Lần cuối cùng mà thành phố Darwin hẻo lánh của Úc đã đóng một vai trò quan trọng trong kế hoạch quân sự của Mỹ trong những ngày đầu Đệ Nhị Thế chiến, là khi Tướng Douglas MacArthur sử dụng hải cảng tại đó làm căn cứ cho chiến dịch chiếm lại Thái Bình Dương từ Nhật Bản của ông.
Hoa Kỳ xử dụng đến những Hàng Không Mẫu Hạm như chiếc George Washington vửa ở HongKong
tuần qua để phóng tỏa sức mạnh trong các vùng đại dương ở Á Châu
Vì vậy, thật là một biểu tượng hết sức có ý nghĩa khi Tổng thống Obama đến Canberra, thủ đô của Úc vào hôm thứ Tư cho một chuyến đi sẽ bao gồm một thông báo rằng Mỹ có kế hoạch sử dụng Darwin như một trung tâm hành động mới ở châu Á khi đất nưóc này tìm cách tái khẳng định bản thân trong khu vực và quần thảo với sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Hoa Kỳ đang tiến hành những bước đầu tiên - mạnh mẽ trong lời hoa mỹ nhưng vẫn còn đa phần khiêm tốn trong thực tế - để chứng minh cho các đồng minh châu Á của mình dự định duy trì sức mạnh quân sự và kinh tế quan trọng trong khu vực khi các cuộc chiến tranh ở Iraq và Afghanistan gần chấm dứt. Căn cứ mới ở Úc, đến sau nhiều thập kỷ khi Ngũ Giác dài đã chậm rãi nhưng liên tục giảm bớt hiện diện quân đội của mình ở châu Á, đặt các máy bay và tàu chiến của Mỹ đến gần hành lang kinh doanh trong Biển Đông hơn, nơi một số đồng minh truyền thống của Mỹ từng lo sợ rằng Trung Quốc đang cố gắng phô trương sức mạnh quân sự của mình.
Trải qua một năm rưỡi qua, Trung Quốc đã di chuyển để khẳng định chủ quyền lãnh thổ trong vùng biển giàu tài nguyên nhưng tranh chấp căng thẳng gần Philippines và Việt Nam. Rất nhiều các nước nhỏ hơn trong khu vực đã yêu cầu Washington tham gia vào khu vực như một lực đối trọng.
"Hoa Kỳ cần phải cho Trung Quốc thấy rằng mình vẫn có sức mạnh để áp đảo họ, rằng mình vẫn có thể thắng thế nếu có một điều gì thực sự sai trật xảy ra" ông Huang Jing, nhà phân tích vấn đề đối ngoại và là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Quốc gia Singapore nói. "Đó là một chính sách bảo hiểm cho sự rủi ro".
Đối với Hoa Kỳ, cách tiếp cận bằng sức mạnh nhiều hơn đối với Trung Quốc có những ý nghĩa rộng rãi, không chỉ về phưong diện địa chính trị mà còn về kinh tế. Với đảng Cộng hòa trong nước đang kêu gọi các biện pháp trừng phạt đối với Trung Quốc vì giá tiền tệ và các thực hành thương mại của Hoa Kỳ, ông Obama muốn xuất hiện mạnh mẽ trong việc tạo áp lực lên Bắc Kinh. Ông đã tiến triển một kế hoạch đầy tham vọng của Mỹ để tạo nên một khu vực thương mại tự do Thái Bình Dương, được gọi là Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương, mối quan hệ mà cho đến nay sẽ không có Trung Quốc.
Với Ngũ giác đài, vốn đang phải đối mặt với cắt giảm ngân sách mạnh mẽ trong Quốc hội, việc di chuyển chú ý của mình về châu Á đã mang lại một lập luận mạnh mẽ nhằm chống lại việc cắt giảm sự hiện diện hải quân ở Thái Bình Dương - một khả năng mà Bộ trưởng Quốc phòng Leon E. Panetta đã rõ ràng loại bỏ trong chuyến thăm gần đây tới khu vực. Ông và Ngoại trưởng Hillary Rodham Clinton đã là những người ủng hộ chính cho sự nhấn mạnh vào châu Á, với việc bà Clinton củng cố các đồng minh cũ, như Nhật Bản, Hàn Quốc và vun trồng các đối tác mới như Ấn Độ và Indonesia.
Bên trong tòa Bạch Ốc, việc nhấn mạnh đó đã được tăng cường với Thomas E. Donilon, cố vấn an ninh quốc gia của tổng thống, người đã lập luận rằng Hoa Kỳ cần "tái cân bằng" sự tập trung về chiến lược, từ nhà sân khấu chiến đấu ở Iraq và Afghanistan về châu Á, nơi Ông cho rằng Washington đã đầu tư nguồn lực quá ít trong những năm gần đây, bởi vì mối bận tâm của mình với hai cuộc chiến (Iraq và Afghanistan).
Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất với hầu hết các nước trong khu vực, cắt giảm ảnh hưởng kinh tế của Hoa Kỳ. Trung Quốc cũng phóng tỏa sức mạnh quân sự rộng rãi hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử hiện đại. Tuy ngân sách quân sự thực sự của họ không được công bố nhưng các chuyên gia nói rằng ít nhất là tăng gấp ba lần trong thập kỷ qua, cho phép Trung Quốc tăng cường sự hiện diện hàng hải tương đối yếu bằng cách xây dựng các tàu hiện đại hơn để có thể hoạt động trong phạm vi lớn hơn và trang bị với chiếc hàng không mẫu hạm đầu tiên của mình. Trung Quốc đã khoe những gì dường như là máy bay tàng hình mới và đã mua vũ khí tiên tiến từ Nga.
Chi tiêu quân sự của Hoa Kỳ vẫn nhiều lần hơn so với dự đoán của các nhà phân tích về ngân sách quân sự thực của Trung Quốc, nhưng phần lớn đã bị hút vào những cuộc xung đột ở Afghanistan và Iraq. Hơn nữa, chính quyền Obama đã cam kết sẽ cắt giảm 400 tỷ trong 10 năm, và trận chiến về ngân sách có thể còn đưa đến những cắt giảm hơn nữa.
Tình hình của Mỹ mở rộng ra đến một nước Trung Quốc quyết đoán hơn.
Đầu năm ngoái, các quan chức Trung Quốc đã cảnh cáo các quan chức chính quyền đến thăm Bắc Kinh rằng Trung Quốc sẽ không chấp nhận bất cứ một sự can thiệp nào vào khu vực. Năm nay, tàu thuyền hoặc máy bay của Trung Quốc đã bắt đầu hành động mạnh mẽ hơn. Các quan chức Philippines nói rằng quân đội của Trung Quốc đã xâm phạm vùng biển và vùng trời Phi Luật Tân sáu lần, kể cả một lần tàu khu trục Trung Quốc đã bắn về hướng một chiếc thuyền đánh cá Philippines. Việt Nam đã báo cáo rằng tàu Trung Quốc cắt cáp hai tàu thăm dò thực hiện khảo sát địa chấn.
Vào hôm thứ Ba, các quan chức Philippines cho biết, gần đây Trung Quốc đã kiến quyết với các kế hoạch của họ để thăm dò trong một vùng biển dưới 50 dặm ngoài khơi Philippines, nói rằng vùng biển này thuộc lãnh thổ của mình. Năm ngoái Hoa Kỳ đã bắt đầu phản đối lại các diễn biến này. Một bản nghiên cứu bốn năm một lần của Ngũ Giác đài đã xác định một số nước trong khu vực là đối tác chiến lược. Hoa Kỳ cũng bắt đầu khôi phục lại quan hệ song phương với Myanmar (trước đây là Burma) và thúc đẩy các quan hệ với Indonesia.
Đáng kể nhất, tại một cuộc họp khu vực ở Hà Nội vào mùa hè năm 2010, bà Clinton nhấn mạnh lập luận rằng Hoa Kỳ có một quyền lợi sống còn trong việc duy trì các tuyến đường biển tự do và hòa bình trong vùng Biển Đông. Bà kêu gọi tất cả các vụ tranh chấp nên được giải quyết trên các diễn đàn quốc tế. Bộ trưởng ngoại giao Trung Quốc đã quát tháo ầm ĩ.
Các quan chức chính quyền đã mở theo đường lối của bà Clinton. "Biển Đông là một khu vực hàng hải chung rất quan trọng cho toàn bộ khu vực" và cho cả Hoa Kỳ, Đô đốc Robert F. Willard, chỉ huy Lực lượng Thái Bình Dương Hoa Kỳ, đã tuyên bố với các phóng viên tháp tùng ông Obama. Các tuyến đường biển có giá trị đến 5,3 nghìn tỷ USD trong thương mại song phương hàng năm, trong đó có 1,2 nghìn tỷ là của Mỹ, ông nói.
Các quan chức chính quyền Obama nói rằng vai trò mạnh hơn của Hoa Kỳ không chỉ vì lợi ích của mình. Benjamin Rhodes, Phó cố vấn an ninh quốc gia về truyền thông chiến lược, cho biết rằng ông Obama đã tập trung vào việc "đáp ứng các lợi ích đặc biệt của cả hai phía chúng ta trong khu vực, nhưng cũng là một đòi hỏi, một quyền lợi của các quốc gia trong khu vực để Hoa Kỳ phải đảm nhiệm một vai trò".
Như một tín hiệu cho điều này, ông Obama sẽ tham gia cùng nhà lãnh đạo của 16 quốc gia khác trong cuộc họp tại tại Diễn đàn Châu Á lần thứ Sáu tại Bali trong tuần này, lần đầu tiên mà một tổng thống Mỹ đã tham dự trong một diễn đàn như thế.
Động thái này là một phần của một chiến lược rộng hơn để lại nắm lại chủ nghĩa đa phương. Trong những năm gần đây, Washington xem các nhóm nước trong khu vực châu Á qua cái nhìn đã hạn chế khả năng hành động của mình, trong khi Trung Quốc đã theo đuổi các quan hệ đối tác khu vực trước khi vươn lên thành một siêu cường trong khu vực. Hiện nay, dường như các vai trò đã chuyển đổi. Hoa Kỳ đã "xoay bàn đa phương về phía Trung Quốc", ông Carlyle A. Thayer, một giáo sư về quan hệ quốc tế tại Học viện Quốc phòng Úc cho biết.
Tuy nhiên, một số nhà phân tich đồng thuận rằng chủ nghĩa đa phương đã đi vào bằng một màu sắc tích cực. "Bên dưới mặt nổi, chúng đang trở thành một vũ đài cho sự tinh tế, nhưng đối với khu vực, chúng hoàn toàn làm suy nhược sức mạnh và ảnh hưởng cuộc chơi giữa Mỹ và Trung Quốc", Michael Green, một nhà phân tích ở Washington của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận xét.
Vị trí mạnh mẽ hơn của Mỹ đang chứng tỏ là Trung Quốc khó có thể chấp nhận.
Toàn Cầu Thời báo, một chi nhánh của Nhân Dân Nhật báo, tờ báo tuyên truyền hàng đầu của Đảng Cộng sản,viết rằng Hoa Kỳ đã cố gắng để "tạo nên một băng đảng" chống lại các tuyên bố chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc trên biển Nam Trung Hoa.
Nhiều người Trung Quốc đã trở nên tức giận trước di chuyển của Mỹ trong khu vực, những động thái luôn được tường thuật và chỉ trích nặng nề trên các báo chí do nhà nước kiểm soát.
"Hoa Kỳ đang dùng các nước nhỏ như những con rối", Ge Fen, một nhà sản xuất chương trình truyền hình ở Hàng Châu nhận xét. "Họ đang núp đằng sau những con rối ấy để bao vây Trung Quốc".
Tuy nhiên, cũng hiện diện nhiều tiếng nói mềm mỏng hơn.
"Nếu chính phủ Trung Quốc thông minh, họ nên suy nghĩ về lý do tại sao Mỹ lại đột nhiên trở nên phổ biến trong khu vực" ông Shi Yinhong, Giám đốc Trung tâm Hoa Kỳ học tại Đại học Renmin ở Bắc Kinh nói. "Phải chăng vì Trung Quốc đã không đủ tốt lành trong cách ngoại giao với các nước láng giềng của mình ?".
Có một số dấu hiệu cho thấy rằng Trung Quốc có thể sẽ điều chỉnh các chính sách của mình để đắp ứng với những lời chỉ trích như vậy. Trong vài tháng qua, đất nước này đã thể hiện một sự sẵn lòng mới để đánh mạnh vào nhiều giao dịch có tính hợp tác hơn với các nước láng giềng. Tuần trước, họ đã thông báo sẽ tham gia với các nước láng giềng phía đông nam của mình trong việc chống bọn cướp biển trên vùng hạ nguồn sông Cửu Long. Trong tháng Bảy, Trung Quốc đã ký một "tuyên bố về ứng xử" với các quốc gia Đông Nam Á về việc giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông.
"Chúng ta trở lại một vị trí lạc quan thận trọng", Giáo sư Thayer cho biết.
lan Johnson và Jackie Calmes/The New York Times
Lê Quốc Tuấn. X-CafeVN chuyển ngữ
Nguồn:
The New York Times
Nhìn về châu Á, Hoa Kỳ thấy Trung Quốc ở khắp nơi
