có chức năng chuyển lực, làm lây lan khủng hoảng.

- Thí dụ như ngoài nền kinh tế của quốc gia thợ bạc Âu Châu là Thụy Sĩ, có một xứ vô can và trung lập khác cũng làm Âu Châu choáng váng. Đó là nước Áo, thành viên giàu có của Liên Âu, từ xưa đã là chủ nợ của các nước Đông Âu như Slovakia và Hungary, Rumani bên dòng sông Danube hay các nước Trung Âu trong khu vực Balkans, kể cả Croatia.

- Sau khi Liên Xô tan rã và đồng Euro được thành lập trong sự lạc quan hồ hởi của cả Âu Châu, các nước mới được giải phóng đã bật lên rất mạnh và trong 10 năm qua, hiện tượng "carry trade" có tạo ra phép lạ đầy ảo giác: là vay tiền nơi có lãi suất thấp để đầu tư vào nơi có lãi suất cao hầu kiếm lời. Cũng do tính địa dư và quốc gia, hệ thống ngân hàng Áo nhanh chân nhảy vào vùng ảnh hưởng truyền thống của mình để chiếm ưu thế trước các ngân hàng Đức, Pháp, Ý.

- Thế rồi thời thế đổi thay ! Euro bị khủng hoảng, một chuỗi quốc gia Đông Âu và Trung Âu bị suy trầm, và mắc nợ các ngân hàng Áo đến mức đáng ngại ! Vì vậy, y như Ba Lan, Chính quyền Áo vừa báo động, rằng Liên Âu phải sớm ra tay chuộc nợ cho Đông Âu và Trung Âu, để khỏi tái diễn bi kịch Hy Lạp. Nhưng Đức vẫn lắc đầu. Nếu phải cứu cả Đông Nam Trung Âu thì bà Merkel sẽ rất mau về viết hồi ký !

RFI : Nhưng chuyện ấy có dính gì đến Hoa Kỳ khiến ông Geithner phải nóng ruột ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : - Thưa rằng có. Vì bốn nước Tiệp, Rumani, Hung và Croatia đang nợ các ngân hàng Áo một ngạch số lên đến 300 tỷ Mỹ kim và bắt đầu nghĩ đến việc lập dự phòng mất nợ. Đúng lúc đó, có hai Mạnh thường quân bỗng xuất hiện. Đó là hai ngân hàng quốc doanh lớn nhất Liên bang Nga và cả khu vực Đông Âu: là VTB và Sberbank. Từ Tháng Tư, hai ngân hàng này đề nghị châm vốn cho các ngân hàng Áo và trong Tháng Sáu, dự án ấy có thể thành hình.

- Chúng ta hiểu rằng các ngân hàng Áo đã kiểm soát được tình hình kinh tế Đông Âu nhờ việc tài trợ. Khi tình hình sa sút thì chính các ngân hàng này lâm nạn. Bây giờ, Nga xin vào đỡ cho một tay. Hai ngân hàng Nga thật ra thuộc quỹ đạo của Ngân hàng Trung ương Nga : định chế này kiểm soát 51% phần vốn của VTB và 61% của Sberbank. Qua quyết định ấy, Ngân hàng Trung ương Nga sẽ thực tế chi phối không chỉ nước Áo mà một chuỗi quốc gia con nợ của Áo, tại Đông Âu và Trung Âu !

RFI : Chúng tôi bắt đầu hiểu ra cái ý của anh. Vấn đề không chỉ là kinh tế tài chính mà còn là chính trị !

Nguyễn Xuân Nghĩa : - Thưa đúng như vậy, với việc uy hiếp Gruzia và khống chế Ukraina từ năm 2008, Liên bang Nga còn mua chuộc nhiều nước Tây Âu nhất là Đức, nhờ nguồn năng lượng của mình, nhất là khí đốt. Bây giờ, đương khi Liên Âu lãnh họa vì đồng Euro, và chưa biết các nước Nam Âu có ra khỏi cơn khủng hoảng không, thì qua hệ thống ngân hàng Áo, Nga sẽ tìm về vùng ảnh hưởng cũ là Đông Âu và Trung Âu, với vai trò... chủ nợ ! Tay cầm thùng dầu, tay cầm bó bạc, Nga đang chiếm lại thế thượng phong từ Tây qua Đông !

RFI : Nghĩa là Hoa Kỳ e ngại rằng sự suy yếu và lúng túng của Liên Hiệp Âu châu sẽ tạo cơ hội cho Liên bang Nga bành trướng ảnh huởng vào cả khu vực này, trước hết là từ Đông Âu đến Trung Âu nếu khu vực này cũng bị khủng hoảng như Hy Lạp...

Nguyễn Xuân Nghĩa : - Mà chuyện không chỉ có vậy, vì từ rất xa ở bên kia địa cầu, một đại gia khác cũng xuất hiện.

- Cuối Tháng Sáu vừa qua, Tổng lý Quốc vụ viện của Bắc Kinh đã thăm viếng Anh, Hung và Đức với tấm áo lương y và thùng thuốc bổ để cấp cứu các con bệnh Âu Châu và xin đầu tư rất mạnh tại cả ba nước ! Tạm quên những chuyện ngổn ngang ở nhà, Thủ tướng Ôn Gia Bảo trở thành tay thuyết khách cho tình liên đới Hoa-Âu, Và đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn, Trung Quốc đang phóng tài hóa thu nhân tâm tại Âu Châu. Đấy mới là lý do khiến Hoa Kỳ sốt ruột !

- Chúng ta không quên rằng trước khi về hưu để nhường chỗ cho ông Leon Panetta làm Tổng trưởng Quốc phòng, trung tuần tháng Sáu, ông Robert Gates công khai than phiền các thành viên Minh ước NATO tại Âu Châu là không đầu tư công sức vào quốc phòng mà cứ trông cậy vào Mỹ, và mới có 11 tuần can thiệp vào Libya mà đã hết đạn, nhiều nước thì hẹn ngày rút, như Na Uy.

Nếu Liên Âu không giải quyết nổi chuyện áo cơm và phòng thủ của mình mà lại phải trông cậy vào sự cưu mang của Liên bang Nga và Trung Quốc thì Hoa Kỳ sẽ gặp bất lợi rất lớn !

VOA

Khủng hoảng nợ công lan rộng đe dọa cả châu Âu

Sau Ailen, Hy Lạp và Bồ Đào Nha, giờ lại đến lượt nước Ý đang rơi vào tâm điểm của vòng xoáy nợ công. Cuộc khủng hoảng nợ nần đang có nguy cơ lan tràn, đe dọa gây tan rã khu vực sử dụng đồng euro. Tựa lớn của hầu hết các báo Pháp ra hôm nay không khỏi khiến người đọc hoang mang trước những biến động trên thị trường tài chính châu Âu trong những ngày này.

« Lây lan » là từ xuất hiện với tần số nhiều nhất trong các bài báo hôm nay. Tờ báo kinh tế Les Echos đánh giá những diễn biến trên thị trường tài chính khu vực đồng châu Âu như là một « mớ bòng bong » khó thoát. Hôm qua các bộ trưởng tài chính châu Âu vẫn đang cố gắng tìm lối thoát cho Hy Lạp tránh khỏi bị phá sản và hơn thế nữa là để tránh cho căn bệnh nan giải nợ công không bị lây ra khắp khu vực đồng euro. Nhưng đến lúc này các chuyên gia kinh tế cũng như dư luận báo chí đã bắt đầu nói đến nguy cơ hiển hiện, cuộc khủng hoảng nợ lan tràn sang Ý và Tây Ban Nha, trong khi mà các chủ nợ chính của các con nợ lớn này là các ngân hàng Pháp, Đức. Nếu các nước trên vỡ nợ thì hiển nhiên sẽ kéo theo các chủ nợ đi theo.

Le Figaro chạy tựa lớn : « Châu Âu : Cuộc khủng hoảng nợ đang làm hoảng loạn các thị trường tài chính ». Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Ailen vẫn còn đang lao đao chống chọi lại cơn bão nợ nần, thì sắp tới sẽ lại có thêm Ý và Tây Ban Nha cũng sắp trở thành những con nợ có nguy cơ phá sản. Le Figaro nhận định « như căn bệnh ung thư, cuộc khủng hoảng nợ đang gặm nhấm dần dần châu Âu bằng cách lây lan » từ nước này sang nước khác.

Chia sẻ mối lo ngại này, nhật báo Libération ví cuộc khủng hoảng nợ hiện nay như là một « vụ hỏa hoạn đang lan khắp khu vực dùng đồng euro ». Theo tờ báo thì « sau Hy Lạp, Ý cũng không còn giữ được lòng tin của các nhà đầu tư. Nguy cơ đe dọa chính đó là sự tan rã của đồng tiền chung châu Âu ».

Theo Libération, giờ đây « trong giới ngoại giao cũng như tài chính không ai còn có thể đùa được nữa ». Libération nhắc lại, hôm qua, chỉ trong vòng có vài giờ, các nhà đầu tư đã bán tháo ồ ạt các trái phiếu của những nước châu Âu đang nằm trong vòng xoáy của cơn lốc nợ công. Hệ lụy kéo theo đó là hàng loạt các thị trường chứng khoán ở châu Âu lao dốc thê thảm trong đó chủ yếu là các cổ phiếu của các ngân hàng.

Cả khu vực dùng đồng euro sẽ phải lao vào một cuộc chạy đua với thời gian để tìm biện pháp cứu các con nợ và cũng là cứu cho cả khu vực. Hôm qua, khối này đã nhất trí về mặt nguyên tắc tăng mức quỹ cứu trợ khẩn cấp lên 500 tỷ euro. Libération cho biết, ý thức được vai trò đầu tầu của mình, cũng như mức độ nghiêm trọng của vấn đề, Thủ tướng Đức hôm qua điện thoại cho Thủ tướng Ý, Silvio Berlusconi yêu cầu chính phủ Ý làm áp lực với Quốc hội để mau chóng thông qua kế hoạch khắc khổ. Bên cạnh đó, bà Angela Markel cũng gây sức ép với các đối tác châu Âu để khẩn cấp tìm một lối thoát đưa Hy Lạp ra khỏi cuộc khủng hoảng nợ và cũng là để tránh cho cả châu Âu không bị lâm vào cuộc khủng hoảng tài chính.

RFI