Tổng thống Obama: "Diều hâu" mới của nước Mỹ?

Được trao giải Nobel Hòa bình vào năm 2009, đẩy nhanh việc rút quân Mỹ ra khỏi Iraq và Afghanistan, nhưng những gì ông Obama làm, chỉ cho thấy một chiến thuật can thiệp quân sự mới của Mỹ mà thôi.

Dưới thời của tổng thống Bush, với chiến lược quân sự “sốc và sợ”, quân đội Mỹ theo đuổi việc chiếm đóng lâu dài và thiết lập một chế độ mới ở Iraq và Afghanistan. Mặc dù, cả hai quốc gia này vẫn chưa cho thấy sự ổn định cần thiết nhưng đã làm hàng ngàn người Mỹ chết và bị thương ở đây, chi phí chiến tranh đã lên đến hàng nghìn tỷ đô la. Và đến lượt mình, bằng công nghệ và các đồng minh, ông Obama đã mở ra một trang mới trong việc sử dụng sức mạnh quân sự Mỹ.

Vào tháng Năm vừa qua, một nhóm thuộc lực lượng đặc biệt SEAL 6 đã tiến hành một cuộc tấn công bí mật ở Pakistan và tiêu diệt Osama bin Laden, người được coi là kẻ thù số một đối với nước Mỹ. Đầu tháng Mười vừa qua, một chiếc máy bay không người lái trang bị tên lửa đã tấn công và hạ sát Anwar al-Awlaki, một người Yemen quốc tịch Mỹ, được coi là một thành viên quan trọng của Al-Qaeda.

Sau khi Nghị quyết số 1973 của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc được thông qua nhằm thiết lập vùng cấm bay tại Libya, NATO với Anh và Pháp dẫn đầu đã tiến hành không kích quốc gia này nhằm tạo điều kiện cho lực lượng nổi dậy lật đổ tổng thống Gaddafi.

Mỹ, khác với thông thường đã không trực tiếp tham gia chiến đấu, nhưng các máy bay không người lái, hệ thống vệ tinh cũng như các chuyên gia đã hỗ trợ tích cực cho chiến dịch này của NATO. Vào tháng Mười, ngay cả khi chiến dịch quân sự ở Libya vẫn đang tiếp diễn, ông Obama đã đưa 100 lính chiến đấu của Mỹ đến khu vực Trung Phi để đào tạo và hỗ trợ bốn quốc gia châu Phi truy lùng Joseph Kony, người đã bị tòa án La Hague truy tố vì tội ác chống lại loài người.

Hàng loạt các động thái này cho thấy một cách tiếp cận mới của ông Obama trong sử dụng sức mạnh quân sự: một mục tiêu cụ thể, một lực lượng quân sự nhỏ, và phụ thuộc vào công nghệ Mỹ và các chuyên gia để nâng cao khả năng chiến đấu của đồng minh và lực lượng địa phương.

“Nếu chính quyền Bush, ít nhất là trong nhiệm kỳ đầu tiên, đã sử dụng chiến lược “Sốc và Sợ” để bẻ cong ý chí của thế giới bằng sức mạnh của lực lượng quân sự, và nếu học thuyết Powell về việc tập trung tối đa lực lượng quân sự trong một tình hình cụ thể thì chiến thuật của chính quyền Obama lại ưu tiên tính chính xác và nguyên tắc” - ông Brian Katulis, một chuyên gia cao cấp về an ninh quốc gia của Trung tâm vì sự Tiến bộ Mỹ nói. Ông này cho rằng, quyết định của ông Obama nhằm kết thúc sự chiếm đóng Afghanistan là bằng chứng cho thấy ông Obama không thích những cam kết quân sự lâu dài và xây dựng quốc gia.

Theo lập luận của ông David Rothkopf, một học giả tại Quỹ Canergie vì Hòa bình Quốc tế, cách tiếp cận này được gọi là “Học thuyết Obama”. Ông viết trên tạp chí Chính sách Đối ngoại rằng, “Học thuyết Obama ưu tiên sử dụng tình báo, máy bay không người lái, lực lượng đặc biệt, và sự hợp tác với các quốc gia khác nhằm đạt được các mục tiêu nhỏ nhưng rất quan trọng.”

Việc ông Obama chỉ định ông Leon Panetta, giám đốc CIA, vào chức vụ Bộ trưởng bộ quốc phòng, đồng thời chuyển một vị tướng quân đội, ông David Petraneus vào lãnh đạo CIA, cũng là một phần trong việc thực hiện học thuyết đó. Trong khi CIA thiên về các hoạt động bí mật bán quân sự như tình báo và triển khai tấn công bằng máy bay không người lái, thì quân đội ngày càng tập trung nhiều vào các hoạt động bí mật của lực lượng đặc biệt. Bằng việc bổ nhiệm chéo nhau giữa CIA và quân đội, ông Obama đã thúc đẩy việc hai cơ quan này hợp tác với nhau đến các góc của thế giới, từ Yemen đến Somalia cũng như Pakistan.

Ông Obama cũng đồng thời tái thiết lập việc hợp tác quân sự đa phương. Trong khi chủ nghĩa đa phương dưới thời ông Bush là “yêu cầu sự chấp thuận” từ phía các quốc gia khác đối với các hành động đơn phương của Mỹ, thì dưới thời ông Obama, điều đó đã thay đổi. Chủ nghĩa đa phương dưới thời ông Obama là tìm cách lôi kéo, thuyết phục các quốc gia khác cùng theo đuổi một mục tiêu chung với Mỹ.

Trong bối cảnh hiện tại của nước Mỹ, việc thay đổi chiến lược can thiệp quân sự theo Học thuyết Obama là điều dễ hiểu. Một nước Mỹ với những mối lo về thâm hụt và nợ công tăng cao không thể tiếp tục duy trì một lực lượng quân đội đông đảo ở nước ngoài như trước nữa. Càng không thể theo đuổi những chiến dịch phiêu lưu quân sự lớn như trước đây được nữa.

Vì vậy, việc đảm nhiệm một vị trí hỗ trợ tác chiến quan trọng (dẫn đầu từ phía sau) trong một chiến dịch quân sự xem ra đang là sự lựa chọn thích hợp cho Mỹ hiện tại, dù điều đó đang nhận được lời chỉ trích cho rằng sẽ làm suy yếu vị thế của Mỹ. Cùng với đó, việc sử dụng các máy bay không người lái có vũ trang và lực lượng đặc biệt để tấn công tiêu diệt các mục tiêu chủ chốt sẽ giúp hạn chế đến mức tối đa thương vong trong chiến trận, cũng giảm đi sự chỉ trích của người dân trong nước.

Nhưng vẫn có những mảng tối của chiến thuật này. Đó là những tranh cãi về tính pháp lý của các vụ tấn công mà Mỹ thực hiện, đặc biệt là trong vụ tiêu diệt Anwar al-Awlaki, một người Yemen mang quốc tịch Mỹ, mà không thông qua xét xử. Cùng với đó là các câu hỏi liên quan về số thương vong dân sự đi kèm với cái chết của các mục tiêu.

Cho đến nay, vẫn chưa có con số thống kê cụ thể về thương vong của dân thường ở Pakistan khi các máy bay không người lái thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt các chiến binh Hồi giáo cực đoan. Gần đây nhất, một vụ tấn công ở Somalia đã làm gần 100 người thiệt mạng nhưng không có thống kê cụ thể về số phần tử khủng bố bị tiêu diệt. Vì vậy, điều dễ hiểu là chiến thuật vẫn vấp phải sự giận dữ và phản đối từ phía người dân của các quốc gia có triển khai hoạt động này.

Chiến thuật mới, nhưng mục tiêu và mục đích không mới, đó chỉ là sự thích nghi trong bối cảnh mới của thế giới và nước Mỹ. Tướng Mỹ nghỉ hưu Montgomery Meigs, giáo sư thỉnh giảng về chuyên ngành nước ngoài thuộc Đại học Georgetown, cho biết, ông không thấy mô hình mới trong hành động của ông Obama, đó chỉ là cách tiếp cận “thực dụng và thực tế”. Nói cách khác, chỉ là một bộ cánh hợp thời trang hơn cho chú diều hâu của ông Obama.

Long Hoàng

Dùng đúng chiêu của các chú chệt, lấy thoái làm tiến.